Has-da köp adam demensiýa we Alzheimer keseline duçar bolýar, Germaniýada takmynan 1,8 million;
10 göterimden gowragy depressiýadan ejir çekýär.
Mundan başga-da, bu barada dermanlar, ideg, çykdajylar we gorkular barha köpelýär.
Şu gün men umumy medisina, psihoterapiýa we naturopatik bejergi boýunça hünärmen bilen gürleşýärin.
Ol "Natürlich gesund werden für alle e.V." (Hemmeler üçin tebigy sagalmak) hassalary goramak assosiasiýasynyň metbugat wekili .
Ol şeýle hem "Hippokrat Andy" lukmançylyk hünär birleşiginiň dolandyryjy direktory,
bilelikde esaslandyryjysy we metbugat wekili.
Bu gurama lukmançylykda ahlagy dikeltmegi maksat edinipdir.
Köp ýagdaýlarda lobbiçilik we maliýe meseleleri üstün çykdy.
Köplenç hassalaryň zyýanyna bolýar, diýýär Dr Sonja Reitz. Studýamyza hoş geldiňiz.
Hawa, çagyryş üçin köp sag boluň. Men bu ýerde bolmagymdan örän şat we köp adama gyzykly bolan bu
mowzuga bir zat goşant goşup biljekdigime umyt edýärin.
Hawa. Dr. Reitz, bejergi meselesine gelende, siz hemişe durnuklylyk barada gürrüň edýärsiňiz.
Mysal üçin, demensiýa babatynda näme ýalňyş gidýär diýip pikir edýärsiňiz?
Hawa, siz soragyňyza açar sözüni eýýäm goşduňyz.
Hakykat şundan ybaratdyr: köplenç saglygy goraýyş bejermek bilen baglanyşykly däl.
Şonuň üçin saglygy goraýyş pudagynda durnuklylyk öz-özünden düşnükli zat däl.
Bir adamyň sagdyn bolmagyna mümkinçilik bermek üçin, ilki bilen ony kesellendiren zady aýyrmaly.
Eger hiç kim munuň bilen gyzyklanmasa, onda munuň, aýdalyň, yzygiderli gaýtalanýan surunkali kesele öwrülip biljekdigi aýdyň,
eger men sebäplerini soramasam we olary bejermesem, ýa-da lukmançylyk okuwlarynyň dowamynda
adamlara, talyplara bu sebäpleri öwretmesem.
Köp umumy praktik lukmanlar häzirki wagtda sebäpleri tebigy ýagdaýda soraýandyklaryny inkär ederler.
Muny giňişleýin düşündirip bilersiňizmi? Näme üçin şol netije çykardyňyz?
Hawa, bilşiňiz ýaly, kolesterol derejesi köplenç umumy praktik lukmanlar tarapyndan keseliň sebäbi
hökmünde nyşana alynýar, sanki ol özü günäkär ýaly.
Kolesterol derejesiniň A ýa-da B-niň sebäbi däl-de, iň gowusy alamatydygyny we öz-özüne kesellik döretmeýändigini
görkezýän ýeterlik edebiýat we subutnamalar bar.
Hakyky sebäpler başga ýerde ýatyr we köplenç ünsden düşýär.
Dementiýa baradaky soragyňyza gaýdyp gelsek, hawa, bu hem onuň bir bölegidir.
Demensiýa diňe bir alamatdyr: adam zatlary ýatda saklap bilmeýär, düşündirip bilmeýän ýa-da garyndaşlarynyň hem
düşündirip bilmeýän ruh ýagdaýy üýtgemelerine eýe bolup biler.
Bu hem depressiýa ýaly köp sebäplere eýe bolup biler.
We sebäpler sistematik seljerilmeýär.
Men diňe birnäçe mysal bermek isleýärin, eger bu oňat bolsa.
Mysal üçin, giňden belli we British Medical Journal-de hem çap edilen ýaly, 60 ýaşdan uly adamlaryň 20
göteriminden gowragynda B12 witamini siňdirme bozuklygy bar.
Vitamin B12 diňe bir witamin däl; ol pikirlenmek, immun ulgamy, üns jemlemek we emosional abadançylyk üçin möhümdir.
Eger lukmanlar bu witamini adaty skrining barlaglarynda barlamazlar bolsa, witamin
ýetmezçiligi tebigy ýagdaýda ünsden düşer.
Soňra, B12 witamininiň siňdirilmegine päsgel berýän, hatda ony ýeterlik mukdarda iýseňiz hem, köp sanly derman bar.
Şonuň üçin biziň B12 kemçiligine getirip biljek başga-da birnäçe faktorlarymyz bar. Olar hem nazara alynmaýar.
Şonuň üçin B12 kemçiligi meselesinde men Alzheimer keseline, demensiýa we, üstesine,
depressiýa duçar bolmak howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýaryn.
Hawa, hassalaryň bähbitleri nazara alynsa, her saglyk ätiýaçlandyryş kompaniýasynyň 50 ýaşdan başlap B12
derejesini yzygiderli barlamaga iň uly gyzyklanma bildirmeli.
Emma gan derejesi ýeterlik däl; has takyk görkeziji berýän parametrler bar bolany üçin sidik synaglaryny geçirmek gerek.
Soňra anemiýa we depressiýa ýaly döwrebap, agyr keselleriň ilkinji nobatda döräp başlamagynyň öňüni
almak üçin niýetlenen öňüni alyş çärelerini ulanyň.
B12 witamini ýetmezçiligi agyr depressiýa we hatda psixotik bozulmalara hem getirip biler.
Şeýle hem, bu häzir vegetariýan ýa-da wegan iýmitlenişini saýlaýan we munuň üstünde
ýeterlik üns bermeýän köp adamlara hem degişlidir.
Şonuň üçin bu babatda örän habarly bolup, iýmit goşundylaryny hem kabul edýänler gaty köp.
Emma beýlekiler diňe ösümlikleri iýmegiň ýeterlikdigine ynanýarlar we şonda B12 kemçiligi gaçynmaz.
Şonuň üçin men häzir aýdanlarym ýaş adamlara, aýallara, esasanam artan zerurlyklary bolan göwreliler üçin hem degişlidir.
Bu hem şol mysalardan biridir. Mundan başga-da, ýönekeýçe gözden geçirilmeýän beýleki köplenç
duş gelýän kesellere sebäp bolýan faktorlar bar.
Netijede, dowamly keseller barha köpelýär we saglygy goraýyş hyzmatlary barha gymmatlaşýar.
Bularyň hiç biri hassalaryň iň gowy bähbitlerine laýyk gelmeýär. Emma bu kimiň bähbitlerine hyzmat edýär?
Şeýle hem aýtmaga gerek ýok, derman senagaty mümkin boldugyça köp kroniki keselleri bolan
uzak möhletli hassalardan aýratyn peýda görýär.
Indi bolsa adam oýlanýar: bu hakykatdanam şeýlemi?
Jenaýat romanlarynda hemişe pul yzlaryny yzarla diýýärler. Bu hakykatdanam dogrymy?
Eger ünsli seretseňiz, munuň olaryň okaýşy döwründe başlaýandygyny, lukmanlaryň, saglyk hünärmenleriniň we
talyplaryň reflekslerini şygara laýyklykda sistematik taýdan ösdürmek üçin taýýarlanylýandygyny görersiňiz:
Bu dermanyň alamatlary, bu dermanyň alamatlary.
Sebäp-nätije pikirlenişi, logiki pikirleniş – Ylmy-aňyň bize hakykatdan hem öwretdigi, ýagny sebäpleri soramak
we olary aradan aýyrmak arkaly uzak möhletleýin, durnukly täsirleri gazanmak – haýal-haýal ýitip barýar.
Munuň üstesine, köp doktorlar hepdede dört ýa bäş sany ýalpyldawuk broşýura mugt alýarlar; bu bolsa olaryň aňyny ýuwýar we olaryň
ömrüniň galan böleginde nähili pikir etmelidigini öwredýär.
Şeýlelikde, derman senagatynyň örän irki tapgyrda täsir ýetirýändigi barada alamatlar bar: professorlar derman
senagatyndan üçünji tarap maliýe goldawyny (esasan daşarky çeşmelerden maliýeleşdirilen gözleg taslamalaryny) alýarlar
– we islenýän netijeler gazanylmasa, gözleg çap edilmeýär.
Biz bu meseleleriň hemmesi bilen tanyş, şonuň üçin adatdaky şübheli adamlar galýar.
Şonuň üçin aýdylyp geçmeli, häzirki görnüşinde bu esasan saglygy goraýyş ulgamyndaky hassalaryň bähbitlerine hyzmat etmeýär.
Bu örän, örän kyn ýagdaý, örän ýaramaz ýagdaý, ony biz derrew üýtgetmelimiz zerur.
Eger gymmatlyklar biziň üçin möhüm bolsa, eger adamperwer gymmatlyklary biziň üçin möhüm bolsa, biz näsaglara
gönükdirilen saglygy goraýyş ulgamyny döretmelidiris.
Karar kabul edijiler saglygy goraýyş ulgamy, onuň mazmuny we şol mazmundaky ýalňyşlyklardan habarsyz bolup, diňe syýasy
ýa-da diňe maliýe kararlary kabul edýänçä, bu üstünlik gazanmaz.
Saglyk ätiýaçlandyryş gaznalarynyň girdeji tarapy, goşantlaryň ýokarlandyrylmagy we ş.m. barada yzygiderli gürrüňler bolýar.
Emma goşantlaryň artdyrylmagy lukmançylygy hiç hili gowulaşdyrmaýar.
Her kanun çykaryjy döwürde saglygy goraýyş ulgamynda çykdajylary azaltmak barada gürrüň bolýar – soňra býujetler düzülýär,
soňra lukmanlaryň alýan bir görnüşli tekiz tölegleri girizilýär.
Emma ol hem gözegçilikde. Muny jikme-jik düşündirip bilersiňizmi?
Hawa, gynansak-da ýagdaý şeýle, siz doly hakly.
Şeýlelik bilen töleg tertiplerinde gepleşen lukmançylyk üçin möhüm derejede az tölenýändigini görýäris.
Emma lukmançylyk barada gürleşmek aňsat däl. Men size diňe näme etmeli diýip aýtmaýaryn. Lukmançylyk barada gürleşmek
ilki bilen keseliň nähili ýüze çykandygyny anyklamak diýmekdir.
Näme boldy? Näme başdan geçirdiň? Haýran galdyrjak zatlar boldymy? Operasiýalar boldymy?
Ýara izleri barmy? Ýaranyň bejergisinde haýsydyr bir kynçylyk boldymy?
Meselem, köp adamlar çapyk izleriniň kesellere sebäp bolup biljekdigini bilmeýärler, sebäbi olar
meridianlary (däp bolan hytaý lukmançylygynda bedeniň içindäki jan energiýasy (qi) akýan kanallar) kesýär.
Meridianlar bilen baglanyşykly mesele şundan ybarat: lukmanlar olary okaýan mahaly öwrenmeýärler.
Okuwlarynyň dowamynda lukmanlar bedeniň haýsy meridianlarynyň näme işleri ýerine ýetirýändigini we olar kesilende
ýa-da energetiki taýdan böwetlenenlerinde netijeleriniň nähili boljakdygyny sistematik usulda öwrenmeýärler.
Bu, holistik medisina baradaky bilimsizligiň derman hiline hem täsir edýändigini aňladýar.
Şonuň üçin biz, mysal üçin, hassalar birleşiklerini we lukmançylyk birleşiklerini holistik medisina usulyny has berk
ornaşdyrmaga çagyrýarys, sebäbi onuň berýän bilimleri, mysal üçin, köp sanly agyry we dowamly keselleriň öňüni alyp biler.
Emma umumy praktik lukman meridianlaryň ýokdugyny öňe sürer, sebäbi olaryň fiziologiki deňeşdirme (ölçäp boljak ýa-da
görünýän fiziki, himiki ýa-da biokimyýa prosesi) tapylmaýar.
Şonuň üçin muny aňladýan hiç bir meridian ýok.
Men şu gün şol ara alyp maslahatlaşmagy açmak islemeýärin. Siziň aýdýanlaryňyz dogry däl.
Diňe umumy praktik lukman şeýle diýdi diýmek, onuň hakykatdygyny aňlatmaýar.
Öwreniş döwründe umumy praktik lukmanlara hemişe homeopatiýa ýa-da meridianlara ýa-da başga-da islendik
zatlara ynanmalydygyny öwredýärler, ýöne bu akylsyzlyk.
Bu diňe manysyzlyk. Ylym taýdan subut edildi: ýokary potensiýaly preparatlar täsirli bolup, meňzeşlik kanuny
işleýär; bu hem homeopatiýanyň esasy ýörelgeleri we terapiýa netijeleri boýunça subut edilendigini aňladýar.
Akupunkturada bolşy ýaly, mysal üçin akupunktur meridianlarynyň geçirijiligi üýtgän
ýagdaýynda, rus alymlary şeýle bir zat anykladylar.
Bularyň ählisi ylmy taýdan subut edilendir.
Diňe ol lukmançylyk barlaglarynda ýer almady.
Bu, lukmançylyk barlaglarynyň indi ylmy däldigini, hakyky ylmy däldigini, eýsem bir görnüş
"tälim hereketi"digini aňladýar; demek bolar.
Men muny gaty açyk aýtmak islemeýärin, ýöne hakykat şundan ybarat: talyplar adamlary sag saklamak ýa-da keselleriň
kök sebäplerini bejermek üçin zerur bilimleri öwrenmeýärler.
Şonuň üçin kök sebäpleri nazara alýan, şol sanda lukmançylyk ylymlarynda hem reforma gerek.
Başlangyçda durnuklylyk barada gürrüň etdik.
Şonuň üçin alamatlary bejermek gysga möhletli çözgüt dälmi?
Hawa, alamatlary bejermek durnuklydyr, mysal üçin, sebäbi aradan aýyran bolsaňyz.
Bu siziň heläkçilige sezewar bolandygyňyzy we heläkçiligiň togtadylandygyny aňladýar.
Soňra alamatlary bejermek, sынan süňkü bejermek, deriniň sürtülmelerini bejermek, näme
bolsa-da, örän peýdaly we gaty kömekçi bolýar.
Alamatlara gönükdirme sebäbi ýok bolan halatynda laýykdyr.
Emma mysal üçin, eger siz dowamly ekzistensiýal stresden ejir çekýän bolsaňyz we munuň netijesinde mide
agyryňyz bolýan bolsa, soňra diňe mide derman alýan bolsaňyz...
Soňra ony içmegi bes edýärsiň we gaýtadan göwre agyrysy bolýar – sebäbi sebäbi elbetde gitmändir.
Şonuň üçin eger siz sebäpleri aradan aýyrmasaňyz, alamat galýar.
Elbetde, bu meniň aýdýan ýaly hemişe aňsat bolmaýar.
Käwagt köp faktorly keseller hem bolýar, bu bolsa bir wagtda dört ýa bäş sebäbiň bolup biljekdigini aňladýar.
We soň, elbetde, kök sebäpleri tapmaly we olary bejermeli.
We soňra siz durnukly uzak möhletleýin sagalma işine hem has uly täsir edýärsiňiz.
Muny 30 ýyldan gowrak amaly tejribämden aýdyp bilerin.
Men surunkali keselleri bejermekde ýöriteleşýärin; olar, elbetde, köp synagdan geçip, ähli däp bolan lukmançylyk
bejergilerini geçirdiler, ýöne olar olara kömek etmedi.
Soňra men, bilmeýärin, käbir skar terapiýasyny geçirýärin we mesele, aýdalyň, 45 minutyň içinde hemişelik çözülýär.
Men size depressiýa, ukuda bozulmalar we güman edilýän psixoneýroz bilen maňa ýüz tutan, öň iki gezek akciğerine
operasiýa edilen bir hassanyň mysalyny getirip bilerin.
Doktorlar muny çynlakaý kabul etmändir we olary psihotrop dermanlar bilen bejerdiler,
psihiatriýa bölüme – psixosomatika we ş.m. iberdiler.
Men bu öwgün operasiýasynyň izlerini degişli usulda bejerdim we lukmanlaryň ony ýeterlik derejede ciddiye almaýandygy
sebäpli näsagyň başdan geçiren psihologiki şokuny hem nazara aldym – bu hem, aýratyn-da, kesellige getirip biljek bir trauma.
Muny ýadyňyzda saklamalysyňyz. Lukmanlar hemişe dogry bolmaýarlar, psihoterapevtler hem şeýle.
Hawa, depressiýa hökmany däl-de neýrotyk konfliktden ýa-da şonça meňzeş bir zatdan döräp
bilmez. Ol başga sebäplere-de eýe bolup biler.
We şonda, men aýdşym ýaly, izleri arassaladym we travmany bejerдим.
Bu üç çärýek sagat aldy, we soňra ol üç hepde geçenden soň işe gaýdyp geldi.
Oňa ir pensiýa berilmeli eken. Şol derejede ýaramaz ýagdaýdy.
Men diňe aýtmak isleýärin, holistik medisina köp çözgütleri bar.
Eger bu ulgam sebäp-ugurly usulda yzygiderli ulanylsa, saglygy goraýyş ulgamy tutuşlygyna has-da täsirli we has arzan bolar.
Şonuň üçin diňe holistik lukmançylygyň özi üçin holistik lukmançylyk däl.
Hollistik medisina keseliň köp sebäplerini gözleýär. Ol agyr metal zäherlenmesini gözleýär we ony organizmden aýyrýar.
Agyr metallary aýyrandyklary üçin näçe adam kardial aritmiýasyny ýitirýär?
Öňki döwürde döl bolan adamlar bir wagtda näçe adam göwreläp biler?
Sebäbi olar agyr metallary aýyrýarlar. Bularyň hemmesi diňe birnäçe mysal.
Elektrosmog başga bir mesele – häzirki wagtda hem gaty ýeňilçe kabul edilýän.
Emma käbir barlaglar hem görkezýärkä, beýni şişleriniň sany artýar, rak keseliniň ýüze çykmak derejesi
ýokarlanýar we çagalarda üns jemlemek kynçylyklary has-da köpelýär, munuň hem mobil telefon ulanylmagyna baglydygyny.
Şonuň üçin men diňe aýtmak isleýärin, mysallar örän köp.
Başga haýsy kesellere sebäp bolýan faktorlar möhümdir, ýöne köplenç ünsden düşýär?
Psihiki şoka düşenden soňky stres bozuklygy.
Bu ýerde örän möhüm bir nokat bar: adamlar, mysal üçin anesteziýa berlenlerinde-de bedenleriniň
agyry duýýandygyny düşünmeýärler, diňe ony duýmazlar.
Hawa, we käwagt anesteziýa ýeterlik derejede çuň bolmaýar, bu bolsa psihologiki we fiziki surunkali kesellere sebäp
bolup biljek post-travmatik stres bozuklygyna alyp biler.
Men aýdardym, bu zatlaryň ählisi adamlara, ýagny talyplara öwredilip bilner.
Meniň üçin diňe şeýle diýmek köp wagt almady: muny we şony edip bilersiň; diňe medisina taryhyny almaly .
Indi bolsa, soragyňyza gaýdyp gelsek, eger töleg ulgamy lukmanlaryň ilkinji nobatda hassalaryň anamnezin ýygnamagyna
päsgel berýän bolsa we lukmançylyk taýýarlygy lukmanlaryň sebäpleri öwrenmegine päsgel berýän bolsa,
onda, hakykatdanam, durnuklylyk kepillendirilmeýär.
Şonuň üçin men aýdýaryn: sebäpleri lukmanlaryň kabulhanalarynda medisina barlaglaryna we bejergilere goşsaňyz,
milliardlarça uly tygşytlyk mümkinçiliklerimiz bar; holistik medisina munuň bir bölegidir; ony goşmazdan bu iş işlemeýär.
Emma bu özüniň özi gowy habar, sebäbi çykdajylary hakykatdanam azaltmak bolýar we hassalar
goşmaça artykmaçlyklardan peýdalanyp bilerler.
Gelin, bu psixosomatikanyň üstüne ýene-de dolalyň.
Bu, hakykatda, lukmanyň ähli diagnostika usullary we däp bolan lukmançylyk bilimleri netije bermezden soň ulanýan iň
soňky karty; şondan soň bu psikosomatik ýagdaý hasaplanýar.
Hawa, siz psixosomatik we psihoterapiýa lukmançylygynyň hünärmeni bilen gürleşýändigiňizi bilýärsiňiz.
Onda ýene-de bir gezek haklylyk bilen agyryly nokada degýärsiňiz.
Şeýle bolýar: psihoterapevtler, psiholog bolsun ýa-da psihoterapiýa doktorlary bolsun, depressiw
sindromy bolanda konfliktleri ýa-da başga-da zatlary gözlemeli bolýandyklaryny öwrenýärler.
Unutdugyňyz ýa-da size aýdylmandygy zat şundan ybarat: köplenç munuň arkasynda fiziki sebäpler bar.
Bu diňe giperterioidizm däl, bu umumy praktik lukmanyň bilýän we barlaýan zatydyr.
Emma B12 kemçiligi, folik turşusy kemçiligi , B6 kemçiligi, post-travmatik stres bozuklygy, agyr metal zäherlenişi.
Meniň tejribämdäki köp hassalarym ýaly, men hem simob zeýkeşligi sebäpli obsesýa-kompulsýa
bozuklygy ýa-da epilepsiýa öwrülen hassalarym boldy.
Bularyň ählisi detoksifikasiýa arkaly, hatda hemişelik we kroniki ýagdaýlarda hem bejerilip bilner, ýagny düzedilip bilner.
Şeýlelik bilen, men dermançylygyň uzaklaşýandygyny aýdýan möhüm nokatlar şulardyr: uzaklaşýar,
uzaklaşýar, uzaklaşýar, uzaklaşýar, uzaklaşýar...
Onuň başga-da seretmezlige öwrülen pursatlary bar.
Emma bu düýbünden başgaça derejelere çenli ýetip biler, mysal üçin beden daşyndan idrok temasyna.
Hawa, bu ara alyp maslahatlaşmagyň çäginden biraz daşda bolup biler, ýöne men diňe gysgaça şoňa degmek isleýärin.
Köp müňlerçe adamyň başdan geçiren käbir hadysalar bar, lukmançylyk olary düşündirip bilmeýär we
düşündirip bilmeýändigi üçin olary ýönekeýçe inkär edýär.
Adamlar diňe ýüz öwürýärler, sanki ol ýerde ýok ýaly.
Göni Orta asyrlarda ýaşap, Aklçylyk döwrüni başdan geçirmän, hökm sürýän okuw ulgamyndaky we giňden kabul edilen çaklamalardaky
garşylyklary anyklamak hem-de şol çaklamalary (heniz subut edilmedik çaklamalary) giňeltmek zerurlygyny duýmazdyk ýaly.
Bu lukmançylykda gyssagly zerur we köpden bäri gijikdirilen.
Bu hem agza bermek, agza almak, ölümi kesgitlemek we ş.m. temalaryna degýär.
Şeýlelikde, hassalaryň has gowy ýagdaýda bolmagy üçin medisina Reformation 2.0-e mätäçdigimi aýdýan başga bir kontekst.
Biz bu işi öňe sürjek we ygrarly adamlara mätäç, sebäbi syýasatçylar şahslaryň öňe
süren hassalaryň talaplaryna gulak asmaýarlar.
Hawa, eger siz olara jaň edip, "Men bir zat bilýärin, ýyllyk üç milliard ýewro tygşytlamak islemeýärsiňizmi?" diýseňiz.
Soňra ol şony hiç haçan nazara almaýar, sebäbi beýlekiler oňa: "Biz muny etmeýäris, biz muny etmeýäris" diýýärler.
Emma eger belki bir million hassalar bu syýasatçynyň poçta gutusyny doldursalar, ýa-da parlament topary ýa-da degişli
partiýalar hemmesi bir wagtda seslerini galdyryp haýyş düzseler, onda eşidilmek mümkinçiligi has
ýokary bolar, sebäbi şonda adamlar düşünýärler:
Gowy, indiki saýlaw ýakyn bäsleşikli bolup biler.
Biz hakykatdanam bu adamlara biz olary inkär etmegi dowam etdirjekdigimizi anyk görkezmek
isleýärismi, ýa-da olary çynlakaý kabul etmek isleýärismi?
Şonuň üçin men aýdýaryn: adamlar özlerini gurmaly, güýçlerini birleşdirmeli we seslerini eşidilýän etmeli.
Şol meselä geçmezden ozal, siz partiýalary belläp geçdiňiz.
Bu nähili? Häzir bazarda, şeýle diýsek, birnäçe täze oýunçy bar. Olar munuň farkyndamy?
Men pikirimçe, täze partiýalar bu ugurda henizem ýeterlik tejribä eýe däl.
Men isleg ýetmezçiligi bar diýmek islemeýärin; muny şeýle aýtmak islemeýärin.
Şübhesiz, raýatlaryň bähbitlerini has jiddilik bilen nazara almak isleýändikleriniň alamatlary bar.
Emma bu bilimi, hakykatdan hem sebäp ugurly usulda medisina ösdürýän holistik medisina ugrundan doly
ornaşdyrmak üçin henizem biraz hünär başarnygy ýetmeýär.
Çünki, ýene-de bir gezek, esasy pikir şundan ybarat: sebäp dowam edýän bolsa, bejergi bolmaz.
Durnukly bejergi mümkin däl.
Şonuň üçin saglygy goraýyş ulgamyny kök sebäpleri nazara alyp täzeden gurmaly.
Bu ylyma hem degişlidir, sebäbi onda hem degişli ýalňyşlyklar bar.
We ICD kody hem
Siz bilýärsiňizmi, lukmanlaryň diagnostika kodlary diňe alamatlara esaslanýar.
Onda diňe "gastrit" diýilýär – "eksistensiýal aladadan dörän gastrit" ýa şonça meňzeş hiç zat
ýok. Hawa, şonuň üçin arasynda baglanyşyk ýok.
Bu babatda alnyp barylýan gözleg köplenç kemçilikli bolýar, sebäbi ol sebäpleri biri-birinden tapawutlandyrmaýar we
şonuň üçin şol sebäp bilen gabat gelýän zatlary tapmaýar.
Soňra diňe bir zady taparsyň, ol hemme zat bilen bir wagtda gabat gelýär.
We adatça ol iň zäherli bolýar.
Soňra ýene-de ýan täsirler we netijeli zyýan meselesi bilen ýüzbe-ýüz bolýaryn.
Şonuň üçin siz munuň lukmançylygyň ähli ýerinde ýaýran sistematik ýalňyşlykdygyny aýdýarsyňyzmy?
Hawa, azyndan biri. Eger siz sebäp ugruny kesgitlemekdäki sistematik säwligi nazara alsaňyz, onda biri bar.
Indiki zat saglygy goraýyş ulgamyndaky nädogry dolandyryş diýlip atlandyrylýar.
Şonuň üçin maliýe dolandyryşyndaky näsazlyk üçin hiç zat tölenmeýär.
Näme kömek edýär, näme hakykatdanam bejergi berýär, onuň üçin pul tölenmeýär.
Az ýan täsirleri bolan zatlar aýrylýar.
Ýan täsirleri bolan zatlaryň ählisi çäklendirilýär.
Baş konsultantlara bonus şertnamalarynyň bolmagy henizem rugsat berilýär – bu, olaryň aýratyn gymmat bejergiler
üçin goşmaça töleg alýandygyny, az çykdajyly proseduralar üçin bolsa töleg berilmeýändigini aňladýar.
Şeýlelik bilen, näsaglara hakykatdanam olar üçin peýdaly bolan zatlary almaga mümkinçilik
bermeýän birnäçe sistematik ýalňyşlyklar bar.
Şonuň üçin lukmançylyk birleşigi we lukmançylykdaky etikany dikeltmek baradaky meselede:
Üns, lukmanyň elýeterli ähli bilimlerine esaslanyp, hassanyň mümkin boldugyça iň gowy
bejergini almagyny üpjün etmäge gönükdirilmelidir.
We munuň üçin köp ýa-da az pul alýandygy üçin däl.
Şonuň üçin ulanylýan usula garamazdan ähli lukmançylyk proseduralarynyň deň derejede tölenmegini talap etmek zerurdyr.
We lukman haýsy usulyň ulanylmalydygyny kesgitlemeli.
Ol şol karary kabul edip bilmek üçin hem ähli usullarda taýýarlyk görmeli. Diňe bäşden ýa altydan üçüsinde däl.
Şonuň üçin saglygy goraýyş ulgamynda ony has elýeterli, has durnukly, hassalara gönükdirilen we – indi
başga bir örän möhüm nokat – has howpsuz etmek üçin Reformation 2.0-e hakykatdanam mätäç.
Hawa, howpsuzlyk möhüm meseledir. Nirede gowulaşdyrmak üçin mümkinçilik görýärsiňiz?
Hawa, bu örän möhüm mesele öwrüldi, sebäbi birnäçe ugurda köp işleri ýerine ýetirmeli.
Şeýlelik bilen resmi taýdan aýdylýar, Germaniýada goňşy, ösen senagatly ýurtlara garanyňda has köp adam, mysal
üçin bel ekiniň çalyşylmagy ýaly operasiýalardan geçýär.
Bu, operasiýa görkezmelerini kesgitlemekde biz açyk-aýdyň biraz has mähirli bolýandygymyzy aňladýar.
Mesele şunda: her bir operasiýanyň töwekgelçiligi we ýan täsirleri bar – infeksiýalar bolýar, anesteziýadan,
operasiýanyň ýan täsirlerinden ölümler bolýar we ş.m.
Bu mowzuk lukmançylyk hünärmenleri arasynda hem giňden ara alnyp maslahatlaşylýar.
Emma beýleki meseleler belki-de has-da möhümdir.
Ýagny, lukmançylykdaky Nemesis mowzugy .
Bu 1970-nji ýyllarda eýýäm çap edildi , köp ugurlarda lukmançylygyň peýdasyndan has
köp zyýan getirýändigini sorag astyna alýar.
Indi men dermanlaryň ýan täsirlerini agza edende, Almaniýada, Bremen şäherindäki professor Schönhofer tarapyndan we şol döwürde
ABŞ-da geçirilen barlaglar görkezýärkä, Germaniýada her ýyl takmynan 50 000 adam kabul eden dermanlarynyň ýan täsirlerinden
ölýär – ýagny dozany artdyrmak, intihar niýeti ýa-da ş.m. sebäpli däl, eýsem dogry ulanylan dermanlaryň täsirinden.
Bu koronawirusdan öň, mRNA sanjymy almanka öňdi.
Bu hakykatdanam örän uly mesele boldy, adamlar dermanlaryň ýan täsirleri sebäpli keselhanalara 200 000 gezek ýerleşdirilýär.
Bu, köp sanly ýan täsirleri bolan dermanlaryň ulanylşyny azaltmagyň we olaryň ýerine şertleri bejermekde täsirli,
alamatlary ýeňilleşdirýän we az ýan täsirleri bolan beýleki dermanlar ýa-da maddalar bilen çalyşmagyň zerurdygyny aňladýar.
Bu meni tutumly lukmançylyk mowzugyna gaýtarýar.
Ösümlikler köplenç köp zatlardan has howpsuz bolýar.
Elbetde maňa däp bolan lukmançylyk gerek, men ony hiç haçan ýok etmek islemerin.
Şonuň üçin biz intensiv bejergi medisina, trauma hirurgiýasy we ş.m. tarapyndan ýerine ýetirilen iş üçin örän, örän minnetdar.
Emma, az ýan täsirleri bolan alternatiwalar barada habarlylygy artdyrmak we olary bejerginiň ilkinji nobatdaky
çemeleşmesine goşmak üçin köp ugurlarda geride galan işleri çalt ýerine ýetirmäge hakykatdan hem zerurlyk bar.
Şonuň üçin biz hassalar birleşikleriniň, eger-de olar birmeňzeş täsir edýän bolsa, dermany hemişe ilki bilen iň az
ýan täsirleri bolan görnüşden bermeklerini talap edýäris.
Şonuň üçin bu rugsat berilmeýär; zyýan döredýän zat saglyk ätiýaçlandyryş gaznasy tarapyndan tölenýär,
howpsuz has hasaplanýan zat üçin bolsa özüňiz tölemeli.
Bu ikinji we üçünji derejeli derman, etikadan daş we adamlaryň az pully bolandygy sebäpli olaryň ýan täsirleriniň pidasy bolmagyna
zerur bolmadyk ýagdaýda getirýär. Bu zatlary bes etmek gerek.
Homeopatiýa ýa-da ösümlik dermanlary bilen gülýän adam bu dermanlaryň nämelere ukyplydygyny bilmeýär.
Hawa, bu kämilleşdirmek üçin ýer bar diýip aýdýan zadym.
Sanjymlar meselesinde biziň örän uly problemamyz bar.
Amerikada geçirilen we häzir çap edilen soňky barlag Henry Ford gaznasy tarapyndan neşir edilen bu barlag Amerikada örän giň sanly
sanjym tertibine eýe bolan sanjym edilen çagalaryň 57 göterimi 10 ýaşyna çenli kroniki kesellere duçar bolýandygyny görkezýär.
Bu aralykda, sanjym edilmedik çagalaryň 17 göterimi 10 ýaşyna çenli dowamly kesellere duçar bolýar.
Açyk aýtsak, çagalaryň 40 göterimi sanjym edilendigi üçin yzygiderli keselleýär.
Elbetde, biraz ylmy pikirleniş bilen men bu beýanata goşulyp bilmerin, sebäbi şübhesiz käbir goşmaça faktorlar bar.
Emma köp adam, ýagny 30–35 göterim, takyk aýdyp boljak ýaly, diňe birnäçe gezek sanjym edilendigi üçin keselleýär.
We garyşyk sanjymlaryň täsirleri barada hiç hili barlag ýok.
Umuman hiç hili gözleg alnyp barylmaýar. Hakyky placebo analizleri ýok.
Bu hem şu ýerde pul yzlaryny täzeden görýändigimizi aňladýar. Näme üçin olar öndürilmedi?
Şonuň üçin çagalara hiç hili plasebo-kontrolli synag geçirilmän derman berilýär.
Men muny ýazgaryjy hasaplaýaryn, Patient Protection Association we Medical Association hem şeýle pikirde.
Zatlar subutnamalara esaslanyp üns bilen barlanmaly we seljerilmeli.
COVID-19 sanjymy, ýagny mRNA sanjymy bilen, elimizde täze bir tehnologiýa bar; onda, aýdalyň, kiçi maşynlar organizme
agyr zyýan ýetirip biljek beloklary öndürmek üçin ulanylýar.
Bu kiçi enjamlar gaplama, ýagly nanopartiküller arkaly bedeniň ähli öýjüklerine daşaldy.
Olar aýlar we ýyllar geçensoň hem täsirini dowam etdirýärler, sebäbi häzirki wagtda geçirilen
barlaglar we gözlegler muny anyklap başlaýar.
Bu adamlaryň içine wagt bombalaryny oturdylar we olara munuň sanjymdygyny aýtdylar.
Bu sanjymyň täsirliligi hem-de howpsuzlygy hiç haçan subut edilmändir.
Ol hiç haçan infeksiýadan goramady. Şeýle hem hiç haçan barlag mowzugy bolmady.
Bu uly saglyk meselesine öwrüldi, şonuň üçin ähli zat doly anyklanançak bu maddalara berlen
ähli rugsatnamalaryň ýatyrylmagyny talap edýäris.
Sebäbi häzir hem, bu sanjymlar iki ýa üç ýyl ozal berilmegine garamazdan, köp adamlar henizem ýan täsirlerinden ölýär.
Bu gan synaglary, dokuma synaglary we gan damarly synaglary arkaly kesgitlenip bilner – mysal üçin, insult hassalarynda awtopsia
geçireniňizde, tromblar bu spike beloklaryny öz içine alýar.
Bize aýdylanlara görä, olar hakykatdanam 14 günden soň ýok bolmaly.
Iki ýarym ýyl geçensoň hem olar henizem şol ýerde. Bu şişlerde tapyldy.
Şonuň üçin hemmesi hem gaýtadan gözden geçirilmelidir.
We şol ýerde size lisenziýanyň ýatlatmasy gerek.
Çagalaryň sanjymlary barada ähli maslahatlar häzirlikçe togtadylmaly; ilki bilen diňe lukmanyň teklibi
we belki-de ene-atalaryň öz karary esasynda hereket edilmeli, barlag netijeleri tassyklanançak.
Muny etmek üçin arassa barlaglary geçirmeli.
Bu, öndürijilere hiç kim barlaýan bolmazdan iddialar öňe sürmäge we barlaglary hödürlemäge mundan beýläk rugsat berip
bilmejekdigimizi aňladýar. Häzirki wagtda olar barlanmaýar.
Biziň derman howpsuzlygy baradaky ygtyýarly edaramyz, Paul Ehrlich Instituty, COVID-19 sanjymynda öndürijiniň
spesifikasiýalaryny gözüni ýumup kabul etdi we hiç hili partýa barlaglaryny ýa-da beýleki köp zatlary barlamady.
Çagalaryň sanjymlary barada gürrüň edilende, maglumatlar habar berilýär, ýöne barlaglar ýok.
Bu derman howpsuzlygy babatynda bizde käbir geride galýan işleriň bardygyny aýdýan zadym.
Bu maksat üçin ähli ýokary derejeli saglyk edaralaryna garaşsyz hünärmenleri bellenmek zerurdyr.
Bu, soňky ýyllarda bu komitetlerde işjeň bolan ähli karar kabul edijileriň häzirki pursatda, meniň
pikirimçe, wezipesinden boşadylmalydygyny aňladýar.
Her bir adamyň ylmy taýdan hereket etmändigini we ilatyň bähbitlerine laýyk
hereket etmändigini subut edip bolýandygy üçin.
Bu pursatda, gözlegleri gaýtadan-gaýtadan garaýyp biljek garaşsyz hünärmenler topary döredilmeli.
Elbetde, lobbiçileriň Saglyk ministrliginiň koridorlarynda gelip-gidip, kanunlary olara dikte etmegi kabul ederliksizdir.
Bu ýerde hem munuň üçin garaşsyz syýasatçylara mätäçligimiz bar.
Şonuň üçin syýasatçylary bu partiýa ulgamyndan aýyrmak, saglyk syýasatyny kesgitleýänleri partiýa ulgamyndan
aýyrmak we olary köp sanly garaýyşlary wekilçilik edýän hünärmenler bilen çalyşmak zerur bolup biler.
Başgaça aýdylanda, dürli ugurlaryň hünärmenlik tejribeleriniň bir ýere jemlenýän ýeri.
Men şu gün şu ýerde şol iş üçin niýetlenen soňky taslamany size görkezip bilmeýärin.
Men diňe şunuňy görüp bilýärin: köp derejede ýalňyş syýasatlarymyz bar we lobbistler
syýasatyň iň ýokary basgançagynda täsirini ulanýarlar.
Syýasat, şeýle diýsek, ýokary derejeli saglyk edaralarynyň – STIKO, PEI we RKI –
daşarky dünýä bilen näme aýtjakdygyny kesgitleýär.
Bu ylym däl. Bu bolsa hassalary töwekgelçilik astyna salýar.
Bu demokratiýa laýyk däl, diýýän ýaly, bu siziň barada gowy täsir galdyrmaýar.
Ol hassalaryň bähbitleri barada bolmaly, bilim we düşünje, subutnamalara esaslanan medisina barada bolmaly.
Meniň başga bir soragym bar. Delillere esaslanýan diýmek näme?
Hawa, subutnamalara esaslanýan düşünje birnäçe görnüşde düşündirilip bilner.
Biz şahsy hassanyň tejribesini nazara almak şertinde subutnamalara esaslanan medisina barada gürleşmegiň akyllydygyna ynanýarys.
Delile esaslanmak esasan peýdalary we zyýanlary deňeşdirmek diýmekdir.
Şonuň üçin ahyrynda bu oňyn hasaplama bolmaly.
Şonuň üçin ähli zatlaryň ýan täsirleri we howplary bar.
Emma bir zadyň adalatly, ahlak taýdan we etiki taýdan aklanyp bilinmegi üçin onuň anyk peýdasy bolmaly.
Bu göz öňünde tutmak şahsy esasda mümkin bolmalydyr.
Meselem, delile esaslanan medisinanyň esaslandyryjylarynyň biri David Sackett bar.
Mysal üçin, ol barlaglardan subutnamalaryň bardygyny anyk aýtdy.
Men öňräk barlaglaryň hem manipýasiýa edilip we galp görkezilip biljekdigini ara alyp maslahatlaşdym.
Şonuň üçin, gözleg subutnamalary möhüm bolsa-da, olar ýeke-täk karara gelmek üçin ýeterlik däl.
Mundan başga-da, köplenç diňe statistiki ortaça görkezijileri ulanmak mümkin bolýar.
Eger statistiki ortaça boý 1,70 m bolsa, statistiki adam bolsa 1,90 m bolsa, onda sen olar bilen gabat gelmeýärsiň.
Bu ýagdaý keseliň köp alamatlarynda hem duş gelýär, sebäbi barlag netijeleri şahsyň hakyky ýagdaýyny görkezmeýär.
Şonuň üçin şahsy tejribäniň hem nazara alynmagyny, hassanyň islegleriniň, esasan-da olaryň islegleri we gymmatlyklarynyň
hem göz öňünde tutulmagyny talap etmek möhümdir.
Bir adam entek bir meseläniň çözülmegini isleýär, beýlekisi bolsa muny indi islemeýär.
Hem-de lukmanyň hünär tejribesi hem nazara alynýar.
Onuň köp ýyllyk hünär tejribesi esasynda ol A, B, C, D, E bilen hem-de bu näsag bilen tejribe toplady.
Eger ol häzir munuň üstünde bir netije çykarsa, onda ony elden salmaly däl.
Diňe bir ýerde ortaça baha bolan bir barlag bardygy üçin.
Emma köplenç bu barlagyň bu hassada bar bolan sebäpleri hakykatdanam randomizirlendigini anyklamak kyn bolýar .
Men aýdşym ýaly, keselleriň dürli sebäplerine görä randomizasiýa dogry geçirilmeýändigi
üçin ylmy derejede sistematik kemçilik bar.
Randomizasiýa diýmek men dürli barlag bölümlerini seljerýärin.
Käbirleri, şeýle diýsek, häzir köp izleri bar, beýlekilerinde bolsa hiç biri ýok.
Çökgün meselesi hem daşky gurşawyň hapalanmasy bilen birlikde ele alynýar.
Meselem, bir adamyň simob zeýkeşligi we ýokary stres derejesi bar, beýlekiniň allergiýasy bar,
üçünjisiniň bolsa bu meseleleriň hiç biri ýok.
Onuň üstünde tapawutly çemeleşmeli, şonda belli bir döwürde korreasiýalary öwrenmek üçin synlanan dürli
kohorta toparlarynyň käbir bejergi çärelerine nähili reaksiýa bildirýändigini görmek bolýar.
Şonuň üçin subutnamalara esaslanan pikirleniş üç görnüşde göz öňünde tutulmalydyr.
We gözleg subutnamalary henizem goşmaça barlagdan geçirilmeli, sebäbi biz ol ýerde möhüm kemçilikleri görýäris.
Bu hem resmi taýdan belli bolup, eýýäm uly ylmy konferensiýalaryň mowzugy boldy.
Bu ýerde köp barlaglaryň metodologik kemçilikleri bar we açyk manipulýasiýa – ýagny galplaşdyrmalar
we galplaşdyrmak synanyşyklary – amala aşyryldy.
Soňra bolsa ol ylmy hökmünde satylýar.
Bu hassalary ylmyň ýalňyş düşünjesine ýa-da ýalňyş ylma uçurýar.
Şonuň üçin ylym indi biziň dostumyz we kömekçimiz däl-de, tersine, biz ýüzbe-ýüz bolýan howp bolup durýar.
Şonuň üçin, esasan lukmançylyk pudagynda, adamlaryň howpsuzlygyny we mümkin boldugyça iň ýokary hil derejesini
üpjün etmek we berkitmek üçin Reformasiýa 2.0-e mätäçligimiz bar – men bu ýerde öz-özümi gaýtalaýaryn.
Saglygy goraýyş pudagyndaky käbir oýunçylaryň girdeji bähbitlerinden garaşsyz.
Emma bu ykdysadyýetiň çykdajylaryny hem azaltardy, bu islenýän goşmaça täsir bolar.
Muny çaklap bolýar.
Häzirki wagtda häkimýetdäki adamlar häkimýetlerinden ýüz öwürmäge islegli däl, olar muny öz islegleri bilen etmezler.
Eger olar täze partiýalaryň hem hakykatdanam munuň öz gün tertiplerinde ýokdugyny aýtsalar,
onda olardan hiç hili gowulaşma garaşylmaýar.
Çemeleşmäňiz näme? Ilat munuň üstünde nähili täsir edip biler?
Men şeýle garaňky surat çyzmazdym. Biz bilmeýäris.
Şu wagta çenli meniň pikirimçe, olar ýeterlik köpugurly maslahatlary gözlemeýärler.
Meniňçe, olar henizem diňe saglyk ätiýaçlandyryş kompaniýalaryna ýa-da derman kompaniýalaryna baryp, olaryň
aýdýan zatlaryny diňleýärler, emma hassalaryň aýdýanlaryna hakykatdanam gulak asmanlar.
Şonuň üçin hassalaryň sesini eşidilýän etseňiz, men pikir edýärin, dürli taraplaryň munuň üçin örän açyk boljakdygyna.
Şonuň üçin hassalaryň özlerini guramasy zerurdyr.
Şonuň üçin "Natürlich gesund werden für alle e.V." (www.natuerlichgesundwerdenfueralle.org)
atly bu hassalary goramak assosiasiýasynyň web sahypasy bar. Ýyllyk agza tölegi 30 ýewrodyr.
Elbetde, bu gün diňleýän köp adamlar "gowy, biz munuňy goldaýarys" diýseler, biz örän şat
bolarys. Bu, bir görnüşli hassalaryň birleşigi ýaly.
Şonuň üçin oňa gönüden-göni peýda ýok, ýöne olar köp bolan ýagdaýynda we ş.m. bu peýda soňra ýüze çykyp biler.
Emma biz bilelikde güýçlerimizi birleşdirip hereket etmäge hoş geldiňiz.
Bu, eger üýtgetmek isleýän meselemiz bar bolsa, hemmämiz bir wagtda e-poçta ýazyp ýa-da hemmämiz bir
wagtda hat ýa-da kartoçka ýazyp biljekdigimizi aňladýar.
Bu bolsa uly täsir galdyrýar. Şu usul bilen aýallar hem konstitusiýada deňligi berkidip bildiler.
Bu poçta kartoçkasy kampaniýasy boldy. Bolýar, sanlar hem möhümdi.
Siz adamlaryň hasaba alynyp bilýän bu hassalary goramak assosiasiýasyny belläp geçdiňiz.
Bu işi goldamak üçin başga haýsy ýollar bar?
Hawa, hassalary goramak assosiasiýasy bilen ýagdaý şeýledir.
Men aýdşym ýaly, ýyllyk 30 funt sterlinge agza bolup bilersiňiz. Her kim munuň üçin pul tapan biler.
We başga bir zat, biz Tibb Assosiasiýasynda web sahypamyzda "Gatnaş" diýlip atlandyrylýan
düwme bar, ol Hippokrat andynyň bir bölegidir.
Şol ýerde, mysal üçin, saglygy goraýyş ulgamynyň belli bir ugurynda ýa-da başga bir ugurda
kämilleşmeleri öňe sürmek üçin kampaniýalary geçirende habardar edilmek üçin ýazylmagyňyz mümkin.
Şeýle hem mümkinçilik bar – men muny bu ýerde gysgaça görkezdim, belki-de size görkezmek üçin
göterip bilerin – biz gol ýazgy sanawyny taýýarladyk.
Şonuň üçin öýde bolup, dostlaryňyz bilen duşuşanyňyzda saglyk barada we näme ýaman bolýandygyny ýa-da näme
işleýän däldigini gürrüň edeniňizde, olara bu petisiýany görkeziň we ony hem gol çekmelerini haýyş ediň.
Soňra bir ýa-da iki baly öňe çykarmak üçin başga bir aksiýa gurnalan wagty hem size habar berler.
Şonuň üçin adam diňe habar berilmek hukugyna eýedir.
Bu e-poçta salgysyny ulanmagymyza razylyk beýanaty.
Hawa, köp sag boluň.
Hoşdur, haýyrly bolsun.
Dr. Sonja Reitz, bu interwýu üçin sag boluň. Size iň gowy arzuwlarymy bildirýärin we
indiki gezek täzeden duşuşmagy umyt edýärin.
Çynlakaý köp sag boluň.