פילע מענטשן נאָר קאָפּירן און פּאַסטירן פֿון דער דפּאַ, וואָרט פֿאַר וואָרט.
דאַן זעסטו אין דער צײַטונג אַז איצט זענען די זעלבע אַרטיקלען איבעראַל.
אָפֿיציעל דערמאָנט אין אַן אינטערוויו אַז מיר לעבן אין אַן עפּאָכע פֿון מאַסן־מעדיע נאַרישקייט און גוסטאַוו לע־באָן האָט געשריבן
"די פּסיכאָלאָגיע פֿון די המונים" שוין איבער 130 יאָר צוריק.
עס אַנטהאַלט אַלץ וואָס איר דאַרפֿט וויסן וועגן ווי אַזוי צו מאַניפּולירן די מאַסן.
דו לעבסט למעשה ווי אַ שקלאַף, דו פֿאַרשטייסט נאָר נישט אַז דו ביסט טאַקע אַרומגערינגלט מיט אַ פּלויט.
אַנדערע מענטשן שטעלן די פּלויט פֿאַר דיר און זאָגן דיר אַז יעדע פֿיר יאָר האָסטו די
געלעגנהייט צו אויסקלײַבן די פֿאַרב פֿון דער פּלויט.
מײַן באַליבטסטע זאָג איז טאַקע: די וואָס קוקן ווייניקער טעלעוויזיע, זעען קלאָרער.
זיי גלייבן דערין. ווי אַ מין אידעאָלאָגיע. די קאמוניסטישע אידעאָלאָגיע איז די ריכטיקע זאַך, זיי איגנאָרירן אַלץ אַנדערש.
אין די מעדיע זענען אַ סך פֿון זיי, אַ סך.
דו וועסט קריגן גאַנץ האָר־שטאַנד ווען דו וועסט זען ווי מענטשן דאָרט עס באַטראַכטן.
און מיר זאָלן טאַקע אַלע שטיין צוזאַמען אין דעם שווערן שעה.
יאָ, טײַערע צוקוקער, הייקאָ שרענג, ווער קען אים נישט?
ער איז אַ בעסטסעלער־מחבר, אַ בוך־אַרויסגעבער, אַ רעדנער בײַם 15טן AZK, האָט אַ יוטוב־קאַנאַל מיט אַ אימפּרעסיווע 170,000
פֿאָלגערס, און, ווי אַ פרידן־ליבער מענטש, איז ער איינער פֿון די באַרימטסטע פֿיגורן אין דער בילדונגס־סצענע.
ברוכים הבאים צו Kla.TV, טײַערער הייקאָ, עס איז גרויס צו האָבן אײַך דאָ.
העלא, טײַערער מאַטיאַס. אַ דאַנק אַז איר האָט מיך געלאָזט קומען, און אַלע גוטס צו די צוקוקער, כמובן. אַ גרויסן דאַנק.
טײַערער הייקאָ, דו האָסט אַ בוך געשריבן, און דײַן נײַער בוך הייסט "די טויזנט־יאָריקע ליגנט".
אין דעם באַהאַנדלט איר סענסיטיווע טעמעס און אונטערזוכט זיי מיט אַן אימפּאָזאַנטער טיפֿקייט.
אָבער דאָס איז זייער גרינג צו לייענען און טאַקע ציעט דעם לייענער אַרײַן.
דאָס בוך איז געשריבן געוואָרן נאָך דער קאָראָנאַווירוס־פּאַנדעמיע. צי האָט די דאָזיקע צײַט אײַך אינספּירירט
צו שרײַבן דאָס בוך? אָדער איז געווען אַן אַנדערע סיבה?
נישט ממש, עס איז נישט אַזוי נײַ.
דאָס בוך איז אַרויסגעגעבן געוואָרן כּמעט אַ יאָר צוריק, אַזוי למעשה לאַנג נאָך דער קאָראָנאַ.
קאָראָנאַ איז 2020/2021 – צי האָבן מיר אַ פֿאַרבינדונג דערצו?
אָבער דיין פֿראַגע איז נאָך שטענדיק באַגרינדעט.
לסוף איז טאַקע געווען נאָר איין סיבה:
איך האָב אויסגעגראָבן מײַנע אַלטע ביכער, אין דעם פאַל "דער ליג פֿון דער יאָרהונדערט".
איך האָב געוואָלט קוקן אויף אַלטע מקורות און בין געווען געשאָקן צו אַנטדעקן אַז די מערהייט
פֿון זיי זענען שוין ניט מער אויף דער אינטערנעץ.
איך האָב דאָס געפֿונען זייער אומרויִק, ווײַל דאָס איז משוגעת.
דאָס הייסט, אַז איצט איז דאָרטן אַ ריזיקע איינהייטלעכקייט דורך גוגל, און איצט גייט עס ווייטער מיט ChatGPT.
אַזוי האָב איך געמיינט, אויב זיי וועלן ווייטער אויסמעקן אַלץ, וועט בלײַבן נאָר איין אמת: דער פֿון
דעם מיניסטעריום פֿון אמת, ענלעך צו אָרװעלס "1984".
און דאַן האָב איך געטראַכט, עס קען נישט זײַן אַזוי.
אַזוי האָב איך געמיינט, גוט, דו וועסט לעסאָף שרײַבן נאָך אַ בוך פֿאַר דער צוקונפֿט.
ווײַל איך גלייב אַז זיי גייען שטענדיק מער אין דער ריכטונג מיט קינסטלעכער אינטעליגענץ, אַז מען האָט נאָר אַ פֿאָראויס
באַשטימטע מיינונג, וואָס — לויט דעם געשמאַק פֿון די וואָס האָבן מאַכט — איז דיקטירט געוואָרן דורך אַ נאַראַטיוו.
און איך האָב אויך קינדער, און לויט מײַן מיינונג האָב איך אַ אחריות נישט נאָר צו מײַנע קינדער, אייניקלעך און אַנדערע
מענטשן, אַזוי אַז מען קען זאָגן: אָקעי, דאָ איז אַ רעפֿערענץ־אַרבעט – דו האָסט עס געלייענט – אַ מין ענציקלאָפּעדיע.
מיר וועלן באַהאַנדלען אַ פּאָר טעמעס.
אַזוי קען מען דאָרטן געפֿינען אַלץ, ווי אַלע מלחמות האָבן זיך אָנגעהויבן: ווער איז געווען הינטער זיי, מען גיט
נעמען און משפּחה־נעמען, די קענעדי־אַסאַסינאַציע, קאָראָנאַווירוס – וואָס איז דאָרטן פּאַסירט?
איך מיין, דאָס איז שוין אַלטמאָדיש, מײַן בוך (...).
פֿריִער האָב איך אויפֿגעשריבן זאַכן וואָס זענען איצט אַלע אַרויס.
דערווייל עקספּלאָדירט איין באָמבע נאָך דער צווייטער.
און אַזוי איז עס טאַקע געשען אַז איך האָב געזאָגט, אקעי, דאָס איז אַ באַגלייטער צו אַלע טעמעס.
נו, איך גלייב נישט אַז איך דאַרף נאָך עפּעס שרייבן, ווײַל אַלץ איז שוין געשריבן.
און אויב איר האָט עס ביז איצט נישט פֿאַרשטאַנען, פֿאַרשטייט עס נישט פֿאַרקערט – איר קענט זיי מער נישט העלפֿן.
איר האָט טאַקע באַהאַנדלט אַ גרויסע צאָל פֿאַרשיידענע טעמעס און זיי אין גרויסער טיפקייט דורכגעקוקט.
אין דעם שמועס וואָלט איך איצט געוואָלט אַ ביסל פאָקוסירן אויף דער טעמע פֿון מעדיע.
דו האָסט אויך אין אַ אַרטיקל די מעדיע דערמאָנט, אָבער אויך ווידערהאָלט דורכגייענדיק דעם גאַנצן בוך.
פֿיל מענטשן מיינען אַז די מאַס־מעדיע צושטעלן אַ ברייטע פאַרשיידנקייט פֿון מיינונגען און אַז
יעדער קען ערגעץ פאָרמירן זײַן אייגענע מיינונג.
אין אייער בוך, אָבער, מאָלט איר אַ ביסל אַנדערש בילד פֿון די מעדיע.
אַזוי, וואָס זעסטו ווי דער פּראָבלעם מיט די מאַס־מידיאַ?
לויט מײַן מיינונג איז דאָס נישט קיין נײַע פּראָבלעם; זי איז שטענדיק געווען דאָ.
אויב איר קוקט אַ ביסל אין די געשיכטע דערפון, וועט איר געפֿינען אַז עדוואַרד בערנײַס – איך קען בלויז רעקאָמענדירן
עדדי בערנײַס פֿאַר די צוקוקער – האָט איבער הונדערט יאָר צוריק געשריבן דאָס בוך "פּראָפּאַגאַנדע".
דער מענטש איז טאַקע דער וואָס האָט געגרינדעט די אַגענציעס פֿאַר פּובליק־ריליישאַנז (...) ער האָט די
מאַכט־האָבער געגעבן מכשירים צו מאַניפּולירן מענטשן.
און איך וואָלט געזאָגט אַז צי עס איז געווען אַדאָלף היטלער אָדער אַנדערע, די זאַכן ווערן נאָך הײַנט
גענוצט. אין אַנדערע ווערטער, עס איז גאָרנישט נײַ.
פֿאַרשטייט זיך, מען קריגט דעם געפיל אַז, אָקעי, אין דער ד.ד.ר. האָט מען געהאַט צוויי קאַנאַלן, DDR1 און DDR2. און מײַן דור
געדענקט אויך די צײַט ווען עס זענען געווען נאָר אַ פּאָר קאַנאַלן.
אין 1987 זענען אויפֿגעקומען סאַט.1, RTL און אַנדערע פּריוואַטע טעלעוויזיע־סטאַנציעס.
פריער איז געווען נאָר אַ באַגרענעצטע צאָל טעלעוויזיע־קאַנאַלן.
און לעסאָף זענען הונדערטער קאַנאַלן אויפֿגעטראָטן.
מענטשן האָבן געזאָגט: "היי, איצט קענען מיר טאַקע באַקומען אַ גאַנץ און אומאָפּהענגיקע אינפֿאָרמאַציע."
און איך האָב דאָס אָפֿט באַפֿרעגט, אפילו מער ווי צוואַנציק יאָר צוריק, ווײַל איך האָב באַמערקט אַז ווען עס האָט זיך געהאַנדלט
וועגן קריטישע נייעס־באריכטן – דאָס הייסט, ווען עס האָט זיך געהאַנדלט וועגן עיקרדיקע ענינים, צי עס איז געווען דער
צווייטער גאָלף־מלחמה אין 2003 אָדער אפילו דער ערשטער גאָלף־מלחמה אין 1991 – זענען די זעלבע בילדער איבעראַל אויפֿגעטראָטן.
אָבער, ווען דו קוקסט CNN, זעסטו די זעלבע בילדער אין די טעגלעכע נייעס, און זעסטו די זעלבע בילדער אויך אויף אַנדערע קאַנאַלן.
נאָר דער טעלעוויזיע־פּרעזענטער האָט אויסגעזען אַנדערש, אָבער די באָטשאַפֿט איז געווען איבעראַל די זעלבע.
און דעמאָלט האָב איך זיך געפרעגט: ווי קען דאָס זײַן?
ווייל ווען אַלץ איז אַזוי זעלבסטשטענדיק און יעדער פֿאַרקויפֿט אײַך: "מיר האָבן אונדזערע אייגענע
רעפּאָרטערס און זיי גייען איצט דאָ און דאָרט" (...).
אָבער ווען עס האָט זיך געהאַנדלט וועגן די קריטישע ענינים, איז טאַקע געווען נאָר איין באַשטימענדיקע מיינונג.
און לויט מײַן מיינונג איז עס איצט ערגער ווי קיינמאָל.
דו האָסט דערפֿון געענטפֿערט: עס מאַכט בכלל נישט אויס צי עס זענען טויזנטער קאַנאַלן אָדער נישט.
עס זענען נאָר פֿיר נייעס־אַגענטורן, ווי דו האָסט דערמאָנט: AP, Associated Press, דאַן AFP, Reuters, אַלע זענען גוט באַקאַנט.
רויטערס איז כּמעט 150 יאָר אַלט, שטעלט אײַך נאָר פֿאָר, און דערנאָך איז דאָ די דפּאַ, די דײַטשע פּרעסע־אַגענטור.
פֿאַר אינטערעסירטע צוקוקער – איר זאָלט אויפמערקזאַם זײַן דערצו – איר זעט אָפֿט אין דײַטשלאַנד: dpa –
געדרוקט אין זייער קליינע אותיות – dpa, dpa, dpa באריכט.
דאָס מיינט אַז זיי געבן אויס וואָס דאַרף ווערן געבראַכט.
פֿיל מענטשן קאָפּירן פשוט פֿון דער דפּאַ וואָרט פֿאַר וואָרט.
דאַן זעסטו אין דער צײַטונג אַז איצט זענען די זעלבע אַרטיקלען איבעראַל.
יאָ, פֿאַר די צוקוקער האָסטו נאָר גערעדט וועגן דער גרויסער פאַרשיידנקייט פֿון מעדיע, און איצט זאָגסטו אַז די פאַרשיידענע
מעדיע – ווי עס זעט אויס בײַם ערשטן בליק, ווײַל עס זענען אַזוי פילע פֿאַרשיידענע פֿאָרמאַטן – אָבער למעשה
קאָפּירן זיי נאָר פֿון די פיר אַגענציעס, אָדער קאָפּירן פֿון זיי פֿאַר די מערסטע טייל, ריכטיק?
יאָ, דאָס איז קלוג. לאָז מיר עס אַזוי זאָגן: ווי איך האָב געזאָגט, נאָרמאַלערווייַז וויל איך נישט אָפּלייגן
אַז עס קען זײַן אַ פּאָר רעגיאָנאַלע וועריאַציעס אין סטאַנדאַרט־באַריכטן; דאָס קען גוט זײַן דער פאַל.
אבער לעסאָף מוזטו עס אַזוי פאָרשטעלן: אַ גרויסער גימנאַזיום, און אינעווייניק איז עס יחס־ווייז פינצטער, און אין איין ווינקל
שײַנען אַלע ספּאָטלײַטן אויף יענעם ווינקל, און אין יענעם ווינקל, למשל, איז דער קריג אין אוקראַיִנע אָדער גאַזאַ.
אַלע קוקן נאָר אויף דעם ווינקל, אַלע באַריכטן נאָר וועגן דעם איין ווינקל, אָבער אין דער זעלביקער גימנאַזיום, אין אַנדערע לענדער,
למשל אין תימן און אַנדערש, זענען אויך מלחמות, זענען אויך מאַסן־מערדערייען, אָבער וועגן זיי ווערט
נישט באַריכטעט, ווי אויב זיי וואָלטן נישט געווען.
איצטיק, נאָר איצטיק, איך רעד בכלל נישט וועגן היסטאָרישע זאַכן.
אויב מיר נעמען אָן אַז דער קריג אין אוקראַיִנע האָט אָנגעהויבן אין 2014, איז דאָס גוט באַקאַנט.
און ווען מען באַטראַכט אַז איינער פֿון די גרעסטע זשורנאַליסטן, וועלכן איך אויך ציטיר אין מײַן בוך און האַלט אין הויך כּבֿוד,
פּיטער שול־לאַטור, וואָס טרויעריק איז געשטאָרבן אין 2014, האָט אָפֿיציעל דערמאָנט אין אַ אינטערוויו אַז מיר לעבן
אין אַ תקופה פֿון מאַס־מעדיע־נאַרישקייט; דאָס איז געווען באַזונדערס קלאָר נאָך דער מלחמה אין אוקראַיִנע.
אַזוי איז עס געווען דעמאָלט. פאַלשע בילדער זענען געוויזן געוואָרן. למשל, nTV האָט געוויזן אַ ריזיקן קאָפּ־שורה וואָס
האָט געזאָגט אַז טאַנק־קאָנוואַיען מאַרשירן אָדער אַריבערגיין אין אוקראַיִנע, אָבער דאָס איז טאַקע געווען אַ בילד פֿון 2008.
עס איז געפילמט געוואָרן אין קאַווקאַז, עס איז געווען אַ רוסישע מיליטערישע עקסערסייז, אַזוי איז עס פשוט פאַלש באריכטעט געוואָרן.
אָבער פֿאַרשטייט זיך, האָבן מענטשן געמיינט, אוי, די רוסן מאַרשירן דאָרט אַרײַן מיט
טאַנקען, אָבער זיי האָבן דאָס קיינמאָל נישט געטאָן!
דאָס איז נאָר איין בײַשפּיל. און עס גייט אַזוי אַלע מאָל.
אין יענער צײַט איז עס אויך געווען לעגענדאַר, ווען מען האָט אין בערלין געזאָגט: "אָ, איצט מוזן מיר פֿאָרמען אַ מענטשלעכע
קייט פֿאַר די אָרעמע פליטים – וואָס זענען דאַן אין 2015 דורך סיריע געקומען – און דאָס איז אויך געווען לעגענדאַר."
דערנאָך האָבן זיי אַרום בערלין דעמאָנסטרירט, האַנט אין האַנט געשטאַנען מיט ליכט פֿאַר די אָרעמע פליטים.
דאַן האָט מען אַנטדעקט אַז דאָרט זענען נישט געווען 50,000 מענטשן, ווי מען האָט געמאלדן, נאָר 5,000, און
דאָס איז נישט געווען גענוג פֿאַר דער מענטשלעכער קייט.
אַזוי האָבן זיי גענומען בילדער פֿון 2003, דער צווייטער מלחמה אין אוקראַיִנע, ווען עס זענען געווען מאַסן־דעמאָנסטראַציעס
און הונדערטער טויזנטער זענען אַרויסגעגאַנגען אויף די גאַסן – זיי האָבן זיי פשוט צוזאַמענגעשטעלט.
דאַן געפֿינסטו דאָס אויס, און זיי זאָגן: "אוי, ליידער האָבן מיר פֿון טעות אַרויסגענומען
דאָס פֿאַלשע בילד פֿון דער דפּאַ־אַרכיוו."
זיי טוען איצט דאָס זעלבע מיט טראמפ, די ביביסי־זאַך וואָס ער קלאָגט. און עס גייט ווייטער און ווייטער.
דער איינציקער זאַך וואָס איז וויכטיק איז אַז עס זענען ווייניק אַגענטורן, וואָס צוקוקער זאָלן געדענקען אָדער זיך פֿרײַ פֿאָרשן.
און דאָס איז קלוג, ווײַל זייער ווייניק מענטשן ווייסן דאָס, אָבער אַלע האָבן די זעלבע מיינונג.
צי דו קענסט זיי ווידער געפֿינען, איז אַ אַנדערע מעשׂה, מיט די בילדערבערגערס און אַלע די האַלב־געהיימע
אָרגאַניזאַציעס, וווּ זיי זיצן און דיסקוטירן זייער אַגענדע.
עס איז אַ קאָנספּיראַציע־טעאָריע, כמובן, מאַטיאַס, דו ווייסט.
גאַנץ זיכער, קיין פֿראַגע דערוועגן. לאָמיר אַרום דעם שטעלן אַ פּאָר ציטאַט־צייכנס, יאָ, פּונקט.
אין אייער בוך שרייבט איר אויך אַז איר אַרײַננעמט אַ ציטאַט פֿון יורג הײדער:
ווער באַשטימט די טערמינען, קאָנטראָלירט דאָס געדאַנקען – וויכטיקע ענינים ווערן פּאָליטיש
טאַבו און ליגנס ווערן אויפֿגעהויבן צו דאָגמע.
יאָ, ווי אַזוי אַרבעט די פסיכאָלאָגישע מלחמה, ווי איר רופֿט עס, אין פּראַקטיק, אָדער האָט איר עפּעס ספּעציפֿישע בײַשפּילן
פֿון הײַנטיקע וועלט־געשעענישן, פֿון וואָס פּאַסירט איצט?
יאָ, צו זײַן ערלעך, קען איך זאָגן אַ פּאָר זאַכן, אָבער איך מוז זאָגן אַז איך בין נישט טאַקע אינטערעסירט אין
וואָס די צוקוקער ווילן הערן מער, אָבער אַזוי איז עס ווען מען איז שוין אַזוי לאַנג דערין.
מיר רעדן שטענדיק וועגן דערקענונג, אָבער פֿאַרוואָס זאָל מען זיך טוישן?
דו בלײַבסט שטענדיק אין דער געביט פֿון דערקענונג, שטענדיק דערקענענדיק, ווײַל אין אַ געוויסן מאָמענט
וועסטו משוגע ווערן, ווײַל דער קומענדיקער אָנזאָג, דער קומענדיקער, דער קומענדיקער, דער קומענדיקער...
ווײַל די ליגנט, ווי דו קענסט זיך פאָרשטעלן, איז אַזוי גרויס, אַז עס איז ממש שרעקלעך פֿאַר מיר, אַז מענטשן נאָכגיין די ליגנט.
אַזוי, למשל, אויב איר הערט אין די מעדיע אַז לויט דעם מיניסטעריום פֿאַר פאַרטיידיקונג האָט דאָס און דאָס פּאַסירט.
דו ווייסט שטענדיק אַז זיי שטייען דער הינטער, אָדער אַז אינטעליגענץ־ריפּאָרטן האָבן געזאָגט דאָס און דאָס.
אַזוי, דאָס מיינט אַז מיר קענען עס אויספֿינען, ווײַל זיי אַרבעטן יחסֿותדיק נאָענט צוזאַמען און אַלע טערמינאָלאָגיע...
דערפֿאַר איז עס איצט לאַנגווייליק, צי עס איז נאָר אַ טערמין, "זאָרן בירגער", וואָס האָט פריער נישט עקזיסטירט, "רייך־בירגער",
אַ קינסטלעך געשאַפֿענער טערמין צו באַשמוצן מענטשן, "רעכט־ווינג עסאָטעריק", וואָס איך
בין, האָט אויך קיינמאָל פריער נישט עקזיסטירט.
דו זאָלסט זיך קריגן אַ ווערטערבוך, עס איז ממש אינטערעסאַנט.
איך האָב אַמאָל געגעבן אַ לעקציע וועגן דער טערמינאָלאָגיע, איך מיין עס איז געווען בײַ אײַך אין AZK. דאָס איז שוין אַ לאַנגע
צײַט צוריק, און די טערמינען ווערן דאָרט בכלל נישט דערמאָנט.
"רעבעלן", אַ, רעבעלן – רעבעלן זענען אַ מין אינדיאַנער. זיי זענען קלוג, זיי זאָגן, "צו פאַרמיידן אַ הומאַניטאַרישע קאַטאַסטראָפֿע"
– דאָס קלינגט גוט – די "שלום־האַלטונג־כוחות" מוזן ...
דאָס זענען אַלע ווערטער וואָס ווערן געשאַפֿן צו ווערן איבערגעגעבן אין די הויפּט־מידיאַ, וואָס
מער אָדער ווייניקער געהערט צו אַ פּאָר אַגענטורן.
די שלאָפֿנדיקע שאָפֿן ווערן לעצטנס באָמבאַרדירט מיט טערמינען ווי "שלום־כוחות", וואָס מוזן גיין אין לאַנד X אָדער Y,
מוזן דאָרט גיין צו קעמפן פֿאַר דעמאָקראַטיע און פֿרײַהייט.
אגב, דער טערמין "קאָלאַטעראַל שאָדן" איז, למשל, געשאַפֿן געוואָרן בעת דער קאָסאָוואָ־מלחמה
אין 1999 און האָט זיך פֿריִער נישט געפֿונען.
אַזוי, בשעת דער וויעטנאַם־מלחמה, איז נישט געווען קיין צווייטיקע שאָדן. דו האָסט געזען בילדער פֿון נאַפּאַלם־באָמבען וואָס זענען
אַראָפּגעלאָזט געוואָרן, וואָס זענען לעגענדאַריש טרויעריקע בילדער: קליינע קינדער, וועמענס
הויט האָט געברענט ווי געל אויף זייער אייגענעם גוף.
זיי האָבן זיך געזאָגט: אָקעי, מיר האָבן געלערנט אונדזער לעקציע, מיר קענען ניט מער טאָן אַזעלכע זאַכן. איצט מוזן מיר טאָן עפּעס
ווי אַ ווידעא־שפּיל: אַ דראָן פֿליט אַרײַן, דאַן פּאָפּט עפּעס אַרויף, און דאַן זאָגן מיר
זיי: נו, עס איז אויך געווען "קאָלאַטעראַל שאָדן".
אין פּשוטן ענגליש ווערן ציווילן, פֿרויען, קינדער און אַזוי ווייטער געטאָדעט.
און אַזוי גייט עס שטענדיק: די גאַנץ פאַרפֿעלשונג, די "רעכט־ווינג עקסטרעמיסטישע" פּאַרטיי און די וואָס איז
אין קאָנטאַקט מיט איר, אַזוי איז דאָס נאָר באַשמוצונג.
ווייל יעדער וואָרט, זייער גײַסטיק, יעדער וואָרט האָט אַ וויבראַציע.
אויב איך איצט זאָג, טײַערער מאַטיאַס, דו ביסט אַ ווונדערבאַרער מענטש, אָדער איך האָב דיך
ליב, אָדער איך זאָג, איך האַס דיך, מאַטיאַס.
אָ, ווערטער קענען טויטן, אַזוי צו זאָגן. יעדער וואָרט האָט אַ וויבראַציע־מוסטער, זיי ווייסן דאָס זייער גוט.
און דערפֿאַר וויל איך זיך נישט אָננעמען די זאַכן.
דערפֿאַר וועט איר נישט זען קיין איין ווידעא פֿון מיר, וווּ איך דערמאָנען דאָס וואָרט "שוורבלער" אפילו איין מאָל.
פֿאַר מיר איז דאָס די מערסטע לעכערלעכע זאַך אי־מאָל, ווײַל דאָס וואָרט האָט פֿריִער נישט עקזיסטירט.
ווי אַזוי פילע מענטשן פּאַראָטירן, זיי זענען, דו מוזט זיך פאָרשטעלן, ווי אַ מאַנקי וואָס אויך קאָפּירט אַלץ.
איך זאָג נישט אַז אַלע מענטשן זענען אַזוי, נישט צווישן אײַך; זיכער זענען דאָ פֿרײַע געדאַנקער.
אָבער ליידער, אַזוי זענען די מאַסן; זיי נעמען עס אָן, און גוסטאַוו לע־באָן האָט שוין איבער 130
יאָר צוריק געשריבן "די פּסיכאָלאָגיע פֿון מאַסן".
עס דערציילט אײַך אַלץ וואָס איר דאַרפֿט וויסן וועגן ווי אַזוי צו מאַניפּולירן די מאַסן. אָבער עפּעס אַרבעט עס שטענדיק.
יאָ, זיכער, איר זענט אויף אַ גאָר אַנדערש מדרגה, ווײַל איר האָט אויך דעם ענין געלערנט אין גרויסער טיפֿקייט.
איך קען גוט פֿאַרשטעלן אַז דו ביסט טאַקע מיד פֿון עטלעכע פֿון די טערמינען.
אָבער איך מיין אַז עס איז וויכטיק, אויך פֿאַרן צוקוקער, צו פֿאַרשטיין ווי אַזוי עפּעס אַזוי אַרבעט, ווען מיר האָבן פֿיר
אַגענטורן וואָס באַוווּסט פֿאַרשפּרייטן באַשטימטע ווערטער.
זיי באַשמוצן אויך מענטשן ווי קאָנספּיראַציע־טעאָרעטיקער, רעכט־ווינג־עקסטרעמיסטן, עסאָטעריציסטן, ווי
דו האָסט געזאָגט, סעקטאַריער אָדער וואָס־אימער. עס זענען אַזוי פילע נעגאַטיווע טערמינען.
לאָמיר נעמען ביאָרן האָקע ווי אַ בײַשפּיל. איך מוז גלייך זאָגן אַז איך בין נישט באַזונדער אינטערעסירט אין דער AfD.
אָבער דאַן וואָלטן זיי געזאָגט: ביאָרן האָקע, וואָס האָט אַ קרימינעלן רעקאָרד און קען מיט רעכט גערופֿן
ווערן אַ פֿאַשיסט, האָט הײַנט דאָס און דאָס געטאָן.
אָבער איר וועט קיינמאָל נישט הערן עמעצער זאָגן: "יעצט וועט געגעבן ווערן אַ רעדע פֿון דער פֿרוי וואָס איז טיילווײַז
פֿאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר עטלעכע מלחמות, וואָס האָט געמאַכט פּערדזשורי, וואָס האָט געטאָן
דאָס, דאָס און דאָס..." איצט קומט אָנגעלאַ מערקעל.
אַזוי וועט איר קיינמאָל נישט הערן קיין אַנדערן פּאָליטיקער, צי ער איז גרין אָדער לינקס, זאָגן אַז איר וועט באַקומען אַ רעזאָלוציע,
למשל לאַרס קלינגבייל, דער פֿריִערדיקער אַנטיפאַ־מאַן, לאַרס קלינגבייל, איצט
אויסערן־מיניסטער, אָדער וואָס איז ער, עקאָנאָמישער סעקרטאַר?
ער רעדט איצט צו אײַך. איר וועט דאָס נישט הערן.
איר וועט נישט הערן: פריערדיקער בלאק־ראָק־מיטאַרבעטער, פריערדיקער באָרד־מיטגליד פֿון אַטלאַנטיקבריק, וואָס האָט
צוויי טעג נאָך זײַן אײַנשאַפֿונג אלס קאַנצלער זײַן וואָרט צעבראָכן, רעדט איצט צו אײַך, פרידריך מערץ.
עס פּאַסירט נישט. אָבער אַלע אַנדערע, צי עס בין איך – אויב איר טיפּט מײַן נאָמען – דער רעכט־ווינג־עקסטרעמיסט,
דער רעכט־ווינג־אידעאָלאָג, קריגט מען אַ לייבל איבעראַל.
ווי אין די דעפּאַרטמענט־קראָמען: אַראָפּגעזעצט! זיי מאַכן דיך אַראָפּ, זיי מאַכן דיך אויך אַראָפּ. זיי ווילן דאָס טאָן.
און דערפֿאַר איז עס וויכטיק פֿאַר אונדז אַלעמען צו דערקענען דעם מוסטער וואָס דאָרט פּאַסירט.
יאָ, זיי רעדוצירן אײַך. אויף דער אַנדערער זײַט, זיי זענען אויך זייער שטאַרק צענזורירן.
דאָס מיינט אַז מיט דײַן מיינונג פֿאַרשווינדסטו גאָר.
עס איז זייער שטאַרק צענזור. פּראָגראַמען ווערן באַוווּסט אַרײַנגעשטויסן אין דער הינטערגרונט און קענען נישט געפֿונען ווערן.
דו האָסט אַמאָל אויף SchrangTV געזאָגט אַז איין זאַך וואָס מען מוז אָרוועל קרעדיט געבן איז אַז ער האָט די זאַכן אונטערגעשטעלט.
דאָס איז איינער פֿון דײַנע באַליבטסטע אויסדרוקן, נישט אַזוי?
יאָ, דאָס איז ריכטיק. ער האָט טאַקע.
אויב איך וואָלט איצט געזען דזשאָרדזש, וואָלט איך געזאָגט: דזשאָרדזש, דו האָסט עס טאַקע אונטערגעשטעלט.
ער וואָלט מסתּמא געזאָגט, דאָס איז אמת.
ענלעך צו סאַראַזין. ער האָט עס טאַקע אונטערגעשטעלט מיט "דײַטשלאַנד אָפּשאַפֿט זיך אַליין".
יאָ, דאָס איז משוגע. נו, דאָס איז טאַקע משוגע. אויב איר קוקט אויף אַלע טעמעס וואָס איר
באַהאַנדלט אין אייער בוך, און עס זענען טאַקע אַ סך.
מיר האָבן די גאַנצע מלחמה־עקאָנאָמיע, איצט האָבן מיר די גלאבאַלע עקאָנאָמיע, מיר האָבן אויך די
פֿאַרמאַצעווטישע אינדוסטריע, אַזוי פילע פֿאַרשידענע טעמעס.
אין דער גרונט וואָלט קיינער פֿון די געביטן נישט געווען בר־קיימא אויב די מאַס־מעדיע
וואָלטן געווען פֿרײַ און אומאָפּהענגיק, צי ניט?
… "ספּעציעלע אַסעץ" – פילע מענטשן האָבן דאָס נאָך אין זייער הינטערקאָפּ, וואָס איז וויכטיק.
שולדן ווערן אויפגענומען און דער טערמין "ספּעציעלער פֿאָנד" ווערט פשוט גענוצט.
אַזוי זאָגסטו אַז פֿאַר דעם קריג דאַרפֿן מיר איצט צוויי טריליאָן פאונד אין ספּעציעלע פֿאָנדן.
מערץ שטייט נישט נאָר פרי אויף און זאָגט: "איך וועל שאַפֿן אַ נײַ וואָרט." פֿאַרשטייסטו?
עס איז גאָרנישט מער ווי אַ טעאַטראַלישע אויפֿפֿירונג, ווי אַקטיאָרן וואָס שפּילן אַ ראָלע.
און דאָס איז פּונקט דער פּונקט וווּ מענטשן פֿאַרשטיין נישט און זאָגן: "ניין, דאָס איז אַ קאָנספּיראַציע."
ער וועט עס נישט אויספֿינען. עס זענען אַנדערע אַגענטורן וואָס טראַכטן דערפֿון אַ גאַנצן טאָג: וואָס וואָרט זאָלן
מיר ווידער נוצן – נו, "ספּעציעלער פֿאָנד" קלינגט פיל בעסער.
און אַזוי גייט עס שטענדיק, איך מוז דאָס דערמאָנען, ווײַל עס קומט איצט שטענדיק אַרויף, די גאַנץ פאַרקרימונג אין אַלע געביטן.
יאָ, איר מיינט מסתּמא אויך די פּי־אַר־אָפּטיילונגען וואָס זענען ספּעציעל אויפגעשטעלט צו שאַפֿן די ווערטער, צו
ברענגען די גאַנצע זאַך אַרויס, צו פֿאָרמירן דעם געדאַנק.
דעמאָלט, סיגמאַר גבריאל ... ווען דער פליטים־קריזיס האָט אָנגעהויבן, זענען אין האַנאַו געווען פּראָטעסטן –
די ערשטע מאָל וואָס מענטשן זענען אַרויס אויף די גאַסן.
אין יענער צײַט איז עס געווען וועגן אַ באַוהאַוס־בנין וואָס זאָל ווערן דער ערשטער פליטים־היים.
די מענטשן האָבן נאָר דעמאָנסטרירט. סיגמאַר גאַבריעל האָט דאַן גענוצט דאָס וואָרט "המון".
אגב, דער טערמין "המון" איז אויך פריער נישט געווען; ער האָט די באַפעלקערונג גערופֿן "המון" און זיי גערופֿן "זאָרגנדיקע בירגער".
און "דער ברוין מזרח" און אַלע אַזעלכע סלאָגאַנז קומען אַלע פֿון די זעלבע אַגענטורן. נאָר פֿאַר אייער אינפֿאָרמאַציע.
יאָ, געוואַלדיק.
און דערפֿאַר מוזן מיר, פֿון אונדזער פּערספּעקטיוו, אָפּזאָגן; מיר מוזן געבן נאָענט אויפמערקזאַמקייט צו אונדזער שפּראַך, ווײַל
שפּראַך איז זייער פּינטלעך, און דאָס וואָרט "נייַעס" דערציילט אַלץ זייער פּינטלעך, ווײַל עס
ווערט "באריכטעט". דערפֿאַר רופֿן זיי עס "נייַעס".
יאָ, דאָס איז אומגלויבלעך! אַזוי, הייקאָ, לאָמיר קורץ צוריקקומען צום פּונקט, אָבער אויך צו דער פֿראַגע: אויב מיר קוקן ווידער אויף
אַלע די געביטן, די מלחמה־עקאָנאָמיע, די געפּלאַנטע פּאַנדעמיע דאָ און דאָרט, און די פֿאַרמאַצעווטישע אינדוסטריע
– אויב מיר וואָלטן געהאַט פֿרײַע מעדיע, וואָלט דאָס בכלל געווען מעגלעך צו האַלטן אַלץ דאָס?
אויב מענטשן וואָלטן געגאנגען אין מלחמה אין די משוגענער קאָנפליקטן, וואָלטן מיר זיך לאָזן אָפּשרעקן אָדער
אפילו באַאינדרוקט ווערן פֿון פּאַנדעמיעס ערגעץ דאָרט?
גוטע פֿראַגע. פּשוט געזאָגט, עס וואָלט נישט אַזוי געווען, אָבער איך זע עס נאָך אַלץ נישט אַזוי, ווײַל איך גלייב אַז
דער פּראָצעס מוז פּאַסירן אינעווייניק אין זיך. דאָס מיינט...
אויב מען האָט דיך לעסאָף געהאַלטן קליין, און דו גלייבסט נישט אין זיך, און דו געבסט זיך נישט כּוח, אַזוי צו זאָגן, דאָס הייסט, געב
זיך דעם כּוח זיך צו באַפרײַען, ווײַל דו ביסט נישט פֿרײַ; דו לעבסט למעשה ווי אַ שקלאף, נאָר דו
פֿאַרשטייסט נישט אַז דו ביסט לעסאָף אַרומגענומען מיט אַ גדר.
אַנדערע מענטשן שטעלן די פּלויט פֿאַר דיר און זאָגן דיר אַז יעדע פֿיר יאָר האָסטו די
געלעגנהייט צו אויסקלײַבן די פֿאַרב פֿון דער פּלויט.
ווען איר כאַפּט זיך, ווי ישו האָט געזאָגט, ווי זיי אַלע האָבן געזאָגט, אַז איר זענט פֿרײַ, אַז איר זענט אומאָפּהענגיק פֿון דעם
דאָזיקן פּלויט, אַז איר דאַרפֿט אים נישט, דעמאָלט למעשׂה דאַרפֿט איר אויך קיין מעדיע נישט, ווײַל נישט געקוקט אויף וואָסערע מעדיע,
האָט איר דאָס שטילע קול אין זיך וואָס יעדער מענטש האָט, די דאָזיקע אינטואַציע, דאָס דאָזיקע געטלעכע קול
וואָס רעדט צו אײַך, וווּ איר זאָגט, מענטש, עפּעס איז נישט אין אָרדענונג מיט דעם בחור, אָקעי?
אָבער אויב, לויט מײַן מיינונג, דו האָסט דאָס נישט, קענסטו שטענדיק ווערן מאַניפּולירט, ווײַל ביידע זײַטן זײַנען אין אונדז.
גאָטה האָט דאָס אויך באַשריבן: דו האָסט נישט איין זײַט און די אַנדערע פֿאַר גאָרנישט, דאָס הייסט
ליכט און פינצטער; עס זענען די יאַן־יאַנג סימבאָלן.
וואָס דו זאָגסט קלינגט גוט, עס זענען נאָר פֿרײַע מעדיע, יאָ, אָבער ווער באַזיצט איצט די מעדיע?
וואָס איז די כוונה פֿון דעם מענטש וואָס פֿילמט די פּראָגראַם?
וואָס איז מײַן כוונה מיטן בוך, פֿאַר וואָס האָב איך באַשלאָסן אַרײַננעמען די דאָזיקע טעמעס אין "דער ליג פֿונעם טויזנט־יאָריקן",
פֿאַר וואָס זענען אַנדערע טעמעס נישט אַרײַנגענומען?
פֿאַרשטייסטו וואָס איך מײן? מיר זאָלן זיך פֿון דעם באַפֿרײַען!
דערפֿאַר איז מײַן באַליבטסטע זאָגטשאַפֿט טאַקע: אויב דו קוקסט ווייניקער טעלעוויזיע, זעסטו קלאָרער.
טאַקע, מיר זאָלן זיך ווייניקער באַזאָרגן וועגן די ענינים.
דערפֿאַר האָב איך עס שוין עטלעכע מאָל געזאָגט, און אין אונדזער בוך איז אויך אַ צווייטער טייל וואָס באַהאַנדלט פּונקט דעם ענין:
פּאָלאַריטעט, ווי קענסטו זיך באַפרײַען פֿון די זאַכן, ווער ביסטו טאַקע, וואָס איז דער באַטײַט פֿון לעבן?
לויט מײַן מיינונג, זענען דאָס טאַקע די וויכטיקערע פֿראַגעס.
איך פֿאַרשטיי דיך, זיכער, דו האָסט אַ פּראָגראַם־פֿאָרמאַט וואָס באַהאַנדלט די ענינים,
אָבער דו זאָלסט זיך נישט אָנשטעלן אויף זיי.
אַזוי, צו קורץ ווידער ענטפֿערן די פֿראַגע: איך געפֿין עס שווער צו גלייבן אַז נאָר ווײַל מיר איצט
האָבן פֿרײַע מעדיע, מיר אויך לעבן אין אַ פֿרײַער וועלט.
אָקעי, עס זענען באַשטימטע טעמעס.
אַזוי, אויב די פֿרײַע מעדיע וואָלט איצט אויפֿהערן צו באַריכטן, וואָלטן מיר געהאַט אַ ריזיקן
פּראָבלעם, אָבער איך מיין אַז מיר אַלע זענען מסכּים דערויף.
אויב דו האָסט נישט געשריבן אַ בוך ווי דאָס און עס וואָלטן נישט געווען קיין
בילדונגס־פּראָגראַמען, וואָלטן מיר געהאַט אַ אמתדיקן פּראָבלעם.
מיר קוקן איצט אויף דער פּראָגראַם פֿון לויס סאַסעק "1024 עדות", וועגן אַלע קרבנות פֿון ריטואַלער גוואַלד. דאָס איז אַ
געביט, וווּ מיר טוען אַ סך אויספֿאָרשונג־אַרבעט און געבן אַ קול צו מענטשן וואָס אַנדערש וואָלטן נישט געהאַט קיין קול.
דו טוסט אַ גרויסע אַרבעט. צו זײַן יושרדיק, מוז מען זאָגן אַז אָן דיר און אַנדערע וואָלטן
פילע זאַכן קיינמאָל נישט אַנטדעקט געוואָרן.
דער מיגראַציע־פּאַקט, למשל, איז געווען נאָך אַזאַ ענין.
דער מיגראַציע־פּאַקט איז בכלל נישט אָפֿיציעל באריכטעט געוואָרן.
עס איז געווען די פֿרײַע מעדיע אין יענער צײַט וואָס האָט וועגן דעם באַריכטעט.
דאַן איז אָליווער וועלקע געקומען, וואָס האָט די "הײַנט־שאָו", און ער האָט מיך, למשל, און אַ פּאָר אַנדערע, שלעכט גערעדט.
אַזוי האָבן זיי ווידער די גאַנצע זאַך פֿאַרדרייט.
דאָס מיינט אַז זיי זענען אַ ביסל מוראדיק, וואָלט איך געזאָגט, אַז מענטשן ווי מיר – קעגן וועלכע מען קעמפֿט, איר
אויך, מיר אויך – וועלן לעסאָף ברענגען ליכט אין דער פינצטערער וועלט, און דערפֿאַר זענט איר וויכטיק.
יאָ, איר אויך, מיר אַלע צוזאַמען, אַלע צוקוקער וואָס זענען מחויב צו דעם – און איר האָט פריער געבראַכט ישוע אין בילד.
ער האָט אויך געזאָגט אַז דער אמת וועט אײַך פֿרײַ מאַכן, און איך גלייב אַז דאָס איז פּונקט דער עיקר:
איר דאַרפֿט נאָר ווידער הערן צו דער אינערלעכער קול.
איך האָב אויך דעם אײַנדרוק, אַז אינטואַציע לערנט דיר דאָס, און דאָס האָט מיר ווידער געפֿעלן, אַז דו טאַקע
ווייסט טיף אינעווייניק וואָס איז אמת און וואָס איז נישט.
אולי קען איך איצט פאָרזעצן צום מסקנא, אָבער אין דער הקדמה צו אייער בוך האָט ליסאַ פֿיצ געשריבן – וואָס איך האָב אויך געפֿונען
זייער אינטערעסאַנט – אַז יעדער זשורנאַליסט וואָס רעאַגירט מיט אינדזשניישאַן, זיך־צופֿרידנקייט אָדער אפילו אַראָגאַנץ
אויף דעם אינהאַלט פֿון אייער בוך, איז דאָ דורך דעם איינגעלאָדן צו נעמען אַ נעענטער קוק אויף דעם הינטערגרונט.
צי גלייבסטו פּערזענלעך אַז עס זענען נאָך זשורנאַליסטן אין דער הויפּטשטראם וואָס וואָלטן אָננעמען די איינלאַדונג?
דו האָסט פריער די הויך אַגענטורן דערמאָנט.
אָבער דאָס איז ניגלידזשאַבאַל בײַ 0.00. איך וואָלט געזאָגט ניין, אין אַלגעמיין.
עס זענען שטענדיק די וואָס ברעכן די רייען, איווא הערמאַן איז געווען איינע פֿון זיי.
צי זענען נישט אויך אַנדערע נעמען? אווע שטיין, צו וועמען מיר קענען שפּעטער צוריקקומען, איז אויך טייל פֿון אַ
נײַעם פּרויעקט און ערשיינט ניט מער אין דער הויפּטשטראם.
נו, עס זענען אַ פּאָר, אָבער צו זײַן יושרדיק, די מערהייט שטיצט גאָר.
אַזוי זענען די שטאַט־מעדיע אַ טייל פֿון דער סיסטעם. איך האָב קיינמאָל נישט געוואָלט
גלייבן דאָס; איך בין געווען נאַיוו, יאָרן צוריק.
איך האָב זיך געטראַכט: קיינער קען נישט זײַן אַזוי נאַריש, מען מוז זיי געקויפֿט האָבן – מען מוז זיי געקויפֿט האָבן!
פֿיל מענטשן פֿרעגן מיך וואָס איך האָב באַמערקט, עס איז ווי אַ אידעאָלאָגיע.
אַזוי, ממש ווי דער קאמוניזם דעמאָלט אונטער מאאָ טסע-טונג, פּאָל פּאָט, סטאַלין אָדער אין דער ד.ד.ר., וווּ זיי
האָבן געזאָגט אַז עס זענען געווען 100% שטיצער פֿון דער SED – ניין, ניין, זיי טאַקע עקזיסטירן.
זיי גלייבן אין עס. ווי עפּעס אַ מין אידעאָלאָגיע. קאמוניסטישע אידעאָלאָגיע איז די ריכטיקע זאַך, זיי איגנאָרירן אַלץ אַנדערש.
אין די מעדיע זענען אַ סך פֿון זיי, אַ סך.
יאָ, אָבער ווי ווונדערלעך אַז זיי טראָגן אויך אין זיך דעם קול וואָס איר האָט דערמאָנט.
איך רעד טאַקע וועגן די זשורנאַליסטן אויף דער נידעריקסטער מדרגה, וואָס מעגלעך נאָר נאָכגיין באַפֿעלן,
נאָכגיין די אַגענציעס, נאָכגיין אַלע טערמינאָלאָגיע.
דו מיינסט נישט אַז עס איז נאָך קיין האָפֿענונג אַז זיי וועלן אויפֿוועקן אָדער אויפֿגערוישט
ווערן, אָדער אַז זיי וועלן אָננעמען די איינלאַדונג.
אַלץ וואָס איך קען זיי זאָגן איז, איר זאָלט איצט גיכער וועגן דעם טראַכטן ווי פריער.
ווייל קינסטלעכע אינטעליגענץ וועט אײַך אַלע מאָל פֿאַרבײַטן. דאָס פּאַסירט שוין.
עס זענען ממש ווייניק רעדאַקטאָרן געבליבן, ווײַל קינסטלעכע אינטעליגענץ שרײַבט אַלע אַרטיקלען.
זיי זאָלן אין אַ געוויסן מאָמענט פֿאַרלאָזן דעם שיף וואָס גייט אונטער – נישט ווי פילע וואָס נאָך מיינען אַז זיי זענען אויף דער
טיטאַניק און פֿײַערן און פרייען זיך. אָבער זי גייט באַלד אונטער!
די סיסטעם איז לעסאָף פֿאַרמישפּט צו דורכפֿאַל, אומאָפּהענגיק פֿון די באַטייליקטע געביטן.
דו קענסט נעמען וואָס דו ווילסט. צי VW איצט לייגט אַרויס 35,000 מענטשן, וואָס אַלע זענען געלאָגנט און פאַרראַטן געוואָרן – ווען
די SPD אין יענער צײַט נאָך איז געווען מיט־באַזיצער פֿון VW אין נידעריק־זאַקסן – דו קענסט נעמען אַלע אַנדערע געביטן,
דו קענסט נעמען די פּראָבלעמען פֿון פליטים און מיגראַציע...
עס איז נישט קיין געלט פֿאַר די דײַטשן, פֿאַר די וועגן, אַלץ איז איבער אין בערלין!
דו קענסט נעמען אַלע געביטן. עס איז פּאָזיטיוו, מוז איך זאָגן, ווײַל אַלץ קומט איצט אַרויף.
אָדער איך דערקענען עס און זאָג, איך וועל ניט מער מיטגיין דערמיט. אָדער איך טראַכט, איך וועל
ווייטער מיטגיין ביזן סוף און ווייטער ליגן און טריקן.
קאַרמאַ, איך גלייב שטאַרק אין איר. אָבער אין אַ מאָמענט וועט קאַרמאַ דיך אָנכאַפּן, שנעלער ווי קיינמאָל.
לויט מײַן מיינונג, זײַנען מיר איצט אין אַ צײַט, וווּ די כּוחות פֿון ליכט, אָדער רופֿט זיי אמת,
ווערן מער און מער קלאָר. און דאָס איז אַ גוטע זאַך.
דאָס איז גוט, פּונקט. מען קען דאָס זען בײַ מער און מער מענטשן.
עס איז אומגלויבלעך ווי פֿאַרשפּרייט נעטוואָרקינג איז, ווי פֿיל פֿאָרמאַטן עס זענען, ווי פֿיל באַוועגונגען עס זענען.
דאָס איז אויסגעצייכנט. טײַערער הייקאָ, אַ גרויסן דאַנק. דאָס גיט אונדז האָפֿענונג פֿאַר דער צוקונפֿט.
איך האָב געהערט אַז דו האָסט אויך אַ נײַ בוך וואָס קומט אַרויס.
האָב איך דאָס ריכטיק פֿאַרשטאַנען? קענסטו נאָך אַ פּאָר ווערטער וועגן דעם זאָגן?
יאָ, לעסאָף גייט עס וועגן איין זאַך. עס גייט נישט וועגן קיין בוך, נאָר דו מוזט דיר פאָרשטעלן אַז דער סלאָגאַן נאָך דער צווייטער
וועלט־מלחמה איז געווען "ניט ווידער מלחמה". ניט ווידער מלחמה!
ווען איך טראכט דערפֿון, אין דער אַזוי גערופענער פֿרידן־באַוועגונג אין די ערשטע 1980ער יאָרן, איז
דער סלאָגאַן געווען "מאַכן פֿרידן אָן וואַפֿנס".
די זעלבע מענטשן זענען איצט אַרויס און אַרום און זאָגן: "שלום קען מען נאָר דערגרייכן מיט וואפן."
דאָס איז אַ גאַנץ אָרװעלערדיקע פֿאַרפֿעלשונג.
דאָס מיינט אַז עס גייט טאַקע נאָר וועגן איין זאַך: מלחמה אָדער שלום.
לויט מײַן מיינונג, מיר לעבן אין גאָר משוגענע צײַטן, וווּ עס איז אַבסורד אַז יעדן טאָג — נאָר קוקט אויף די נייעס — מיר ווילן
איצט... נו, עמעצער ווי יענס שפּאַן, וואָס איז פֿאַרמישט אין מאַסקע־געשעפֿטן און אַלע מינים אַנדערע זאַכן, האָט קיינמאָל נישט
געדינט אין דער אַרמיי, זאָגט אונדז איצט אַז מיר זאָלן בעצם... עס קען זײַן אַז אַ פֿאָדערונג וועט אַרײַנגעפֿירט
ווערן, איך וואָלט געזאָגט פֿאָרזיכטיק... זיי אַרבעטן דערויף.
דאָס מיינט אַז מיר מוזן רעדן וועגן שלום. נישט נאָר רעדן וועגן שלום, מיר מוזן עס לעבן.
און איצט האָבן זיך פילע מענטשן צוזאַמען געזאַמלט, אַזוי מוז מען זיך דאָס פאָרשטעלן.
און דאָס איז נישט עפּעס וואָס מען קען גרינג דערקלערן; עס איז אומפֿאַרשטענדלעך.
אַ פּרויעקט וואָס, לויט מײַן מיינונג, איז איינער פֿון די וויכטיקסטע אין די לעצטע צען יאָר: "שלום
סוף־כּל־סוף – 100 פּערזענלעכקייטן" ווײַזן מאָראַלישן מוט.
מענטשן וואָס מאָל האָבן אַנדערע מיינונגען, אָבער נאָך אלץ, נאָכגיין דעם בײַשפּיל פֿון "We Are the World", דעמאָלט "Band
Aid", וווּ באָב געלדאָף האָט צוזאַמענגעבראַכט אַלע די גרויסע נעמען אין וועמבלעי־שטאַדיאָן – דו ווייסט זיך – Queen, David
Bowie, זיי אַלע זענען דאָרט געווען, George Michael, אַלעמען איז דאָרט געווען, ווײַל זיי האָבן געהאַט אַ ציל: עס האָט
זיך געהאַנדלט וועגן עטיאָפּיע, צו זאַמלען געלט פֿאַר איר.
און דאָס איז וועגן שלום. און עס זענען פּערזענלעכקייטן באַטייליקט, איך וועל לייענען אַ פּאָר פֿון הונדערטער: Sucharit Bhakdi,
Philipp Hopp, Daniele Ganser איז דאָ, Markus Krall איז דאָ, Kayvan Soufi-Siavash (Ken Jebsen), ד״ר מיכאַיל נעלס, אולריקע
געראָ, פּראָפֿ׳ מאַקס אָטע, דער געוועזענער פֿוטבאָל־וועלט־מײַסטער טאָמאַס בערטאָלד, דזשעראַלד הוטער, רועדער דאלקע, ליסאַ פֿיצ,
מאַרקאָ רימאַ, טאָם לאַוזען, אַנדרעאַס פּאָפּ, מאַרק פֿרידריך, האַנס־יאָאַכים מאַאַז, יורגען פֿליגע, אווע שטימלה און נאָך פילע.
און דאָס איז די שפּאַנענדיקע זאַך, אַז מיר האָבן געזאָגט, גאָר אַנדערע מענטשן האָבן מענטשן צוזאַמען געבראַכט.
איך האָב נישט פיל צו טאָן דערמיט, עס איז נאָר אַזוי אַז עס איז פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן דורך אונדזער פֿאַרלאַג.
אָבער איך קען נאָר זאָגן, עס איז אַזוי גרויס און דער הויפּטשטראם האָט מורא דערפֿון. טאַקע, טאַקע מורא.
ווייל מענטשן שטענדיק ווילן טיילן אַנדערע. דער איינער קעגן דעם אַנדערן.
עס איז דאָ עמעצער וואָס איז ייִדיש, למשל, וואָס שרייבט דאָרטן און דערקלערט פארוואס מיר זאָלן נאָך רעדן מיט פּאַלעסטינער.
עמעצער אַנדערער, אַ באַקאַנטער רעדאַקטאָר, וועמענס נאָמען איך וועל נישט דערמאָנען, וואָס איז אָפּגעזאָגט געוואָרן
פֿון דער ציבורדיקער בראָדקאַסטינג, רעדט אויך וועגן דעם פאַל.
דאָקטוירים, וויסנשאַפֿטלער, בורס־מאַרק־מענטשן – דו ווייסט אַ פּאָר נעמען – זיי אַלע זענען באַטייליקט. דאָס איז טאַקע וועגן שלום!
און דערפֿאַר, לויט מײַן מיינונג, איז דער פּראָיעקט אומגלויבלעך וויכטיק.
און ווער עס האָט קינדער אָדער ווייסט עמעצן וואָס מע קען רופן צו מיליטערישער דינסט, זאָל קודם לייענען דאָס בוך.
דו וועסט קריגן גאַנץ האָר־שטאַנד ווען דו וועסט זען ווי מענטשן דאָרט באַטראַכטן עס.
און מיר זאָלן טאַקע אַלע שטיין צוזאַמען אין דער שווערער שעה.
אָבער ווי איך האָב געזאָגט, עס וועט נישט זײַן בנימצא ביז דעם 28סטן נאוועמבער. איידער דעם איז עס נאָך אַ סוד, וואָס איך איצט
אַנטפּלעק דאָ. דו וועסט עס נישט געפֿינען אין קיין אַנדערן אָרט.
ביטע וואַרטן ביזן 28סטן. בנימצא אין דער קראָם פֿון Macht-steuert-Wissen Verlag.
אָדער מסתּמא אויך בײַ אַנדערע גרויסע רעטיילערס פֿון דעצעמבער, פֿון אָנהייב דעצעמבער.
הייקאָ, איך וויל אויסדריקן מײַן אמתן דאַנק פֿאַרן נעמען די צײַט אונדז צו נעמען אויף דעם קורצן רייזע, פֿון דעם
ענין וואָס ליגט אויף דער האַנט ביז די פֿיר אַגענטורן.
איך מיין אַז מיר וועלן ווייטער דערהאַלטן. מיר קענען ווייטער אַנטדעקן זאַכן; דער אויפוועקונג־פּראָצעס קען מער נישט אָפּשטעלן.
אַ גרויסן דאַנק. איך ווינטש אײַך אַלע הצלחה אין אַלץ וואָס איר טוט, און אַ סך ענערגיע אין אַלץ!
און איך קוק פאָרויס צו זען אײַך ווידער באַלד.
אַ גרויסן דאַנק צו אײַער מאַנשאַפֿט. אַ דאַנק וואָס איר האָט מיר דערלויבט צו זײַן דאָ – און צו אײַערע צוקוקער. אַל דאָס גוטס!
אַ דאַנק – דו אויך.
מיר ווילן וויסן וואָס מענטשן אויף דער גאַס האָבן צו זאָגן וועגן דעם. וואָס איז אייער פּערזענלעכע מיינונג וועגן דעם? -
נו, איך קען נאָר מסכים זײַן מיט דיר.
זענט איר אויך מיד פֿון מאַניפּולירטע הויפּטשטראָם־באַריכטן? Kla.TV – אומאָפּהענגיק, פֿרײַ און אומצענזורירט! אַבאָנירט איצט פֿרײַ!