1 00:00:00,000 --> 00:00:00,480 2 00:00:00,480 --> 00:00:05,116 Өзін-өзі жетекші деп жариялаған БАҚ-та жаһандық дағдарыстар әрқашан халыққа ғылыми 3 00:00:05,116 --> 00:00:08,026 зерттеулер нәтижелері негізінде түсіндіріледі. 4 00:00:08,026 --> 00:00:14,218 Климаттың өзгеруі ме, әлде коронавирус дағдарысы ма, жауап әрдайым бір: «Ғалымдар келіседі». 5 00:00:14,218 --> 00:00:16,576 Бірақ шын мәнінде солай ма? 6 00:00:16,576 --> 00:00:24,160 Ғылым сұрақ қоюға, күмәнге және әртүрлі көзқарастардың пікірталасына негізделмей ме? 7 00:00:26,449 --> 00:00:37,333 Америкалық физик және Нобель сыйлығының лауреаты Ричард Фейнман 1965 жылы ғылымда күмәннің орталық рөлін ерекше атап көрсетті. 8 00:00:37,333 --> 00:00:43,914 Ол мамандардың білместігіне сену – ғылымның негізгі ерекшелігі екенін, бұл күмән мен 9 00:00:43,914 --> 00:00:48,800 скептицизмнің қажеттігін айқындайтынын айтты. 10 00:00:48,800 --> 00:00:58,656 Бұл қағида ғылыми прогресс үшін шешуші, себебі ол жаңа сұрақтар қоюға және білімнің шекараларын кеңейтуге мүмкіндік береді. 11 00:00:58,656 --> 00:01:07,592 Фейнман тек күмәнге орын қалдырумен шектелмей, ілгерілеу үшін оны белсенді түрде ынталандыру қажет екенін ерекше атап өтті. 12 00:01:07,592 --> 00:01:10,625 Алайда, шындық мүлдем басқа. 13 00:01:10,625 --> 00:01:16,919 Ханс-Йоахим Цилльмер, эксперименттік жер тарихы саласындағы автор және зерттеуші, мұны біледі. 14 00:01:16,919 --> 00:01:23,176 Ол қатты қарсылық білдіріп: «Жаңа ғылыми зерттеу нәтижелері автоматты түрде үстемдік 15 00:01:23,176 --> 00:01:28,096 етеді деп сену – кең тараған қате түсінік» дейді. 16 00:01:28,096 --> 00:01:31,648 Зилмердің айтуынша, бұған БАҚ шешуші рөл атқарады. 17 00:01:31,648 --> 00:01:34,928 Саяси мүдделерге бағынып, олар қандай қорытындылар мен модельдердің 18 00:01:34,928 --> 00:01:38,695 таратылатынын, ал қайсыларының таратылмайтынын шешеді. 19 00:01:38,695 --> 00:01:44,000 Ұқсас түрде, ескі теориялар қазіргі дүниетанымға қайшы келсе, олар да жоққа шығарылады. 20 00:01:44,000 --> 00:01:50,389 Ескі теориялар да, Зилмердің мына дәйексөзі де: «Радикалдық жаңа және, бәлкім, құнды идеялар 21 00:01:50,389 --> 00:01:56,096 көпшілікке жариялау үшін ешқандай қолдау таппайды.» 22 00:01:56,096 --> 00:02:04,857 Ғалым профессор-доктор Кристоф Кухбаннер коронавирус дағдарысы кезінде негізгі баспасөздің қатаң назарына 23 00:02:04,857 --> 00:02:10,239 ілікті, себебі ол да «сарапшылық» пікірлерге күмәнмен қарады. 24 00:02:10,239 --> 00:02:16,928 Гуннар Кайзермен әңгімелесу кезінде ол ғылымның негізі деп санайтын нәрсені білдіреді. 25 00:02:16,928 --> 00:02:20,880 «Ғалым ретінде мен негізінен шындықтар туралы мүлде сөйлеспеймін.» 26 00:02:20,880 --> 00:02:33,984 Физик және Нобель сыйлығының лауреаты Ричард Фейнман былай деген: «Ғылымның мәні – шын мәнінде сарапшыларға сұрақ қоюда». 27 00:02:33,984 --> 00:02:44,460 Сондықтан мен ғылыми тұрғыдан ойлағанда, менің міндетім – сарапшылардың пікірлерін сұраққа алып, адамзат білімін дамыту. 28 00:02:44,460 --> 00:02:50,392 Ғылым коммуникациясында кейбір адамдардың рөлдерін жиі шатастырады. 29 00:02:50,392 --> 00:02:58,108 Шын мәнінде, мен әрқашан өзіме сұрақ қоюым керек: мен ғалым ретінде сөйлеп жатырмын ба, әлде сарапшы ретінде ме? 30 00:02:58,108 --> 00:03:15,019 "Ғалым ретінде сарапшылардың ұсынған кез келген шындықты да сұрастыру – сіздің міндетіңіз." 31 00:03:15,019 --> 00:03:17,780 Бұл – ғылымның шынайы миссиясы. 32 00:03:17,780 --> 00:03:23,675 Алайда, мұны істейтін ғалымдар тез арада салдарын сезеді. 33 00:03:23,675 --> 00:03:30,836 Коммуникация ғалымы профессор Майкл Майен негізгі БАҚ-тың үздіксіз сынына ұшырап, бұл 34 00:03:30,836 --> 00:03:35,681 оның кәсіби ортадан толықтай шеттелуіне әкелді. 35 00:03:35,681 --> 00:03:42,593 Өз жаңа кітабында «Wie ich meine Uni verlor» («Мен университетімді қалай жоғалттым»), Майен ғалым ретінде оны 36 00:03:42,593 --> 00:03:49,125 анықтайтын дерлік барлық нәрсені жоғалтқан науқанның егжей-тегжейін сипаттап қана қоймай, сонымен бірге 37 00:03:49,125 --> 00:03:56,742 соңғы 30 жылда университеттердің радикалды қайта құрылымдалуының терең, жүйелік негізін де талдайды. 38 00:03:56,742 --> 00:04:03,126 Бұл коммерцияландыру, сәйкестендіру, қорқыныш және зерттеулерді саясиландыру туралы. 39 00:04:03,126 --> 00:04:10,920 Мейен жазады: «Біз демократияны қалаймыз, бірақ кімнің қатысуына рұқсат берілетінін өзіміз таңдаймыз.» 40 00:04:10,920 --> 00:04:18,764 Физик және климаттық белсенді Сабине Хоссенфельдер енді кейбір экстремалды ауа райы құбылыстарын климаттың өзгеруімен 41 00:04:18,764 --> 00:04:23,360 байланыстыруға қолданылатын әдістемені сұрақ астына қояды. 42 00:04:23,360 --> 00:04:30,052 Ол былай дейді: «Көптеген климаттану ғалымдары осы ауа райын сәйкестендіру орталығынан шыққан зерттеулердің 43 00:04:30,052 --> 00:04:34,634 қаншалықты кемшілітті екенін біледі, бірақ үнсіз қалады.» 44 00:04:34,634 --> 00:04:42,836 «Климат саласындағы көптеген ғалымдар осылай аталған зерттеудің сенімсіз екенін жақсы біледі, бірақ саяси 45 00:04:42,836 --> 00:04:48,192 тұрғыдан қолайсыз болғандықтан бір ауыз сөз айтпайды.» 46 00:04:48,192 --> 00:04:56,961 Анке Ухленвинкель, география және экономика білім беру университет профессоры, жақында кітап жариялады: 47 00:04:56,961 --> 00:05:02,660 Мәселе тудыратындар кетуі тиіс – университеттерден сыншыл профессорларды шығару. 48 00:05:02,660 --> 00:05:08,050 AUF 1-ге берген сұхбатында ол барған сайын көбірек профессорлардың жұмысынан айырылып жатқанын, 49 00:05:08,050 --> 00:05:14,040 бұл нашар академиялық жұмыс сапасынан емес, олар ыңғайсыз сұрақтар қойғандықтан екенін айтады. 50 00:05:14,040 --> 00:05:22,353 Бұрын еркін пікірталас алаңы болған орындар қазір қорқыныш, цензура және саяси біртектілік мекемелеріне айналды. 51 00:05:22,353 --> 00:05:26,360 Басым әңгімеге сай келмейтін кез келген адам еленбей қалады. 52 00:05:26,360 --> 00:05:31,713 Эльза Миттманнсгрубермен әңгімелесу барысында ол билікті теріс пайдалану, конформизм және 53 00:05:31,713 --> 00:05:35,008 ғылым идеясына опасыздық туралы талқылайды. 54 00:05:35,008 --> 00:05:41,429 Ол сондай-ақ азаматтар тек ғылыми фактілердің толық жиынтығына қол жеткізе алғанда ғана 55 00:05:41,429 --> 00:05:45,160 өз пікірлерін қалыптастыра алатынына сенеді. 56 00:05:45,160 --> 00:05:52,618 «... және сіз шын мәнінде біле алатын нәрселерді неғұрлым жақсы білсеңіз, ол қоғамдық 57 00:05:52,618 --> 00:05:58,272 кеңістікте әдетте талқыланатыннан әлдеқайда көп болады.» 58 00:05:58,272 --> 00:06:03,526 Неғұрлым көп білсеңіз, соғұрлым сіз өз пікіріңізді негізді әрі сенімді етіп қалыптастыра 59 00:06:03,526 --> 00:06:06,847 аласыз және қоғамдық пікірді де қалыптастыра аласыз. 60 00:06:06,847 --> 00:06:17,766 "Ғылым ішінде мәліметтерді ашық түрде алмасады, иә, біз оны RKI протоколдарында көреміз, онда ғылым талқыланған, 61 00:06:17,766 --> 00:06:23,324 бірақ жарияланған нәрсе, айтпақшы, мүлде басқа болды." 62 00:06:23,324 --> 00:06:30,851 Иә, және осы коронавирус дағдарысында, менің ойымша, шын мәнінде маңызды пікір айта алатын бірнеше ғалым болды, 63 00:06:30,851 --> 00:06:35,592 бірақ оларға жай ғана құлақ аспады; олар, айталық, шеттетілді. 64 00:06:35,592 --> 00:06:43,019 Біз сондай қорытындыға сонымен бірге келеміз, себебі зерттеуіміздегі кейбір адамдар сөзсіз сол санатқа жатады, ал егер 65 00:06:43,019 --> 00:06:49,061 олар тыңдалған болса, кем дегенде екі пікір болар еді, және азаматтар содан кейін қайсысы оларға 66 00:06:49,061 --> 00:06:52,700 көбірек сенімді көрінгенін өздері шеше алар еді. 67 00:06:52,700 --> 00:07:01,765 Егер бұл болмаса, егер біз, айтпақшы, «ғылымға сүйеніз» десек – бұл, шын мәнінде, ғылымға 68 00:07:01,765 --> 00:07:06,475 жат сөз, өйткені «ғылым» ештеңені бұйырмайды. 69 00:07:06,475 --> 00:07:13,869 Ғылым жақсы мен жаман туралы айтпайды, оның орнына біз белгілі бір фактілер, гипотезалар, 70 00:07:13,869 --> 00:07:19,278 тәжірибелер және біз не істесек те сол туралы айтамыз. 71 00:07:19,278 --> 00:07:23,528 Сіз сондай-ақ сауалнамалар жүргізіп, былай деуге болады: «Жарайды, енді одан мынадай да, мынадай да, 72 00:07:23,528 --> 00:07:27,674 тағы басқа да нәрселер шықты, бірақ бұл міндетті түрде "жақсы" мен "жаман" дегенді білдірмейді». 73 00:07:27,674 --> 00:07:34,079 Оның орнына тек респонденттердің X пайызы осыны немесе басқаны айтты деп қана жазылған. 74 00:07:34,079 --> 00:07:42,279 Ал содан кейін азамат ретінде мен толық хабардар болғаннан кейін өз пікірімді қалыптастыра аламын: оны күмәнді деп 75 00:07:42,279 --> 00:07:49,600 санасам да, әлде «барлық достарым да дәл осылай дейді, сондықтан сіз неге нақты ренжіп отырсыз?» десем де. 76 00:07:49,600 --> 00:07:51,640 Соңында мен оны өзім шеше аламын. 77 00:07:51,640 --> 00:08:00,285 Бірақ егер менде осы нақты нәтижелер ауқымы болмаса және олар «иә, бірақ бір ғана нәтиже бар, біз соны ұстанамыз» десе, 78 00:08:00,285 --> 00:08:10,400 мен бұдан әрі солай істей алмаймын, және қоғам бостандықсыз болады, себебі жеке адамның шешім қабылдау еркіндігі қалмайды. 79 00:08:10,400 --> 00:08:14,632 Сұхбат барысында профессор Анке Уленвинкель зерттеулерді қаржыландыру үшін қолданылатын «үшінші 80 00:08:14,632 --> 00:08:18,200 тараптық қаржыландыру» деп аталатын тәсілді де талқылайды. 81 00:08:18,200 --> 00:08:21,000 «Иә, үшінші тараптың қаржыландыруы мұнда өте маңызды мәселе.» 82 00:08:21,000 --> 00:08:27,569 Әдетте онда қандай «жақсы» нәрселер қажет екені көрсетіледі, сондай-ақ, айтпақшы, үшінші тараптың қаржыландыру 83 00:08:27,569 --> 00:08:34,400 өтініштерінде мүлдем мүмкіндік алу үшін міндетті түрде қосуға тиіс бірнеше «трендтік сөздер» де бар. 84 00:08:34,400 --> 00:08:42,680 Қазір үшінші тараптың қаржыландыруы да қолжетімді, ол жарнамаланған және іс жүзінде бөлінген. 85 00:08:42,680 --> 00:08:54,080 Проф. д-р Вернер Кирштайн 14-ші AZK-та осы қаржыландыру мәселесін талқылап, «политогендік климаттық өзгеріс» терминін енгізді. 86 00:08:54,080 --> 00:08:58,546 "Содан кейін мен осы жерде, әрине, Еуропалық Одақ пен жекелеген мемлекеттердің есебінен үлкен 87 00:08:58,546 --> 00:09:00,520 қаржыландыру бөлініп жатқанына қайта ораламын." 88 00:09:00,520 --> 00:09:06,543 Сондықтан көптеген ғалымдар қаржыландыру алу мақсатында климаттық бағдарламаларды 89 00:09:06,543 --> 00:09:10,360 әзірлеуге және оларға зерттеу жүргізуге тартылады. 90 00:09:10,360 --> 00:09:17,005 Мәселе мынада: мен де университеттен шыққан адаммын, және біз университеттердегі негізгі қаржыландыру 91 00:09:17,005 --> 00:09:20,870 істерді дұрыс жүргізуге жеткіліксіз екенін көрдік. 92 00:09:20,870 --> 00:09:22,643 Сонымен, ғалым не істейді? 93 00:09:22,643 --> 00:09:28,900 Ол ЕО қаржыландыру каталогына және Германияның қаржыландыру каталогына көз жүгіртеді, басқа елдерде де ұқсас каталогтар бар. 94 00:09:28,900 --> 00:09:34,199 Ал енді көріп отырсыз, сіз климаттың өзгеруіне сәйкес келетін бір тақырып тауып, мен сол 95 00:09:34,199 --> 00:09:37,645 бойынша ұсыныс жасап, оны тиісті органға ұсынамын. 96 00:09:37,645 --> 00:09:43,230 Міне тамаша: «жаһандық жылыну» немесе «температураның көтерілуі» деген сөздер кез келген 97 00:09:43,230 --> 00:09:46,361 контексте айтылған бойда ақша ағыла бастайды. 98 00:09:46,361 --> 00:09:54,874 Мен басымнан өткен ең қызық жайт – бір топ биологтар, мүлде климатологтар емес, олар климаттың өзгеруі дегеннің не екенін де 99 00:09:54,874 --> 00:10:01,053 білмейтін, ғаламдық жылынуды түсінетін шығар, жарайды – сол биологтардың тақырыбы: «Жылыну 100 00:10:01,053 --> 00:10:06,260 температурасы артқанда луг құрттарының мінез-құлқы»! 101 00:10:08,925 --> 00:10:17,020 Міне, соншалықты алға жылжыды; бұл мәселе енді мүлде өзекті емес. Негізгісі – климаттың өзгеруі, ал содан кейін ақша ағады. 102 00:10:17,020 --> 00:10:23,942 Иә, содан кейін сіз жомарт демеушілерді көресіз, сондықтан мұндай нәрселерді тек Еуропалық Одақ қана емес, федералдық 103 00:10:23,942 --> 00:10:27,610 министрліктер де қолдайды және зерттеулердің де қатысы бар. 104 00:10:27,610 --> 00:10:32,076 Менің көптеген әріптестерім, сондықтан мен оларға: «Сіздер шын мәнінде не істеп жатырсыздар? Шындықты 105 00:10:32,076 --> 00:10:34,864 тексермейсіздер ме, не болып жатқанын білмейсіздер ме?» 106 00:10:34,864 --> 00:10:41,259 Иә, бізге ақша керек, ақша ағып тұруы тиіс. Ақшамыз болмаса, қалай өмір сүреміз? 107 00:10:41,259 --> 00:10:48,493 Ал содан кейін, әрине, сіз докторанттарды қайтадан жалдай аласыз, компьютерлер сатып ала аласыз, жабдыққа, кадрларға және т.б. 108 00:10:48,493 --> 00:10:52,020 инвестиция сала аласыз, сонда бәрі біртіндеп жолға қойылады. 109 00:10:52,020 --> 00:10:57,904 Бірақ оны жүзеге асыру үшін қаржы қажет, ал тақырып қандай болса да маңызды емес, бастысы 110 00:10:57,904 --> 00:11:02,180 ол жаһандық жылынумен байланысты болса болғаны. 111 00:11:02,180 --> 00:11:06,106 Бұл өкінішті, бірақ бәрі осындай. 112 00:11:06,106 --> 00:11:14,139 Ғалымдарға келісуге болмайды, себебі ғылым сұрақ қоюға, күмән мен ашық пікірталасқа негізделеді. 113 00:11:14,139 --> 00:11:21,619 Зерттеулердің саясатқа тәуелді екені айқын, сондықтан қаржы бөлу арқылы саясат оларды бақылайды. 114 00:11:21,619 --> 00:11:28,520 Қоғам ғылыми нәтижелердің тек саяси тұрғыдан тиімділерін ғана негізгі БАҚ арқылы біледі. 115 00:11:28,520 --> 00:11:39,776 Бұл ғалымдарды тұзаққа салады, себебі олар осы жүйеден ауытқыса, ғылыми беделі мен көбінесе күнкөрісі қатерге ұшырайды. 116 00:11:39,776 --> 00:11:47,323 Сондықтан біз әрбір шынайы зерттеушіге – адал ғылыми ізденіс жүргізгісі келетін ғалымдарға – жемқорлыққа бой 117 00:11:47,323 --> 00:11:55,360 алдырмауды, өз дауыстарын көтеріп, қарсы дәлелдер келтіріп, құқықбұзушылықтарға қарсы батыл түрде тұруды сұраймыз.