Durnuksyz ýokarlanýan saglyk ätiýaçlandyryş tölegleri Şweýsariýada köp adam üçin agyr maliýe ýüküdür.
Federal Jemgyýetçilik Saglygy Goraýyş Edarasynyň (FOPH) metbugat beýanatyna görä, olar
2026-njy ýylda ortaça 4,4 göterim ýokarlanar.
Mäcburly saglyk ätiýaçlandyryşynda çykdajylaryň ösmegini çäklendirmek maksady bilen, Şweýsariýanyň
Federal Geňeşi hünärmen hasabatyna esaslanan çykdajylary çäklendirmek programmasyny durmuşa geçirýär.
Bu, primiem töleýänleriň ýüküni ýeňilleşdirmek üçin niýetlenendir.
2019-njy ýylyň "Çykdajylary çäklendirmek paketi 1"-den soň, Şweýsariýanyň parlamenti 2025-nji ýylyň
baharynda 16 goşmaça çäräni öz içine alýan "Çykdajylary çäklendirmek paketi 2"-ni kabul etdi.
2025-nji ýylyň awgustynda dürli Şweýsariýa metbugat serişdeleri geň galdyryjy ýagdaýda Parlament bu kararyň bir bölegi hökmünde
2027-nji ýyldan başlap Şweýsariýada abort çykdajylarynyň saglyk ätiýaçlandyryş kompaniýalary tarapyndan doly
örtüljekdigine biragyzdan razy bolandygyny habar berdiler.
Häzirki wagta çenli "mugt abortlar" diňe Fransiýada, Niderlandlarda, Irlandiýada we Daniýada elýeterlidir.
Hiç kim – hatda Parlamentdäki aborta garşy çykyş edýänler hem – kanunyň tekstinde gizlin galan zady duýmandy ýaly boldy.
Aýal ýyllyk özüni öwezini tölemeli mukdaryny we kanuna laýyk 10% goşma tölegini özbaşdak tölemeli.
Ýyllyk artykmaç töleg – 300-den 2 500-e çenli Şweýsariýa franky aralygynda erkin saýlap bolýan iň az ýyllyk mukdar
bolup, ätiýaçlandyrylan şahslaryň öz tölemeli bolýan tölegidir.
Abortyň çykdajysy – medisina aborty üçin 700 Şweýsariýa frankyndan we hirurgiki abort üçin 1 500
Şweýsariýa frankyna çenli – 2027-nji ýyldan başlap doly saglyk ätiýaçlandyryşy tarapyndan örtülmelidir.
Täze çykdajylaryň takmynan 28 million şweýs franky umumy ilat tarapyndan göteriler.
Şweýsariýada aýal göwreliligiň 12-nji hepdesine çenli abort etdirip ýa etdirmezligine özü karar berip biler.
Eger aýal fiziki ýa-da emosional ejir çekýändigini we lukmandan maslahat alandygyny görkezýän
ýazmaça haýyşnama tabşyrsa, abort jezalandyrylmaýar.
2025-nji ýylyň 1-nji sentýabryndaky metbugat beýanatynda EDU Şweýsariýa bu federal karara
berk garşy durjakdygyny aýdyp, şeýle diýdi:
Devletiň abortyň ähli çykdajylaryny doly ödeýändigi düşünilmezdir; sanki bu ýörite çemeleşmäge mynasyp örän möhüm bir
lukmançylyk prosedurasy ýaly, emma ýürek operasiýalary ýa-da rak bejergileri ýaly köp sanly
wajyp operasiýalar käwagt doly kompensirlenmeýär.
2025-nji ýylyň 25-nji sentýabrynda EDU Milli Geňeşi agzalary Erich Vontobel we Andreas Gafner, Milli
Geňeşdäki beýleki goş-imzaçylary bilen bilelikde ýalňyş karary düzetmek baradaky teklibi tabşyrdylar.
Meselem, bir teklip Federal Geňeşe belli bir çäre görmegi buýurýar.
Olar talap edýärler: "Federal Geňeşe görkezme berilýär: somatik (fiziki) sebäplere görä göwreliligiň eneň durmuşyna gönüden-göni
howp salmaýan ýagdaýynda abortlara artykmaç tölegleriň we özüne düşýän tölegleriň dowam etmegini
üpjün etmek üçin zerur hukuk şertlerini döretmeli."
Sebäbi: "Çykdajylary çäklendirmek paketi 2"-niň bir bölegi hökmünde Parlament 2025-nji ýylyň baharynda saglyk ätiýaçlandyryş
kompaniýalarynyň göwrelilik döwrüniň başyndan başlap göwreliler üçin ähli lukmançylyk çykdajylaryny örtmeli diýip karar berdi.
Bu gorag hukuk taýdan rugsat berlen abortlara hem giňeldildi.
Gynansak-da, degişli komitetler muny nazara almaýandyklary üçin Geňeş bu giň gerimli karary açyk ara alyp maslahatlaşmady.
Bu, 2027-nji ýyldan başlap Şweýsariýada abortlaryň ilkinji gezek doly mugt boljakdygyny aňladýar.
Köp adamlar bu kararyň, örän duýgur jemgyýetçilik-syýasy mesele bolup, parlamentde ara alnyp
maslahatlaşylman kabul edilmegini hakarat hasaplaýarlar.
Bu, 'faktlaryň' arkagapdan döredilen ýaly täsir galdyrýar.
Çykdajylary azaltmak üçin kabul edilýän çäreler toplumynyň bir bölegi hökmünde kararlary kabul etmek hem döwlet
pudagyna goşmaça maliýe ýüküni salar we bu gaty aldatdyryjydyr.
Muny edip, Parlament syýasy jogapkärçiligini ünsden düşürdü we ynamlylygyna zyýan ýetirdi.
Köp ýagdaýlarda abort göwrelidäki aýalyň durmuşyny goramak üçin lukmançylyk zerurlygy däl, eýsem aňly, düýbünden şahsy karardyr.
Döl düşmegi bilen baglanyşykly çykdajylaryň doly möçberini hödürlemek manylydyr.
Emma jenaýat häsiýeti bolmadyk ähli abortlaryň ätiýaçlygyny giňeltmek abortlaryň – esasan gysga
wagtlyk kararlarda – artmagynyň howpuny ýokarlandyrýar.
Mundan başga-da, täze düzgünnamanyň esasynda ähli ätiýaçlandyrylan adamlar, şahsy ynançlaryna garamazdan,
abortlaryň çykdajylarynyň bir bölegini öz ätiýaçlandyryş tölegleri arkaly maliýeleşdirmäge mejbur edilýärler.
Bu köp adamlaryň agyr ahlak dilemmasy bilen ýüzbe-ýüz bolmagyna sebäp bolýar.
Emma, Federal Konstitusiýa din we vicdan azatlygyny kepillendirýär (15-nji madda FC).
Bu, abortlaryň hökmany kollektiw maliýeleşdirilmegi bilen berk çäklendirilýär.
Parlamentiň wezipesidir şeýle esasy üýtgeşmäni aýratyn we aç-açan karara gelmek – hem-de göwrelilik
kontekstinde çykdajy meselelerinde düşnüklilik döretmek.
"Marsch fürs Läbe" (Durmuş üçin ýöriş) assosiasiýasy hem hereket edip, "Saglyk ätiýaçlandyryş tölegleri arkaly abortlaryň
hökmany maliýeleşdirilmegine ýok" petisiýasyny başlatdy.
Tekstden parçanyň nusgasy: "Dölü düşürmek boýunça ýeňillikleri aýyrmak dürüst däl, ideologik we biziň vicdanymyzy bozýar (...)."
Täze çykdajylaryň möçberi 28 million şweýsar franky bolup, indi şeýle maliýeleşmäge berk
garşy bolan maşgalalar tarapyndan göteriler.
Bu hem demokratik, hem-de aç-açan kanunçylyk däl (...)."
Federal Mejlise petisiýa ýaşyna, raýatlygyna ýa-da ýaşaýan ýerine garamazdan islendik adam tarapyndan gol çekilip bilner:
Sorag döreýär: Federal Geňeşi bu giň gerimli çäreler toplumyndaky niýetlerini ara alnyp
maslahatlaşygyň öňüni almak üçin maksatlaýyn gizledimi?
Ol ideologik taýdan höweslendirilýän we çykdajylary artdyrýan çäreleri gizlinlikde kanuna girizmek isleýärdimi?
Birlik esasly saglygy goraýyş ulgamy çak edilmeýän we agyr lukmançylyk çykdajylaryndan goramaly we gyssagly bejergi
hem-de kynlaşmalar ýüze çykan ýagdaýynda goldaw bermelidir.
Emma abortlar kadaly lukmançylyk hyzmaty hökmünde hasaplanyp bilmez.
Planned Parenthood we Pro Familia ýaly abort guramalarynyň kökleri eugenika we irki arassaçylykda ýatyr.
Köplenç mesele göwrelidäki aýal we dogulmadyk çaga üçin mümkin bolan iň oňat çözgüdi
tapmak däl-de, abortlaryň sanyny köpeltmek bolýar.
1991-nji ýylda hem Ärzteblatt lukmançylyk žurnaly gözleg we lukmançylyk maksatly döl öýjüklerine bolan islegiň artýandygyny,
şeýle hem olaryň düşümler arkaly "elin alynmagy" bilen baglanyşykly etiki taýdan şübheli amallary nygtap görkezdi.
"Abortlar – Ilaty Azaltmak Programmasynyň Bir Bölegi" (www.kla.tv/27094) atly programma abortlaryň kim tarapyndan
jemgyýetde kabul edilýän edilendigini, näme üçin şeýle edilendigini we olaryň girdejili
iş modeli bolup ösüşini jikme-jik görkezýär.