Дар ВАО-и худхоҳи пешсаф буҳронҳои ҷаҳонӣ ҳамеша бо истифода аз натиҷаҳои илмӣ ба аҳолӣ шарҳ дода мешаванд.
Чӣ тағйирёбии иқлим бошад, чӣ буҳрони коронавирус, паём ҳамеша як аст: «Олимон розӣ ҳастанд.»
Аммо оё воқеан ҳамин тавр аст?
Оё илм бо савол кардан, шубҳа кардан ва баҳси назариҳои гуногун рушд намекунад?
Ричард Фейнман, физики амрикоӣ ва барандаи Ҷоизаи Нобел, то соли 1965 таъкид карда буд, ки шубҳа дар илм нақши марказӣ дорад.
Ӯ гуфт, ки эътиқод ба нодонии коршиносон яке аз хусусиятҳои асосии илм аст, ки зарурати шубҳа ва скептицизмро таъкид мекунад.
Ин принсип барои пешрафти илмӣ хеле муҳим аст, зеро он имкон медиҳад, ки саволҳои нав
матраҳ шаванд ва доираи дониш васеъ гардад.
Фейнман таъкид кард, ки набояд танҳо барои шубҳа ҷой гузошт, балки бояд онро фаъолона
ташвиқ кард, то пешрафт ба даст оварда шавад.
Аммо воқеият комилан дигар аст.
Ганс-Йоахим Зилмер, муаллиф ва тадқиқотгар дар соҳаи таърихи таҷрибавии Замин, инро медонад.
Ӯ бо шиддат мухолифат мекунад ва мегӯяд: «Ин як тасаввури маъмулӣ ва хато аст, ки натиҷаҳои
нави таҳқиқоти илмӣ ба таври худкор ғолиб меоянд.»
Ба гуфтаи Зилмер, ВАО дар ин ҷо нақши калидӣ мебозанд.
Бо ангезаҳои сиёсӣ, онҳо қарор медиҳанд, ки кадом натиҷаҳо ва моделҳо паҳн шаванд ва кадомашон не.
Ҳамин тавр, назарияҳои кӯҳна, агар бо тасаввури кунунии ҷаҳон мухолифат кунанд, саркӯб карда мешаванд.
Ҳам назарияҳои қадим ва ҳам иқтибоси Зилмер: «Идеяҳои комилан нав ва шояд арзишманд ҳеҷ
дастгирие барои нашр кардани онҳо намегиранд.»
Олими профессор доктор Кристоф Кухбаннер касест, ки дар давраи буҳрони коронавирус аз ҷониби матбуоти асосӣ
зери назорати шадид қарор гирифт, зеро ӯ низ ба ном «андешаҳои коршиносон» шубҳа кард.
Дар гуфтугӯ бо Гуннар Кайзер ӯ он чизеро, ки онро моҳияти илм медонад, баён мекунад.
"Ҳамчун як олим, ман аслан ҳеҷ гоҳ дар бораи ҳақиқатҳо сӯҳбат намекунам."
Аз Ричард Фейнман, физик ва барандаи Ҷоизаи Нобел, иқтибос оварда шудааст, ки гуфтааст:
«Маҳз пурсиш аз коршиносон моҳияти илм аст.»
Пас, вақте ки ман ба таври илмӣ фикр мекунам, вазифаи ман ин аст, ки назари коршиносонро зери
шубҳа кашам ва донишҳои инсониятро пеш барам.
Ва дар байни баъзе одамон аксар вақт дар иртиботҳои илмӣ нақшҳо омехта мешаванд.
Дар асл, ман бояд ҳамеша аз худ бипурсам: Оё ман ҳамчун олим сухан мегӯям ё ҳамчун коршинос?
"Ҳамчун як олим, шумо ҳатто вазифадоред, ки ҳар ҳақиқатеро, ки коршиносон мефурӯшанд, зери шубҳа гузоред."
Ин ҳақиқати воқеии рисолати илм аст.
Аммо олимоне, ки чунин мекунанд, зуд оқибатҳоро эҳсос мекунанд.
Олими коммуникатсия профессор Майкл Майен ҳамеша аз тарафи ВАО-и асосӣ зери ҳамла қарор дорад, ки ин ҳолат
ба пуррагӣ аз ҷиҳати касбӣ рад шудани ӯ оварда расонд.
Дар китоби нави худ «Wie ich meine Uni verlor» (Чӣ гуна донишгоҳи худро аз даст додам), Майен на танҳо тафсилоти маъракаеро, ки дар
он қариб ҳама чизеро, ки ӯро ҳамчун олим муайян мекард, аз даст дод, баён мекунад, балки заминаи амиқ ва
систематикӣ — радикалии бозсозии донишгоҳҳо дар тӯли 30 соли охир — ро низ таҳлил мекунад.
Ин дар бораи тиҷоратӣ шудан, мутобиқшавӣ, тарс ва сиёсатзада шудани тадқиқот аст.
Мейен менависад: "Мо демократияро мехоҳем, аммо мо интихоб мекунем, ки кӣ ҳақ дорад иштирок кунад."
Физик ва фаъоли иқлим Сабине Ҳоссенфелдер ҳоло методологияеро, ки барои пайваст кардани баъзе ҳодисаҳои шадиди обу ҳаво
бо тағйирёбии иқлим истифода мешавад, зери шубҳа мегузорад.
Ӯ мегӯяд: «Бисёре аз олимони иқлим медонанд, ки таҳқиқотҳое, ки аз ин маркази муайянсозии обуҳаво баромадаанд,
то чӣ андоза нодурустанд, аммо онҳо хомӯш мемонанд.»
"Олимони зиёди иқлим ҳастанд, ки хуб медонанд, ки ин тадқиқоти номбаршуда боэътимод нест, аммо онҳо ҳеҷ
намегӯянд, зеро ин аз ҷиҳати сиёсӣ номувофиқ аст."
Анке Уленвинкель, профессори донишгоҳӣ оид ба таълими география ва иқтисод, ахиран китобе нашр кард:
Касоне, ки мушкилот эҷод мекунанд, бояд раванд – хориҷ кардани профессорони интиқодӣ аз донишгоҳҳо.
Дар мусоҳиба бо AUF 1 ӯ нақл мекунад, ки чӣ гуна ҳарчӣ бештар профессорҳо ҷои кори худро аз даст медиҳанд
– на ба хотири кори бади академӣ, балки аз он сабаб, ки онҳо саволҳои нороҳат медиҳанд.
Он чизе, ки пештар маконҳои баҳси озод буданд, ҳоло муассисаҳои тарс, сензура ва мутобиқшавии сиёсӣ шудаанд.
Ҳар касе, ки ба нақшаи маъмулӣ мувофиқат намекунад, рад карда мешавад.
Дар суҳбат бо Элза Миттмансгрубер ӯ дар бораи сӯистифода аз қудрат, мутобиқшавӣ ва хиёнат ба идеяи илм сухан мегӯяд.
Ӯ инчунин бовар дорад, ки шаҳрвандон метавонанд танҳо дар сурате, ки ба тамоми доираи далелҳои илмӣ
дастрасӣ дошта бошанд, назари худро ташаккул диҳанд.
"... ва ҳар қадар беҳтар шумо дар бораи чизҳое, ки воқеан метавонед донед, огоҳ бошед, ҳамон қадар бештар аст аз
он чизе, ки одатан дар фазои ҷамъиятӣ муҳокима мешавад."
Ҳар қадар бештар донед, ҳамон қадар метавонед назари худро бо асосҳои мустаҳкам ташаккул
диҳед ва инчунин назари ҷамъиятиро шакл диҳед.
"Дар ҳоле ки илм воқеан чизҳоро дар доираи худ ошкоро мубодила мекунад, ҳа, мо инро дар протоколҳои RKI мебинем,
ки дар он илм муҳокима мешуд, аммо он чизе, ки нашр шуд, ба таври комилан дигар буд, метавон гуфт."
Бале, ва дар ин буҳрони коронавирус чанд олим ҳастанд, ки ба назари ман воқеан чизе пурмазмун мегуфтанд, аммо ба онҳо гӯш
намекарданд; онҳо, ба ибораи дигар, ба канор тела дода шуданд.
Мо низ ба ин хулоса меоем, зеро баъзе аз иштирокчиёни таҳқиқоти мо бешубҳа ба он гурӯҳ дохил мешаванд, ва агар онҳоро шунида
мебуданд, ҳадди ақал ду назари мухталиф вуҷуд медошт ва шаҳрвандон метавонистанд худашон қарор
гиранд, ки кадомеро дар ниҳоят бовариноктар мешуморанд.
Агар ин рӯй надиҳад, агар мо, ба ибораи дигар, гӯем «илмро пайравӣ кунед» — ки дар асл ибораест ҳамон
қадар ғайриилмӣ, зеро «илм» ҳеҷ чизро фармуда намекунад.
Илм дар бораи хуб ё бад сухан намегӯяд, балки мо дар бораи далелҳо, гипотезаҳо,
таҷрибаҳо ва ҳар коре, ки мекунем, сухан меронем.
Шумо инчунин метавонед пурсишҳо гузаронед ва бигӯед: «Хуб, ҳоло аз он ин ва он ва он баромадааст,
аммо ин ҳатман маънои "хуб" ва "бад"-ро намедиҳад».
Ба ҷои ин, он танҳо мегӯяд, ки як фоизи муайяни ҷавобдиҳандагон ин ё онро гуфтаанд.
Ва сипас, ҳамчун як шаҳрванд, ман метавонам, вақте ки пурра огоҳ мешавам, назари худро ташаккул диҳам, новобаста аз он ки
онро шубҳанок мешуморам ё мегӯям: «Хуб, ҳамаи дӯстонам ҳаминро мегӯянд, пас шумо дар асл аз чӣ хашмгин мешавед?»
Дар ниҳоят ман метавонам барои худ инро қарор диҳам.
Аммо агар ман ин доираи натиҷаҳои воқеиро надорам ва онҳо мегӯянд: «ҳа, аммо як натиҷа ҳаст ва мо онро пайравӣ мекунем»,
пас ман дигар наметавонам ин корро анҷом диҳам ва ҷомеа озод намемонад, зеро шахс дигар озодии қабули қарорҳоро надорад.
Дар мусоҳиба профессор Анке Уленвинкел инчунин дар бораи он чизе, ки онро маблағгузории тарафи сеюм меноманд, ки
барои маблағгузории тадқиқот истифода мешавад, суҳбат мекунад.
"Бале, маблағгузории тарафи сеюм дар ин ҷо нуқтаи хеле муҳим аст."
Пас, одатан, дар он зикр мешавад, ки кадом «чизҳои хуб» даркор аст, ва инчунин чанд «калимаи мӯд», ки, метавон гуфт,
шумо ҳатман бояд дар ин дархостҳои маблағгузории тарафи сеюм дохил кунед, то ҳадди ақал имкони ночизе дошта бошед.
Ва ҳоло низ маблағгузории тарафи сеюм дастрас аст, ки таблиғ мешавад ва аллакай амалан тақсим шудааст.
Проф. д-р Вернер Кирштайн низ дар 14-умин AZK ба ин масъалаи маблағгузорӣ рӯ оварда, истилоҳи
«тағйирёбии иқлими сиёсатӣ»-ро пешниҳод кард.
"Пас ман боз ба ин ҳақиқат бармегардам, ки дар ин ҷо, албатта, аз ҷониби Иттиҳоди Аврупо ва
давлатҳои алоҳида маблағгузории зиёде ҷудо карда мешавад."
Аз ин рӯ, бисёре аз олимон ҷалб карда мешаванд, то барномаҳои иқлимро таҳия кунанд ва дар бораи онҳо
тадқиқот анҷом диҳанд, то маблағгузорӣ ба даст оранд.
Масъала дар он аст, ки ман худам аз донишгоҳ ҳастам, ва дар он ҷо мо дидем, ки маблағгузории асосӣ
дар донишгоҳҳо барои идоракунии дуруст кофӣ нест.
Пас, олим чӣ кор мекунад?
Ӯ ба каталоги маблағгузории Иттиҳоди Аврупо ва каталоги маблағгузории Олмон назар хоҳад афканд,
ва кишварҳои дигар низ каталогҳои шабеҳ доранд.
Ва ҳоло шумо мебинед, мавзӯеро меёбед, ки ба тағйирёбии иқлим мувофиқ аст, сипас ман пешниҳод таҳия мекунам, онро
формулировка мекунам ва ба мақоми дахлдор пешниҳод мекунам.
Ва бинед, ки ҳангоме ки дар ҳар контекст калимаҳои «гармшавии глобалӣ» ё «баландшавии ҳарорат» зикр мешаванд, пул ҷорӣ мешавад.
Ҷолибтарин чизе, ки ман то ҳол таҷриба кардаам, он буд, ки як гурӯҳ биологҳо — на климатологҳо — ки ҳатто намедонистанд воқеан
тағйири иқлим чист, гармшавии глобалӣ, хуб, бо ин метавонед кор кунед — ва мавзӯи онҳо чунин буд:
«Рафтори моллюскҳои луг дар ҳароратҳои афзоянда»!
Ҳамин қадар пеш рафтааст; ин масъала дигар умуман аҳамият надорад. Муҳим он аст, ки ин
тағйирёбии иқлим аст, ва сипас пулҳо ҷорӣ мешаванд.
Бале, пас шумо сарпарастон саховатмандро мебинед, бинобар ин на танҳо Иттиҳоди Аврупо чунин чизҳоро дастгирӣ мекунад,
балки вазоратҳои федералӣ низ чунин барномаҳоро дастгирӣ мекунанд ва тадқиқот низ дар ин ҷой нақш дорад.
Бисёре аз ҳамкоронам, бинобар ин ман ба онҳо мегӯям: «Шумо дар асл чӣ кор мекунед? Оё
ҳақиқатро намесанҷед ё намефаҳмед, ки чӣ рӯй медиҳад?»
Бале, ба мо пул лозим аст, пул бояд ҷараён ёбад. Агар мо пул надошта бошем, чӣ гуна бояд зиндагӣ кунем?
Ва пас, албатта, шумо метавонед боз донишҷӯёни докторӣ киро кунед, компютерҳо бихаред, дар таҷҳизот, кадрҳо ва
ғайра сармоягузорӣ кунед, ва он гоҳ ҳама чиз ба роҳ меафтад.
Аммо барои ин ба шумо маблағ лозим аст, ва пас воқеан фарқ надорад, ки кадом мавзӯъро интихоб кунед,
то даме ки он ба гармшавии глобалӣ рабт дошта бошад.
Ин ғамангез аст, аммо ҳамин тавр аст.
Олимон иҷозат надоранд, ки ба мувофиқа бирасанд, зеро илм бо савол кардан, шубҳа ва баҳси озод рушд мекунад.
Маълум аст, ки тадқиқот ба сиёсат вобаста аст ва бинобар ин тавассути тақсимоти маблағҳо аз ҷониби он назорат мешавад.
Ҷамоат танҳо тавассути васоити ахбори умум дар бораи он кашфиётҳои илмӣ, ки аз ҷиҳати сиёсӣ матлубанд, огоҳ мешавад.
Ин олимонро дар тузак мегузорад, зеро обрӯи илмии онҳо ва аксаран рӯзгори онҳо таҳдид мешавад, агар онҳо аз ин низом дурӣ ҷӯянд.
Аз ин рӯ мо ба ҳар як тадқиқотгари содиқ – он олимоне, ки мехоҳанд таҳқиқоти ростқавлона анҷом диҳанд – муроҷиат мекунем,
ки нагузоранд худро фасодзада кунанд, балки овозашонро баланд бардоранд, далелҳои баръаксро пешниҳод
кунанд ва дар мубориза бо сӯистифодаҳо шуҷоатманд бошанд.