Biteni ya interview ya Chrissy Rieger na mokomi mpe moto ya mayele na makambo ya mbongo ya Allemagne, Ernst Wolff, na
ntina na ezalela ya mokili na mokolo ya 19 sanza ya zomi 2025.
Bisika nyonso, makanisi ezali kaka na kotia dictature ya numérique.
Etumba ya Gaza mpe botiami ya boyangeli ya makasi ya numériki.
Mbote na bino nyonso, lelo tozali na Ernst Wolff lokola mopaya na biso.
Matondi mingi mpo na ntango na yo.
Matondi mpo na libyangi. Nakosepela mingi.
Mpe moko ya makambo ya ntina mingi sik'oyo ezali etumba na Gaza.
Mpo anjelu ya kimya, Trump, asilisaki yango.
Omonaka likambo oyo mobimba ndenge nini?
Iyo, oyo ezali masɛki ya monene koleka oyo tomoná na mibu oyo euti koleka, mbala mosusu ata na bambula oyo euti koleka.
Mpo awa, bato bazali komonisa bato likambo ya solo oyo ezali na boyokani te na makambo oyo ezali kosalema mpenza.
Bongo, ezali na bato oyo bafandi na bomoi ya nkanda ya kati ya ba camps pendant bambula
ebele, mpe batungisamaki na ndenge ya mabe koleka.
Mpe sikoyo, baoyo balobami kozala bakitani ya biteni bikeseni bazali kosolola bango na
bango mpo na koluka kotia kimya ya libela.
Kimya ya libela ekozala te.
Ezali mpe na mwango mpo na mikolo mizali koya.
Emonani lokola bazali kobengana Palestiné nyonso na etuka ya Gaza mpe bazali kobongola yango esika ya
bopemi ya kitoko mingi, na Tony Blair lokola guvɛrnɛrɛ.
Oyo ezali eloko ya kotungisa mpe ya bosɔtɔ koleka.
Mpe na kala, moto moko te akokaki kokanisa ete libomi ya bato ebele boye ekoki ata kosalema.
Mpe ete libomi oyo ekokita ata mokolo moko te.
Bongo liwa ezali kokoba.
Bongo, Israel ebundisaki Liban mbala moko sima boyokani ya kimya esilaki, kasi na
ngambo mosusu ebomaki mpe bato moko moko na Gaza.
Esengeli mpe koloba ete bansango oyo tozwaka nyonso eponami.
Bongo tozwaka ata moko te... Toyebaka ata mokolo moko te soki makambo oyo bayebisaka biso ezali solo.
Mpo na nsima kuna ezali na ba réseaux minene, mpe bango basepelaka makambo nyonso, mpo Donald Trump azali eloko
mosusu te longola kozala marionette ya complexe ya IT.
Mpe bato oyo emonani polele ete bazali na mposa makasi ya kotia mpe kuna boyangeli ya makasi ya numériki.
Na mokuse, bisika nyonso na mokili mobimba, ezala na Ukraine, na eteni ya Gaza, na Chine, to na esika nyonso na Russie,
likambo ezali kaka moko: kotia boyangeli ya makasi ya numériki.
Balobaki mpe ete esengeli Hamas akoba kozanga bibundeli.
Mpe guvɛnɛmá ya Israel mpe ebimisaki na lombangu liyebisi nsima ya milende nyonso ya kimya.
Mpe yango elingaki koloba lisusu ete esengelaki na biso kokoba kobundisa ba systèmes ya ba tunnels mpe biloko nyonso mosusu.
Ndenge nini moto akani kolongola bibundeli?
Bongo, longola komeka kolongola yango mpe...
Mpo na ngai, likambo oyo mobimba ezali kaka drame monene, mpo na kozwa ntina ya kozongisa etumba.
Mpe na nsima, kokomisa yango monene lisusu.
Bon, nazali sûr ete tokokuta kimya kuna te, kasi nde ete oyo ezali bobele ebandeli ya etumba moko ya monene koleka.
Mpe etumba wana na Iran ekobanda mpenza.
Mpo ete bato ya solo oyo bazwaka bikateli ezali te Donald Trump to Scott Besant to Mongombo Hagseth, Ministre na ye
ya Etumba, kasi nde bato ya solo oyo bazwaka bikateli oyo bafandaka na Wall Street mpe na Silicon Valley.
Mpe sik'oyo bazali kosala mbongo ebele mpenza na industrie ya bibundeli.
Mpe sik'oyo bazali na nzela ya kobuka mobimba système na biso ya mokili mobimba ya social, politique mpe
économique mpo na kotia na esika na yango dictature numérique.
2. Etumba ya Russie na Ukraine – Putin, Trump mpe botiami ya dictature ya numérique
Mpe yango mpe ezali likambo ya kosepelisa mingi na ngambo ya Russie.
Mpo nakanisi ete ezalaka ntango nyonso na masolo ebele, lokola, waouh, yango ezalaki ya
kotinda bato na likambo, zela kaka, mobulu ekozala.
Kasi na bosolo, yango elakisi eloko mingi te.
Mpe ata mpo na ba Tomahawks, ata ndenge nini Trump akomeka koloba mpo na komibimisa na
likambo yango, nakosolola mpe likambo oyo na Putin.
Bongo solo, sikoyo nalingaki koloba, Nkolo, olingi tosolola na likambo nini?
Ya solo, yo te nde ozali kokabola yango, ozali kotia maboko te mpe biso moko tokobongisa yango, to
solo, okoki mpe kosangana, kasi ntina nini sikoyo?
Kasi na esika na yango, Putin alobi ete likambo oyo ebongoli eloko moko te na esika ya bitumba.
Ndenge olobaki, oyo ezali ba systèmes d'armes ya mosika oyo ekoki kokɔta na mboka na ngai.
Ezali likambo te, tokoyanola na yango sikoyo te.
Yango ezali nini?
Yango emonisi ete likambo oyo nyonso ezali lisano ya kanyaka kati na bato oyo bakanisami kozala na nguya na mokili.
Na yango, esengeli ntango nyonso kokanisa ete bato ya politiki ya ntango na biso bazali ba
marionnettes ya makasi oyo ezali na sima na bango.
Mpe ba nguya oyo na nsima bazali sikoyo kotia dictature numérique na mokili mobimba.
Mongongu Putin azali na mokumba ya likambo oyo na Russie.
Asalaka yango na komimonisaka lokola mokonzi ya bitumba mpe kolakisaka banguna ya libanda mpo
na kotia boyangeli ya makasi na kati ya mboka.
Mpo na rouble numérique, mpo na koyeba moto na biométrie.
Mongombo Trump mpe asalaka lolenge moko.
Bongo, na sima, ezali ba kompani ya minene ya IT.
Ba PDG bazali kosepela makasi, mpe solo, baninga na bango ya mosolo mpe bongo.
Bango nde bakambi ya minene ya misolo ya ntango na biso, mpe bazali mpe kosepela makasi.
Mbongo ebele mpenza ezali kosalema sik'oyo.
Mpe likambo ya kokamwa mpenza ezali ete, likambo oyo nyonso ezali mpe kobenda makanisi mosika na likambo ya
monene, na ndakisa, kokwea ya système financier ya Amerika.
Ezali na ezalela ya mabe mpenza sik'oyo.
Mpe sikoyo tozali mpenza komona oyo nalobaki ete ekosalema mibu mike eleki, ete ba banques
régionales bazali malembe malembe kokufa makasi.
Bongo, tozali na ba banki ebele ya bituka na Etats-Unis oyo mosika te bakosenga kokwea na faillite.
Tozali mpe na kompani moko monene oyo epesaka mindele ya mituka, oyo ekweyi na faillite.
Na lolenge oyo, ba entreprises ya mike na ya katikati ezali kolimwa malembe malembe mpe bokonzi ezali
kokende lisusu makasi epai ya ba sociétés minene koleka.
Mpe, solo, esengeli kobenda makanisi ya bato mosika na yango.
Mpe ba entreprises ya mike na ya katikati bazali komona yango.
Bato ya katikati bazali kobungisa mokolo na mokolo bomoi na bango ya malamu.
Mpe yango wana esengeli komonisa banguna mosusu ya libanda.
Mpe kotinda nkanda ya bato epai ya basusu na esika ya kotinda yango epai ya ba oyo bazali na ntina ya bampasi na bango.
Na Eropa mpe, tomonaka yango ndenge moko.
Na France, na ndakisa, balobaka ntango nyonso ete soki France atoki, Europe azwaka mpiɔ.
Mpe tozali komona yango sik'oyo.
Yango elingi koloba ete, na bosolo, likambo ya sima to makambo oyo ezali komonisama monene te
lokola, solo, bobangi oyo ya monene mpe panique.
Mpe moto moko azali koya sik'oyo.
Mpe oyo mpe nalingaki koloba na likambo oyo, lokola Putin, na ndakisa.
Na solo, asilikaki mpo ete Trump azwaki Mbano ya Nobel ya Kimia te mpe amonaki ete likambo yango ezalaki mpenza na mabe.
Mpe na nsima okanisi na motema na yo, ɛɛ, kasi ye nde azali kopesa bibundeli ya minene na etumba na bino.
Yango nde bozoba ya suka.
Putin azalaki na Tadjikistan, na Dushanbe, nakanisi, mboka-mokonzi ya Tadjikistan.
Akutanaki na bakonzi ya Asie Centrale mpe asilikaki mpenza mpo ete Donald Trump azwaki mbano ya Nobel ya kimya te.
Elembo ya polele koleka ezali te oyo emonisi ete bato oyo bazali mpenza kosala likambo moko na kobombana mpe kosala elongo.
Ezali mpenza bozoba.
Nalingaki mpe kolobela mwa moke etumba ya Ukraine.
Solo ezali ete Bapaya bazali ntango nyonso kopesa bibundeli mpe biloko wana nyonso.
Mpe Russie mpe ekokaki te kobebisa banzela oyo, to nde Russie ekokaki kosala yango?
Bongo, infrastructure oyo ya ntina mingi, bokoki lisusu te kolaka ete biloko bikozala?
Iyo, solo.
Etumba elingaki kosila banda kala.
Bongo Russie, yango ezali etumba ya David na Goliath.
Bongo etumba elingaki kosila sima ya pɔsɔ misato, to mbala mosusu ata sima ya pɔsɔ moko mpamba.
Kasi solo, etumba epesaka mpe Nkolo Putin litomba mpo ete ebendaka makanisi ya bato mosika na mokano na ye ya solo.
Biso mpe tozali na inflation ya makasi mpenza na Russie.
Mpe komata ya talo ya biloko ezalaka ntango nyonso mabe mingi mpo na bato ya politiki,
ekomisaka bango batosa koleka ndenge bazalaka.
Mpe na ndenge wana nde okomisi Mongombo Putin alanda programɛ moko kaka lokola ya Donald Trump.
To lokola Mongombo Milley to Mongombo Macron to Mongombo Starmer to, na likambo na biso, Mongombo Merz.
Likambo ya mawa ezali ete eloko moko te ezali kosalema mpo na bitumba to, ndenge olobaki, mpo na makambo ya bosembo te.
Bato mingi bamesana kopesa makabo mpo na misala ya klima mpe biloko oyo, ata solo, ekosalema ata mokolo moko te.
Mpe na esika ya koloba mpenza, 'oké, tósilisa bitumba to tósala ete etumba ezala te mpo na kokima mpe ete bosembo-te ezala te'.
Kasi yango ezali na tina mingi te, mpo esengeli kozala bongo.
Iyo, esengeli kaka otala mosolo oyo babimisaka mpo na défense, oyo ezali komata makasi mpenza sik'oyo.
Na mokili mobimba, naino te, ata mokolo moko te, mosolo ebele boye esila kobimisama mpo na
bibundeli lokola oyo ezali kobimisama sikoyo.
Mpe na mikili mosusu, mosolo ya basoda ezali komata makasi mpenza.
Bongo, na Etats-Unis, bibundeli mpe eleki na bokasi, kasi na Russie, na kotalela ba
pourcentage, eleki oyo ya Etats-Unis pene na mbala misato.
Na yango, bisika nyonso, bakompanyi ya bibundeli bazali wana mpo na kosala mbongo ebele mpenza.
Mpe esengeli te tóbosana ete lelo oyo, na sima ya ba kompani ya bibundeli, ezali ba kompani minene ya
numérike mpe bakambi ya minene ya biloko ya motuya.
3. Numérisation, AI mpe botiami ya dictature numérique
Sikawa tokómi na motó ya likambo ya suka, elingi koloba digitalisation mpe kozala ya AI.
Mpo yango nde likambo oyo Klaus Schwab azali koloba na makasi banda pandemi ebandaki, na buku na ye ya moke mpe bongo na bongo.
Makambo ezongi lisusu normal te; nyonso ezali kobongwana.
Révolution industrielle ya minei, soki tokoki koloba bongo, ezali mpe na makasi na yango.
Mpe mbula oyo mpe ezali.
2030, oyo balobelaka mbala na mbala.
Mpe ɛɛ, mayele ya bɔngɔ́ (AI) ekómi mosika boni mpe nini ekoki kosalema na yango sikoyo?
Iyo, esalemaki mbangu koleka ndenge ata bato ya mayele bakanisaki.
Nauti kotala interview na Ray Kurzweil, EMA, moko ya bakeli ya liboso ya AI.
Mpe alobaki ete tokende liboso mbula motoba mbangu koleka ndenge akanisaki.
Mpe esengeli koloba ete, na suka ya mobu oyo, AI ekokoma na mayele koleka Albert Einstein mpo na mbala ya liboso.
Azalaki na QI ya 160, mpe AI ekoleka yango mbula oyo, na suka ya mbula oyo.
Mpe na ntango moko, ezali kokola na lombangu oyo tomona naino te.
Na boye, boyebi ekomaka mbala mibale na kati ya sanza misato to minei.
Mpe yango ezali mpenza likambo oyo ekoki kokanisa te.
Mpe yango, solo, ekozala na bopusi monene mpenza na bomoi na biso.
Likambo ya kosepelisa ezali ete, lelo oyo bazali kosala promotion ya reconnaissance biométrique na ndenge ya monene mpenza.
Tozalaki na likambo moko na Vietnam, epai bakɔnti milio 86 bakangamaki na mbala moko mpo bato bapesaki
ndingisa te báyeba bango na nzela ya bilembo ya nzoto.
Nasali mwa bolukiluki mosusu na likambo wana.
Yango wana, ezali kaka likambo ya Vietnam te.
Thaïlande esilaki kozala kuna liboso.
Na nsima, Tibet mpe akoti na katikati.
Mpe na likambo ya kokamwa, namonaki ete Mexique asili kokoma na etape oyo.
Na Mexique, esengeli mpe opesama mpo na koyeba yo na biometriki mpo na kofungola konti na banki.
Bon, nayebi te soki ezali na nzela ya biometrike to na nzela ya code.
Kasi nyonso ezali kolakisa epai moko.
Bongo, bakozala na miso likolo na biso 100 likolo ya 100 mpe tozali kokende mbala moko na dictature ya numérique.
Mpe likambo ete système économique mobimba ezali kokwea sikoyo mpe ekoki lisusu kobikisama te, emonanaka mpe
polele na nzela ya batalo ya ba métaux précieux, na ndakisa.
Bongo sikoyo, na mbalakaka, talo ya wolo na palata ezali komata makasi.
Mpe yango ezali na boyokani na likambo ete ntembe na ntango oyo ezali monene mingi mpe baoyo bayebi malamu
système yango bayebi mpenza ete système yango ezali kokufa.
Bongo na kati ya mbula moko to mibale, tokokóma na bomoi na kati ya mobulungano monene mpenza.
Ezali na soki to kasi te.
Tozali komona na miso ndenge système na biso ezali mpenza kokwea lokola ndako ya ba cartes na bisika nyonso.
Namoni yango ndenge moko na yo, ete mpo na sikoyo eleko ya malamu koleka ezali te, kasi makambo nyonso ekoya na suka na yango.
Mpo, lokola tomoni, mbongo ya numérike mpe likanisi ya numérike ebimisami naino te.
Yango elingi koloba esengeli makambo etelema makasi sikoyo, mpe na nsima okoki komonana, mpe wana
tokosolola ndenge makambo ekozonga lisusu malamu.
Likama monene ezali ete tosengeli komizela ete likambo moko ya monene ekosalelama lokola ntina ya lokuta, oyo ekokamba
na bokweyi monene ya internet to mpe bokoli monene ya etumba.
Mbala mosusu, likambo oyo ezali kobongisama sik'oyo na Moyen-Orient na makita ya kimya ya Gaza.
Nani ayebi, nyonso ekoki kosalema.
Ya solo, ekoki mpe kosalema ete mbonge monene ya bokwei ya ba kompani emema biso na kozala na ebele ya bato bazangi mosala, mpe
yango ekotinda bato baloba ete mbongo ya leta oyo bato bazwaka lelo, na ndakisa, ekoki lisusu te mpe ete sikoyo
esengeli tóbandisa kopesa moto nyonso mbongo ya moboko.
Bongo nakanisi ete ba think tanks bazali na raison na ntango oyo, ete mitu na bango ezali kozunga, bazali kokanisa ndenge nini
bakobongola likambo yango mobimba mpo emonisama na bato lokola eloko ya malamu na kati ya makambo oyo
ya mabe mpenza oyo tozali na kati na yango sikoyo.
Okanisi bazali kaka kosala likambo na mbalakaka mpe koloba, "Oh, tósala yango sik'oyo"?
To okanisi ete nyonso ebongisami banda na ebandeli kino na suka mpe esalemaka kaka ndenge wana?
Mpo nakanisi ezali mpe na ntina ya koloba ete bato bazali pete mpo na koyeba makanisi na bango.
Iyo, iyo, ezali bongo. Bato ebele bakobaka kondima demokrasi oyo tozali na yango.
Yango esalemaka te banda bambula ebele.
Bongo, bato bazali kotindama na ngambo moko to na mosusu.
Maponami, maponi ya bonsomi mpe makambo ya ndenge wana ezali lisusu te, mpo bato bakoki lisusu te kozwa
bikateli na bonsomi, propaganda esukoli bango bongo makasi.
Mpe lisusu, elingi koloba, bato mingi, to ata bato ebele, batalaka ata lokasa ya yambo ya ba résultats ya Google koleka te.
Kasi sikoyo babongisi yango lisusu koleka na kosaláká ba chatbots oyo, boye ete solo solo, mpe nayokaki yango kala
te, Gemini alobaki na ngai, nayebi te, kasi ezali bongo.
Mpe sikoyo nayebi ndenge ezali.
Yango elingi koloba ete sikoyo osali eloko lokola moninga moko pembeni na yo oyo apesaka yo ntango nyonso
sango ya solo, mpo azali na ngambo te mpe bongo na bongo.
Iyo, ezali kobangisa mingi mpenza.
Bongo nazwaka ba commentaires ebele oyo elobaka, "Nauti kosolola na Grock" to "Nauti kosolola na
chatbot mosusu mpe eyebisaki ngai boye na boye."
Bongo, bato bakomi kondima makambo nyonso kozanga kokanisa.
Bango basosolaka ata te nini ezali na sima na yango.
Bongo ba chatbots oyo esalemaki te mpo na kopesa bato bansango; kasi ezali nde bokeseni.
Esengeli bango bakanga sango epai ya bato.
Bazwaka na enregistrement motuna nyonso ya moto nyonso oyo akomeli bango mpe basalelaka
basango wana mpo na kosala profil ya moto wana.
Mpe profil oyo etekamaka na sima, mpe bato oyo bapesamaka ba publicités ya ndenge na ndenge, na ndakisa, mpe makambo mosusu
etyamá mpo na bango mpo ete moto mosusu azwa matomba na yango.
Yango ezali likambo ya kokanisa te, kasi ezali mpenza ekeseni na oyo bato bakanisaka ete bazali kopesa bango.
Kasi sik'oyo, na kati ya bomoko oyo ya bato na ndako, epayi wapi bato bazali mpenza kokabwana mingi koleka,
ebongi mpenza ete osala boyokani ya sika, soki tokoki koloba bongo, ata soki ezali na AI.
Iyo, iyo, mabe mpenza.
Elon Musk alobaki ete alakisi robot na ye ya numérike oyo ekokani na moto, mpe akanisi ete na mwa bambula ekoya, moto na moto na
biso akozala na moninga na ye ya motema, mpe moninga wana ya motema akozala robot oyo ekokani na moto,
mbala mosusu na esika ya kosolola oyo etiami na kati.
Bongo, ezali kaka avenire moko ya mabe makasi oyo bazali kotinda biso na yango sik'oyo.
Mpe esengeli kaka osikola yo moko na yango.
Yango wana, esengeli oyeba ete ezali ntango ya mabe mpenza, tozali na eleko ya molili makasi, ya mawa lokola na Moyen
Âge, kasi na niveau ya likolo mpenza na makambo ya technologie.
Makoki ezali, makoki ya kobongisa mokili na banzela oyo ekoki kokanisa te.
Soki tozwaki mbongo nyonso oyo ebimisamaka mpo na bibundeli, totikaki kosomba bibundeli na mokili mobimba mpe na esika na
yango totongaki ba lopitalo, ba crèche mpe ba kelasi, mpe tosalaki ete système ya malamu ya bokolongono
ezala bisika nyonso na mokili, bongo mokili elingaki kozala esika ya malamu koleka ndenge ezalá naino te.
Kasi mawa, na ntango oyo, makambo ezali kokende mpenza na ngambo mosusu.
Mpe tokoki komona ete sik'oyo mpe tozali kosalela mokili ya numérike.
Tozali kosolola na biso na biso kozanga kozala pembeni na pembeni.
Mpe ezali na matomba mpe.
Kasi yo olobaki nini? Ndenge nini okoki komibatela to komibatela liboso ya numérisation, mpe, bon, ezali kaka bongo,
na bosangisi oyo nyonso ya ba données mpe bongo na bongo.
Ndenge nini olingi koloba ete ezali lolenge ya malamu koleka ya komibatela na likambo oyo?
Osengeli kobima kuna.
Osengeli kolongwa na likambo yango mobimba.
Bon, nalobelaki yango na interview moko kala te.
Mbala mingi nazalaka moto oyo alingaka kotambola mosika, kokota na zamba, ntango mosusu ata ngonga mibale to pene na wana.
Mpe kala te, namipusaki, na kokanisa ete, bon, nakomeka kaka.
Nakokende kotambola na zamba ngonga mitano.
Mpe nasengeli koloba ete, sima ya ngonga ya misato to ya minei, eloko moko esalemaki na kati na ngai oyo nayebaki mpenza te.
Nakitani na motema.
Bongo, esengeli kaka ozwa ntango na yo.
Yango nde ezali na ntina.
Tozali na kati ya masini, na kati ya molongo ya kozonga-zonga, epai wapi propaganda ezali kobɛta biso makasi.
Moto alingaka ntango nyonso koyeba makambo mingi koleka sima ya kozwa sango, mpo ete sango oyo ya sika ekeseni
makasi na oyo ya liboso, mpe yango etindaka ye aluka sango mosusu mpo na kozwa polele mingi koleka.
Osengeli kaka komiloba ete okozwa polele wana te.
Nakoki kozwa polele oyo kaka soki namitiye mosika na makambo oyo nyonso, nazongi mwa nsima na likambo
mobimba mpe nameki kozongisa bokatikati na ngai ya kati.
Bongo, nakanisi ezali na ntina mingi na tango oyo ete tóboma biloko nyonso ya numériki, mingi mpenza oyo bana basalelaka,
mpe tókanisa ndenge bomoi ezalaki liboso ya tango ya numériki, mpe mbala mosusu kosala yango nyonso mibale na mbala moko.
Esengeli te okomisa yango nyonso lokola eloko ya mabe.
Intelligence artificielle, soki esalelami malamu, ekoki kobongisa bomoi na biso koleka ndenge tokoki kokanisa.
Kasi mawa, sikoyo ezali na maboko ya bato mabe mpenza, bango mpe bazali kosala elongo na bato mabe mpenza na politiki.
Mpe yango, solo mpenza, ezali likama monene.
Eloko moko ekosengela kobongwana na mikolo ekoya.
Mpe tokoki kosala yango te na ntango oyo.
Esengeli tókanisa ete bakobimisa CBDC, na ndakisa.
Esengeli tókanisa ete boyebani na biometriki ekokóma likambo ya solo.
Kasi esengeli mpe tókanisa ete botɛmɛli ekozala mpe ete tozali na kati ya eleko ya mobulu monene na kati ya bato.
Mpe na kati ya mobulu ya bato, na tango ya makama, bato bazalaki ntango nyonso komona biyano ya malamu koleka.
Na yango, biloko ya mayele ya minene koleka esalemaki te na tango ya malamu, kasi ntango nyonso na tango ya mabe.
Mpe yango, solo, ezali likambo ya kobunda mpo na yango.