1 00:00:00,000 --> 00:00:04,625 Mundua aldatzen ari da. Gaur, inoiz baino oinarrizkoago eta zabalago. 2 00:00:04,625 --> 00:00:10,039 2026. urtea garapenetan azelerazio bizkor baten seinale beldurgarriekin hasi da: 3 00:00:10,039 --> 00:00:15,926 Lehenik Venezuelako presidente Maduro atxilotu zuten, ondoren Groenlandian gatazka areagotzen ari zen, Iranean istilu bortitzak 4 00:00:15,926 --> 00:00:19,587 izan ziren, eta, azkenik, Munduko Ekonomia Foroaren bileran botere-oreka aldaketaren 5 00:00:19,587 --> 00:00:22,765 seinaleak agertu ziren. Nola ulertu behar da guztia? 6 00:00:22,765 --> 00:00:27,648 Gaur, Kla.TVk ekonomia eta finantza analista Ernst Wolffekin ari da hitz egiten. 7 00:00:27,648 --> 00:00:33,734 Ekitaldien geopolitikako testuingurua ebaluatzerakoan, bereziki urrun-ikuspekoa eta zehatza dela frogatu du. 8 00:00:33,734 --> 00:00:36,945 Wolff jauna, eskerrik asko elkarrizketa hau egiteko denbora hartzeagatik. 9 00:00:36,945 --> 00:00:39,832 Bai, eskerrik asko gonbidapena emateagatik. 10 00:00:39,832 --> 00:00:45,537 Duela gutxi zure argitaratutako elkarrizketa edo bideoetako batean esan zenuen aurtengo WEF-a (2026ko urtarrilaren 19tik 11 00:00:45,537 --> 00:00:48,867 23ra) gure munduan izugarrizko astinaldi baten hasiera zela. 12 00:00:48,867 --> 00:00:54,204 Laburbilduz azaldu al dezakezu deskribatu duzun eraldaketaren gako-elementuak? 13 00:00:54,204 --> 00:01:01,504 Bai, bi zutabe garrantzitsuenak hauek dira: lehenik, gure finantza-sistema globala azkenetan dagoela; eta bigarrenik, 14 00:01:01,504 --> 00:01:09,218 CBDCetan, edo banku zentraleko moneta digitaletan, oinarritutako finantza-sistema berri bat ezartzeko zorian gaudela. 15 00:01:09,218 --> 00:01:14,580 Eta beste gauza bat da lan-mundua eraldaketa masibo baten erdian dagoela, adimen 16 00:01:14,580 --> 00:01:18,040 artifiziala gero eta zabalago hedatzen ari delako. 17 00:01:18,040 --> 00:01:25,406 Beraz, lan-munduak nabarmen aldatuko dela espero behar dugu, eta langabezia-uhin masibo bati aurre egin behar diogula. 18 00:01:25,406 --> 00:01:28,390 Eta hori da, hain zuzen ere, boterean daudenek une honetan prestatzen ari direna. 19 00:01:28,390 --> 00:01:34,164 Eta Munduko Ekonomia Foroak, zalantzarik gabe, azken hamabi hilabeteotan historia oparoa izan du. 20 00:01:34,164 --> 00:01:38,382 Zuzendaritza aldatu dute. Larry Fink da orain arduraduna. 21 00:01:38,382 --> 00:01:44,039 Egiaz, beraz, atzean dauden eliteek beraiek hartu dute agintea. 22 00:01:44,039 --> 00:01:46,460 Ados, hitz labur bat besterik ez honi buruz: Larry Fink. Nor da, azken finean? 23 00:01:46,460 --> 00:01:47,880 Jendeak horretaz zer ulertu behar du? 24 00:01:47,880 --> 00:01:52,344 BlackRock-en lan egiten zuen, edo agian oraindik ere egiten du. Beraz, nolako pertsona da? 25 00:01:52,344 --> 00:01:55,250 Bai, Larry Fink da BlackRock-eko sortzailea eta zuzendari nagusia. 26 00:01:55,250 --> 00:02:00,980 Eta BlackRock aktiboen kudeatzaile bat da, eta aktiboen kudeatzaile gisa, inoiz 27 00:02:00,980 --> 00:02:04,540 ikusi den finantza-enpresa boteretsuena da. 28 00:02:04,540 --> 00:02:09,664 Azken mendean, finantza mundua AEBetako banku nagusiek nagusitu zuten. 29 00:02:09,664 --> 00:02:16,873 BlackRock orain banku nagusi hau guztien akziodun handiena da eta guztien batuta baino botere handiagoa du. 30 00:02:16,873 --> 00:02:26,281 Beraz, Larry Fink ere pertsona gisa ez da bereziki interesgarria, BlackRock-ek orain adimen artifizialean ere oinarritzen delako. 31 00:02:26,281 --> 00:02:34,882 Beraz, Aladdin izeneko finantza-datuen analisirako sistema bat dute, Larry Finkek 1980ko hamarkadan aurkeztu zuena. 32 00:02:34,882 --> 00:02:39,014 Hau da munduko finantza-datu-azterketa-sistema indartsuena eta garrantzitsuena. 33 00:02:39,014 --> 00:02:43,900 Eta banku zentral guztiek finantza-datu-analisi sistema honetan oinarritzen dira. Korporazio 34 00:02:43,900 --> 00:02:46,531 nagusi guztiek ere horretan oinarritzen dira. 35 00:02:46,531 --> 00:02:56,100 Jende gehienek ez dakite gaur egun finantza-mundua osorik edo neurri handi batean adimen artifizialaren menpe dagoela. 36 00:02:56,100 --> 00:02:59,140 Bai, eta orduan zer gertatuko zaio populazioari? 37 00:02:59,140 --> 00:03:01,250 Beti ari dira espetxe digital bati buruz hitz egiten. 38 00:03:01,250 --> 00:03:03,765 Zer esan nahi du honek publiko orokorrarentzat? 39 00:03:03,765 --> 00:03:08,288 Arazo nagusia da denok, neurri batean edo bestean, gardentzen ari garela, digitalki 40 00:03:08,288 --> 00:03:11,745 kontrolatzen gaituztela eta erabat zaintzen gaituztela. 41 00:03:11,745 --> 00:03:20,898 Mundu digitalak orain munduko pertsona bakoitzarentzako profil pertsonalak sortzeko gai den maila bat lortu du. 42 00:03:20,898 --> 00:03:25,546 Atzean enpresa bat dago: Palantir. Papera bereziki garrantzitsua dute. 43 00:03:25,546 --> 00:03:32,476 Palantirrek AEBetako inteligentzia-agentzia guztietako datuak antolatzen ditu, hau da, CIA, FBI eta NSA. 44 00:03:32,476 --> 00:03:39,287 Gainera, AEBetako Defentsa Saila, lehenago Gerra Saila izenez ezaguna. 45 00:03:39,287 --> 00:03:44,540 Palantirrek Errusiarekin duen gatazkan Ukrainarentzat helburu militarrak identifikatzen ditu, eta Libano, Siria 46 00:03:44,540 --> 00:03:49,679 eta Gazako Zerrendarekin dituen gatazketan Israelerentzat ere helburu militarrak identifikatzen ditu. 47 00:03:49,679 --> 00:03:54,210 Beraz, hau da datu guzti hauek biltzera bideratutako enpresa bat. 48 00:03:54,210 --> 00:04:01,843 Eta orain Donald Trump-ek ere Amerikako herritar guztien datu-base bat sortzea agindu du. 49 00:04:01,843 --> 00:04:04,875 Ingelesentzat fitxategiak jada ekoizten ari dira. 50 00:04:04,875 --> 00:04:09,945 Alemanian, Palantir orain hainbat estatu-polizia-indarrek erabiltzen dute. 51 00:04:09,945 --> 00:04:15,000 Beraz, mundu batean bizi gara, non erabat eta guztiz zaintza digitalaren menpe gauden. 52 00:04:15,000 --> 00:04:22,812 Eta, noski, hau ez da gure mesedetan, baizik eta atzean benetako boterea duten korporazioen mesedetan. 53 00:04:22,812 --> 00:04:26,148 Eta beldur al zara honek publikoarentzat ondorio negatiboak izan ditzakeela? 54 00:04:26,148 --> 00:04:28,515 Jende gehienek ez dute konturatzen ere gertatzen ari denik. 55 00:04:28,515 --> 00:04:34,945 Gaur egun leialtasun-txartel, aplikazio eta antzeko gero eta gehiago daude. Poliki-poliki horretara behartuta zaude. 56 00:04:34,945 --> 00:04:41,273 Hurrengo pausoa zalantzarik gabe moneta digitala da – CBDCak. Eta gehienek ez diote erantzuten. 57 00:04:41,273 --> 00:04:46,367 Esaten dute: "Ados, Lidlen deskontua dutenez, horrekin bat egingo dut." 58 00:04:46,367 --> 00:04:50,484 Bai, hori da arazo nagusia: jende askok ez daki ondorioz zer gerta daitekeen. 59 00:04:50,484 --> 00:05:00,625 Beraz, CBDK hauek ezarri ondoren, gure bakoitzari zerga-tasa eta interes-tasa pertsonalak ezarri ahal izango dizkigute. 60 00:05:00,625 --> 00:05:07,867 Isunak guri ezar daitezke. Sistema osoa Txinako ereduan oinarritutako gizarte kreditu sistemarekin lotu daiteke. 61 00:05:07,867 --> 00:05:11,585 Gainera, finantzaketa-iturri guztietatik ere mozten gaituzte. 62 00:05:11,585 --> 00:05:17,468 Beraz, guztiz banku zentralaren esanetara gaude. 63 00:05:17,468 --> 00:05:24,000 Eta garrantzitsua da konturatzea, gaur egungo garaiotan, banku zentral nagusiak – Federal Reserve, EBZ edo Ingalaterrako 64 00:05:24,000 --> 00:05:27,648 Bankua izan – guztiak orain BlackRockek kontrolatzen dituela. 65 00:05:27,648 --> 00:05:33,757 BlackRock izan da haren aholkulari nagusia 2007–2008ko mundu mailako finantza-krisialdaz geroztik. 66 00:05:33,757 --> 00:05:37,851 Eta, gainera, lehenago aipatu nuen Aladdin plataformarekin ere konektatuta daude. 67 00:05:37,851 --> 00:05:43,296 Beraz, denok enpresa pribatu baten menpe egongo ginateke. 68 00:05:43,296 --> 00:05:49,281 Bestalde, badaude orain hau ezarri eta pixkanaka boterea finantza-konglomeratu horiei ematea suposatzen zaien 69 00:05:49,281 --> 00:05:52,546 herrialdeak. Herrialde guztiak inplikatuta daude horretan? 70 00:05:52,546 --> 00:05:58,182 Batzuetan iruditzen zaizu salbuespen batzuk daudela, Iran bezalakoak – edo benetan elkarrekin ari al dira eta, 71 00:05:58,182 --> 00:06:01,968 David Icke-k dioen bezala, marioneta-ikuskizun bat antzezten? 72 00:06:01,968 --> 00:06:04,539 Ez, ez, noski elkarrekin koordinatzen dira. 73 00:06:04,539 --> 00:06:10,656 Ba, badago ere mito zabaldua BRICS herrialdeek AEBen aurka fronte bateratua osatzen ari direla. 74 00:06:10,656 --> 00:06:14,078 Hori ulertzeko, historiari buruz pixka bat jakin behar duzu. 75 00:06:14,078 --> 00:06:17,187 Beraz, lehenik eta behin, Lehen Mundu Gerran gezurra esan ziguten. 76 00:06:17,187 --> 00:06:20,914 Beraz, Bigarren Mundu Gerran gezurra esan ziguten. Eta gaur egun zehatz-mehatz modu berean gezurra esaten digute. 77 00:06:20,914 --> 00:06:26,617 Beraz, Lehen Mundu Gerra alemaniar militarismoaren aurkako borroka gisa aurkeztu ziguten. 78 00:06:26,617 --> 00:06:34,039 Garrantzitsua da konturatzea Alemaniako militarismoa orduan AEBen aurkako borrokan sortu zela. 79 00:06:34,039 --> 00:06:38,078 Egiaz, Lehen Mundu Gerra Britainiar Inperioaren ondorengotzari buruzkoa izan zen. 80 00:06:38,078 --> 00:06:40,914 Estatu Batuak borroka hori irabazi zuen Lehen Mundu Gerran. 81 00:06:40,914 --> 00:06:45,140 Bigarren Mundu Gerra Lehen Mundu Gerraren jarraipena besterik ez zen. 82 00:06:45,140 --> 00:06:52,007 Eta esan behar da naziak izan zirela Alemanian mundu-gerra hau ofizialki hasi zutenak. 83 00:06:52,007 --> 00:06:56,312 AEBen laguntzarik gabe, naziak inoiz ez lirateke boterean egon. 84 00:06:56,312 --> 00:07:03,601 1929ko Krisi Handia nazien boterearen gorakadaren katalizatzailea izan zen. 85 00:07:03,601 --> 00:07:07,554 Hau AEBetako Erreserba Federalak asmoz eragin zuen. 86 00:07:07,554 --> 00:07:13,968 Beraz, AEBek funtsezko papera jokatu zuten Adolf Hitler boterean jartzen laguntzeko, baina gerran etsaitzat erabili zuten. 87 00:07:13,968 --> 00:07:18,703 Eta gero, Bigarren Mundu Gerran amaitzean, beren mundu mailako nagusitasuna ezartzeko. 88 00:07:18,703 --> 00:07:21,718 Eta finantza sailean, bereziki ondo egin dute hori. 89 00:07:21,718 --> 00:07:25,000 Egiaz, dolarra beren erreserba-moneta gisa onartu dute. 90 00:07:25,000 --> 00:07:31,984 Jende askok ez du konturatzen erreserba-moneta kontzeptua hasieran naziak asmatu zutela, eta amerikarrak soilik hartu zutela. 91 00:07:31,984 --> 00:07:35,171 Eta gaur egun amerikarrek mundu osoa gobernatzen dute. 92 00:07:35,171 --> 00:07:44,983 Munduan ez dago gobernurik Amerikarren menpe ez dagoenik, gutxienez zati batean. Eta hori Irani ere aplikatzen zaio. 93 00:07:44,983 --> 00:07:47,218 Beraz, beti daude atzean negozioak martxan. 94 00:07:47,218 --> 00:07:48,984 Baina hau ere gobernu handiei aplikatzen zaie. 95 00:07:48,984 --> 00:07:56,789 Hau herrialde nagusiei – Indiari, Txinari eta Errusiari – aplikatzen zaie, eta guztiak AEBekin atzean lanean ari dira. 96 00:07:56,789 --> 00:07:58,367 Eta honen froga ere badago. 97 00:07:58,367 --> 00:08:06,351 Beraz, Baselen dagoen Nazioarteko Ordainketetarako Bankuak (BIS) funtsezko papera betetzen du moneta berria, CBDC, aurkeztean. 98 00:08:06,351 --> 00:08:09,242 Hori da banku zentral guztien banku zentral nagusia. 99 00:08:09,242 --> 00:08:13,500 Hortxe ari dira finantzetako izen handiak elkarrekin lanean. 100 00:08:13,500 --> 00:08:22,425 Eta bitxia bada ere, BRICS herrialdeak – Brasil, Errusia, India, Txina eta Hegoafrika – ere ordezkatuta daude BIS honetan. 101 00:08:22,425 --> 00:08:29,398 Horietako lau batzordean eserita daude. Beraz, dena atzean erabakitzen da, Bigarren Mundu Gerran bezala. 102 00:08:29,398 --> 00:08:31,429 Jendeari elkarren aurka gerra egitea baimendu zitzaien. 103 00:08:31,429 --> 00:08:35,640 Jende kopuru izugarria – guztira 60 milioi baino gehiago – heriotzara bidali zituzten. 104 00:08:35,640 --> 00:08:41,840 Baina atzean, finantza nagusiek koluzioan aritu eta elkarrekin lan egin dute. 105 00:08:41,840 --> 00:08:46,807 Hala ere, gainazalean baliabideen aldeko borroka dago. 106 00:08:46,807 --> 00:08:50,632 Arreta bereziki Afrikan eta Hego Amerikan dago. 107 00:08:50,632 --> 00:08:54,521 Nola lotzen da hau Agenda Digitalarekin? 108 00:08:54,521 --> 00:09:00,612 Bai, baliabideen aldeko borroka hau bereziki garrantzitsua bihurtu da, agenda digitala orain adimen 109 00:09:00,612 --> 00:09:04,116 artifizialaren hedapenarekin bat egiten ari delako. 110 00:09:04,116 --> 00:09:13,921 Beraz, adimen artifiziala sustatzeko, datu-zentroak nonahi eraikitzen ari dira abiadura harrigarri eta eskala masiboan. 111 00:09:13,921 --> 00:09:18,320 Eta zentro hauek lehengai jakin batzuk behar dituzte, batez ere lur arraroak. 112 00:09:18,320 --> 00:09:20,120 Eta hori, noski, eztabaida piztu du. 113 00:09:20,120 --> 00:09:27,196 Baina atzean benetako botere-jabeek, noski, pozik daude gatazka hauek herrialde banatan pizteaz, izan ere, horrek 114 00:09:27,196 --> 00:09:35,632 jendearen arreta kentzen baitu egiaz atzean talde bat dagoela eta etengabe bere ekintzak elkarrekin koordinatzen dituela. 115 00:09:35,632 --> 00:09:42,757 Bai. Duela gutxi, mundua, esateko moduan, hiru botere-bloke edo eragin-esparruetan banatzen duten ereduak agertu dira. 116 00:09:42,757 --> 00:09:45,093 David Icke-k hamarkada luzez ari da honi buruz hitz egiten. 117 00:09:45,093 --> 00:09:51,078 1984an, honako banaketa hauek daude: Ozeania, Eurasia eta Ekialdeko Asia. 118 00:09:51,078 --> 00:09:55,550 Eta Errusiako Estatu Nagusiaren ustezko mapa bat duela gutxi agerian geratu da, eta hori 119 00:09:55,550 --> 00:09:57,632 alemaniar mediku Heiko Schöningek hartu du. 120 00:09:57,632 --> 00:10:03,914 Vanguard-en eraginpean dauden AEB, Kanada, Groenlandia eta Hego Amerika adierazten dituen 'Trumpia'ri egiten dio erreferentzia. 121 00:10:03,914 --> 00:10:08,601 Ondoren, Putina dago – esan nahi dudana da Errusia eta Europa BlackRocken kontrolpean daudela, jada aipatu duzun bezala. 122 00:10:08,601 --> 00:10:14,429 Eta Cinia – hau da, Txina, India, Afrika eta State Street. Hauek bi jokalari nagusi gehiago dira. 123 00:10:14,429 --> 00:10:17,757 Zer iritzi duzu halako ereduei buruz, eta nola baloratzen duzu ordezkaritza hau? 124 00:10:17,757 --> 00:10:20,414 Bai, hori publikoari egindako engainu masiboa da. 125 00:10:20,414 --> 00:10:27,617 Ba, aipatu dituzun hiru horiek – BlackRock, Vanguard eta State Street – egiazki konplizeak dira. 126 00:10:27,617 --> 00:10:36,773 Beraz, Vanguard da BlackRock-en akziodun handiena, eta BlackRock eta Vanguard, berriz, State Street-en akziodun handienak dira. 127 00:10:36,773 --> 00:10:41,593 Wall Streeten nonbait egoitza duen, Silicon Valleynekin elkarlanean aritzen den eta atzean 128 00:10:41,593 --> 00:10:44,328 hariak mugitzen dituen egoitza nagusi bat dago. 129 00:10:44,328 --> 00:10:53,254 Eta jendea sinestarazten dute hiru bloke nagusi daudela, eta, beraz, bata edo bestea babestera bultzatzen dute, konturatu 130 00:10:53,254 --> 00:10:58,085 gabe atzean dagoen botere bakarrak denak engainatzen dituela. 131 00:10:58,085 --> 00:11:02,156 Eta une honetan eszenatokien atzean dagoen indar nagusia konplexu digital-finantzarioa da. 132 00:11:02,156 --> 00:11:04,132 Utzi iezadazu laburki azaldu zer den hau. 133 00:11:04,132 --> 00:11:08,903 Beraz, alde batetik, konplexu digital-finantzarioa Wall Streetek osatzen du, eta Wall Street 134 00:11:08,903 --> 00:11:11,554 nagusi diren aktibo-kudeatzaileek hartu dute. 135 00:11:11,554 --> 00:11:17,664 Aktibo kudeatzaile nagusien artean, zerrendako goialdean daude BlackRock, Vanguard, State Street eta Fidelity. 136 00:11:17,664 --> 00:11:21,523 Haiek dute mundu osoko finantza-sistema osoa beren kontrolpean. 137 00:11:21,523 --> 00:11:27,021 Eta, gainera, 1970eko hamarkadatik aurrera agertu den bigarren indar bat dago, eta ordutik 138 00:11:27,021 --> 00:11:30,679 finantza-konglomeratu nagusien pareko garrantzia hartu du. 139 00:11:30,679 --> 00:11:33,842 Eta hauek dira Silicon Valleyn dauden IT enpresa nagusiak. 140 00:11:33,842 --> 00:11:37,617 Zerrendaren goialdean daude hain deitutako Zazpi Miresgarriak. 141 00:11:37,617 --> 00:11:45,570 Zazpi bikainak Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon, Nvidia, Google eta Tesla dira. 142 00:11:45,570 --> 00:11:49,781 Eta haiek beren boterea erabiltzen dute aktibo nagusi kudeatzaile hauekin batera. 143 00:11:49,781 --> 00:12:00,445 Bitxia da zazpi IT enpresa nagusietako sei enpresetan akziodun nagusiak BlackRock, Vanguard eta State Street direla. 144 00:12:00,445 --> 00:12:07,209 Beraz, hau da eszenatokien atzean dagoen indar bat, munduko edozein gobernutik indartsuagoa dena, eta, noski, munduko 145 00:12:07,209 --> 00:12:11,601 edozein gobernu nahi duen norabidera bultzatzeko gai dena. 146 00:12:11,601 --> 00:12:18,515 Bai. Baina, jakina, herrialde desberdinek ere paper bat dute. 147 00:12:18,515 --> 00:12:23,138 Eskualde edo herrialde batzuk aipatu nahi nituzke eta herrialde horiek jokatu beharreko rola 148 00:12:23,138 --> 00:12:26,015 zein den jakiteko zure iritzia eskatu nahi nizuke. 149 00:12:26,015 --> 00:12:29,921 Lehenik eta behin, hiru eragile nagusiak, zalantzarik gabe, AEBak, Errusia eta Txina dira. 150 00:12:29,921 --> 00:12:33,999 Bai, zehazki, esan nuen bezala, hirurak Nazioarteko Ordainketen Bankuaren (BIS) Zuzendaritza 151 00:12:33,999 --> 00:12:36,640 Batzordean daude, eta han agenda bera jarraitzen ari dira. 152 00:12:36,640 --> 00:12:44,015 Ba, Txinak jada bere CBDC aurkeztu du, eta 300 milioi txinatar baino gehiagok orain beren telefono mugikorretan zorro bat dute. 153 00:12:44,015 --> 00:12:51,712 Errusiak orain errublo digitala ere ezartzen ari da, AEBen zigorren eta SWIFT sistemaren aurka babestu behar 154 00:12:51,712 --> 00:12:55,798 duelako. Eta AEBetan ere agenda bera jarraitzen ari dira. 155 00:12:55,798 --> 00:13:02,719 Agian presidente bat dugu, aurretik CBDC bat ezartzeari uko egingo ziola promestu zuena, baina bere atzean egindako 156 00:13:02,719 --> 00:13:06,843 ekintza guztiak horretarako bidea prestatzera bideratuta daude. 157 00:13:06,843 --> 00:13:10,546 Beraz, benetan kriptomoneta hauetan, stablecoin-etan zentratzen ari da. 158 00:13:10,546 --> 00:13:15,062 Eta stablecoinak ez dira CBDCak sartzeko atzeko ateko hurbilketa bat baino. 159 00:13:15,062 --> 00:13:19,125 Beraz, hauek dira atzean elkarrekin lan egiten duten hiru herrialde nagusi, baina 160 00:13:19,125 --> 00:13:21,398 azaletik, noski, elkarrekin borrokan ari direnak. 161 00:13:21,398 --> 00:13:26,147 Hemen garrantzitsua da ustezko gatazka honek bestearekiko norberaren burua babesteko 162 00:13:26,147 --> 00:13:28,773 beharra sortzea. Eta zer esan nahi du horrek? 163 00:13:28,773 --> 00:13:32,632 Oso sinpleki esanda, honek esan nahi du arma-industria etengabe gero eta gehiago handitu behar dela. 164 00:13:32,632 --> 00:13:38,400 Eta une honetan ikusten ari garen bezala, arma-industria mundu osoan inoiz ikusi gabeko eskalan handitzen 165 00:13:38,400 --> 00:13:43,781 ari da, eta horri esker, atzean dauden eragileek irabazi handiak lortzeko aukera dute. 166 00:13:43,781 --> 00:13:48,960 Bai. Gerra orain, adibidez, Iranean ere ia errealitate bihurtu da. 167 00:13:48,960 --> 00:13:52,375 Orain gerra zibilaren ertzean zaude. Zer papera jokatzen du Iranek honetan? 168 00:13:52,375 --> 00:13:58,462 Irani oso lagungarria da alor honetan, azken finean, Iran ere neurri batean – edo hobeto esanda, neurri handi batean – AEBetako 169 00:13:58,462 --> 00:14:01,992 dolarraren menpe baitago, munduko beste edozein herrialde bezala. 170 00:14:01,992 --> 00:14:07,102 Eta AEBek ziurtatu dute Irango moneta presio larri baten menpe egon dela. 171 00:14:07,102 --> 00:14:14,391 Orduan, Irango jendeak erosahalmen faltaren eta haren gainbeheraren aurka protestan hasi zen. 172 00:14:14,391 --> 00:14:25,578 Eta AEBek gero hori babestu zuten agenteak bertara bidaliz eta, eraginkortasunez, nahasmenduak beraiek elikatuz. 173 00:14:25,578 --> 00:14:27,600 Hori da zehazki Ukrainian bizi izan genuena. 174 00:14:27,600 --> 00:14:34,851 Ukrainan ere tentsioak zeuden. Hori ere kanpotik bultzatu zuten han tentsio larriak sortzeko. 175 00:14:34,851 --> 00:14:39,304 Eta, noski, AEBen eta Irango arteko zenbait desberdintasun ere badaude. 176 00:14:39,304 --> 00:14:43,875 AEBek, jakina, gustatuko litzaieke Iranen petrolio-erreserba guztiak bere kontrolpean 177 00:14:43,875 --> 00:14:46,414 izatea, inork ezer esateko aukerarik gabe. 178 00:14:46,414 --> 00:14:54,484 Eta aldi berean, Iranek naturalki aitzakia bikaina eskaintzen du arma berriak probatzeko edo arma berri sorta zabala garatzeko. 179 00:14:54,484 --> 00:15:01,318 Eta uste dut benetan noizbait Iranekin gerra bat gertatuko dela, izan ere, gatazka pizten 180 00:15:01,318 --> 00:15:04,210 bada, petrolioaren prezioa izugarri igoko da. 181 00:15:04,210 --> 00:15:10,600 Eta AEBek, neurri handi batean, munduko Iranekoez kanpoko erreserben gaineko kontrola ziurtatu dute. 182 00:15:10,600 --> 00:15:15,538 Beraz, gaur egun gas natural likidotua erabiltzen ari dira; terminalak eraiki dituzte 183 00:15:15,538 --> 00:15:18,742 nonahi, adibidez hemen Europan, batez ere Alemanian. 184 00:15:18,742 --> 00:15:23,539 Eta Iranekin gerra pizten bada eta Hormuzko Itsasartea itxita geratzen bada, amerikarrak 185 00:15:23,539 --> 00:15:27,359 beren gas eta olioarekin prest egongo dira. 186 00:15:27,359 --> 00:15:32,265 Bai, hori benetako kezka bat da. Nola ebaluatu beharko litzateke Israel? 187 00:15:32,265 --> 00:15:42,375 Hori da Irango lehia nagusia, eta AEBek berriro ere indarrez babesten dute. Zein papera jokatzen dute? 188 00:15:42,375 --> 00:15:51,078 Bai, AEBek beti babestu dute Israel hasieratik bertatik, baina orain Israelek ere eragin oso handia du AEBetako politikan. 189 00:15:51,078 --> 00:15:57,007 Beraz, AIPAC dugu, Amerikako Israelgo Gizarte Harremanetarako Batzordea. 190 00:15:57,007 --> 00:16:03,386 Beraz, adibidez, honek hauteskundeetan Israelen aldeko jarrera duten politikariei diruz laguntzen die. 191 00:16:03,386 --> 00:16:11,265 Gero, Silicon Valleyn badira Israelekiko oso jarrera oneko pertsona batzuk, hala nola Larry Ellison eta Elon Musk. 192 00:16:11,265 --> 00:16:16,995 Esan behar da gaur egun Israelek eragin oso esanguratsua duela AEBetako kanpo-politikaren 193 00:16:16,995 --> 00:16:21,476 gainean eta baita barne-politikaren gainean ere. 194 00:16:21,476 --> 00:16:24,621 Bai, India, zer iruditzen zaizu? 195 00:16:24,621 --> 00:16:29,273 Era berean, egoera berezi bat du, Txinaren eta Mendebaldearen artean erabaki ezin balu bezala, bi 196 00:16:29,273 --> 00:16:32,001 paperekin jokatzen saiatuz. Zer gertatzen da han? 197 00:16:32,001 --> 00:16:35,471 Bai, India da moneta berriaren sarreran aitzindari nagusietako bat. 198 00:16:35,471 --> 00:16:40,637 Beraz, AEBen laguntzarekin, Indiak 2016an bere diru-kopuruaren %80 baino gehiago – hau da, 199 00:16:40,637 --> 00:16:43,979 banku-ohar zaharrak – gauetik gauera ezabatu zituen. 200 00:16:43,979 --> 00:16:48,914 Beraz, Modi jaunak hainbat banko-ohar baliogabeutzat deklaratu zituen. 201 00:16:48,914 --> 00:16:54,482 Eta hau, adibidez, Bill Gatesek atzean diruz lagundutako Better Than Cash Alliance 202 00:16:54,482 --> 00:16:58,085 bezalako erakunde batekin elkarlanean egin zen. 203 00:16:58,085 --> 00:17:03,226 Beraz, modu honetan, nolabait CBDC-ak aurkezteko aitzindari bihurtu dira. 204 00:17:03,226 --> 00:17:09,804 Garai hartan, Indiako herriari ere ziurtatu zioten rupia digitala inoiz programagarria izango ez zela. 205 00:17:09,804 --> 00:17:13,476 Orain hori aldatu dute. Orain programagarria bihurtu da. 206 00:17:13,476 --> 00:17:20,820 Beraz, India gutxi gorabehera CBDCaren mundu mailako abiaraztearen probalekua da. 207 00:17:20,820 --> 00:17:23,414 Bai, oso interesgarria. Afrikari buruz zer? 208 00:17:23,414 --> 00:17:27,750 Besterik gabe lehengaien hornitzaile bat dirudi, ala beste plan batzuk ere martxan daude? 209 00:17:27,750 --> 00:17:32,117 Bai, Hegoafrika ere inplikatuta dago, izan ere, Hegoafrikak, noski, oraindik urrezko erreserba zabalak ditu. 210 00:17:32,117 --> 00:17:35,898 Jakina, hori ere garrantzitsua da, urreak etorkizunean ere paper nagusia jokatuko duelako. 211 00:17:35,898 --> 00:17:38,750 Azken batean, ikus dezakegu urrearen prezioa azkenaldian nabarmen igo dela. 212 00:17:38,750 --> 00:17:43,445 Eta uste dut leherketa hau oraindik bere hasierako faseetan dagoela une honetan. 213 00:17:43,445 --> 00:17:51,507 Zeren eta mundu osoko finantza-sistema osoa eroriko denean – eta eroriko da; finantza-sistema berria ere eroriko da – jendea 3.000 214 00:17:51,507 --> 00:17:55,593 urte baino gehiagoz diru gisa hartuta egon denera itzuliko da. 215 00:17:55,593 --> 00:17:59,445 Eta haiek urrezkoak eta zilarrezkoak ziren. Beraz, bien etorkizun distiratsua ikusten dut. 216 00:17:59,445 --> 00:18:03,796 Eta bi hauek, noski, Hegoafrikan ugari aurkitzen diren lehengaiak dira. 217 00:18:03,796 --> 00:18:07,835 Hori dela eta, Hegoafrika une honetan boterean daudenentzat oso interesgarria da. 218 00:18:07,835 --> 00:18:14,111 Eta hori guztiaz aparte, noski, Afrikako kontinentean oso interes gatazka larriak daude, besteak beste AEBen eta Txinaren artean. 219 00:18:14,111 --> 00:18:19,120 Dena kobaltari, litioari eta elementu horiei guztiei buruzkoa da, lurrin arraroak barne. 220 00:18:19,120 --> 00:18:25,171 Horrek zerikusirik al du lehenago esaten ari zinenarekin – adimen artifizialaren hedapen digitalarekin? 221 00:18:25,171 --> 00:18:26,335 Bai, erabat. Erabat. 222 00:18:26,335 --> 00:18:31,734 Beraz, adimen artifizialak material hauek guztiak behar ditu, eta une honetan borroka masibo bat gertatzen ari da. 223 00:18:31,734 --> 00:18:36,693 Eta, noski, atzean hariak mugitzen dituztenek hori sustatzen dute, izan ere, etengabe pizten ditu 224 00:18:36,693 --> 00:18:41,914 desadostasun politikoak eta jendeari sinestarazten dio maila politikoan benetan eragin dezakeela. 225 00:18:41,914 --> 00:18:47,271 Baina esan behar da gaur egungo politika korporazio handien presio intentsiboaren menpe dagoela, eta, beraz, 226 00:18:47,271 --> 00:18:50,375 munduan inolako aldaketa politiko bat ere ezinezkoa dela. 227 00:18:50,375 --> 00:18:56,908 Beraz, munduaren gaineko korporazio handien – hau da, Silicon Valley eta Wall Street – menperatze 228 00:18:56,908 --> 00:19:02,125 zorrotza hautsi ezean, munduan ezer ere ez da aldatuko. 229 00:19:02,125 --> 00:19:08,216 Duela gutxi Groenlandiari buruz ere hitz egin zenuen, eta aipatu zenuen datu-zentro handi hauek han 230 00:19:08,216 --> 00:19:11,835 eraikiko dituztela, bertako biztanleen eskutik urrun. 231 00:19:11,835 --> 00:19:18,271 Duela gutxi ikusi nuen mezu batean esaten zutela Elon Musk-ek, esateko moduan, dena espaziora eramateko asmoa 232 00:19:18,271 --> 00:19:21,687 duela ere, ustez han nahikoa elektrizitate dagoelako. 233 00:19:21,687 --> 00:19:26,765 Baina hori, jakina, are urrunago dago eskuraezina. Norabide bera al da? 234 00:19:26,765 --> 00:19:28,164 Bai, bai, hori guztiz zoroa da. 235 00:19:28,164 --> 00:19:32,734 Baina egiaz, boterean daudenek ohartzen ari dira erresistentzia harrigarri bati aurre egin behar diotela. 236 00:19:32,734 --> 00:19:38,436 Bada, nahikoa da ikustea CBDC-ak sartzea, adibidez, Nigerian probatu dutela, eta aurretik Ekialdeko Karibeko 237 00:19:38,436 --> 00:19:43,695 Diru Batasuneko herrialdeetan, Jamaikan eta abar. Eta saiakera horiek guztiak huts egin dute. 238 00:19:43,695 --> 00:19:48,567 Eta boterean daudenek orain konturatzen ari dira, adimen artifizialak mundu osoan jendearen 239 00:19:48,567 --> 00:19:53,101 bizi-maila hain zorrotz jaisten ari delako, haren aurkako erresistentzia ere handitzen ari dela. 240 00:19:53,101 --> 00:19:58,789 Eta, jakina, ondoren erresistentzia horrek haiei hainbeste eragingo ez dien lekuak bilatzen dituzte. 241 00:19:58,789 --> 00:20:02,421 Eta, jakina, Groenlandia horretarako ezin hobea da, inork ezin duelako Groenlandiara iritsi. 242 00:20:02,421 --> 00:20:09,167 Ez da manifestaziorik izango Groenlandian, eta ezta sabotaia ekintzarik ere, esaterako Venezuelan orain 243 00:20:09,167 --> 00:20:12,632 AEBetako petrolio-konpainien aurka beldur direnak. 244 00:20:12,632 --> 00:20:14,601 Hori da mundutik bereizten diren unea. 245 00:20:14,601 --> 00:20:20,628 Eta behin hau guztia espazioan jarraitzen duenean, azkenean gizateriaren gainerakoetatik bereizita geratzen zara 246 00:20:20,628 --> 00:20:23,906 eta orduan zure boterea oztoporik gabe gauzatu dezakezu. 247 00:20:23,906 --> 00:20:30,125 Beraz, hau da argi dagoen fantasio basati hori, Elon Musk-en buruan ere bueltaka dabilena – orain munduko pertsona 248 00:20:30,125 --> 00:20:34,226 aberatsena bihurtu da, 800 mila milioi dolarreko fortuna duena. 249 00:20:34,226 --> 00:20:41,750 Bai, baina diozu finantza-sistema berriak ere eroriko dela. Zein seinale ikusten dituzu horretarako? 250 00:20:41,750 --> 00:20:44,679 Arazo nagusia da diruak, besterik gabe, ez duela horrela funtzionatzen. 251 00:20:44,679 --> 00:20:49,070 Dirua ez da datu-erregistroen bilduma hutsa. Dirua 3.000 urte baino gehiagotan zehar eboluzionatu da. 252 00:20:49,070 --> 00:20:53,687 Eta dirua truke-ekonomiatik sortu zen. Eta hori beti ondasunei ukigarriak buruzkoa izan zen. 253 00:20:53,687 --> 00:20:58,335 Eta hori da gure garaiko arazo handia: guk ere balio errealistarik gabekoekin ari garela. 254 00:20:58,335 --> 00:21:01,265 Horrelako aktibo birtualetako bat, adibidez, Bitcoin da . 255 00:21:01,265 --> 00:21:06,335 Beraz, hau ez da ezer gehiago, balio fisikoekin loturarik ez duen datu-multzo bat baizik. 256 00:21:06,335 --> 00:21:10,226 Boterean daudenek orain konturatu dira hau ez dela benetan funtzionatzen. 257 00:21:10,226 --> 00:21:13,093 Eta horregatik aldatu dira orain stablecoin-etara. 258 00:21:13,093 --> 00:21:18,312 Stablecoinak, noski, benetako munduko aktibo bati lotuta daudela ezaugarritzen dute. 259 00:21:18,312 --> 00:21:20,400 Eta horrek erakusten dit gauzak nondik doazen. 260 00:21:20,400 --> 00:21:25,382 Beraz, orain benetan balio zahar horietara itzultzen ari garela. 261 00:21:25,382 --> 00:21:30,537 Eta niretzat, hori da, halaber, azken hilabeteotan metal preziatuen sektorean ikusi ditugun 262 00:21:30,537 --> 00:21:33,062 prezioen gorakada harrigarriaren eragile nagusia. 263 00:21:33,062 --> 00:21:38,658 Ez da bakarrik urreari eta zilarri buruz; kobrez eta beste material batzuez ere bada, 264 00:21:38,658 --> 00:21:41,343 hala nola lataz eta beste eroale batzuez. 265 00:21:41,343 --> 00:21:48,751 Beraz, boterean daudenek pentsamolde-aldaketa bat bizi dute, eta bat-batean ohartzen ari dira 266 00:21:48,751 --> 00:21:52,781 ezin dela mundua datuekin bakarrik gobernatu. 267 00:21:52,781 --> 00:22:01,050 Eta hurrengo gauza da: AIaren eraginez mundu osoan lanpostuetan beherakada ikusten hasten garenean – eta egiazki milioika 268 00:22:01,050 --> 00:22:07,610 lanposturi eragingo dio, mundu osoko milioika pertsona langabezian utziz – orduan ezin izango da 269 00:22:07,610 --> 00:22:11,695 saihestu oinarrizko diru-sarrera unibertsala ezartzea. 270 00:22:11,695 --> 00:22:16,070 Eta oinarrizko diru-sarrera unibertsal hori gero eskala handian gastatu beharko da. 271 00:22:16,070 --> 00:22:18,039 Eta, noski, hauek datu-erregistro soilak izango dira. 272 00:22:18,039 --> 00:22:21,015 Hau ondoren CBDC moduan emango da. 273 00:22:21,015 --> 00:22:31,717 Eta industria, noski, oso azkar konturatuko da jendeak oinarrizko diru-sarrera badu – iraungitze-data izan dezakeena – diru kopuru 274 00:22:31,717 --> 00:22:37,226 jakin bat izango dutela 30 eguneko epean gastatu beharko dutena. 275 00:22:37,226 --> 00:22:39,578 Eta gero, noski, beren prezioak egokituko dituzte. 276 00:22:39,578 --> 00:22:45,438 Eta horrek berehala piztuko du inflazio-espiral bat, inflazio normaletik zaldi-lasterketako 277 00:22:45,438 --> 00:22:49,359 inflaziora eta, azkenik, hiperinflaziora eramango duena. 278 00:22:49,359 --> 00:22:54,859 Eta horrek esan nahi du sistema berria azkenean eroriko dela, nahiz eta hasieran, batez ere 279 00:22:54,859 --> 00:22:58,742 diru-sarrera txikiak dituztenen artean, ilusio handiz hartu. 280 00:22:58,742 --> 00:23:06,367 Zeren esango baitute: 'Izugarria, gobernuak hilero 1.000 edo 2.000 euro ematen badizkit, nire bizitza oinarri sendoan egongo da.' 281 00:23:06,367 --> 00:23:11,289 Hori guztia ez da egia. Beraz, bizitza hau eta diru hau oso azkar galduko dute beren balioa. 282 00:23:11,289 --> 00:23:17,390 Weimarkoaren antzeko egoera batean aurkituko gara, eta erosahalmena oso azkar murriztuko da. 283 00:23:17,390 --> 00:23:23,953 Eta jendeak orduan horren aurka altxatzen bada, horrek gerra zibileko egoerak sortzen ditu. 284 00:23:23,953 --> 00:23:30,416 Egia da, hala ere, boterean daudenek beren jarrera gogortu dutela; Groenlandian edo beste leku batean daude, eta ez dira 285 00:23:30,416 --> 00:23:34,671 hain eskuragarriak gure gobernu propioa bezalaxe, zeinei manifestazio edo beste 286 00:23:34,671 --> 00:23:38,734 protesta-modu batzuen bidez presioa egin diezaiekegun. 287 00:23:38,734 --> 00:23:44,812 Zein aholku emango zenieke jendeari egoera honetarako nola prestatu eta botere kontzentrazio 288 00:23:44,812 --> 00:23:48,164 honen hazkundea saihesteko neurriak hartzeko? 289 00:23:48,164 --> 00:23:53,046 Hemen garrantzitsuena, egiaz, denbora batez mundu digitaletik urruntzea da. 290 00:23:53,046 --> 00:23:58,742 Beraz, esfera digitala korporazio nagusi hauek eta finantza-erraldoi handiek kontrolatzen dute. 291 00:23:58,742 --> 00:24:00,953 Eta orduan benetan agur esan behar diozu. 292 00:24:00,953 --> 00:24:06,382 Eta ziurra da azkenean gizarte paralelo handi batzuk agertuko direla. 293 00:24:06,382 --> 00:24:11,218 Beraz, jendeak ohartuko da bere bizi-maila etengabe higatzen ari dela. 294 00:24:11,218 --> 00:24:14,695 Eta jendeak orduan galdetuko du: 'Beraz, nor da benetan erruduna?' 295 00:24:14,695 --> 00:24:16,656 Azkenik konturatuko dira. 296 00:24:16,656 --> 00:24:19,562 Eta gero plataforma nagusi horiei agur esango diete. 297 00:24:19,562 --> 00:24:27,046 Baina, noski, ziurtatuko dute beste plataforma berriek ere zailtasunak izatea esfera digitalean. 298 00:24:27,046 --> 00:24:32,006 Eta uste dut orduan ikusiko dugula une bat, non mundu digitala ez den hain garrantzitsua izango, baina 299 00:24:32,006 --> 00:24:34,437 mundu analogikoa berriro garrantzitsua bihurtuko den. 300 00:24:34,437 --> 00:24:38,765 Beraz, denei gomendatzen diezkiet garai hauetarako prest egoteko. 301 00:24:38,765 --> 00:24:44,773 Ba, batetik, sinetsita nago, adibidez, zilarra eguneroko bizitzan paper nagusia jokatuko duela. 302 00:24:44,773 --> 00:24:52,808 Zeren eta CBDC bat ezarri eta jendeak horri aurre egiten badio –hau da, erabili nahi ez badu– edo inflazioagatik CBDCak balioa 303 00:24:52,808 --> 00:24:59,122 galtzen badu, orduan jendeak ezin izango du diru kontantean babestu, zeren eta une horretarako diru 304 00:24:59,122 --> 00:25:02,945 kontantea edo guztiz abolitu edo debekatu egingo baita. 305 00:25:02,945 --> 00:25:09,859 Baina, nire ustez, berriro ere eguneroko bizitzan zilarrezko txanponekin ordaintzea ohikoa izango da. 306 00:25:09,859 --> 00:25:15,851 Hori dela eta, gaur egun beti aholkatzen diet jendeari zilarrezko txanponen erreserba bat osatzeko eta, 307 00:25:15,851 --> 00:25:18,843 oraingoz, diru kopuru jakin bat etxean gordetzeko. 308 00:25:18,843 --> 00:25:24,710 Gaur egun, oinarrian dauden arazo guztien ondorioz, banku-krisi berri eta handia pairatzen ari garelako. 309 00:25:24,710 --> 00:25:28,242 Eta, beraz, adibidez, 'banku-jaiegunak' biziko ditugu. 310 00:25:28,242 --> 00:25:31,460 Orduan, ATMetatik ere ezin izango duzu diru kontantea atera. 311 00:25:31,460 --> 00:25:36,920 Eta trantsizio-aldian, garrantzitsua da etxean bi edo hiru hilabetez nahikoa diru kontante izatea. 312 00:25:36,920 --> 00:25:41,860 Baina hurrengo fasearako, gogor gomendatzen dizut zilarrezko txanpon batzuk eskuratzea. 313 00:25:41,860 --> 00:25:48,851 Baina zerbitzu pertsonalaz harago, argi dago indarrak bat egiteko sareak ere behar ditugula – elkar ezagutzen duten 314 00:25:48,851 --> 00:25:56,198 pertsonak biltzen dituzten, digitalak ez diren eta zailtasun uneetan elkar laguntzeko aukera ematen duten sareak. 315 00:25:56,198 --> 00:26:00,640 Hori benetan garrantzitsua da. Sare-lana izugarri garrantzitsua da – pentsamolde berberako pertsonekin konektatzea. 316 00:26:00,640 --> 00:26:05,200 Ba, uste dut bizitza otso bakartiar moduan daraman edonork zailtasun handiei aurre egin beharko diela, izan 317 00:26:05,200 --> 00:26:07,882 ere, hain handia den astinaldi bati egin behar diogu aurre. 318 00:26:07,882 --> 00:26:13,590 Baina uste dut gaur egun sare hauek zabaltzea benetan garrantzitsua dela, eta baita prest egon behar dugula ere, 319 00:26:13,590 --> 00:26:16,100 sare hauek ez direlako benetan modu digitalean funtzionatuko. 320 00:26:16,100 --> 00:26:24,467 Informazioa lortzeko modu zaharretara itzultzea – zuk, ez dakit, berriro hosto zahar horiek erabiltzen hastea, edo 321 00:26:24,467 --> 00:26:32,257 paper-orri bat hartzea, edo koaderno bat, internet osoa erabat itxiko den une baterako prest egoteko. 322 00:26:32,257 --> 00:26:38,493 Benetan sinesten dudalako boterean daudenak hain estu daudela, ezen, adibidez, mundu mailako ziber-krisi 323 00:26:38,493 --> 00:26:42,727 muturreko neurriei ere heltzeko prest egongo direla. 324 00:26:42,727 --> 00:26:46,914 Iranean jada ikusi dugu hori gerta daitekeela. 325 00:26:46,914 --> 00:26:47,234 326 00:26:47,234 --> 00:26:49,671 Bai, Ernst Wolff, eskerrik asko zure balorazioagatik. 327 00:26:49,671 --> 00:26:54,416 Hori oso argigarria izan zen – erakusten du ez duzula aurrealdeko borroketan arreta galdu 328 00:26:54,416 --> 00:26:57,437 behar, baizik eta arazoaren muinera jo behar duzula. 329 00:26:57,437 --> 00:27:02,843 Eta, gainera, analogikoaren alde egindako zure azken eskaera. Horregatik, oso eskerrik asko! 330 00:27:02,843 --> 00:27:05,325 Mesedez! 331 00:27:05,325 --> 00:27:10,359 Analista adimentsuen bidez argitasuna – Kla.TV.