WEBVTT 00:00.200 --> 00:07.367 Сәламәтлек иминияте премияләренең өзлексез артуы Швейцариядә күп кешеләр өчен зур финанс йөкләнеше булып тора. 00:07.367 --> 00:18.082 Федераль халык сәламәтлеге идарәсенең (FOPH) матбугат хәбәренә караганда, алар 2026 елда уртача 4,4 процентка артачак. 00:18.082 --> 00:25.837 Мәҗбүри сәламәтлек иминияте өлкәсендә чыгымнар үсешен чикләү максатыннан Швейцария Федератив Шурасы эксперт хисабына 00:25.837 --> 00:30.628 нигезләнгән чыгымнарны чикләү программасын гамәлгә ашыра. 00:30.628 --> 00:34.440 Бу премия түләүчеләрнең йөкләнешен җиңеләйтү өчен каралган. 00:34.440 --> 00:42.462 2019 елгы «Чыгымнарны чикләү пакеты 1»нән соң Швейцария парламенты 2025 елның язында 16 өстәмә 00:42.462 --> 00:49.256 чарадан торган «Чыгымнарны чикләү пакеты 2»не кабул итте. 00:49.256 --> 00:59.144 2025 елның августында төрле швейцария матбугат чаралары шактый гаҗәпләндереп хәбәр иттеләр: парламент бу карар кысаларында 2027 00:59.144 --> 01:10.228 елдан башлап Швейцариядә абортлар чыгымнарын тулысынча сәламәтлек иминияте компанияләре каплаячак дип бертавыштан раслаган. 01:10.228 --> 01:18.404 Бүгенге көнгә кадәр «бушлай абортлар» бары тик Франциядә, Нидерландларда, Ирландиядә һәм Даниядә генә мөмкин. 01:18.404 --> 01:27.929 Беркем дә – хәтта парламенттагы абортка каршы торучылар да – канун текстында яшерелгәнне күрмәгән кебек иде. 01:27.929 --> 01:35.837 Хатын-кыз еллык франшизаны һәм 10% күләмендәге закон буенча билгеләнгән өлеш түләүне үзе түләргә тиеш. 01:35.837 --> 01:42.561 Еллык франшиза – 300-дән 2 500 Швейцария франкына кадәр ирекле рәвештә сайлап куелырга мөмкин булган минималь 01:42.561 --> 01:47.265 еллык сумма, аны иминиятләнгән затлар үзләре түләргә тиеш. 01:47.265 --> 01:57.696 Абортның бәясе – медицина аборты өчен 700 Швейцария франкы, хирургик аборт өчен 1500 Швейцария франкы – 2027 елдан 01:57.696 --> 02:03.936 башлап тулысынча сәламәтлек иминияте хисабына капланырга тиеш. 02:03.936 --> 02:12.667 Яңа чыгымнарның гомуми суммасы якынча 28 миллион Швейцария франкы булып, аларны гомуми халык күтәрергә тиеш. 02:12.667 --> 02:19.102 Швейцариядә хатын-кыз йөклелекнең 12нче атнасына кадәр аборт ясатырга үзе карар кабул итә ала. 02:19.102 --> 02:25.994 Әгәр хатын-кыз физик яки эмоциональ авыр хәлдә булуын һәм табибка мөрәҗәгать итүен белдергән 02:25.994 --> 02:31.959 язма гариза тапшырса, аборт җәзага тартылмый. 02:31.959 --> 02:42.747 2025 елның 1 сентябрендә чыккан матбугат белдерүендә EDU Switzerland бу федераль указга каты каршы торачагын белдерде: 02:42.747 --> 02:51.644 Дәүләт абортның барлык чыгымнарын каплавы аңлашылмый: ул шундый әһәмиятле медицина процедурасы кебек карала, аңа махсус 02:51.644 --> 03:02.118 мөнәсәбәт күрсәтелә, ә йөрәк операцияләре яки яман шешне дәвалау кебек күпсанлы мөһим операцияләр кайчакта тулысынча капланмый. 03:02.118 --> 03:09.663 2025 елның 25 сентябрендә EDU Милли Шура әгъзалары Эрих Фонтобель һәм Андреас Гафнер, Милли Шурадагы башка 03:09.663 --> 03:16.560 бергә имзалаучылар белән берлектә, ялгыш карарны төзәтү турында карар проекты тапшырдылар. 03:16.560 --> 03:22.911 Мәсәлән, мөрәҗәгать Федератив Шурага билгеле бер чара күрүне йөкли. 03:22.911 --> 03:32.077 Алар таләп итә: "Федераль Шурага йөкләмә соматик (физик) сәбәпләр аркасында ананың гомере турыдан-туры куркыныч астында булмаган 03:32.077 --> 03:40.585 абортларга артык түләүләр һәм франшизалар гамәлдә калуын тәэмин итәр өчен кирәкле хокукый шартлар булдыру йөкләнә." 03:40.585 --> 03:46.920 Сәбәп: «Чыгымнарны чикләү пакеты 2» кысаларында 2025 елның язында Парламент йөкле хатын-кызларның йөклелек 03:46.920 --> 03:54.068 башланганнан ук барлык медицина чыгымнарын сәламәтлек иминияте компанияләре капларга тиеш дигән карар кабул итте. 03:54.068 --> 03:59.175 Бу каплау шулай ук законлы абортларга да киңәйтелде. 03:59.175 --> 04:03.979 Кызганычка каршы, бу тиешле комитетлар тарафыннан исәпкә алынмагач, Шура бу еракка 04:03.979 --> 04:06.855 сузылган карарны ачык рәвештә тикшермәде. 04:06.855 --> 04:13.440 Бу Швейцариядә абортлар 2027 елдан башлап беренче тапкыр тулысынча бушлай булачак дигәнне аңлата. 04:13.440 --> 04:19.883 Күп кеше бу карарның, бик сизгер социаль-сәяси мәсьәлә булуына карамастан, парламент бәхәсләре 04:19.883 --> 04:23.328 үткәрелмичә кабул ителүен хөрмәтсезлек дип саный. 04:23.328 --> 04:27.200 Бу «фактлар»ның арткы ишектән кертелгән кебек тәэсир калдыра. 04:27.200 --> 04:32.885 Чыгымнарны чикләү чаралары пакеты кысаларында карарлар кабул итү дә дәүләт секторына өстәмә 04:32.885 --> 04:36.568 финанс йөкләнеше салачак, һәм бу да бик нык адаштыра. 04:36.568 --> 04:42.380 Шулай итеп, Парламент үзенең сәяси җаваплылыгын онытты һәм абруен какшатты. 04:42.380 --> 04:51.706 Күпчелек очракта аборт йөкле хатын-кызның гомерен саклау өчен медицина ягыннан кирәк түгел, ә ул аңлы, тулысынча шәхси карар. 04:51.706 --> 04:56.774 Абортлар белән бәйле барлык чыгымнарны тулысынча каплауны кертү урынлы. 04:56.774 --> 05:02.919 Ләкин җинаятькә каралмаган барлык абортларны каплауны киңәйтү абортлар санының – бигрәк тә кыска вакыт 05:02.919 --> 05:06.848 эчендә каралган абортларның – арту куркынычын арттыра. 05:06.848 --> 05:12.403 Моннан тыш, яңа кагыйдә барлык иминиятләнгән затларны, шәхси ышануларына карамастан, премияләре 05:12.403 --> 05:15.780 хисабыннан абортларны бергә финансларга мәҗбүр итә. 05:15.780 --> 05:19.629 Бу күп кешеләрне җитди әхлакый дилеммага дучар итә. 05:19.629 --> 05:24.676 Ләкин Федератив Конституция дин иреген һәм намус иреген гарантияли (15-нче маддә, Федератив Конституция). 05:24.676 --> 05:30.213 Бу абортларны мәҗбүри коллектив финанслау аркасында каты чикләнгән. 05:30.213 --> 05:36.785 Парламентның мондый төп үзгәрешне аерым һәм ачык рәвештә карап, йөклелек белән бәйле 05:36.785 --> 05:41.900 чыгымнар мәсьәләсендә ачыклык тудыру бурычы бар. 05:41.900 --> 05:47.889 «Marsch fürs Läbe» (Тормыш өчен марш) ассоциациясе дә эшкә кереште һәм «Сәламәтлек иминияте премияләре аша абортларны 05:47.889 --> 05:51.639 мәҗбүри финанслауга юк» дигән петицияне башлап җибәрде. 05:51.639 --> 06:00.424 Тексттан өзек: "Аборттан азат итүләрне бетерү ялган, идеологик һәм безнең намусыбызга каршы килә (...)." 06:00.424 --> 06:08.965 Яңа чыгымнар рәвешендә 28 миллион швейцария франкы хәзер мондый финанслауга каты каршы торучы гаиләләр өстенә төшәчәк. 06:08.965 --> 06:14.666 Бу демократик та, ачык та булмаган закон проекты (...). 06:14.666 --> 06:24.483 Федераль Җыелышка мөрәҗәгатьне яшькә, гражданлыкка яки яшәү урынына карамастан, теләсә кем имзалый ала: 06:24.483 --> 06:34.490 Сорау туа: Федераль Шура бәхәсләшүне булдырмас өчен бу киңкүләм чаралар пакетында үз ниятләрен махсус яшердеме? 06:34.490 --> 06:42.208 Ул идеологик мотивлы һәм чыгымнарны арттыручы чараларны канунга яшереп кертергә теләдеме? 06:42.208 --> 06:49.629 Бердәм түләүгә нигезләнгән сәламәтлек саклау системасы фаразланмаган һәм җитди медицина чыгымнарыннан сакларга, ашыгыч 06:49.629 --> 06:53.690 дәвалау һәм катлаулану очракларында ярдәм күрсәтергә тиеш. 06:53.690 --> 07:00.477 Ләкин абортларны гадәти медицина хезмәте дип санап булмый. 07:00.477 --> 07:09.076 Planned Parenthood һәм Pro Familia кебек аборт оешмаларының тамырлары эвгеника һәм раса гигиенасында ята. 07:09.076 --> 07:14.781 Күп очракта бу йөкле хатын-кыз һәм әле дөньяга килмәгән бала өчен мөмкин кадәр иң яхшы чишелеш табу турында 07:14.781 --> 07:17.851 түгел, ә абортлар санын көннән-көн арттыру турында гына бара. 07:17.851 --> 07:25.682 1991 елда ук Ärzteblatt медицина журналы тикшеренү һәм медицина максатларында фetal күзәнәкләргә ихтыяҗның 07:25.682 --> 07:34.364 артуын, шулай ук аларны абортлар аша «алу»ның әхлакый яктан шикле практика булуын ассызыклады. 07:34.364 --> 07:41.570 «Абортлар – халык санын киметү программасының бер өлеше» (www.kla.tv/27094) программасы абортларны социаль яктан кабул 07:41.570 --> 07:48.960 ителгән иткән кешеләрне, ни өчен шулай эшләнгәнен һәм аларның ничек табышлы бизнес-модельгә әверелүен җентекләп күрсәтә.