WEBVTT 00:00.000 --> 00:04.625 Dünýä üýtgeýär. Häzirki wagtda üýtgeşmeler öňküsinden has esasy we giň gerimli. 00:04.625 --> 00:10.039 2026-njy ýyl ösüşleriň çalt depginlenmeginiň howply alamatlary bilen başlady: 00:10.039 --> 00:15.501 Ilki bilen Wenesuela prezidenti Maduroň tussag edilmegi, soňra Grinlandiyadaky dartgynlygyň artmagy, Eýranda bolan zorlukly 00:15.501 --> 00:19.697 nägilelikler we ahyrynda güýçler deňagramlylygynyň üýtgemeginiň alamatlaryny görkezýän Dünýä Ykdysady 00:19.697 --> 00:22.765 Forumyň ýygnagy. Bularyň hemmesini nähili düşünmeli? 00:22.765 --> 00:27.648 Häzir Kla.TV ykdysady we maliýe seljermeçisi Ernst Wolff bilen gürrüňdeş bolýar. 00:27.648 --> 00:33.734 Ol wakalaryň geosyýasy kontekstine gelende, aýratyn uzakgörüşli we takykdygyny subut etdi. 00:33.734 --> 00:36.945 Wolff janaplary, bu interwýu üçin wagt ajyrandygyňyz üçin köp sag boluň. 00:36.945 --> 00:39.832 Hawa, çagyranyňyz üçin köp sag boluň. 00:39.832 --> 00:45.455 Siz ýakynda çap edilen interwýularyňyzyň ýa-da wideolaryňyzyň birinde bu ýylyň WEF-i (2026-njy ýylyň 19–23 ýanwary) 00:45.455 --> 00:48.867 "dünýämizde uly bir çalkalanmagyň başlanyşy" diýip aýtdyňyz. 00:48.867 --> 00:54.204 Siz beýan eden üýtgeşmäniň esasy elementlerini gysgaça düşündirip bilersiňizmi? 00:54.204 --> 01:01.472 Hawa, iň möhüm iki binýat daşy bar: birinjisi, global maliýe ulgamymyzyň soňky ädimlerinde durmagy, ikinjisi bolsa 01:01.472 --> 01:09.218 biz CBDK-lar, ýagny merkezi bankyň sanly walýutalaryna esaslanan täze maliýe ulgamyny girizmegiň eşiğinde durýarys. 01:09.218 --> 01:18.040 We başga bir zat, iş dünýäsi uly üýtgeşmeler geçirmekte, sebäbi süni aň barha giňden ýaýramaga başlaýar. 01:18.040 --> 01:25.406 Şonuň üçin iş dünýäsiniň düýpgöter üýtgäp biljekdigini we uly işsizlik tolkuny bilen ýüzbe-ýüz boljakdygymyzy garaşmaly. 01:25.406 --> 01:28.390 Hem-de häzirki wagtda häkimiýetdäki adamlar takyk şoňa taýýarlanýarlar. 01:28.390 --> 01:34.164 We Dünýä Ykdysady Forumy – onuň soňky on iki aýyň dowamynda gaty taryhy boldy. 01:34.164 --> 01:38.382 Dolandyryş topary çalşyldy. Larry Fink häzir ýolbaşçylyk edýär. 01:38.382 --> 01:44.039 Netijede, sahna arkasyndaky elita özleri düwünleri ele aldy. 01:44.039 --> 01:46.460 Dogry, bu Larry Fink barada gysgaça bir söz. Ol kim? 01:46.460 --> 01:47.880 Adamlar munuňdan näme düşünmeli? 01:47.880 --> 01:52.344 Ol öň BlackRock-da işleýärdi, ýa-da belki häzirem işleýär. Onda ol nähili adam? 01:52.344 --> 01:55.250 Hawa, Larry Fink BlackRock-yň esaslandyryjysy we baş direktorydyr. 01:55.250 --> 02:04.540 BlackRock emläk dolandyryjysy bolup, emläk dolandyryjysy hökmünde dünýäniň häzire çenli görendik iň güýçli maliýe firmasydyr. 02:04.540 --> 02:09.664 Geçen asyrda maliýe dünýäsine esasy amerikan banklary hökmranlyk etdiler. 02:09.664 --> 02:16.873 BlackRock häzirki wagtda bu uly banklaryň ählisinde iň uly paý eýesidir we olaryň ählisiniň jeminden hem köp güýje eýedir. 02:16.873 --> 02:26.281 Şonuň üçin Larry Fink hem adam hökmünde aýratyn gyzykly däl, sebäbi BlackRock häzir süni aň-e hem daýanýar. 02:26.281 --> 02:31.559 Şonuň üçin olaryň Aladdin diýlip atlandyrylýan maliýe maglumatlaryny seljermek ulgamy 02:31.559 --> 02:34.882 bar, ony 1980-nji ýyllarda Larry Fink girizipdi. 02:34.882 --> 02:39.014 Bu dünýäniň iň güýçli we iň möhüm maliýe maglumatlaryny seljermek ulgamy. 02:39.014 --> 02:46.531 Hem-de ähli merkez banklary bu maliýe maglumatlaryny seljermek ulgamyna daýanýar. Ähli iri korporasiýalar hem oňa daýanýar. 02:46.531 --> 02:56.100 Köp adamlar şu günlerde tutuş maliýe dünýäsiniň az-da köp-de süni aň-a garaşlydygyny bilmeýärler. 02:56.100 --> 02:59.140 Hawa, onda ilatyň başyna näme geljek? 02:59.140 --> 03:01.250 Olar hemişe sanly türme barada gürleýärler. 03:01.250 --> 03:03.765 Şeýlelikde, umumy ilata nämeler garaşýar? 03:03.765 --> 03:08.749 Iň uly mesele şundan ybarat: biz hemmämiz az ýa-da köp derejede aýdyňlaşýarys, sanly dolandyrylýarys 03:08.749 --> 03:11.745 we doly gözegçilik astyna alynmagymyzyň mümkindigi. 03:11.745 --> 03:20.898 Sanly dünýä häzirki wagtda dünýäniň her bir adamy üçin şahsy profil döredip biljek derejä ýetdi. 03:20.898 --> 03:25.546 Sahna arkasynda Palantir atly bir kompaniýa bar. Olar aýratyn möhüm rol oýnaýarlar. 03:25.546 --> 03:32.476 Palantir ABŞ-nyň ähli aňtaw gulluklarynyň, ýagny CIA-nyň, FBI-nyň we NSA-nyň maglumatlaryny tertipleşdirýär. 03:32.476 --> 03:39.287 Mundan başga-da, ABŞ Goranmak Departamenti, öňki ady Uruş Departamenti. 03:39.287 --> 03:45.953 Palantir şeýle hem Russiýa bilen konfliktinde Ukrainanyň harby nyşanlaryny kesgitleýär we Livan, Siriýa hem-de Gazze zolagy 03:45.953 --> 03:49.679 bilen konfliktlerinde Ysraýylyň harby nyşanlaryny kesgitleýär. 03:49.679 --> 03:54.210 Şu kompaniýa bu maglumatlaryň ählisini ýygnamak bilen meşgullanýar. 03:54.210 --> 04:01.843 Indi Donald Tramp hem ähli amerikan raýatlarynyň maglumatlar bazasyny döretmegi buýurdy. 04:01.843 --> 04:04.875 Olar eýýäm iňlisler üçin faýllary öndürýärler. 04:04.875 --> 04:09.945 Almanýada Palantir häzir birnäçe döwlet polisiýa güýçleri tarapyndan ulanylýar. 04:09.945 --> 04:15.000 Gowy, biz doly we düýbünden sanly gözegçilik astynda ýaşaýan dünýäde ýaşaýarys. 04:15.000 --> 04:22.812 Elbetde, bu biziň bähbitimize däl, eýsem perde arkasynda hakyky güýji eýeleýän korporasiýalaryň bähbitine. 04:22.812 --> 04:26.148 We munuň jemgyýete ýaramaz täsir ýetirjekdiginden gorkýaňyzmy? 04:26.148 --> 04:28.515 Köp adamlar munuň bolup geçýändigini hem duýmaýarlar. 04:28.515 --> 04:34.945 Şu günlerde bu ýaly sadakat kartlary, programmalar we ş.m. barha köpelýär. Siz haýal-haýal şol ulgama mejbur edilýärsiňiz. 04:34.945 --> 04:41.273 Indiki ädim şübhesiz sanly walýuta, ýagny CBDC-ler. We köp adam munuň üstüne jogap bermeýär. 04:41.273 --> 04:46.367 Olar diýýärler: 'Ajaýyp, Lidlde arzanladyş alýaryn, şonuň üçin menem razy bolaryn.' 04:46.367 --> 04:50.484 Hawa, bu uly mesele: köp adam netijede nämeleriň bolup biljekdigini bilmeýär. 04:50.484 --> 05:00.625 Şonuň üçin, bu CBDC-ler girizileninden soň, olar biziň her birimize aýratyn salgyt we göterim derejesini girizip bilerler. 05:00.625 --> 05:07.867 Bize jerimeler salynmagy mümkin. Bütin ulgam Hytaýdakysyna meňzeş jemgyýetçilik kredit ulgamy bilen baglanyşdyrylyp bilner. 05:07.867 --> 05:11.585 Olar biziň ähli maliýe çeşmelerimizden hem kesip bilerdiler. 05:11.585 --> 05:17.468 Şonda biz 100 göterim merkezi bankyň merhemetinde galýarys. 05:17.468 --> 05:24.144 Bu döwürde esasy merkezi banklaryň – Federal Rezerv, Ýewropa Merkez Banky ýa-da Angliýanyň Banky – hemmesiniň häzirki wagtda 05:24.144 --> 05:27.648 BlackRock tarapyndan dolandyrylýandygyny düşünmek möhümdir. 05:27.648 --> 05:33.757 BlackRock 2007–2008-nji ýyllardaky global maliýe krizisinden bäri onuň iň möhüm geňeşçisi bolup gelýär. 05:33.757 --> 05:37.851 Olaryň hem öňden belläp geçen Aladdin platformasy bilen baglanyşygy bar. 05:37.851 --> 05:43.296 Şonuň üçin biz hemmämiz hususy kompaniýanyň garamagynda bolarys. 05:43.296 --> 05:49.262 Soňra, beýleki tarapdan, häzir munuň girizilmelidigine we bu maliýe konglomeratlaryna häkimiýeti ädimme-ädim tabşyrmaly 05:49.262 --> 05:52.546 diýlip hasaplanýan ýurtlar bar. Bu işe ähli ýurtlar gatnaşýarmy? 05:52.546 --> 05:58.195 Käwagt adamda käbir istisnalar bar ýaly duýgy döreýär, mysal üçin Eýran – ýa olar sazlaşykly hereket 05:58.195 --> 06:01.968 edip, David Icke aýdşy ýaly, kukla oýun görkezýärlermi? 06:01.968 --> 06:04.539 Ýok, ýok, elbetde olar biri-biri bilen utgaşýarlar. 06:04.539 --> 06:10.656 Elbetde, BRICS ýurtlarynyň ABŞ-a garşy birleşen front döredýändigi baradaky giňden ýaýran mif hem bar. 06:10.656 --> 06:14.078 Muny düşünmek üçin taryh barada biraz bilmeli. 06:14.078 --> 06:17.187 Şonuň üçin, ilki bilen Birinji jahan urşy döwründe bize ýalan aýdyldy. 06:17.187 --> 06:20.914 Şonuň üçin Ikinji jahan urşy döwründe bize ýalan aýdyldy. We şu gün hem bize takyk şol bir usulda ýalan aýdylýar. 06:20.914 --> 06:26.617 Birinji jahan urşy bize nemes harbyýetçilige garşy göreş hökmünde görkezildi. 06:26.617 --> 06:34.039 Şol döwürde Germaniýanyň militarizmi ABŞ-a garşy göreşde ýüze çykandygyny düşünmek möhümdir. 06:34.039 --> 06:38.078 Hakykatda, Birinji jahan urşy Britaniýanyň imperiýasynyň mirasçylygy barada boldy. 06:38.078 --> 06:40.914 ABŞ Birinji jahan urşy döwründe şol söweşi ýeňdi. 06:40.914 --> 06:45.140 Ikinji jahan urşy Birinji jahan urşunyň dowamydy. 06:45.140 --> 06:52.007 Aýdylyp geçmeli, Germaniýadaky nasistler ahyrynda şol jahan urşuny başlatmak üçin resmi taýdan jogapkärdi. 06:52.007 --> 06:56.312 Naziýistler ABŞ-nyň kömegi bolmasa hiç haçan häkimýete gelip bilmezdiler. 06:56.312 --> 07:03.601 1929-njy ýylyň uly çökgünligi nasistleriň häkimiýete gelmegine itergi berdi. 07:03.601 --> 07:07.554 Bu ABŞ-nyň Federal Rezervi tarapyndan maksatlaýyn döredildi. 07:07.554 --> 07:13.968 Şonuň üçin ABŞ Adolf Hitleri häkimýete getirip, soňra ony uruşda duşman hökmünde ulanmakda möhüm rol oýnady. 07:13.968 --> 07:18.703 Soňra, Ikinji jahan urşunyň ahyrynda, özleriniň global hökmranlygyny döretmek üçin. 07:18.703 --> 07:21.718 We olar muny maliýe bölüminde aýratyn gowy ýerine ýetirdiler. 07:21.718 --> 07:25.000 Olar hakykatdanam dollary özleriniň rezerv walýutasy hökmünde kabul etdiler. 07:25.000 --> 07:29.225 Köp adamlar bilmeýärler, ätiýaçlyk walýutasy düşünjesi ilkinji gezek nasistler tarapyndan oýlanyp 07:29.225 --> 07:31.984 tapylan, amerikanlar bolsa ony ýönekeýçe kabul etdiler. 07:31.984 --> 07:35.171 We şu gün amerikanlar tutuş dünýäni dolandyrýarlar. 07:35.171 --> 07:44.983 Dünýäde iň bolmanda bir bölek Amerikalylar bilen bagly bolmadyk hiç bir hökümet ýok. Bu hatda Eýrana hem degişlidir. 07:44.983 --> 07:47.218 Şonuň üçin hemişe perde arkasynda gepleşikler dowam edýär. 07:47.218 --> 07:48.984 Emma bu uly hökümetlere hem degişlidir. 07:48.984 --> 07:56.789 Bu esasy ýurtlara – Hindistan, Hytaý we Russiýa – degişlidir; olar hemmesi ABŞ bilen perde arkasynda işleýärler. 07:56.789 --> 07:58.367 Şeýle hem munuň subutnamasy bar. 07:58.367 --> 08:06.351 Şonuň üçin giriziljek täze walýuta – CBDC – esasan Bazelda ýerleşýän Halkara Hasaplaşyk Banky (BIS) tarapyndan işlenilýär. 08:06.351 --> 08:09.242 Bu ähli merkez bankalaryň merkez bankasydyr. 08:09.242 --> 08:13.500 Şonuň üçin maliýe pudagynyň uly atlary bilelikde işleýärler. 08:13.500 --> 08:18.897 Gyzykly ýagdaýda, BRICS ýurtlary – ýagny Braziliýa, Russiýa, Hindistan, Hytaý we 08:18.897 --> 08:22.425 Günorta Afrika – hem bu BIS-de wekilleşdirilýär. 08:22.425 --> 08:26.842 Olaryň dörtüsi hatda geňeşiň agzalary bolup oturýarlar. Şonuň üçin hemme zat sahnanyň arkasynda, 08:26.842 --> 08:29.398 Ikinji jahan urşy döwründäki ýaly, karara baglanýar. 08:29.398 --> 08:31.429 Adamlara biri-birine garşy uruş açmaga rugsat berildi. 08:31.429 --> 08:35.640 Gaty köp adam – jemi 60 milliondan gowrak – ölümlerine iberdiler. 08:35.640 --> 08:41.840 Emma perde arkasynda esasy maliýeçiler gizlinlikde ylalaşyp, bilelikde işleýärler. 08:41.840 --> 08:46.807 Emma ýüzünde serişdeler üçin göreş bar. 08:46.807 --> 08:50.632 Üns esasan Afrikada we Günorta Amerikada. 08:50.632 --> 08:54.521 Bu sanly gündelik bilen nähili baglanyşykly? 08:54.521 --> 09:00.328 Hawa, bu serişdeler ugrunda alnyp barylýan göreş, sanly gün tertibiniň häzirki wagtda süni aňyň 09:00.328 --> 09:04.116 giňelmesi bilen birleşmegi sebäpli aýratyn ähmiýetlidir. 09:04.116 --> 09:13.921 Şonuň üçin sun'iy aňy ösdürmek maksady bilen maglumat merkezleri her ýerde ajaýyp tizlikde we uly göwrümde gurulýar. 09:13.921 --> 09:18.320 Bu merkezler belli çig mal, esasan seýrek ýer elementlerine mätäç. 09:18.320 --> 09:20.120 Elbetde, şonuň üçin dava başlandy. 09:20.120 --> 09:26.788 Emma sahna arkasyndaky hakyky häkimdarlar, elbetde, bu döwletleriň arasynda dörän bu çaknyşyklardan hoşal, sebäbi bu 09:26.788 --> 09:32.018 adamlaryň ünsüni sahna arkasynda hakykatdanam bir toparyň barandygy we olaryň hereketlerini 09:32.018 --> 09:35.632 yzygiderli utgaşdyrýandygy hakykatyndan sowýar. 09:35.632 --> 09:42.757 Hawa. Ýakynda dünýäni, aýdylyşy ýaly, üç güýç blokyna ýa-da täsir sferalaryna bölýän modeller ýüze çykdy. 09:42.757 --> 09:45.093 David Icke onýyllyklardan bäri bu barada gürrüň berýär. 09:45.093 --> 09:51.078 1984-nji ýylda şul bölünişler bardy: Okeaniýa, Eurasia we Gündogar Aziýa. 09:51.078 --> 09:55.473 Şeýle hem Russiýanyň Baş štabyndan diýlip atlandyrylýan, nemes lukmany Heiko Schöning tarapyndan 09:55.473 --> 09:57.632 ele alynan bir "karta" soňky wagtlarda ýüze çykdy. 09:57.632 --> 10:03.914 Ol 'Trumpia' diýýär, bu ABŞ-ny, Kanadany, Grinlandiýany we Günorta Amerikany aňladýar – hemmesi Vanguardyň täsiri astynda. 10:03.914 --> 10:08.601 Soňra Putin bar – meniň aýtjak bolýan zadym, siz öňden hem belläp geçeniňiz ýaly, Russiýa we Ýewropa BlackRock-yň gözegçiliginde. 10:08.601 --> 10:14.429 We Cinia – ýagny Hytaý, Hindistan, Afrika we State Street. Bu iki sany başga esasy oýunçy. 10:14.429 --> 10:17.757 Şeýle modeller barada pikirleriňiz näme we bu görkezmäni nähili baha berýärsiňiz? 10:17.757 --> 10:20.414 Hawa, bu jemgyýetçilik öňünde faktlaryň uly derejede nädogry görkezilmegi. 10:20.414 --> 10:27.617 Şeýlelikde, siziň agzadyňyz üç kompaniýa – BlackRock, Vanguard we State Street – hakykatda birleşip işleşýärler. 10:27.617 --> 10:36.773 Şonuň üçin Vanguard BlackRock-yň iň uly paýdarydyr, we BlackRock hem Vanguard öz gezeginde State Street-iň iň uly paýdarlarydyr. 10:36.773 --> 10:41.608 Şonuň üçin Wall Street-de bir ýerde ýerleşýän baş edara Silikon derýasy bilen bilelikde 10:41.608 --> 10:44.328 işleýär we sahnanyň arkasyndan ipleri çekýär. 10:44.328 --> 10:51.109 Adamlar soňra bu üç sany esasy blokyň bardygyna ynandyrýarlar, şonuň üçin olar bir blokyň ýa-da başga biriniň 10:51.109 --> 10:58.085 arkasyna ýygnanýarlar, sahna arkasynda ipleri çekýän şol bir güýjiň hemmesini aldandygyny bilmän galýarlar. 10:58.085 --> 11:02.156 Häzirki wagtda sahna arkasyndaky esasy güýç sanly-maliýe toplumydyr. 11:02.156 --> 11:04.132 Munuň nämedigini gysgaça düşündirip berim. 11:04.132 --> 11:08.903 Şeýlelikde, bir tarapdan sanly-maliýe toplumy Wall Street-den ybaratdyr we Wall Street esasy 11:08.903 --> 11:11.554 baýlyk dolandyryjylary tarapyndan eýelenildi. 11:11.554 --> 11:17.664 Bu esasy maýa dolandyryjylaryň sanawynyň iň ýokarysynda BlackRock, Vanguard, State Street we Fidelity bar. 11:17.664 --> 11:21.523 Olar bütin dünýä maliýe ulgamyny öz gözegçilikleri astynda saklaýarlar. 11:21.523 --> 11:30.679 We soňra 1970-nji ýyllardan bäri ýüze çykan we şondan bäri esasy maliýe konglomeratlary ýaly möhüm bolan ikinji bir güýç bar. 11:30.679 --> 11:33.842 We bularyň ählisi Silikon derýasyndaky esasy IT kompaniýalarydyr. 11:33.842 --> 11:37.617 Sanawyň iň ýokarysynda şol atlandyrylýan Möhtəşem Ýediler bar. 11:37.617 --> 11:45.570 Möhtəşem Ýedi Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon, Nvidia, Google we Tesla-dan ybaratdyr. 11:45.570 --> 11:49.781 Olar bu esasy baýlyk dolandyryjylary bilen bilelikde öz häkimýetini ulanýarlar. 11:49.781 --> 12:00.445 Gyzykly ýagdaý, bu ýedi esasy IT toparynyň altysynyň iň uly paýdarlar BlackRock, Vanguard we State Street-dir. 12:00.445 --> 12:07.084 Şu sahna arkasyndaky güýç dünýäniň islendik hökümetinden has güýçli bolup, elbetde, dünýäniň 12:07.084 --> 12:11.601 islendik hökümetini islän ugruna süýşürip biler. 12:11.601 --> 12:18.515 Hawa. Emma dürli ýurtlaryň hem elbetde roly bar. 12:18.515 --> 12:23.093 Men käbir sebitleri ýa-da ýurtlary belläp geçmek we siziň pikirleriňizi soramak 12:23.093 --> 12:26.015 isleýärin: bu ýurtlaryň nähili rol oýnamaly? 12:26.015 --> 12:29.921 Ilki bilen, üç esasy oýunçy açyk-aydyn ABŞ, Russiýa we Hytaýdyr. 12:29.921 --> 12:34.342 Hawa, takyk, aýdşym ýaly, üçüsi hem Halkara Hasaplaşyk Bankynyň (BIS) Işewürler Geňeşiniň agzalarydyr, we 12:34.342 --> 12:36.640 şol ýerde hem şol bir gün tertibi durmuşa geçirilýär. 12:36.640 --> 12:40.960 Göräýmäge, Hytaý eýýäm öz CBDC-sini girizdi we häzir 300 milliondan gowrak 12:40.960 --> 12:44.015 hytaýlynyň mobil telefonlarynda pul sumkasy bar. 12:44.015 --> 12:51.611 Sanly rubl häzir Russiýada hem girizilýär, sebäbi ýurt ABŞ sanksiýalaryndan we SWIFT ulgamyndan 12:51.611 --> 12:55.798 özüni goramaly. Şol bir maksat ABŞ-da hem yzarlaýar. 12:55.798 --> 13:02.565 Biz öň CBDC girizjek däldigini wada eden prezidentimiz bolup biler, ýöne onuň perde arkasynda alyp 13:02.565 --> 13:06.843 barýan ähli çäreleri munuň ýoluny açmaga gönükdirilendir. 13:06.843 --> 13:10.546 Şonuň üçin ol hakykatdan hem bu kriptowalýutalara, aýratyn-da bahasy durnuklaşdyrylan sanly walýutalara ünsi jemleýär. 13:10.546 --> 13:15.062 Stablecoinlar CBDC-leriň ýoluny açmak üçin arkadan girilýän gapydan başga zat däl. 13:15.062 --> 13:21.398 Şeýlelik bilen, bu sahnanyň arkasynda bilelikde işleýän üç esasy ýurt, ýöne ýüzünde, elbetde, biri-biri bilen göreşýärler. 13:21.398 --> 13:26.043 Bu ýerde möhüm bolan zat şundan ybaratdyr: bu çak edilýän çaknyşyk bir adamyň beýlekisinden 13:26.043 --> 13:28.773 özüni goramaga mätäçdigini döredýär. Bu näme diýmek? 13:28.773 --> 13:32.632 Gysgaça aýdylanda, bu ýarag senagatynyň yzygiderli has-da artdyrylmalydygyny aňladýar. 13:32.632 --> 13:39.391 Häzirki wagtda görşümiz ýaly, ýarag senagaty dünýä derejesinde öňden görülmedik möçberde artdyrylýar, bu bolsa perde 13:39.391 --> 13:43.781 arkasyndaky oýunçylara uly girdeji gazanmaga mümkinçilik berýär. 13:43.781 --> 13:48.960 Hawa. Meselem, häzir uruş Eýranda hem hakykata öwrülmäge gaty az galýar. 13:48.960 --> 13:52.375 Siz häzir raýat urşunyň eşiğinde durýarsyňyz. Munuň içinde Eýranyň roly näme? 13:52.375 --> 13:58.209 Bu babatda Eýran örän peýdalydyr, sebäbi ahyrynda Eýran hem, dünýäniň beýleki ähli ýurtlary ýaly, ABŞ dollaryna 13:58.209 --> 14:01.992 bölekleýin – ýa-da has dogry aýdylanda, uly derejede – baglydyr. 14:01.992 --> 14:07.102 ABŞ-nyň Iran walýutasynyň agyr basyşa sezewar bolmagyny üpjün etdi. 14:07.102 --> 14:14.391 Soňra Eýranda adamlar satyn alyş güýjüniň ýetmezçiligi we onuň yzygiderli pese gaçmagyna garşy protest etmäge başladylar. 14:14.391 --> 14:25.578 Soňra ABŞ agentlerini şol ýere ibermek we netijede özleri bu nägilelikleri has-da güýçlendirmek arkaly munuň ýanyny goldady. 14:25.578 --> 14:27.600 Biz Ukrainada takyk şunuň ýaly başdan geçirdik. 14:27.600 --> 14:32.214 Ukrainada hem durnuksyzlyk bardy. Ol hem daşardan berlen goldaw bilen güýçlendirilip, şol 14:32.214 --> 14:34.851 ýerde agyr durnuksyzlyk döretmek üçin ulanyldy. 14:34.851 --> 14:39.304 Elbetde, ABŞ bilen Eýran arasynda hem käbir tapawutlar bar. 14:39.304 --> 14:46.414 ABŞ, elbetde, Eýranyň ähli nebit gorlaryny hiç kimden rugsat soramadan doly öz gözegçiligine almak isleýär. 14:46.414 --> 14:54.484 Şeýle hem, Eýran tebigy ýagdaýda täze ýaraglary synag etmek ýa-da olaryň köpüsini işläp düzmek üçin ajaýyp bahana bolup durýar. 14:54.484 --> 15:01.081 Men hakykatdanam pikir edýärin, Eýran bilen bu uruş bir pursat geljekde bolup geçer, sebäbi 15:01.081 --> 15:04.210 eger şol ýagdaýa gelse, nebit bahasy göklere çykar. 15:04.210 --> 15:10.600 ABŞ bolsa, az-köp bolsa-da, dünýäniň Eýrana degişli bolmadyk gorlaryna gözegçilik üpjün etdi. 15:10.600 --> 15:15.754 Şu günlerde olar suwuklandyrylan tebigy gazdan peýdalanyp, mysal üçin, bu ýerde, Ýewropada 15:15.754 --> 15:18.742 hem, esasan Germaniýada terminallary gurupdyrlar. 15:18.742 --> 15:27.359 Eger-de Eýran bilen uruş başlansa we Hormuz boğazy ýapylanda, amerikanlar öz gazlary we nebitleri bilen taýýar bolarlar. 15:27.359 --> 15:32.265 Hawa, bu gorkulydyr. Ysraýyl nähili baha berilmeli? 15:32.265 --> 15:42.375 Ol Eýranyň esasy bäsdeşi bolup, ýene-de ABŞ tarapyndan berk goldanylýar. Olar nähili rol oýnaýarlar? 15:42.375 --> 15:51.078 Hawa, ABŞ ilkinji pursatdan bäri Ysraýyly hemişe goldady, ýöne häzir Ysraýyl Amerikanyň syýasatyna örän güýçli täsir edýär. 15:51.078 --> 15:57.007 Şonuň üçin biziňde AIPAC bar, Amerikanyň Ysraýyl Jemagat Aragatnaşyklar Komiteti. 15:57.007 --> 16:03.386 Mysal üçin, bu saýlawlar wagtynda Ysraýyla duýgudaş syýasatçylary maliýeleşdirýär. 16:03.386 --> 16:11.265 Soňra Silikon derýasynda Ysraýyla gaty ýakyn garaýan birnäçe adam bar, meselem, Larry Ellison we Elon Musk. 16:11.265 --> 16:21.476 Aýdylyp geçmeli, Ysraýyl şu gün Amerikanyň daşary syýasatyna we hatda içerki syýasatyna hem uly täsir edýär. 16:21.476 --> 16:24.621 Hawa, Hindistan, munuň barada näme pikir edýärsiň? 16:24.621 --> 16:29.138 Onda belli bir ýörite status hem bar, sanki ol Hytaý bilen Günbataryň arasynda karara gelip bilmeýär we iki 16:29.138 --> 16:32.001 tarapy hem oýnamaga synanyşýar. Ol ýerde näme bolup geçýär? 16:32.001 --> 16:35.471 Hawa, Hindistan täze walýutany ornaşdyrmakda esasy öňdebaryjylaryň biridir. 16:35.471 --> 16:40.744 Şonuň üçin amerikan kömegi bilen Hindistan 2016-njy ýylda bir gije içinde pulunyň 80 göteriminden 16:40.744 --> 16:43.979 gowragyny – ýagny köne banknotlaryny – ýatyryp saldy. 16:43.979 --> 16:48.914 Şonuň üçin Modi jenaplary birnäçe banknotlary nädogry diýip yglan etdi. 16:48.914 --> 16:54.756 Bu iş, mysal üçin, Bill Gates tarapyndan gizlin maliýeleşdirilen Better Than Cash Alliance 16:54.756 --> 16:58.085 guramasy bilen hyzmatdaşlykda amala aşyryldy. 16:58.085 --> 17:03.226 Şeýlelik bilen, olar CBDClaryň girizilmeginde az ýa-da köp derejede öňdebaryjy boldular. 17:03.226 --> 17:09.804 Şol wagt olar Hindistan halkyna sanly rupiň hiç haçan programmaly bolmajakdygyny hem wada berdiler. 17:09.804 --> 17:13.476 Olar muny häzir üýtgetdiler. Indi ol programma üpjünçiligi arkaly sazlap bolýar. 17:13.476 --> 17:20.820 Şonuň üçin Hindistan CBDC-niň dünýä derejesinde ornaşdyrylmagy üçin az ýa-da köp synag meýdanydyr. 17:20.820 --> 17:23.414 Hawa, örän gyzykly. Afrikanyň ýagdaýy nähili? 17:23.414 --> 17:27.750 Bu diňe çig mal üpjün ediji mi, ýa-da geljekde başga meýilnamalar bar mu? 17:27.750 --> 17:32.117 Hawa, Günorta Afrika hem gatnaşýar, sebäbi Günorta Afrikada, elbetde, henizem uly altyn gorlary bar. 17:32.117 --> 17:35.898 Elbetde, bu hem möhümdir, sebäbi altyn geljekde hem uly rol oýnap biler. 17:35.898 --> 17:38.750 Ahyrynda biz altyn bahasynyň soňky wagtlarda gaty ýokarlanandygyny görýäris. 17:38.750 --> 17:43.445 Men pikir edýärin, bu partlama häzirki wagtda henizem ilkinji tapgyrlarynda. 17:43.445 --> 17:51.571 Çünki tutuş dünýä maliýe ulgamy çöker – we ol hakykatdanam çöker; hatda täze maliýe ulgamy hem çöker – adamlar 3000 ýyldan gowrak 17:51.571 --> 17:55.593 wagt bäri pul hökmünde kabul edilen zatlara gaýdyp gelerler. 17:55.593 --> 17:59.445 Olaryň ikisi hem altyn we kümüşdi. Şonuň üçin men olaryň ikisi üçin-de öňde şöhle saçýan bir geljeği görüp bilýärin. 17:59.445 --> 18:03.796 Elbetde, bu iki haryt Günorta Afrikada köp mukdarda tapylýan çig malydyr. 18:03.796 --> 18:07.835 Şonuň üçin Günorta Afrika häzirki wagtda häkimiýetdäki adamlar üçin uly gyzyklanma döredýär. 18:07.835 --> 18:14.111 Soňra, elbetde, Afrikanyň kontinentinde ABŞ bilen Hytaýyň arasynda hem gaty agyr bähbit toqquşmalary bar. 18:14.111 --> 18:19.120 Hemmesi kobalt, litiý we şol elementleriň hemmesi, seýrek ýer elementleri hem goşulýar. 18:19.120 --> 18:25.171 Bu öňki aýdýan zatlaryňyz – sun'iy aňyň sanly giňelmesi – bilen baglanyşyklymy? 18:25.171 --> 18:26.335 Hawa, elbetde. Elbetde. 18:26.335 --> 18:31.734 Şonuň üçin süni aň bu materiallaryň ählisine mätäç, we häzirki wagtda uly bir söweş barýar. 18:31.734 --> 18:36.804 Elbetde, bu sahna arkasyndaky ipleri çekýänler tarapyndan höweslendirilýär, sebäbi ol yzygiderli syýasy tapawutlyklary 18:36.804 --> 18:41.914 güýçlendirýär we adamlaryň syýasy derejede hakykatdanam üýtgeşiklik girizip biljekdigine ynanmagyna sebäp bolýar. 18:41.914 --> 18:47.103 Emma aýtmaly, häzirki wagtda syýasat bu uly korporasiýalaryň gaty berk basyşy astynda bolup, 18:47.103 --> 18:50.375 dünýäde hiç hili syýasy üýtgeşme girizmek mümkin däl. 18:50.375 --> 18:57.131 Şonuň üçin dünýäni uly korporasiýalar – esasanam Silikon derýasy we Wall Street – berk eýläp tutýan 18:57.131 --> 19:02.125 basyşy bozulman durýança, dünýäde hiç zat üýtgemez. 19:02.125 --> 19:07.838 Siz hem ýakynda Grinlandy barada gürrüň edip, bu uly maglumat merkezleriniň ýerli ilatyň 19:07.838 --> 19:11.835 elýeterinden gaty uzakda guruljakdygyny belläp geçdiňiz. 19:11.835 --> 19:17.980 Men ýakynda bir ýazgyny gördüm, onda Elon Musk hem, aýdylmagyna görä, şol işiň hemmesini kosmosyň içine göçürmegi 19:17.980 --> 19:21.687 meýilleşdirýär diýilýär, sebäbi ol ýerde ýeterlik energiýa bar. 19:21.687 --> 19:26.765 Emma munuň hem elýeterden has-da uzakda bolandygy açyk. Bu şol bir ugurmy? 19:26.765 --> 19:28.164 Hawa, hawa, bu düýbünden akylsyzlyk. 19:28.164 --> 19:32.734 Emma hakykatda, häkimýetdäki adamlar özleriniň örän uly garşylyk bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny duýýarlar. 19:32.734 --> 19:39.656 Elbetde, mysal üçin, CBD-leriň girizilmegi Nigeriýada, öňem Gündogar Karib Deniň Pul Birleşiginde, Yamaykada we 19:39.656 --> 19:43.695 ş.m. synagdan geçirildi. Bu synaglaryň ählisi şowsuz boldy. 19:43.695 --> 19:48.910 Häzirki wagtda häkimiýetde oturanlar AI-nyň dünýäniň dürli künjegindäki adamlaryň ýaşaýyş derejesini 19:48.910 --> 19:53.101 gaty çalt pese gaçyrýandygy sebäpli, oňa garşy durmak duýgusynyň hem artýandygyny duýýarlar. 19:53.101 --> 19:58.789 We elbetde, soňra olar bu garşylygyň olara şonça täsir etmez ýerleri gözleýärler. 19:58.789 --> 20:02.421 Elbetde, Grinland bu iş üçin iň amatly ýerdir, sebäbi hiç kim Grinlanda baryp bilmeýär. 20:02.421 --> 20:09.609 Grenlandiyada hiç hili demonstrasiýa bolmaz, şeýle hem häzirki wagtda mysal üçin Wenesuela'da amerikan nebit kompaniýalaryna 20:09.609 --> 20:12.632 garşy howpy bolan sabotaj hereketleri hem bolmaz. 20:12.632 --> 20:14.601 Şonda olar dünýäden özlerini aýryp goýdular. 20:14.601 --> 20:20.495 Bu zatlaryň ählisi kosmosyň içine geçenden soň, adam ahyrynda adamzadyň galan böleginden doly aýrylýar we 20:20.495 --> 20:23.906 şondan soň güýjüni hiç hili päsgelçiliksiz ulanyp biler. 20:23.906 --> 20:29.914 Şu, Elan Musk-yň hem aňynda aýdyň oýnaýan şol çılgyn fantaziýa – ol häzir 800 milliard 20:29.914 --> 20:34.226 dollarlyk baýlygy bilen dünýäniň iň baý adamy boldy. 20:34.226 --> 20:41.750 Hawa, ýöne siz täze maliýe ulgamynyň hem çöker diýýärsiňiz. Munuň alamatyny nirede görýärsiňiz? 20:41.750 --> 20:44.679 Esasy mesele şunda: pul şeýle işleýänok. 20:44.679 --> 20:49.070 Pul diňe maglumat ýazgylarynyň toplumy däl. Pul 3000 ýyldan gowrak wagt bäri ösüp geldi. 20:49.070 --> 20:53.687 Pul barter ykdysadyýetinden ösdi. Ol hemişe maddy baýlyklar bilen baglanyşyklydy. 20:53.687 --> 20:58.335 We bu biziň döwrümiziň uly meselesi: biz hem real däl gymmatlyklar bilen meşgullanýarys. 20:58.335 --> 21:01.265 Şeýle spekulatiw aktiwiň bir mysaly Bitcoin-dir . 21:01.265 --> 21:06.335 Şeýlelik bilen, bu fiziki gymmatlara baglanmadyk maglumat toplumyndan başga zat däl. 21:06.335 --> 21:10.226 Häzir häkimiýetde oturanlar munuň hakykatdanam işleýänokdugyny bildiler. 21:10.226 --> 21:13.093 Şonuň üçin olar häzir stabilkoinlere geçdiler. 21:13.093 --> 21:18.312 Stablekoinlar, elbetde, hakyky dünýäniň haýsydyr bir gymmaty bilen berkidilenligi bilen häsiýetlendirilýär. 21:18.312 --> 21:20.400 Bu maňa zatlaryň haýsy ugurda ilerleýändigini görkezýär. 21:20.400 --> 21:25.382 Şonuň üçin häzir biz hakykatdanam bu köne gymmatlyklara gaýdyp barýarys. 21:25.382 --> 21:33.062 Meniň üçin bu hem gymmatbaha metallar pudagynda soňky aýlarda bahalaryň ajaýyp derejede ýokarlanmagynyň esasy itergi güýjüdür. 21:33.062 --> 21:41.343 Bu diňe altyn we kümüş hakda däl; eýsem mis we latun ýaly beýleki geçirijiler hem bar. 21:41.343 --> 21:48.499 Şonuň üçin häkimiýetdäki adamlaryň pikir ýörelgesinde bir üýtgeşiklik bolup geçýär; olar birden duýýarlar, 21:48.499 --> 21:52.781 dünýäni diňe maglumat bilen dolandyrmak mümkin däldigini. 21:52.781 --> 22:01.134 Indiki ädim şundan ybarat: eger biz sun'iy aňyň döredýän bu global iş orunlarynyň azalmagyny görsek – we bu hakykatdanam 22:01.134 --> 22:07.817 millionlarça işe täsir eder, dünýäniň dört bir künjegindäki millionlarça adam işsiz galar – onda 22:07.817 --> 22:11.695 umumy başlangyç girdeji girizmekden başga ýol ýok. 22:11.695 --> 22:16.070 We bu umumy başlangyç girdeji soňra giň gerimde sarp edilmeli bolar. 22:16.070 --> 22:18.039 Elbetde, bularyň hemmesi diňe maglumat ýazgylary bolar. 22:18.039 --> 22:21.015 Bu soňra CBDC görnüşinde çykarylar. 22:21.015 --> 22:31.654 Elbetde, senagat örän çalt düşünjek: eger adamlaryň möhletli bolup biljek esasy girdejisi bar bolsa, olar 30 gün 22:31.654 --> 22:37.226 içinde sarp etmeli boljak belli bir möçberde puly bolar. 22:37.226 --> 22:39.578 We soň, elbetde, olar bahalaryny üýtgetjekler. 22:39.578 --> 22:45.932 Bu bolsa derrew inflýasiýanyň spiralini işledýär, adaty inflýasiýadan çalt inflýasiýa we 22:45.932 --> 22:49.359 ahyrynda giperinflýasiýa tarap alyp barýar. 22:49.359 --> 22:55.158 Bu bolsa täze ulgamyň ahyrynda çöker diýmekdir, başda, esasanam girdejisi pes gatlaklaryň 22:55.158 --> 22:58.742 arasynda uly höwes bilen garşylanmagyna garamazdan. 22:58.742 --> 23:06.367 Çünki olar şeýle diýerler: 'Ajayyp, eger hökümet maňa aýda 1,000 ýa-da 2,000 ýewro bersä, onda durmuşym berk binýada bolar.' 23:06.367 --> 23:11.289 Bularyň hiç biri hakykat däl. Şonuň üçin bu ýaşaýyş hem bu pul örän çalt gymmatyny ýitirer. 23:11.289 --> 23:17.390 Biz özümizi Weimaryň ýagdaýyna meňzeş ýagdaýda taparys we satyn alyş kuwwaty örän çalt peseljek. 23:17.390 --> 23:23.953 Eger adamlar soňra munuň garşysyna dursa, bu raýat urşuna meňzeş şertleriň dörmegine getirýär. 23:23.953 --> 23:30.647 Mesele şunda: häkimiýetdäki adamlar öz orunlaryny berkidip aldylar; olar Grinlandiýada ýa-da başga bir ýerde, we biz 23:30.647 --> 23:38.734 olara demonstrasiýalar ýa-da beýleki protest görnüşleri arkaly basyş edip biljek öz hökümetimiz ýaly elýeterli däldirler. 23:38.734 --> 23:48.164 Bu ýagdaýa taýýarlanmak we bu güýjiň jemlenmeginiň ösmeginiň öňüni almak üçin haýsy maslahatlary berersiňiz? 23:48.164 --> 23:53.046 Bu ýerde iň möhüm zat hakykatdanam birneme wagt üçin sanly dünýäden uzaklaşmakdyr. 23:53.046 --> 23:58.742 Şonuň üçin sanly giňişlik bu uly korporasiýalar we esasy maliýe giganatlary tarapyndan dolandyrylýar. 23:58.742 --> 24:00.953 We soňra hakykatdanam oňa hoşlaşmaly bolýarsyň. 24:00.953 --> 24:06.382 We ahyrynda uly paralel jemgyýetleriň döräp geljekdigini görjekdigimiz şübhesiz. 24:06.382 --> 24:11.218 Şonuň üçin adamlar ýaşaýyş derejesiniň yzygiderli peselýändigini görerler. 24:11.218 --> 24:14.695 Adamlar soňra sorarlar: 'Elbetde günä kimde?' 24:14.695 --> 24:16.656 Olar hem soňunda muny duýarlar. 24:16.656 --> 24:19.562 Soňra olar bu esasy platformalara hoşlaşarlar. 24:19.562 --> 24:24.377 Emma olar, elbetde, beýleki täze platformalaryň hem sanly giňişlikde öz orunlaryny 24:24.377 --> 24:27.046 tapmagynyň kyn bolmagyna göz ýetirýärler. 24:27.046 --> 24:31.845 Men pikir edýärin, soňra sanly dünýäniň şonça möhüm bolmajak we analog dünýäniň öz 24:31.845 --> 24:34.437 ähmiýetini gaýtadan gazanjak bir döwri göreris. 24:34.437 --> 24:38.765 Men diňe hemmäniň bu döwürlere taýýarlanmagyny maslahat berip bilýärin. 24:38.765 --> 24:44.773 Birinjiden, men berk ynanýaryn, meselem, kümüş gündelik durmuşda möhüm rol oýnap biler. 24:44.773 --> 24:52.924 Çünki eger CBDC girizilse we adamlar ony ulanmakdan ýüz öwürseler – ýagny ulanmak islemeýän bolsalar – ýa-da CBDC hakykatdanam 24:52.924 --> 24:59.458 inflyasiýa sebäpli gymmatyndan düşse, onda adamlar nagt pula gaýdyp bilmezler, sebäbi şol wagta çenli 24:59.458 --> 25:02.945 nagt pul ýa doly ýatyrylar ýa-da gadagan edilýär. 25:02.945 --> 25:09.859 Emma meniň pikirimçe, gündelik durmuşda kümüş tangalar bilen tölemek täzeden adaty ýagdaý bolar. 25:09.859 --> 25:15.666 Şonuň üçin men häzirki günlerde adamlara hemişe kümüş tangalardan ätiýaçlyk döretmegi we häzirlikçe belli 25:15.666 --> 25:18.843 bir mukdarda nagt puly öýde saklamagy maslahat berýärin. 25:18.843 --> 25:24.710 Çünki biz häzirki wagtda ähli içki meseleler sebäpli uly täze bank krizisine duş gelýäris. 25:24.710 --> 25:28.242 Şonuň üçin, mysal üçin, biz 'bank dynç günlerini' başdan geçireris. 25:28.242 --> 25:31.460 Şonda ATM-lerden hem nagt pul alyp bilmezsiňiz. 25:31.460 --> 25:36.920 Bu geçiş döwründe öýde takmynan iki-üç aýlyk ýeterlik nagt pul saklamak möhümdir. 25:36.920 --> 25:41.860 Emma indiki tapgyr üçin men size käbir kümüş tangalar almagy berk maslahat berýärin. 25:41.860 --> 25:49.302 Emma şahsy üpjünçilikden başga-da, güýçlerimizi birleşdirmek üçin goşulmaly torlaryň hem zerurdygyny anyk görýäris – 25:49.302 --> 25:56.198 adamlar biri-birini tanýan, sanly bolmadyk we kyn döwürlerde biri-birimize kömek edip biljek torlar. 25:56.198 --> 26:00.640 Bu örän möhümdir. Aragatnaşyk gurmak örän möhümdir – pikirdeş adamlar bilen baglanyşyk gurmak. 26:00.640 --> 26:05.307 Men pikirimçe, ýalňyz ýolbars ýaly ýaşaýan her kim agyr kynçylyklara duş geljek, 26:05.307 --> 26:07.882 sebäbi biz uly çökgünlik bilen ýüzbe-ýüz. 26:07.882 --> 26:16.100 Emma men pikirimçe, häzir bu torlary giňeltmek we olaryň hakykyda sanly görnüşde işlemänjekdigine taýyn bolmak örän möhümdir. 26:16.100 --> 26:23.422 Şonuň üçin maglumat almak üçin köne usullara gaýdyp gelersiňiz – meselem, şol köne bukjeleri täzeden ulanmaga 26:23.422 --> 26:32.257 başlaýarsyňyz, bir kagyz ýa-da bloknot alýarsyňyz – internetiň tutuşlygyna doly öçürilip bilinjek bir wagta taýýarlanmak üçin. 26:32.257 --> 26:38.465 Sebäbi men hakykatdanam ynanýaryn, häkimýetde oturanlar şonça berk burçda galypdyrlar, olar hakykatdanam mysal üçin global 26:38.465 --> 26:42.727 kiber çökgün ýaly ekstremal çäreleri ulanmaga mejbur bolarlar. 26:42.727 --> 26:46.914 Biz eýýäm Eýranda munuň bolup biljekdigini gördük. 26:47.234 --> 26:49.671 Hawa, Ernst Wolff, bahaňyz üçin köp sag boluň. 26:49.671 --> 26:54.510 Bu örän düşündiriji boldy – bu öň planda bolan söweşlere ünsüňi sowdurmaly däldigiňi, 26:54.510 --> 26:57.437 eýsem meseläniň köküne ýetmelidigini görkezýär. 26:57.437 --> 27:02.843 Şeýle hem analogyň peýdasyna soňky çagyryşyňyz üçin köp sag boluň! 27:02.843 --> 27:05.325 Hoşum! 27:05.325 --> 27:10.359 Akylly seljerijiler arkaly düşnüklilik – Kla.TV.