Өөрсдийгөө тэргүүлэх хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл гэж зарласан хэвлэлүүд дэлхийн хямралуудыг үргэлж
шинжлэх ухааны ололтыг ашиглан ард иргэдэд тайлбарладаг.
Цаг уурын өөрчлөлт эсэх, коронавирусийн хямрал эсэх, хариулт үргэлж л ижил: "Эрдэмтэд санал нэгдэж байна."
Гэхдээ үнэхээр тийм үү?
Шинжлэх ухаан асуулт тавих, эргэлзэх, янз бүрийн үзэл бодлын хэлэлцүүлгээр хөгждөггүй юу?
Америкийн физикч, Нобелийн шагналт Ричард Фейнман 1965 онд ч шинжлэх ухаанд эргэлзээний гол үүргийг онцолж байв.
Тэр мэргэжилтнүүдийн мэдлэггүйд итгэх итгэл нь шинжлэх ухааны гол онцлог бөгөөд энэ нь
эргэлзээ, сэжиглэл шаардлагатайг онцолдог гэж мэдэгдэв.
Энэхүү зарчим нь шинжлэх ухааны дэвшлийг хангахад чухал ач холбогдолтой, учир нь энэ нь шинэ асуулт
тавих боломжийг олгож, мэдлэгийн хил хязгаарыг тэлдэг.
Фейнман ахиц дэвшил гаргахын тулд зөвхөн эргэлзээг үлдээх бус, харин түүнийг идэвхтэй дэмжих ёстойг онцолсон.
Гэвч бодит байдал нь тун өөр.
Ханс-Йоахим Циллмер, туршилтын газарзүйн түүхийн зохиолч, судлаач энэ талаар мэднэ.
Тэр үүнд эрс эсэргүүцэж, "Шинэ шинжлэх ухааны судалгааны ололтууд автоматаар давамгайлдаг
гэж итгэх нь нийтлэг буруу ойлголт юм" гэжээ.
Цилмерийн үзэж байгаагаар, хэвлэл мэдээлэл үүнд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.
Улс төрийн сонирхлоор хөтлөгдөн тэд ямар дүгнэлт, загваруудыг түгээх, ямрыг нь түгээхгүйг шийддэг.
Үүнтэй адил, хуучин онолуудыг өнөөгийн дэлхий үзэлтэй зөрчилдвөл дардаг.
Хуучин онолууд болон Зилмерийн ишлэл: "Радикал шинэ, магадгүй үнэ цэнэтэй санаанууд
олон нийтэд таниулах ямар ч дэмжлэг авдаггүй."
Эрдэмтэн профессор доктор Кристоф Кухбаннер нь коронвирусийн хямралын үед гол хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийн
ширүүн шүүмжлэлд өртсөн хүн бөгөөд тэр ч бас нэр хүндтэй мэргэжилтнүүдийн үзэл бодлыг эргэлзсэн.
Гуннар Кайзертэй ярилцлагадаа тэрээр шинжлэх ухааны гол мөн чанарыг гэж хардаг зүйлээ илэрхийлдэг.
"Эрдэмтний хувьд би үндсэндээ үнэний тухай бараг хэзээ ч ярьдаггүй."
Физикч, Нобелийн шагналт Ричард Фейнман "Шинжлэх ухааны гол мөн чанар нь үнэндээ мэргэжилтнүүдээс асуухад оршино" гэж хэлсэн.
Тиймээс би шинжлэх ухааны үүднээс бодохдоо миний үүрэг бол мэргэжилтнүүдийн үзэл бодлыг
эргэлзэж асууж, хүний мэдлэгийг урагшлуулах явдал юм.
Мөн зарим хүмүүсийн дунд шинжлэх ухааны харилцааны үүрэг, хариуцлагын холимог байдал ихэвчлэн тохиолддог.
Үнэндээ би үргэлж өөрөөсөө асуух ёстой: Би эрдэмтний хувиар ярьж байна уу, эсвэл мэргэжилтний хувиар ярьж байна уу?
"Эрдэмтний хувьд та мэргэжилтнүүдийн зааж буй аливаа үнэнийг эргэлзэн асуух үүрэгтэй."
Энэ бол шинжлэх ухааны жинхэнэ эрхэм зорилго юм.
Гэсэн хэдий ч ингэж үйлддэг эрдэмтэд үр дагаврыг нь хурдан мэдэрдэг.
Харилцаа холбооны эрдэмтэн профессор Майкл Майен голчлон хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудын тасралтгүй
довтолгооны дор байгаа бөгөөд энэ нь түүнийг мэргэжлийн хүрээнд бүрэн хавчигдсан байдалд хүргэжээ.
Шинэ номдоо "Wie ich meine Uni verlor" (Их сургуулиа хэрхэн алдсан тухай), Мейен өөрийгөө эрдэмтэн гэж тодорхойлж байсан
бараг бүхнээ алдсан кампанит ажлынхаа нарийн ширийнийг дүрслэхийн зэрэгцээ сүүлийн 30 жилд их сургуулиудыг үндсээр нь эрс
шинэчилсэн системчилсэн гүнзгий шалтгааныг ч задлан шинжилдэг.
Энэ нь арилжаалалт, нийцэл, айдас болон судалгааны улс төржилттэй холбоотой.
Мейен бичжээ: "Бид ардчилал хүсч байна, гэхдээ оролцох эрхтэй хүмүүсийг бид сонгодог."
Физикч, уур амьсгалын идэвхтэн Сабине Хоссенфельдер одоо зарим туйлын цаг агаарын үзэгдлийг уур
амьсгалын өөрчлөлттэй холбох аргачлалыг эргэлзэж байна.
Тэр хэлэхдээ, "Олон уур амьсгалын шинжлэх ухаанчид энэ цаг агаарын тохиолдлыг үнэлэх төвөөс гарч буй
судалгаанууд хэр зөрчилтэй байгааг мэддэг ч чимээгүй байдаг."
"Климатийн олон эрдэмтэн энэ нэртэй судалгаа найдвартай биш гэдгийг бүрэн сайн мэддэг ч улс
төрийн хувьд тохиромжгүй тул үг дуугүй байдаг."
Анке Уленвинкель, газарзүй болон эдийн засгийн боловсролын их сургуулийн профессор, саяхан ном хэвлүүлжээ:
Асуудал үүсгэгчдийг зайлуулах ёстой – Их сургуулиудаас чухал профессоруудыг халах.
AUF 1-тэй хийсэн ярилцлагадаа тэрээр улам бүр олон профессорууд ажлаасаа халагдаж байгааг тайлбарлаж, энэ нь
сул академик ажлын улмаас биш, харин тэд таагүй асуултууд асуудаг учраас болж байгааг дурджээ.
Өмнө нь чөлөөт маргаан өрнөдөг байсан газрууд одоо айдас, цензур болон улс төрийн нийцлийн байгууллагууд болжээ.
Ноёрхож буй өгүүлэмжид таарахгүй хэн ч хасагдана.
Эльза Миттмансгрубертай хийсэн ярилцлагадаа тэрээр эрх мэдлийг буруу ашиглах, нийтлэгших үзэл болон
шинжлэх ухааны үзэл баримтлалыг урвах тухай ярьдаг.
Тэр бас иргэд зөвхөн шинжлэх ухааны бүх баримтуудыг бүрэн хүртэх боломжтой болсон үед л
өөрийн үзэл бодлоо бүрдүүлэх боломжтой гэж үздэг.
"...мөн та бодитойгоор мэдэж чадах зүйлсээ илүү сайн мэдэх тусам, энэ нь олон нийтийн орчинд
ерөнхийдөө хэлэлцдэг зүйлсээс хамаагүй илүү байдаг.]
Илүү ихийг мэдэх тусам та өөрийн зохистой, баттай үндэслэлтэй үзэл бодлоо бүрдүүлж, олон
нийтийн үзэл бодлыг ч төлөвшүүлэх боломжтой.
"Шинжлэх ухаан үнэндээ шинжлэх ухааны хүрээнд мэдээллийг ил тод дамжуулдаг нь үнэн, тийм ээ, бид үүнийг RKI
протоколуудад харсан, тэнд шинжлэх ухааныг хэлэлцсэн ч олон нийтэд ил болсон зүйл нь, яг хэлэхэд, бүрэн өөр байсан."
Тийм ээ, энэ коронавирусийн хямралд миний бодлоор үнэндээ утга учиртай зүйл хэлэх гэж байсан зарим эрдэмтэд байсан ч
тэднийг зүгээр л сонсоогүй; тэднийг, яг л хэлэхэд, хаягдсан.
Мөн бид энэ дүгнэлтэд хүрсэн нь манай судалгаанд оролцсон зарим хүмүүс тодорхой хэмжээнд тэр ангилалд багтдаг бөгөөд хэрвээ
тэднийг сонссон бол дор хаяж хоёр санал гарч, иргэд эцэст нь аль нь илүү итгэл төрүүлж байгааг өөрсдөө шийдэж чадах байсан.
Хэрвээ энэ биелэхгүй бол, бид, яг л хэлэхэд, "шинжлэх ухааныг дага" гэж хэлдэг – энэ нь үнэндээ хамгийн шинжлэх
ухаанаас хол ойлголт, учир нь "шинжлэх ухаан" юу ч тулгадаггүй.
Шинжлэх ухаан сайн эсвэл муу гэж ярьдаггүй, харин бид тодорхой баримтууд, таамаглалууд,
туршилтууд болон бид юу хийж байгаагаа л ярьдаг.
Та бас судалгаа явуулж, "За, одоо эндээс энэ, тэр, бас тэр гарч ирлээ" гэж хэлж болно, гэхдээ энэ
нь заавал "сайн" ба "муу" гэсэн утга илэрхийлэхгүй.
Үүний оронд зүгээр л тодорхой хувь хувьсагч хариулагчид энэ эсвэл тэр гэж хариулсан гэж л бичсэн байдаг.
Тэгээд иргэний хувьд би бүрэн мэдээлэлтэй болсон үедээ өөрийн үзэл бодлоо бүрдүүлж чадна: үүнийг эргэлзээтэй гэж үзэх эсэх,
эсвэл "манай бүх найзууд ч бас ингэж л ярьж байна, тэгэхээр чи яг юунд нь уурлаж байгаа юм бэ?" гэж хэлэх эсэхээ шийдэж чадна.
Эцэст нь би үүнийг өөрөө шийдэж чадна.
Гэхдээ хэрвээ надад бодит үр дүнгийн энэ хүрээ байхгүй бол, тэд "тийм ээ, гэхдээ ганцхан энэ үр дүн бий, бид үүнийг дагаж байна"
гэж хэлэхэд би үүнийг дагах боломжгүй болдог, ингэснээр нийгэм эрх чөлөөгүй болдог, учир нь
хувь хүн шийдвэр гаргах эрх чөлөөгөө алддаг.
Ярилцлагадаа профессор Анке Уленвинкель мөн судалгааг санхүүжүүлэхэд ашиглагддаг гуравдагч
этгээдийн санхүүжилт гэж нэрлэгддэг зүйлийг хэлэлцдэг.
"Тийм ээ, гуравдагч этгээдийн санхүүжилт энд маш чухал асуудал юм."
Иймээс ихэвчлэн ямар төрлийн "сайн" зүйл хүсч байгааг зааж өгдөг бөгөөд мөн "моодноор" хэд хэдэн үг байдаг
бөгөөд эдгээрийг гуравдагч этгээдийн санхүүжилтийн өргөдөлд заавал оруулахгүй бол ямар ч боломжгүй.
Мөн одоо гуравдагч этгээдийн санхүүжилт ч боломжтой бөгөөд энэ нь зарлагдсан, практикт аль хэдийн хуваарилагдсан байна.
Проф. д-р Вернер Кирштэйн 14-р AZK дээр энэ санхүүжилтийн асуудлыг бас хөндөж, "политиоген уур
амьсгалын өөрчлөлт" гэсэн нэр томьёог анх хэрэглэсэн.
"Тэгэхээр би энд их хэмжээний санхүүжилт олгож байгааг, мэдээж ЕХ болон тус бүрийн мужууд олгож байгааг дахин онцлох болно."
Иймээс олон эрдэмтдийг санхүүжилт авахын тулд уур амьсгалын хөтөлбөр боловсруулах,
тэдгээрийн талаар судалгаа хийхэд татан оролцуулдаг.
Гэхдээ би өөрөө их сургуулиас ирсэн хүн бөгөөд тэнд бид их сургуулиудын үндсэн санхүүжилт нь үйл
ажиллагааг зохих ёсоор явуулахад хангалтгүйг харсан.
Тэгэхээр эрдэмтэн юу хийх вэ?
Тэр Европын холбооны санхүүжилтийн каталог болон Германы санхүүжилтийн каталогыг үзэх
бөгөөд бусад орнууд ч бас ижил каталогтой.
Одоо чи харж байна, чи уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой ямар нэг сэдвээ олж, тэгээд би
санал боловсруулж, холбогдох байгууллагад илгээдэг.
Хараад үз дээ, ямар ч нөхцөлд "дэлхийн дулаарал" эсвэл "халуун температурын өсөлт" гэх
үгс гарч ирэх л юм бол мөнгө урсаж эхэлдэг.
Надад тохиолдсон хамгийн сонирхолтой явдал бол биологчдын нэгэн бүлэг – цаг уурын судлаачид огт биш, тэд уур амьсгалын өөрчлөлт
гэж яг юу болохыг ч мэддэггүй, дэлхийн дулаарал гэж юу болохыг ч ойлгодоггүй – тэгээд тэдний ярилцах сэдэв нь "дулаарал
нэмэгдэх үед луг хорхойдын зан байдал" байсан явдал юм!
Ингээд л энэ асуудал бүрмөсөн утгаа алдсан. Гол нь уур амьсгалын өөрчлөлт, тэгээд л мөнгө урсаж эхэлнэ.
Тийм ээ, дараа нь та өгөөмөр ивээн тэтгэгчдийг хардаг, тиймээс ийм зүйлсийг зөвхөн Европын холбоо дэмждэггүй, холбооны яамд
ч бас ийм өргөдлийг дэмжиж, судалгаатай нь холбоотой байдаг.
Манай олон хамтрагчид би тэдэнд хэлдэг: "Та нар үнэндээ юу хийж байгаа юм бэ, үнэн эсэхийг нь шалгаж байгаа
юм биш үү, юу болж байгааг нь мэдэж байгаа юм биш үү?"
Тийм ээ, бидэнд мөнгө хэрэгтэй, мөнгө урсах ёстой. Мөнгөгүй бол бид яаж амьдрах ёстой юм бэ?
Мөн мэдээж та дахин докторантуруудыг ажилд авч, компьютер худалдаж авч, тоног төхөөрөмж, ажилтнууд болон бусад зүйлд
хөрөнгө оруулж болно, тэгэхээр бүх зүйл урсгалтай явагдаж эхэлнэ.
Гэхдээ үүний тулд танд санхүүжилт хэрэгтэй, харин сэдвээ сонгоход гол нь дэлхийн
дулааралтай ямар нэгэн холбоотой байхад л хангалттай.
Харамсалтай ч яах вэ, ийм л байдаг.
Шинжлэх ухаачид санал нэгдэхийг зөвшөөрдөггүй, учир нь шинжлэх ухаан асуулт тавих, эргэлзэх, нээлттэй маргаанаар хөгждөг.
Судалгаа улс төрөөс хамааралтай байдаг нь илэрхий бөгөөд тиймээс санхүүжилтийн хуваарилалтаар дамжуулан улс төрөөр хянагддаг.
Олон нийт шинжлэх ухааны улс төрийн хувьд таатай үр дүнгүүдийг зөвхөн гол хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр дамжуулан мэддэг.
Энэ нь эрдэмтдийг торонд оруулж байна, учир нь тэд энэ системээс зөрүүтэй байвал тэдний эрдэм
шинжилгээний нэр хүнд, ихэвчлэн амьжиргаа нь эрсдэлд ордог.
Иймээс бид чин сэтгэлтэй, шударга судалгаа хийхийг эрмэлзэж буй бүх судлаачдыг авлигалд автахаас татгалзаж, дуу
хоолойгоо өргөж, эсрэг нотолгоо гаргаж, зөрчил, буруу үйлдлийг зоригтойгоор илчилэхийг уриалж байна.