Pragada geçirilen Alternatiw WEF-de iki täsirli günden soň, Kla.TV indi iň möhüm pursatlaryň we iň gyzykly beýanatlaryň
gysgaça mazmunyny hödürleýär. Diqqatda galmagyňyzy haýyş edýäris.
Men A-WEF gysgaça ýazgyny nädogry düşündim.
Men hemişe munuň George Sorosyň Dünýä Ykdysady Forumyna alternatiwa bolandygyny pikir ederdim.
Dogry, men çykyşym üçin garşylama sözlerini eýýäm taýýarladym.
Eziz dostlarym, George Sorosyň hormatlanýan dost däl adamlary.
Siziň konferensiýaňyz üçin doglan şäherim we ömrümiň ähli ýyllaryny geçiren Pragany saýlamagyňyz biziň üçin gowy we hoşdur.
Bir tarapdan, bu Praganyň şu pursatda bu çäre üçin amatlydygyny görkezýär, bu bolsa
ýurdumyzda henizem bar bolan nisbi azatlygyň alamaty.
Başga tarapdan, bu başga bir zady görkezýär: Germaniýada azatlygyň ýetmezçiligi, meniňçe örän howplydyr.
Bu aladalandyrýar, diňe nemesler üçin däl, eýsem Çeh Respublikasynda ýaşaýan biziň üçin hem.
Bizim üçin Germaniýa taryh boýy hemişe iň möhüm, iň ähmiýetli we iň uly goňşumyz bolup gelýär.
Hatda hemişe iň dostlukly bolmasa-da.
Bu babatda men siziň şu gün Pragada "Ähli zat parahatçylyk üçin" atly bilelikdäki deklarasiýany gol çekmek baradaky pikirizi oňyn
hasaplaýaryn – esasanam şu ýylyň Germaniýada saýlawlardan soň bolup geçen wakalary we meniň pikirimçe
Friedrich Merziň we onuň uruşçylykly syýasatyny nazara alyp.
Şu günki çäre syýasy işlerimizde durmuşa geçirmäge boljak täze we anyk pikirler berer.
Size oňyn we gurluşykly gepleşikler arzuw edýärin we şu günki çagyryşyňyz hem-de sözlerime üns bereniňiz üçin
ýene bir gezek sag bolsun aýdýaryn. Çuňňur sag bolsun.
Globalistler uruş propagandasyny gürläp ýaýradýarlar, mülkiýeti eýelemek we söz azatlygyny ýok etmek barada
gürleýärler; biz bolsa şu gün demokratiýany, azatlygy we parahatçylygy goramak üçin aýratyn tagalla etmek isleýäris.
We siz, öýleriňizdäki ekranlaryňyzda oturan eziz tomaşaçylar we konferensiýa merkezindäki siz,
bilýärsiňizki, azatlyk we demokratiýa tomaşaçylyk oýunlary däl.
Azatlygy goramak, onuň ugrunda göreşmek zerurdyr, we biz şu hepdäniň ahyrynda şu ýerde bilelikde şony ederis.
Zalda oturan jenaplar we hanımlar, öýleriňizde ekranlaryňyz öňünde oturan eziz tomaşaçylar.
Koronawirus döwründe jemgyýetimiz birleşdi.
Basym astynda biz örän tapawutly ugurlardan gelip, umumy maksady tanadyk we şol maksat ugrunda birleşdik.
Korona bize, bir gündelik tertibi geçirmek meselesinde, kepillendirilen adam we raýat
hukuklarymyzyň näçe baha barýandygyny görkezdi: hiç zat.
Emma koronawirus pandemiýasy hem güýçlerimizi birleşdirenimizde nähili güýçli bolýandygymyzy görkezdi.
Indi, 2025-nji ýylyň ahyrynda, biz düýbünden täze bir kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolýarys.
Çünki Ýewropada, Ýewropada başga bir uruş bolar. Iň bolmanda, bize şeýle aýdylýar.
Ursula fon der Leyen uruş ykdysadyýeti barada aç-açan gürrüň berýär.
Keir Starmeriň ýolbaşçylygyndaky britanialylar söweşe taýýar we zirehli millet bolmaga taýynlanýarlar.
Alman goranyş ministri Boris Pistorius 2029-njy ýyla çenli uruşa taýýar bolmak isleýär.
Resmi gürrüň doly U-burç öwrülişini etdi.
Birden, uruş we zorluk, ýaraglar we tanklar ýene-de syýasy iradenin beýanaty bolýar.
Hatda onlarça ýyl bäri demonizirlenen, meselem ata ýurt ýaly düşünjeler hem, eger siz Jens Spahn-yň
noýabrdaky çykyşyny diňleseňiz, indi täzeden ulanylýar.
Ol diýýär: "Biz ýurdumyz üçin göreşmeli."
Şonuň üçin harby gulluga laýyk bolmaly, şonuň üçin ýaragly güýçlere goşulmaly.
Hawa, belki-de watana. Emma, jenap Jens Spahn, siz watan dälsiňiz.
We biz Spahn we von der Leyen üçin uruşa gitmeris.
Biz ÝB-nyň ýyldyzly baýdagyna aldanmak we watanymyzyň tütek bolup ýok bolmagyny görmek islemeýäris.
Biz uruşa ähli kesgitlilik bilen we hiç hili ylalaşyk etmezden "ýok" diýýäris.
Şonuň üçin biz bu ýyl Ikinji Alternatiw WEF-iň programmasyny şol soraga ünsi jemlemäge bagyşlaýarys:
Ýewropada uruşyň başlanmagynyň öňüni nähili alyp bileris?
Şu günki ilkinji panel şonuň barada: Parahatçylygy oýla, sagdyn ýaşa.
Bu raunddaky myhmanlarymyz hemmesi lukman, tutanýerli medisina hünärmenleri we olar
hemmesinden öň holistik çemeleşmäni goldaýarlar.
Çünki olar, hemmämiz ýaly, bedeniň, aňyň, psihikiň we fiziki alamatlaryň biri-birinden
aýrylmaz baglanyşyklydygyny doly bilýärler.
Biz hemmämiz munuň barada eşitdik, ýöne bu durmuş ýörelgemiz üçin, esasan-da geljekde bizi garaşýan kyn
ýyllar we aýlar nazara alnanda, haýsy konkret manyda uly kynçylyklar getirjekdigini aňladýar?
Şeýlelik bilen, bu kyn döwürde hakykatdanam nädip sagdyn bolup bilýäris?
Saglyk ýagdaý däl, eýsem fiziki, emosional we akyl derejesinde sazlaşyk döretmegiň yzygiderli prosesidir.
Fiziki taýdan biz akylly iýmitlenmek we yzygiderli maşk etmek arkaly sazlaşyga ýetýäris.
Biz ony duýgy taýdan döredýäris, konfliktleri tanap we çözüp; akyl taýdan bolsa kimdigimizi bilmek arkaly tanýarys.
Adaty lukmançylyk diňe bedeni görýär; beýleki derejeleri görmeýär.
Ol diňe bedeni görýändigi üçin ony diňe fiziki serişdeler bilen bejermekde we galan zatlary nazara almaýar.
Bu bolsa däp bolan dermançylygy örän çäkli edýär.
Men däp bolan medisina garşy däl; biz oňa mätäç, ýöne onuň çäklendirmeleri bar we ony ep-esli giňeltmeli.
Çemeleşmäňiz däp bolan lukmanyň çemeleşmesinden nähili tapawutly?
Baglanyşyk şundan ybaratdyr: adamlar hemişe doly bir varlyk hökmünde garalmagy gerek, emma soňky onýylliklerde tendensiýa
barha ýöriteleşýän medisina tarap gitdi; her gezek kiçelýän kiçi ýöriteleşmeler bilelikde seredilende hem
hakykatdanam adamyň doly mahýatyny öz içine alyp bilmeýär.
Menem, elbetde, muny örän aýdyň gördüm, sebäbi hünär durmuşymy tehniki lukman hökmünde geçirdim.
Elbetde, tehniki lukmançylyk ruhyň ýa-da aňyň däl-de, bedeniň içinden suratlary döredýär we diňe munuň kesel
sebäbini tapmaga mümkinçilik berjekdigine ynanýar – bu bolsa, elbetde, düýbünden mümkin däl.
Soňra saglyk üçin hakykatdan hem iň möhüm guralymyzyň nämedigini göz öňüne getiriň.
Bu uky. Uky somatik mesele däl, hem-de bedenimiziň hödürleýän somatik çözgüdi hem däl,
eýsem akyldan başlaýan sagdyn, dynçlandyryjy uky.
Başymyzda, ruhumyzda ýa-da psihikamyzda bir zat nädogry bolanda rahat uky bolmaýar we ol haýsydyr bir
psihotropik dermanlar bilen mejbury üpjün edilýär.
Emma, bu her gün birnäçe sagatlap uky edip saglygy üpjün etmäge ýa-da dikeltmäge mümkinçilik berýän gural däl.
Häzir biziň ikimizden biri lukmançylyk çäreleriniň netijesinde ölýär.
Eger munuň üstünden geçip gitseniz, we bu hakykatdanam uzak ýaşamak baradaky ähli kitaplarda gözden
düşürilýär – sagdyn iýmitlenmek, arassa howa – hemmesi möhümdir.
Emma eger uzak möhletleýin sagdyn galmak üçin zerur bolan dermanlaryň ähmiýetini gözden gaçyrsaňyz, onda sagdyn
iýmitlenmek we iýmit goşundylary düýbünden peýdasyz bolýar.
Hakykat şundan ybaratdyr: eger 100 ýaşdan uly garry adamlardan soraňyz, olar ömürleri
boýy örän dürli zatlary iýendiklerini aýdýarlar.
Olar hem örän tapawutly durmuş sürüpdiler, köp wagtlaryny açyk howada geçirip, ýeterlik bedenterbiýe bilen
meşgullanypdılar, ýöne hemmeleri ylmy bejergi bilen gaty az aragatnaşykda bolandyklaryny boýun alarlar.
Beden, akyl, ruh – aýdşym ýaly, häzirki zaman däp bolan medisina praktikasynda olar seýrek esasy mowzuk bolýar.
Men bir gezek şeýle bir jümle okadym: «Sagalan hassanyň ýitirilen müşderi bolýar». Başgaça
aýdylanda, sagalan hassanyň ýitirilen müşderi bolýar.
Bu häzirki mekdep ulgamymyzyň esasy binýady my?
Hawa, dogry. Siz belleýän zat hem öňem agzalyp geçilen zat şundan ybarat: biz saglygy goraýyş ulgamynda işleýäris.
Saglyk, lukmanlar we ş.m. meselelerinde biz ýalňyz däl.
Bu, biz başgalaryň ýanyna baranymyzda özümiz bilen alyp barýan jemgyýetçilik gurluşydyr.
Şol ýerde howply bolýar, mysal üçin, özümizi beýleki adamlaryň, meselem lukmanlaryň eline
tabşyranymyzda. Bu hem ylmy taýdan subut edildi.
Öňki çykyş ediji MWGFD-niň agzasy hökmünde dogry aýtdy: lukmanlar hem ölüm sebäbi bolup biler,
şeýle hem köp dermanlar we olaryň ýan täsirleri.
Hawa, koronawirus bilen biz häzir hem gördük: müdahale, esasan sag adamlara – we soňra hemme adama bir
bejergini mejbur edeniňde agyr keseller ýüze çykýar – bu ýönekeýçe işleýänok, dogry däl we howply.
Men bir dostumyň maňa birnäçe ýyl ozal, onuň ilkinji ogly doglanda ýa-da göwrelilik döwründe aýdandygyny
ýatlaýaryn: "Hudaý üçin, göwreliligiň adama bolup biljek iň erbet zatdygyny hiç pikir etmändim."
Ýaş ene-atalara we göwrelilere haýsy panika senariýalary hödürlenýär?
Doktor hökmünde bu ýörite ýagdaýda adamlaryň gorkusyny nähili ýeňilleşdirip, olary dogry
ugrukdyrýarsyňyz? Siziň gizlin formuläňiz barmy?
Hawa, belki bu gizlin resept däl, ýöne men pikir edýärin, jogapkärçiligini duýýan her
bir lukman hakykatda gorkup işlemeli däl.
Elbetde, göwrelilik durmuşyň doly kadaly bir tapgyry bolup, hiç hili kesellik däl.
Men gynansagam, ginekologiýada we doguma taýýarlyk bejergisinde bu dramatizasiýanyň has-da güýçlendirilýändigini görýärin; şonuň
üçin ene-atalar göwrelilik diagnozy bilen gelende, çagada Daun sindromy ýa-da başga bir trisomiýa ýa-da ş.m.
ýaly ýagdaýlaryň bardygyny ýa ýokdugyny anyklamak üçin elýeterli ähli barlaglar görkezilýär.
Siz derrew negatiw netijeden başlaýarsyňyz we soňra müňlerçe barlag geçirilýär, sebäbi
göwrelidir aýalyň gizlin diabeti ýa-da ş.m. bolup biler.
Hakykatdan hem näme adaty, adaty zat bolsa, yzda galdyrylýar.
Meniň pikirimçe, iň möhüm zat göwrelilerde gorky döretmezlik, olara her zadyň adatça gowy we gowy barýandygyny görkezmekdir.
Men hem häzir düşünýänime görä, köp göwrelidir aýallaryň düýbünden başgaça bir doguş görnüşini saýlamagyny gowy hasap edýärin.
Koronadan bäri adamlar bu barada pikir edýärler. Korona döwründe obstetrika, hatda göwreliler üçin hem dogum
wagty maskada bolmagy maslahat berip, şöhratyny artdyrmady.
Men ony gaty erbet, gaty iýjitsiz tapdym.
Aýal özü we dogjak çagasy üçin degişli derejede dem alyş molekulalarynyň ählisine mätäçdir.
Soňra ol maska dakmaly bolýar! Şonuň üçin aýallar hakykatdan hem çökgänler.
Bu bolsa hakykatdanam adatdaky lukmançylygyň, aýal keselleri we dogum lukmançylygynyň bu görnüşine örän ýaramaz garaýyş döretdi,
şonuň üçin koronawirus bilen häzir köp adamlar göwrelilik we dogum döwrüne başgaça çemeleşmek barada pikir edýärler.
Häzir köp adamlar hem eýsem dogum kömekçilerine ynanýarlar, men şahsy pikirimçe munuň örän gowy bolandygyny pikir edýärin.
Olar barlaglarynda biraz has ätiýaçly.
Aralyklara indi berk eýerilmeýär.
Näsaglar has rahat, özleri bilen has parahat, we lukman hökmünde men munuňy diňe goldap bilerin.
Men häzir köp adamlaryň çagalaryny öýde, akusher ýa-da akusheriň dogum merkezinde dogdyrmaga synanyşýandygyny görýärin we
men şol lukmanlaryň biri bolup, munuň garşysyna hiç zat aýdmaýan, tersine, hassalarymy munuň üçin höweslendirýän.
Men pikir edýärin, eger biz hemmämiz bu düzgünleri, meselem Iýesusyň hem öňe süren "özüňe nähili muamele edilmegini
isleýäň, başgalara şol muamele et" diýen ýörelge boýun bolsak, onda biz hemmämiz başgalara şol muamele ederis.
Bu, onuň Dag hutbasynda aýdanynyň takmynan şol manysy.
Başgalara özüňe edilsin diýýän zady et.
Başlangyçdan bäri bu eýýäm bir buýrugy: öldürme.
Men munyň hem adamlarda tebigy bolup durýandygyna ynanýaryn.
Men her bir adamyň parahatçylygy arzuw edýändigine ynanýaryn.
Biz diňe meselä gaýdyp gelmeli. Şeýle hem parahatçylyk islegimizi beýan etmekde has batyr bolmaly we
syýasatçylarymyzyň uruşa taýýarlyk barada gürleşmegine we fantaziýa etmegine ýol bermezligimiz gerek.
Muny kim isleýär? Munuňdan hiç kim haýsydyr bir görnüşde peýda görýärmi? Biz bu
meselede berk durup, munuň garşynda ses çykarmaly.
Düýn toparymyzda parahatçylygy ösdürmek üçin näme edip biljekdigimizi ilkinji gezek oýlananda, hakykatdanam bu ýerde
çagyrylýanlaryň aýallar, ýagny saglyk meselelerinde öýde aragatnaşyk nokadynyň
aýallaryň özleri bolandygy baradaky pikire geldik.
Eneler saglygyň goragçylarydyr, eneler durmuşyň goragçylarydyr.
Men pikirimçe, aýallaryň häzir bilelikde "biz çagalarymyzyň uruş meýdanynda gurban
bolmagyny islemeýäris" diýmegi gowy pikir bolar.
Olar birleşip, "Parahatçylyk üçin aýallar, eneler we bibiler" diýen bir topar döredip bilerler.
Men pikir edýärin, eger bu Ýewropa boýunça we dünýä boýunça mümkin bolsa, gowy zat bolar.
Syýasatçylara, esasan güýçli elitalar, aýdalyň pul mafiýasy tarapyndan dolandyrylýan we islendik bahadan
uruş açmak wezipesi goýlan adamlara berk garşy durmaly. Men muny adamlar hökmünde aýdmaýaryn.
Eger biz hemmämiz muny etsek we köp adam muny etse, onda men olaryň uruş başlatmak synanyşyklarynyň olaryň pikir edişi
ýaly üstünlik gazanmajakdygyny göz öňüne getirip bilýärin.
Heiko, sen kitap ýazdyň. Iň soňky "Game Over – Part 2" atly kitabyňda, beýleki
zatlaryň arasynda şeýle ýazdyň: Sen iýýän zatysyň.
Siz biziň mikrobiomymyza hüjüm boljakdygy barada duýduryş berdiňiz.
Sag bolmak üçin näme iýmeli ýa näme iýmän durmalydygyny pikir edýärsiňiz?
Hawa, belki gysgaça kesgitleme. Mikrobioma näme?
Bu hakykatdanam adamyň içinde ýaşaýan peýdaly we kömekçi mikroorganizmalaryň
jemgyýetidir: esasan bakterialar we esasan içegede.
Şular bolsa biziň bilen simbiozda, ýagny gowy jemgyýetde, ýaşaýyş jemgyýetinde ýaşaýan kiçi kömekçiler.
Olaryň kömegi bolmasa, biz ýaşap bilmerdik. Olar iýmitiňizi parçalap, bu proseste bize kömek edýärler.
Biziň içimizde ýaşaýan we biz bilen bile ýaşaýan takmynan iki kilogramdan gowrak daşary
ýurtly organizmler bar. Bu, şeýle diýsek, mikrobiom.
We hakykatdanam oňa hüjüm edilýär.
Bu mikrobiom, gaty ajaýyp dürlülikli we sagdyn – dürlülik saglykdyr – ony monopolizasiýa etmek, ony standartlaşdyrmak.
Şonuň üçin bu ýagdaýda iň gowy zat we nähili iýmelidigimiz – dürli-dürli, reňkli iýmitlenmekdir. Bu diňe supermarketlerden
satyn alnan şol bir köne zatlar, şol bir tagamlaryň gaýtalanyp-gaýtalanyp iýilmegi däl, we hemişe
diňe ynanýan zatlaryňyz hem däl, eýsem dürlülikdir.
Ilat arasynda ýaýradylýan zatlaryň hemmesini derrew kabul etmezlik, tersine, özleri tankytçy bolmak
gerekdigi baradaky sagdyn düşünjäni nähili ösdürip bileris?
Adamlary öz saglyklary barada tankytçy düşünjäni ösdürmäge nähili höweslendirip bileris?
Hawa, lukmançylykda örän köp wagt bäri bar bolan, ýöne belli bir derejede basylyp gelýän bir
düşünje bar. Ol şol atlandyrylýan içki lukman.
Eger lukman ilat tarapyndan eýýäm oňyn garşylanýan bolsa, onda hemmeler hem bilmeli: olaryň öz şahsy lukmany,
öz şahsy geňeşçisi bar; ol hepdäniň ýedi güni, her gün irden agşam çenli olaryň ýanynda bolýar.
Ol oňa ideg edýär we başga hiç bir lukman ýaly oňa has gowy ideg edýär, sebäbi ol onuň içinde bolup, bedeni we aňyny birleşdirýär
hem-de laboratoriýa görkezijileri we surata düşürme usullary bilen anyklap bolmaýan kiçi jikme-jiklikleri hem duýýar.
Meniň pikirimçe, başyndan belli bolan zat häzir 250 ylmy barlag bilen subut edildi: bu tutuş koronawirus gündeliginde
zyýan ýetirmek niýeti başyndan bäri meýilleşdirilen.
Gowy, indi bu gaty aýdyň!
Habary adamlara nähili ýetirip bileris? Bu örän möhüm sorag. Media bu ýerde elbetde rol oýnaýar.
Koronawirus pandemiýasy bilen göreşmek babatynda häzir görmek isleýän zatymyz, meniň
pikirimçe, diňe çäkli derejede bolup geçýär.
Şonuň üçin biz entek akylly ... -den uzak
Bu henizem ýaramaz hasaplanýar. Bu meseläniň çözülmegini talap etmek henizem ýazgarylýar.
Hawa, elbetde, hemmesi henizem basylyp galýar, sebäbi häkimiýetde duran adamlar tebigy ýagdaýda şol işiň
yzarlaýjylary bolup, onuň arkasynda duran we iň bolmanda bu çäreleri şu ýerde durmuşa geçiren adamlardyr.
Elbetde, olar özleriniň ýaramaz hereketleriniň barlanylmagyna razy bolmaýarlar.
Şu sebäpli men pikir edýärin, basylyp saklanmaly zat häzirki wagtda diňe basylyp saklanýar.
Emma men öňki çykyşçyya jogap bermek isleýärin.
Bu ähli zatlar baradaky gowy habar şundan ybarat: indi biz täze derman üçin gyssagly zerurlygymyzy tanap bilýäris.
Biz sistemada mundan beýläk öňe gitmeýändigimizi we lukmanlara ynanyp bolmaýandygyny görýäris.
Men soňky wagtlarda Awstriýanyň Lukmançylyk Assosiasiýasynyň şygarlarynyň biriniň şeýle bolandygyny eşitdim:
Saglyk lukmanyňyz bilen başlaýar.
We bu düýbünden ýalňyş, öňki çykyş eden Gerd Reutheriň indi aýdany ýaly.
Biziň içimizde ajaýyp özüni sazlaýan we özüni bejerýän bir ulgam bar. Muny ykrar etmek möhümdir.
Saglyk her bir adamdan başlaýar.
Meniň pikirimçe, koronawirusdan öwrenmeli zatymyz şundan ybarat: saglygymyza täzeden özümiz jogapkärçilik almaly.
Ad-unwanylara ýa-da ak halatlylara gaty ynanmaly däldiris, eň esasyda bolsa özümize we öz güýjümize ynanmaly.
Men derman ulanmakda diri galmak üçin iň möhüm ýörelgeleriň biriniň şeýle bolup durýandygyna ynanýaryn:
zerur boldugyça köp, mümkin boldugyça az. Az has gowudyr.
We möhüm diýiş, primum non nocere, "ilki zyýan ýetirme" diýmekdir, ýagny peýdadan has köp zyýan getirjek hiç hili çäre
görme – eger şoňa eýerseňiz, uly üstünlik gazanyp bilersiňiz.
Men uly utanç duýýaryn. Adamlar köp lukmanlaryň bu koronawirus we sanjym propagandasyna
aldanandyklaryny boýun almaga islemeýärler.
Menem munuň utanjyny görýärin, sebäbi köp adamlar býujetden daşary serişdeler bilen
baýlaşdylar we köp adamlar hem munuň bilen ylalaşdylar.
Diňe lukmanlar däl, elbetde hassahanalar hem, şeýle hem maskalar, synag merkezleri we ş.m. arkaly pul gazanan
köp beýleki adamlar. Syýasatçylar hem, aýdylyşy ýaly.
Gynansak-da, Germaniýada syýasy korrupsiýa jenaýat hasaplanmaýar.
Olar muny heniz kanuna salmadılar.
Biz hemmämiz şu ýerde: döwlet narratiwini inkär eden, ony ret eden we ş.m.
Şonuň üçin biz hüjüme geçdik – meni BGA günäli tapdy.
Saglyk şahadatnamasyny ýazanyňyz üçin size bir ýyl on aýlyk şertli türme tussaglygynyň höküm edilendigini göz öňüne getiriň.
Muny kabul etmeli. Men 55 ýyl bäri bu işi edýärin we 80 000 şahadatnama berdim. We birden bu ýalňyş hasaplanýar.
Şondan soň aýakgap tikijä aýakgaplary soling etmekden hem gadagan edip, ony jezalanan jenaýat
hasaplap bilersiňiz. Bu bolsa gaty gülkünç bir sirk.
Biz diňe sabyrly bolup, parahatçylykly, zorluga ýol bermän gaýtalap aýtmaly: "Ýok, ol dogrydy, we şeýle bolar."
Biz bu ýerde oturanlar kemçiliklere göwresini gurnamaga taýýarlandyk, şonuň bilen beýleki
adamlary hem durup garşylyga goşulmaga höweslendirýäris.
Men munuň eksponensial ösjekdigine we bu tutuş sirk gysga wagtda çöker diýip doly ynanýaryn.
Men häzir wezipesimiň ygtyýary bilen sizi, şol ýerde oturanlaryň hemmesi, Saglyk ministri wezipesine bellenýärin.
Olar milliard funtlyk býujet, çäksiz güýç bilen üpjün edilendir we esasan ozal hiç wagt bolmadyk zatlary işe girizip bilerler.
Şonuň üçin olar öz kararlaryny özbaşdak kabul etmäge azatdyrlar.
Reuther janaplary, geljekde durnuklylygy üpjün etmek üçin ilkinji çäresiňiz näme bolar?
Şeýle hem biziň üstümizde asylan uruş gorkusy bar.
Ilkinji ädim hökmünde näme edersiň? Lauterbachdan halas bolmakdan başga. Syýasy taýdan, syýasy taýdan.
Men pulyň köpüsini derrew gaýtaryp bererdim.
Gaty ýönekeý: saglyk ulgamyna mätäçdigine ynanýan jemgyýet keselli jemgyýetdir.
Saglykly jemgyýet sistema mätäç däl.
Eger men saglyk ministri bolsam, höweslendirişi üýtgederdim. Höweslendiriş dermanlardan gelýär.
Biz hemmämiz patogenezisi, ýagny keselleriň öwrenilmegini öwrendik. We höweslendiriji faktor kesellerdir.
Men näçe köp hassalary bejerýän bolsam, şonça köp pul gazanýaryn.
Bu patogenezisten salutogenezise geçirilmelidir.
Sorag näme seni kesellendirýär däl, eýsem näme seni sagdyn edýär we sagdyn saklaýar.
We höweslendiriş şu ugurda bolmaly.
Eger köp sagdyn näsaglarym bar bolsa, köp pul gazanmaly.
Bir wagtlar Hytaýda şeýle bolupdyr: lukmanlar diňe hassalaryň sag bolan ýagdaýynda töleg alýardylar,
hassalaryň keselli halatynda bolsa töleg almardylar.
Şonda ol hakykatdanam güýjüni sarp edip bilerdi.
Urşa taýýar boluň, ýaraglanmagy artdyryň, harby gullugy giriziň we krizis ýagdaýyny yglan ediň –
munuň ýaly sözleri ÝB-niň syýasatçylaryndan eşidýäris.
Bu yglan edilen uruşdyr. 2029-njy ýylda gibrid uruş gyzgyn uruşa öwrüler.
Bu Germaniýanyň Goranmak güýçleriniň, NATO-nyň we Germaniýanyň goranmak ministriniň çaklamasydyr.
Koronawirus sebäpli yglan edilen ýörite ýagdaý ilaty gökden düşen ýyldyrym ýaly täsir etdi, emma bu gezek ol öňünden yglan edilen
we degişli taýýarlyk möhletine eýe bolan ýörite ýagdaýdyr.
Ýyl bäri woke, jyns we klimat neýtrallygyna ünsi jemläp gelýän ÝB häzir birden bir ýaragly çaknyşyga iteklenýär.
Hatda ähli çaltlyga garamazdan, bu birnäçe ýyl alýar we ilki bilen zireh gurlup tamamlanmaly. Emma
oýananlar munuň üstünde nähili reaksiýa bildirýärler?
Koronawirus pandemiýasy döwründe has duýgurlaşan azatlyk hereketi bu çaklanan howpa nähili jogap berýär?
Eger uruşdan peýda görmegi umyt edýän häkimiýet guramalaryny nazara almasak, ilat häzirki wagtda aşakdaky toparlara bölünýär:
uruşy Putin garşy adalatly sebäp hasap edýänler, sebäbi olar uruşda ejir çekmezler ýa-da ölmezler diýip çaklaýarlar; uruşy
şertsiz ret edýänler, ýöne uruş olaryň üçin abstrakt we real däl derejede uzak bolup, şonuň üçin passiw galýanlar. Soňra howpy we
diňe birnäçe ýyllyk gysga taýýarlyk möhletini duýup, eýýäm ony ýeňmek üçin işjeň kampaniýa geçirýän,
raýatlaryny duýdurmak üçin elinden gelenini edýänler bar.
Soňky topar iň kiçisidir, ýöne belki-de iň möhüm topardyr.
Üýtgeşiklik diňe işjeň adamlardan gelip biler, ýöne olar passiwleri öz arkasyna geçirmäge üstünlik gazansa diňe.
Şonda biz 2029-njy ýyla çenli garaşalyňmy, ilkinji bombalar düşýänçä we ölgänler köçeleri doldurýança?
Ýylan öňündäki towşan ýaly donup garaşalyňmy? Ýa-da wagty ulanyp, bir zat etsekmi?
Biz bir zady edende, iň möhüm sorag şudur: biz takyk näme edýäris?
Şonda biz koronawirus pandemiýasy döwründe bolşumyzdan hem batyr, hem işjeň we belki-de has çydamly bolmaly
bolarys, sebäbi howp hakykatdanam has uly – ykdysady taýdan jemgyýet üçin hem-de ýakynlarymyz üçin.
Men pikir edýärin, munuň habarlylygyny artdyrmak we ony gaýratly herekete öwürmek iň esasy we iň soňky maksadymyz bolmalydyr.
Siz maňa öňki interwýuda indi esasan gorkudan doly azatdygyňyzy aýdypdyňyz.
Ýyllar boýy siz uruşa garşy we parahatçylyk ugrunda yzygiderli zähmet çekýän mugallym we goragçy bolduňyz.
Eger bu öňki iki çykyş edijiniň aýdşy ýaly bolsa, şu pursatda adamlary oýandyrmak henizem mümkinmi diýip pikir edýärsiňizmi, ýa
howpy duýan her kim Nuh gämisini gurup geljek suw basmasyndan howpsuzlyk gözlemeli, ýa-da başga biriniň aýdşy ýaly
rus dilini öwrenmeli ýa benzin çüwüni dolduryp gaçyp gitmeli?
Ilki bilen, çagyranyňyz üçin köp sag boluň. Sorag şundan ybarat: garşydaşlarymyzdan näme öwrenip bileris we men pikir edýärin,
COVID-19-da hem gördügimiz ýaly, garşydaşlarymyzdan öwrenip biljek zatymyz şundan ybaratdyr – adamlaryň
aňyna deliller bilen ýetmäge synanyşanyňyzça... Emma gorkuzulan ilat bilen biz şowsuzlyga uçraýarys.
Şol wagtdaky koronawirusa garşy iň täsirli derman diňe Bergamodan gelen tabutlar boldy.
Bu işledi; adamlar muny göz öňüne getirip bilerler.
Soňra sen statistikalary getirip, "diňläň, bu sizi hem tutýar" diýýärsiň; diňe ventilýatorlarda ýatýan adamlary
görkezýärsiň, olaryň nireden gelýändigi ähmiýetli däl – bu gorku ýagdaýyndaky adamlar ilkinji çüýşä ýel tutýarlar.
Bu hem sosiologik barlaglaryň arkasyndaky pikirdir: gorky pikirlenmegi agyr çäklendirýär.
Şonuň üçin özümize sorag bermeli: açyk aýdylanda, hiç kim uruşy goldamaýar, bu düşnükli, ýöne howp şundan
ybarat: Putin ýeke başyna hereket edip, hemmämizi öldürip biler. Munuň bilen nähili baş etmeli?
Men ýönekeýçe ynanýaryn, duýgular arkaly aragatnaşyk gurmalydygymyzy ykrar etmelidigimize.
Edward Bernays ýa-da Gustave Le Bon-yň "Toparlar psihologiýasy" eserine ýüz tutup bilersiňiz.
Eger bu işlemez bolsa, hiç hili reklama bolmazdy.
Biz hem muny edip bileris, sebäbi bu täsiri hem biz işledip bileris.
Şonuň üçin men garşydaşlarymyzyň eline oýnamaly diýip pikir edýärin: olar bize satmaga synanyşýan
zatlary halaýandygymyzy aýdyp, muny ýene-de nygtamaly.
Bu käbir adamlary gahara getirer, ýöne maksat hem şol.
Siz ýalan bir Bundeswehr kampaniýasyny döredip bilersiňiz; ony garnizonuň öňüne hem ýerleşdirip, mysal üçin, ýaragly
harby forma geýnen çagalary ýaragly ýagdaýda görkezýän surat bilen "täkrar ussat edýär" diýen ýazgyny goýup bilersiňiz.
Ýa-da Bundeswehr esgerleri: "Indi uruş jenaýatçylary boluň."
Şeýle hekaýalar. Koronawirus pandemiýasy döwründe geçirilen kampaniýany hem uýgunlaşdyryp bilersiňiz.
Köp brend öndürijiler öz logotiplerini üýtgetdiler.
Men McDonald's-i ýatladym: "Vaksinasiýa, men ony söýýärin."
Şeýlelik bilen McDonald's kamuflýajda: Öldür, men ony gowy görýärin.
Hatda kiliseler hem: sanjym söýgidir. Haçy iki raketa bilen çalşyryň, kommunioniňde
hemmeler uniformada: indi öldür. Uruş gowy.
Ýa-da Hornbach reklama: esgerleriň köp adamlyk mezarlary gazýandygyny görkez – soňra ony öz taslamyňyza öwür.
Bu elbetde onuň bir bölegidir. Men köp adamlaryň uruşyň nämedigini hakykatdanam bilmeýändigine ynanýaryn.
Köp adamlar, esasanam ýaşlar, häzir urşy diňe telewideniýeden bilýärler.
Soňra uruş gahrymanlary we beýik uruş filmleri bar, soňra gyzy kim alýar ýa-da näme bolýar.
Şonuň üçin uruş ol ýerde düýbünden başgaça görkezilýär.
Men adamlaryň uruşyň hakyky, gorkunç häsiýetinden habarly bolmagynyň örän möhümdigine ynanýaryn
we munuň olary hem sarsatmalydygyna ynanýaryn.
Emma diňe şol ýeke çözgüt bolup bilmez, sebäbi bu meniň öňde belläp geçen meselem: eger kimdir birini diňe
şoka salyp, olaryň häzirki ýagdaýyndan hem erbet duýmagyna sebäp bolan bolsaň, olar özüni asarlar.
Dogrusy, eger onuň hiç hili çykalga ýoly ýok bolsa, gürleşjek adamy, jemgyýeti ýok bolsa, "gelin bilelikde çykalga ýollaryny we
çözgütleri tapalyň" diýjek adamy ýok bolsa, onda siz ony şol şok pursatlary we şok ediji suratlar bilen ýeke
goýýarsyňyz, onda ýene-de ony gorky bilen doldurýarsyňyz we men pikir edýärin, ol has-da güýçsiz duýýar.
Elbetde, koronawirus pandemiýasy döwründe biz köp psihologik hadysalar barada öwrenip, Le Bon we beýlekiler hem agzalýar.
Biz hemmämiz hakykatdan näme bolup geçenini bilmek isleýärdik.
Bu babatda, döwlet tarapyndan geljekde ediljek täze basyşlara nähili jogap berip biljekdigimiz barada
biraz akyllylandyrys diýip pikir edýärin, şonuň üçin ýene-de peýdalanmaklaryna ýol bermeris.
Meni iň köp haýran galdyran zat şundan ybaratdy: sag tarapda durýandyklary aýdylýan
adamlar hem gorkudan gaty güýçli hereket edýärler.
Käbir adamlar COVID-19-a garşy sanjym aljakdan gorkdylar, beýlekiler bolsa azatlyklary üçin
gorkdylar. Ahyrynda hemmesi diňe gorky boldy.
Indi hem ýene şol bir zat: käbir adamlar uruşyň geljekdiginden gorkýarlar, beýlekiler ruslardan gorkýarlar.
Şonuň üçin iki tarapda hem ýene-de dürli gorkular bar.
Men hemişe gorkyny ýaman ýol görkeziji diýip bilýärin.
Bu, ilki bilen adamlary bir zadyň garşysynda bolmakdan däl-de, bir zadyň tarapdary bolmaga höweslendirmek isleýändigimi aňladýar.
Bu bolsa garyplyk bilen göreşmek diýen sözüň akylsyzdygyny aňladýar, sebäbi näme etmeli? Garly adamlar bilen göreşmeliňizmi?
Şonda garyplyk bilen göreşmekden has gowy baýlyga ünsi jemlemek bolar.
Eger parahatçylygy isleýän bolsaňyz, uruş däl-de, parahatçylyk ugrunda işlemeli.
Soňra adam munuň hakykatdanam näme üçin aýratyn bolup durýandygyny we adam mertebesiniň
hakykatdanam nireden gelip çykýandygyny seljermeli.
Biz Hudaý tarapyndan döredildik; bizde adam mertebesi bar.
Bu adam mertebesi abstrakt düşünje däl; her bir adam möhüm we gymmatlydyr, çak edilýän garşydaş hem hemişe ýanymda duran çak
edilýän ýoldaş ýaly birmeňzeş derejede möhümdir we gymmatlydyr.
Aýdyň ynançly garşylyk beýanat bermegiň örän ýönekeý usulydyr, tutuş harby gurluşy meşgul edýär,
statistikalary ýokarlandyrýar we aşakdakylary aýdyňlaşdyrýar:
Biz doly bir ýaş toparynyň wekilleridik. Her ýyl täze goşun iýmiti hökmünde goşulýan
takmynan 500,000 ýaş erkek barada gürleşýäris.
Eger ilatyň diňe dörtden biri şeýle diýse: "Urş oýnamaga hoş geldiňiz, ýöne men bu ýerden gidýärin.
Oýnamak isleseňiz, meni konserw zawoduna ýerleşdiriň, ýöne meniň öň setirde bolmagymy garaşmaň."
Bu örän uly beýanat we raýatlaryň hakykatdanam üýtgeşiklik girizip biljekdigini görkezýär, sebäbi bu tebigy ýagdaýda täsir galdyrýar
– ahyrsoňy, esgerleri bolmadyk uruşy geçirmek birneme kyn.
Siz esasy metbugat diýdiňiz, ýöne men häzir olary döwlet metbugaty diýip atlandyrýaryn.
Bu ýagdaý dördünji häkimlik hakyndaky ertirlik hekaýasy, žurnalistikanyň garaşsyz we obýektiw bolup
biljekdigi baradaky gürrüň we hemmämiziň eýeçiligindäki efir hyzmaty baradaky ertirlik hekaýasy bilen örtülen.
Men şu mowzukda Staatsfunk (Döwlet efir beriş) atly kitap ýazyp gutardym.
Bu aýdyp geçmäge gerek bolmasa-da, döwlet korporatiw metbugata hem täsir edýär.
Biziň ýerdäki ýagdaý şundan ybarat: öňdebaryjy redaktorlar hökümetiň metbugat wekili bolýar, kärdeşlerimiz
bolsa Frank-Walter Steinmeýeriň metbugat wekili bolýar.
Biziň göni ýa-da dolayly subsidialarymyz bar. Biziň reklam kampaniýalarymyz bar, biziň her bir esasy redaksiýa
ofisinde öz köprübaşlary bolan gizlin gulluglarymyz bar, belli bir gürrüňleriň öňe sürülmegini üpjün edýän adamlarymyz bar.
Biziň propaganda enjamlarymyz degişli interwýular üçin söz baýlygyny we taýýar we garaşýan işgärleri üpjün edýär.
Şonuň üçin bizde garaşsyz žurnalistika ýok, bu bolsa bu ýerde alýan habarlarymyza, syýasaty tankyt edip
biljek bir zat alýandygymyza ynanmaly däldigimizi aňladýar.
Adamlara näme gerek, adalatsyzlyga garşy we parahatçylyk we azatlyk ugrunda has berk durmak üçin näme gerek bolar?
Munuň ilkinji netijesi şundan ybarat bolar: uzak möhletleýin we derrew çäreler çykaryp bolýar.
Uzak möhletde bu howada galalar gurmak ýaly bir zat. Elbetde, uzak möhletde saglygy goraýyş ulgamyny hem uly göwrümde ele alyp,
ony gaýtadan gurmaly bolarys, öňki panelde ara alnyp maslahatlaşylandygymyza görä, ol ulgam
saglyga we adamlaryň güýçlenmegine tarap hereket etsin.
Psihologiýada üns hakykatdanam adamlaryň psihiki ýagdaýyna, ýagny olaryň psihologiki taýdan gowşadylandygyna, güýjüniň
ýetmezçiligine, özlerini täsirli duýmazlygyna we çagalykdan ýa-da mekdepden galan köp içki ýaralara gönükdirildi;
bu bolsa olara eýerjek bolmagy, gowy bolmagy, garşy durmazlygy we baş galdyrmazlygy öwredýär.
Şonuň üçin başlangyç nokady hökmünde adamlaryň içki güýjüni täzeden dikeltmek, olary içerki taýdan berkitmek, mekdep
ulgamynda olary ösdürmek we psihiki saglyga has köp üns berýän, adamlaryň ruhy ýagdaýyna hormat goýýan saglyk
ulgamynda olara öz-özüne ynamy bermek gerek bolar. Şondan soň jemgyýet hem has güýçli we has çydamly bolar.
Her kim jemgyýetiň diňe bir bölegidir.
Indi ýagdaý şeýle: köp kiçi, ejir çeken çagalar, gorkup, biri-biri bilen çekeleşýärler, käwagt
çagalar bagyndaky ýaly, ulular jemgyýetindäkiden az.
Şonuň üçin örän güýçli başlamaly bolarsyň. Meniň üçin bu işiň tutuşy hakykatdanam gyzykly boldy.
Ony islemeli. Bularyň hemmesi size ony isleýändiklerini görkezdi.
Soňra olar muny hakykatdanam etmeli. Iki zadyň arasynda uly boşluk bar.
Şonuň üçin siz olaryň üçin mümkin boldugyça aňsat etmeli.
Şonuň üçin olara aýtmaly: "Meselem, bir web sahypasy bar, oňa hasaba duruň; ýa-da biziň ýerinde guramaçylykly düzümimiz bar;
ýa-da demonstrasiýa gelmegiňizi haýyş edýäris – mysal üçin, her aýyň ilkinji şenbe güni Wena şäherindäki
Federal kanselyariýasynyň öňünde, biz şeýle edýäris."
Emma bu diňe howpy aýdyň we göze ilýän edip görkezsek işlejek, Kayvan dogry aýdany ýaly, soňra
adamlara: "Bolýar, indi munuň üçin bir zat ediň" diýsek.
Soňra bolsa media biziň üstümize çökende, özümizi yzda saklamaga rugsat berýäris we "kömek, kömek,
indi adym batyrylýar, indi men togtamaly" diýýäris.
Ýa-da men şäherimde gowy tanalýan we indi men işden çykýaryn.
Onda, köp sag boluň, siz uruşyň tarapdarysynyňyz.
Adamlara aýdyň görkezmeli: biz edýän işimiz, hatda köçelere çykmagy hem talap etse, şahsylar üçin hem aňsat däldir.
Esasy manyda bu hiç hili gyzykly däl, sebäbi biz diňe Korona wirusyny meýilleşdiren, 2015-nji ýylyň göç meýilnamasyny düzüp,
2008-nji ýyldaky bank çökgünini gurnapdyrlar bilen däl, eýsem Üçünji jahan urşuny meýilleşdirýänler
bilen iş salyşýarys. Olaryň bilen oýnamaly däl.
Eger olara degseňiz, öňünden bilmeli: bahasyny tölemäge taýýar bolmaly.
Eger-de siz bu dartgynlyk arkasyny "öňümizde nämeler bar"dan "men nähili goşant goşup bilerin" we "men näçe
tölemäge taýyn" soraglaryna çenli göz öňünde tutsaňyz
Ah, bu gaty ýadawlandyryjy, ah, bu howply bolup biler, ah, goňşum gelip, men demonstrasiýada ýa-da protestde näme edýändigimi sorap
biler, şonuň üçin men munuň üçin öňünden taýýarlyk görmeli, we biz bu parahatçylyk ugrunda göreşdigimizi – we indi, elbetde,
parahatçylyk ugrunda "göreşmek" gülkünç bolýar – bu parahatçylyga bolan ygrarlylyk – globalistler tarapyndan
elýeterli ähli serişdeler ulanylyp päsgel berler, sebäbi olar Üçünji jahan urşuny isleýärler.
Näme üçin protezli ýalan stend bolmasyn, onda özüňi barlatyp bilersiň?
Şonuň üçin adamlary oýarmak üçin köp usul bar, ýöne az kynsyl bolmak üçin.
Men özümden soradym: soňky ýyllarda köçelerde näme üçin şonça az zat boldy, hatda köp mugallymlar hem sapak berýärler.
Soňra maňa şeýle bir zat aýdyň boldy: biz, köp sanly PowerPoint we ş.m. ulanýan prezentasiýa
berijiler, ahyrynda mekdep formatyna hyzmat edýäris.
Aşakda oturan adamlar bar, ýokarda bolsa öz işiňde ussat, geplemekde çeýe we gowy taýýarlyk görmüş bir çykyşçy bar.
Aşakda olary alkyşlaýan, onuň hakykatdanam dogrydygyny aýdýan, ýöne passiw galýan adamlar oturýarlar.
Şonuň üçin men: "Bolýar, men indi şeýle lektsiýalary berip bilmerin, sebäbi adamlar muny bilmeýänoklar" diýdim.
Şonuň üçin adamlar munuň barada bilmeýärler diýip bolmaz.
Radio London köp. Emma adamlary hereket etmäge nähili höweslendirsek?
We biz hemmämiziň çagalar bagyndan başlap ... mekdep ulgamyndan geçendigimizi we şol ýerde bu görünmeýän wezipesiniň
tertibini, ýagny boýun egmegi öwrenendigimizi ykrar etmelidiris.
Biz örän, örän berk terbiýe aldyk we muny medeniýet hasap edýäris. Men hemişe muny "gaty köp medeniýet" diýip aýdýaryn.
Şonuň üçin biz boýun egerýäris we uly boýun egmegimiz üçin bize bir sylag berilýär. Iň boýun egerijiler bolsa Büx-den
Ursula von der Leyen-e çenli nusga okuwçylarymyz bolýarlar.
Olar diňe agaçlardan düşüp galmandylar, olar şeýdip döredildiler.
Şonuň üçin adamlary hakyky durmuşlary bilen täzeden tanyşdyrmak üçin, olar öň üç- ýa dört ýaşyndaky, aýaklaryny
taplap duran çagalar ýaly bolup gelýändigi sebäpli, men: "Okey, men adamlary sahnaya çykaryaryn" diýdim.
Men sahnaya öňden kart indeks gutusyna bir jümle ýazyp goýan, haýsydyr bir mantra ýa-da
gorky bilen ýaşaýan adamlary çykaryp görkezdýärin.
Soňra olar sahnaya çykyp, 2, 3, 4, 500 adamyň öňünde özleri barada gürrüň berýärler.
Soňra utanç duýgusynyň päsgelçiligi hem aýrylýar, sebäbi köp adamlar, mysal üçin koronawirus pandemiýasy
döwründe, nähili utanç duýandyklaryny we nähili zyýan görenlikleri barada gürrüň berýärler.
Soňra tomaşaçylar duýýarlar: hiç kim ýaman niýetli däl, tersine, adamlar munuň ýaly etjek
bolýandyklary üçin ajaýyp köp alkyş eşidýärler.
Hemme adam bu hekaýalar bilen özüni baglanyşdyryp biler.
Biz hakykatdan hem nire gitmek isleýändigimiz barada anyk pikire mätäç, we gitmek isleýän ýerimiz baradaky
bu pikir ýene-de gaty ýönekeý: goňşyňy özüň ýaly söý!
Eger biz jemgyýet hökmünde biri-birimize akylly çemeleşip, ýitirilen binýady täzeden dikeltmegi başarýan bolsak, onda özümiz
üçin isleýän geljege göz öňüne getirmek mümkinçiligimiz bolar.
Diňe "hawa, men kesellemek islemeýärin, uruş islemeýärin we garyp bolmak islemeýärin" diýmek – bu wiziýa däl, bu näbelli umytdyr.
Meniň pikirimçe, meseläniň ähmiýeti şunda: birinjiden, munuň hemmesini näme üçin edýändigimi, hakykatdan hem nire gitmek
isleýändigimi – şahsy taýdan hem-de jemgyýet hökmünde – bilmek; ikinjiden, özüm täsirli bolup, nähili bolmagyna garamazdan, ony
ýerine ýetirmeli bolup durýandygymy kabul etmek, sebäbi munuň öňünden kesgitlenmegi
hökmany däl – biz adamlar örän döredijilikli.
Supermarkete ýa-da dermanhana gidip, adamlaryň oýlap tapýan ähli zatlaryna serediň – tehnologiýa dükany, biz
adamlar näme edip biljekdigimize hakykatdanam geň galýar!
Biz şeýle primitiw usullary ulanýan uruş ýaly banal bir zat barada näme etmelidigini pikir edip bilmeýäris. Ol hatda kagyz
kesmesi ýaly hem däl; gaty galybardaş ýagdaýda oýulyp, asyrlar boýy şol bir agaç böleginden galýar,
we bize şol bir manysyz sözler gaýtalanyp aýdylýar.
Indi hakykatdanam ýeterlik!
Men hakykatdanam ynanýaryn, alternatiw WEF-iň bu ýerde hem peýdaly ulanylyp biljekdigine we ulanylmalydygyna; güýçlerimizi
birleşdirip, giň gerimli bileleşikler döretmelidigimize.
Biz gurýan köprülerimiz näçe giň bolsa, bileleşikler näçe giň bolsa, häzirki wagtda kimsäni anyk
nyşana almak ýa-da tapyp hüjüm etmek şonça-da kynlaşýar.
Men pikir edýärin, diňe biz bu gaty gowy guramalanan az sanly adamlara ýylgyryş bilen
garşy durup bilsek, garşylyk hem gyzykly bolar.
Bolmasa, hemişe dişleriň arasynda pyçak bar ýaly bolýar we şonda hiç hili lezzet galmaýar.
Bu kiçi topara garşy durmagy nähili gyzykly edip boljakdygyny gözden geçirmeli, şonda indiki nesil hem gatnaşar;
olar bizden akylly däl, olar diňe has gowy guramaçylykly.
Strukturalar gurmagy başlanda biz şol ýerde bolýarys; olar bir adamyň ýetip biljeklerinden has durnuklydyr. We bu geljekdir.
Sizi garaşýan basyşdan nähili gaçyp bilersiňiz?
Kayvan muny örän owadan jemledi. Bu zatlara biraz ýeňillik we ýüzüňizde ýylgyryş bilen çemeleşmek,
kesgitlilik we gorky bilen däl-de, Allaha ynanyp çemeleşmekdir.
Meniň üçin hem şonuň ýaly. Men ony hiç hili gorkman garşylaýaryn. Men diňe bu işi etmelidigimi bilýärin.
Men muny etmeli. Men beýleki tarapyň nähili işleýändigini bilýärin. Men munuň hemmesini güýçli derejede başdan geçirdim.
Hamburger Sparkasse, Apotheker- und Ärztebank meniň üçin näçe hasaby ýapdy?
Olar size gelip diýýärler: "Janap Böning, syýasy garaýyşlaryňyza garşy hiç zatymyz ýok,
ýöne haýyş edýäris, başga bir bank tapyp görüň."
Olaryň hemmesi biri-biriniň yzyndan şony edýär. Soňra Volksbank Lüneburger Heide gelýär, hoşlaşýar, Sparkasse Hamburg-Buxtehude
bolsa "Ýok, biziň bilen işler ýola düşmez" diýýär.
Soňra PayPal ýaly töleg hyzmaty üpjün ediji gelýär we takmynan bir sagat soň: "Ýok, siziň bilen däl" diýýär.
Ýa-da Stripe anna güni agşam ARD žurnalistinden jaň alýar — şol adamyň nähili adamdygyny
bilýärsiňizmi? — we birden şenbe güni irden hasabym bloklandy.
Şonuň üçin diňe şunuňy düşünmeli: sosial mediada meniň sansirlenmegim we elýeterliligimiň
çäklendirilmegi meniň üçin gaty adaty zatdyr.
Söz azatlygy elýeterlilik azatlygyndan gaty uzak; bu uzak wagtdan bäri kadalaşdy.
Azat geljek üçin adalatly pul ulgamy gerek.
Häzirki hökmran pul ulgamy, biz hemmämiz ony fiat pul diýip bilýäris, global ahtapot ýaly görünýär we
biziň pikirimizçe, takmynan ähli hökümetler onuň elinde.
Ipler az sanly saýlanan adamlar tarapyndan çekilýär, we bu hakyky pul ussatlary tebigy ýagdaýda güýji hem elinde saklaýarlar.
Häzirki pul düwme basylanda hiç zatdan döredilýär, we onuň hiç hili kepilligi ýok; üstesine-de,
ulgamymyz goşmaça faiz bilen agyr ýük astynda galýar.
Munyň netijesi, elbetde, has-da köp zat isleýän çäksiz açgözlüktir, we bu ulgam öňünden programmalanan ahyryna ýetende,
ony her birnäçe onýyllykda täzeden işe girizmek zerur bolýar; häzir biz şol ýagdaýy Başdan Geçiriş Täzeden
Atlandyryş diýip atlandyrylýan hadysada başdan geçirýäris.
Köp adamlar tebigy ýagdaýda bu pul ulgamyny inflýasiýa, garyplyk, açlyk ýa-da uruş ýaly ähli ýamanlyklaryň kökü hökmünde
görýärler. Eger ähli zat hemişelik ösüşe gönükdirilmedik bolanda, biziň döwrümiziň köp krizisleri zerur bolmazdy.
Geçen ýyl biz pul ulgamy panelimizde mümkin bolan çözgütleri ara alyp maslahatlaşdyk we hemmeler hakykatdan hem ylalaşdylar.
Bir tarapdan, döwlet has ýönekeý bolmaly, paternalizmden ýüz öwürip, esasy wezipelerine ünsi jemlemeli. Başga
tarapdan, pul ulgamy has deň we elbetde adalatly bolmaly.
Her zatdan öň, puluň islendikçe inflýasiýa şertlerinde çap edilmeginiň öňüni aljak anyk
gözegçilik bolmaly, häzirki ýagdaýda bolşy ýaly.
Şu ýyl biz has-da anyk bolmagy isleýäris, sebäbi diňe aýdyň gutarşy çyzygy görüp bilýän
adamlar şol ýere barýan ýoly doly eýe bolup bilerler.
We bu meselede ykdysady hünärmenler toparymyzda umumy nokady tapyp biljekdigimizi görmek üçin sabyrsyzlanýarys.
Hawa, bu hakykatda göterimsiz işleýän pul, sebäbi göterim mesele döredýär, häzirki wagtda bolsa bu mesele hökmünde garalmaýar.
Göterim mesele döredýär, sebäbi ol eksponensial ösýär.
Her kim mekdepden gurnak faizi bilýär; bu eksponensial funksiýa.
Şeýlelikde ol haýal-haýal başlaýar, has-da dikleşýär, has-da dikleşýär, ahyrynda bolsa hemişe dowam edýär.
We bu pul ulgamyndaky goşmaça göterimli faiz tutumy tutuş ykdysadyýeti eksponensial ösüşe,
ýagny hemişe artýan tizlikde ösmäge mejbur edýär.
Şonuň üçin bize yzygiderli ykdysady ösüş gerek.
Şonuň üçin ulgamymyzyň durnukly galmagy üçin her ýyl azyndan 3% ykdysady ösüş gerek, bolmasa ol ir ýa gij çöker.
Munuň sebäbi, biz hemişe bu faiz derejesiniň yzyna düşmeli bolýarys.
Şeýlelik bilen, bu faiz nyrhlary maliýe serişdeleriniň barha gymmatlamagyna getirýär.
Olar şonuň ýaly-da garyplaryň has garyp bolmagyna we baýlaryň has baý bolmagyna getirýär.
Baý adamda diňe köp pul bar, ony göterimli bergi hökmünde berýär, netijede has-da
baýlaşýar, galan ilat bolsa munuň üçin tölemeli bolýar.
Şonuň üçin faiziň kömegi bilen pul awtomatik ýagdaýda köpçülikden az we az adamlaryň
ellerine geçýär. Bu pul ulgamynyň esasy meselesi.
Ýok, biz taryh boýy inflýasiýanyň gorkunç täsirlerini gördük.
1920-nji ýyllar agzalyp geçildi, we her uruşyň, her bir imperiýanyň uly çökgünliginiň hemişe pul
durnuksyzlygyna esaslanýandygy hakykatdanam dogry.
Bu, pul durnuksyzlaşanda, uruşlaryň başlanandygyny we imperiýalaryň zaýalanandygyny aňladýar, sebäbi
adamlar aldawdan ünsüni başga tarapa çekmek isleýärdiler.
Siz aldamçylykdan ünsü daşlaşdyrmaly boldyňyz. Eger men mundan beýläk tölemäge ukyply dälsem, onda ýa aç-açan aýdyp, adamzada
sizi aldaganlygymy boýun almaly bolýaryn – syýasatçylaryň munuň ýaly etmäge örän islegi ýok – ýa-da has-da
erbet bir wakany döredip, soňra "şonuň ýaly boldy" diýýärsiňiz. Hemme adam bilýär… men däl.
Hem-de hakykatdanam mesele şunda: biz indi bu inflýasiýa rugsat bermeli däldigimizi aýdýarys.
Men size pul üpjünçiligi, pul üpjünçiligi ösüşi we inflýasiýa arasynda anyk tapawut goýmagy maslahat bererdim.
Eger muny adamlaryň girdejileriniň kontekstine goýsaň, Germaniýada häzirki wagtda ortaça zähmetkeş 1999-njy ýyldaky ýagdaý bilen
deňeşdirilende altyn unsy üçin ýedi esse has köp işlemeli bolýar.
Bu bolsa Eike Hameriň eýýäm beýan eden zatydyr. Bu şol atlandyrylýan Cantillon täsiri bolup, täze
döredilen pulyň ilkinji alyjylary henizem hökm surýan amatly bahalardan satyn alyp peýdalanýarlar.
Soňra bazara has-da köp pul girýär, bu islege täsir edýär, bahalar ýokarlanýar we ahyrynda pensiýaçylaryň,
işgärleriň we ş.m. girdejileri ilkinji nobatda ýokarlanýar.
We şol takyk gaýtadan paýlaşmak täsiridir.
Häzir bize altyn standarty gerekmi ýa-da gerek dälmi? Bu gowy, ýaman ýa-da başga zatmy?
Bu ara alyp maslahatlaşyk bizi hiç bir netije alyp barmaýar. Ol diňe hünärmenleriň arasynda bölünişi has-da çuňlaşdyrýar. Munuň
ýerine, biz diňe adamlaryň hakyky netijeliligi bilen täzeden hakyky baglanyşyk saklaýan pul ulgamyny döretmelimiz gerek.
Sorag şundan ybarat: ony häzir nähili ýerine ýetirýäris ýa-da ony haýsy ugurda üýtgetmek isleýäris?
Munuň üçin adamlary hem öz tarapymyza çekmelidiris.
Eger diňe ykdysady nazariýetçiler munuň adatça dogry öňe gitmek ýoly bolup biljekdigine razy bolsa, biz hem adamlary
bu işe goşmaly! Adamlar hakykatda näme başdan geçirýärler?
Olar diňe ýaşaýyş derejesiniň pese gaçýandygyny duýýarlar, bahalaryň ýokarlanýandygyny
başdan geçirýärler we karzyň ýükü barha agyrlaşýar.
Bu ýylyň başynda professor Raffelhüschen meni düýbünden haýran galdyran bir san aýtdy.
Prof. Raffelhüscheniň aýtmagyna görä, Germaniýanyň hakyky milli karzy 17,3 trillion ýewro
bolup, bu resmi milli karzdan birnäçe esse ýokarydyr.
Elbetde, resmi däl milli borç, kapital gaznalary bilen üpjün edilmeýän döwlet gullukçylarynyň pensiýalary,
TARGET2 balanslary, ESM, ESF ýaly kölege býujetler we halas ediş paketleriniň beýlekileri hem bar.
Häzir hem biziň köp ýörite baýlyklarymyz bar.
Şonuň üçin häzirki ulgamymyz – meniň pikirimçe hemmämiz razy bolarys – her halda çöker we ýok bolar.
Çünki karzy gaýtaryp tölemek mümkinçiligine ýakynlaşmak üçin geljek 50 ýyl boýy ähli ýurtlarda global
ykdysady ösüşiň 10–15 göterim bolmagy zerur bolar.
Mundan başga-da, hökümetleriň hem maksady döwlet karzyny haçan-da bir pursatda gaýtaryp bermek däl; tersine, ýagdaý tersine.
Eger biz häzir walýuta çalyşmasy, walýuta reformasy we ş.m. tarap ilerleýän bolsak, meniňçe bu örän realistik, onda
taryh taýdan adamlaryň hemmäniň pikir edýän zadyň hakykatdanam dogry däldigini ýadyňyzda saklamaly:
Umut edýärin, ýakyn wagtda walýuta reformasy bolar, şonda men karzlarymdan halas bolaryn.
Tam tersine, hakykat şeýle. Biziň karz bahasyny täzeden kesgitlemek baradaky kanunlarymyz bar,
ýagny ipoteka spekulýasiýasy girdejileri we kredit girdeji spekulýasiýasy salgygy meselesi.
Bu takmynan 50 göterim, sebäbi baýlyklar arassa pul bahalaryndan tapawutly öwrülýär.
Elbetde, bu döwlet we banklara degişli däl, ýöne kompaniýalara we biziň raýatlarymyza şeýle tertipde ulanylýar.
Kanunlar henizem güýçde galýar, we bu hakykatdanam pul ulgamlary uguryndaky meniň üçin esasy
meseleler bolup durýar, olary häzir biz hem ele almaly.
We şonda biz altyn standarty bolan ýa-da bolmadyk walýuta alarysmy... Belki-de biz çeýe altyn standarty hem girizjek
bolarys, bu bolsa dünýä pul üpjünçiliginiň diňe belli bir göteriminiň maddi
baýlyklar bilen kepillendirilýändigini aňladýar.
Altynmy, kümüşmi ýa-da başga zatmy boljakdygy heniz belli däl, ýöne men berk ynanýaryn, bize hakyky ykdysady netijelilik
bilen baglanyşykly berk bir baglanyşyk zerurdyr we biz häzirki diňe ösüşe esaslanýan ykdysady ulgamyzdan hem daşlaşmaly.
Belki-de muny taryhy kontekstde hem görkezmek bolýar.
Meniň pikirimçe, bu maliýe meselesine gelende diňe ýokarydan seredilen ýönekeý bir garaýyş, emma arka planda
belli bir güýçleriň bir pursatda bu ulgamy döredeni bar.
Bu bizi 1913-nji ýylda Jekyll adasyna getirýär; şol wagt häzirki hökümet tarapyndan Federal Rezervi döretmek baradaky karara bir
görnüşli döwlet çalyşmasy arkaly karar berildi – ähli deputatlar Roždestwo dynç alyşlarynda, senatorlar hem ýokdy. Soňra bu iş diňe
saýlanan az sanly adamlaryň kömegi bilen geçirilip bellenildi.
Soňra hem şol pikiriň özi bar: Titanic-de bu ulgama garşy birnäçe tankytçy bardy we olar
hem şol usul bilen ýok edildi diýlip aýdylýar.
Sahna arkasyndaky, häzirlikçe adyny aýdyp bilmeýän bu güýçler bu ulgamy maksatlaýynlykda şeýdip gurdularmy,
netijede biz dürli garaýyşlarymyzda wirtual bölünip galýarys we hakyky dolandyryjylar görünmeýär?
Belki bu pikiri biraz ösdürip bilersiňiz.
Hawa, hawa, ilki bilen men belli bir aladany duýýaryn, sebäbi maliýe we ykdysady nukdaýnazardan bu ýerde gaty bir
garyşyk ýagdaý döredildi, belki-de ony biraz tertiplemeli.
Şonuň üçin köp zatlar – inflýasiýa, deflýasiýa, ykdysady ösüş, krizisler – hemmesi bir pota salyndy, sanki
diňe bir sebäp bar: inflýasiýa ýa-da deflýasiýa ýa-da şonça zat, emma hakykatda ýagdaý şeýle däl.
Munuň ýerine, kabul etmeli zat şundan ybaratdyr: manipulyatiw müdahale bolan ýagdaýynda bir tarap artykmaçlyk
gazanýar, beýleki tarap bolsa kemçilik çekýär. Bu mantyklydyr.
Eger men belli bir adama puluň pul ölçegindäki gymmatyny, ýagny deflasiýany ýokarlandyrsam, pul karz alyp,
ony hakyky gymmaty has ýokary bolan möçberde gaýtarmaly başga bir adam kynçylyga duş gelýär.
Indi Jekyll adasy we ş.m. meselesine gelýäris.
Bu, raýatlaryň nukdaýnazaryndan bolmaly zat däl.
Meselem, kiçi bir topar, kartel ýaly, ýygnanyp: "Biz pul döretmek üçin rugsat alarys we diňe biz rugsat alarys" diýýärler;
döwlet bolsa bize rugsat bermek bilen çäklenmän, beýlekileri hem diňe biziň pul döredip biljekdigimizi kabul etmäge mejbur edýär.
Bu, mysafirlikde kupon gutusy elimde bolan mahaly kim haýsy kuponlary aljakdygyny men kesgitläp bilýänime meňzeýär.
Meniň dostlarym we tanyşlarym wauçerleri mugt alýarlar, şol ýaly alýarlar, beýlekiler bolsa olar üçin biraz has köp pul töläp
alýarlar, we ahyrynda alkogol ýa-da başga zat gutaranda, men beýlekilere başga zat üçin köp wauçer berýärin, sebäbi
alkogol ýa-da toý eýýäm amalda gutarandygyny bilýärin, şonuň üçin olar üçin hiç zat almajakdyklaryny bilýärin.
Mana bu garyşyklyk. Bu mümkinçilik Jekyll adasynda duşuşan şol bankirleriň özleri tarapyndan döredildi.
Olar şeýle hem aýtdylar: biz puluň eýesi bolan ýeke-täk adamlardygymyzy we häzir döwleti diňe ykdysady maksatlar üçin
biziň pulymyzy ulanmaga hem-de altynny aýlawdan çykarmaga höweslendirýändigimizi nazara alyp, döwlet
hemişe bizi halas eder we hemişe bize garaşly bolar.
Bu bolsa hakyky garyşyklyk. Bu ýerde bolup geçen zat şundan ybarat: pul döredijiler, şol ýerde ýygnanan
bankirler, ony hiç hili jogapkärçilikden azat edildi.
1971-nji ýylda Nikson ABŞ üçin bankrotlyk yglan etdi we şeýle diýdi: "Diňläň, biz sizi aldadyk, wada berlen altyn mukdaryny
berip bilmeris, zerur bolan mukdardan has köp pul döretdik we altyn berip bilmeris, şonuň üçin
häzirlikçe dollary altyndan aýyrjakdygymy aýdýaryn."
Ol diňe şony etdi, bankrotlyk yglan etdi.
Bu tölegden gaça durmak netijesinde adamlar şeýle diýdiler – indi meniň hiç hili baglanyşygym ýok, indi Nýu-Ýorkdaky bankirleriň
hususy karteli islänçe pul gazanyp biler, olar indi hiç hili töwekgelçilik çekmeýärler. Sebäbi olar
hiç zat bilen öwezini dolup bermeli däl, hiç zat!
Kassa registrindäki ýaly, çekleri çap etmegi dowam etdirip bilersiňiz...
Bu şonuň manysyny berýär: eger adamlar indi öýlerine gidip, "wauçer gutusynda… indi bize beren ýewro ýa-da dollarymyzy
gaýtaryň" diýseler, onda siz: "Ýok, ýok, şu ýerde diňe wauçerleriňizi gaýtaryp
alyp bilersiňiz diýlip ýazylan" diýersiňiz.
Kvitansiýaňyzy özüňiz bilen alyp bilersiňiz, men size täze birini bererin.
Ol gülki üçin: "Geljek ýyl başga bir partiýa bolar ýa bolmaz, bilýärsiňmi?" diýýär. Göreris,
biz bilmeýäris, ony özüň bilen alyp bilersiň.
Bu hakykatdanam garyşyklyk! Altyň bolsa hakykatdanam munuň öňüni alýar. Munuň öňüni alyp biljek başga zatlar hem bar. Emma
altyň taryh boýy aýratyn ynamdar bolup gelendigini subut etdi.
Altyn taryh boýy ynamy hiç haçan bozmandyr.
Bu diňe bir mahabat argumenti bolup, altyn hem ilkinji nobatda walýutadaky bu esasy
ynamy dikeltmek üçin gaýtadan ulanylyp bilner.
Ol häzirki walýutalar bilen indi ýok edildi.
Adamlaryň adamlar üstünde hökmranlyk etmegini tankyt etmelimiz gerek. Bu hakyky mesele.
ABŞ Federal Rezerviň göze ilýän kanunlaşdyrylmagy barada aýdyp biljek zatymyz, kanunlaryň
häzirki döwürde dünýäde girizilýän usulydyr.
Biziň mertebeli hukuk ulgamyňyz bar.
Hawa, kanun diňe käbir klika tarapyndan ýönekeýçe döredilýär we soňra olar munuň häzir hökmany ýylylyk bolandygyny aýdýarlar.
Elbetde, eger meniň ýyladyş ulgamym indi laýyk däl bolsa, men munuň üçin hoşal däl.
Hawa, şol wagtlar hem takmynan şeýle boldy. Euro bize hiç bir garşy çykmak mümkinçiligimiz bolmazdan mejbury
girizildi. Başgaça aýdylanda, bu mejbury girizilen kanun. Mejbury girizilen kanun bolsa adalatsyz.
Kanun şertnama taraplarynyň arasynda ylalaşylýar we bu ylalaşyklara ýa-da şertnamalara şertnamalaryň ähli taraplarynyň
nazara alynjakdygy, razylygyň erkin we könülli berilýändigi, geçmişde bolşy ýaly we häzir hem rugsat berýän
ýaly bir topar tarapyndan adamlara kanuny mejbury girizmek däldigi baradaky düzgün girizilýär.
Geljekde has gowy we has adalatly puly kim çykarar? Munuň ähtimal Ýewropa Merkez Banky bolmaz, dälmi? Erich, sen näme pikirde?
Hawa, asla däl, sebäbi häzirki pul ulgamynda altyn standarty bolmazdan hem biz az sanly güýçli adamlara garaşlydyrys,
olary men NWOlites diýip atlandyrýaryn – diňe elitler däl, eýsem Täze Dünýä Tertibi we elitler, sahna arkasyndaky güýçler.
NWOlitesler şu gün pul döretmegi dolandyrýarlar we geosyýasatyň ugruny, Üçünji Toparyň we
merkezi banklaryň lisenziýa syýasatyny kesgitleýärler.
Bularyň hiç biri garaşsyz merkez banklary däl; hemmesi hususy. Munuň taryhy, meniň pikirimçe, 1792-nji ýylda
Angliýanyň Bankyna barýar; şol wagt Britaniýanyň hökümeti öz puluny çykarmak ygtyýaryny hususy şahslara berdi.
Şeýlelik bilen, bu has uzak geçmişe degişlidir. ECB-e ýa-da FED-e mätäç bolsak-da, bize diňe
durnukly gymmatlyk kompensasiýa ulgamlary gerek.
Biz ony ýönekeýçe maliýe ulgamy, pul ulgamy ýa-da walýuta ulgamy diýip atlandyrýarys; bize diňe
walýuta ýa-da öndürijilik düzediş prinsipi gerek.
Siz muny häzir goldamady pul bilen hem, goldalan pul bilen hem edip bilersiňiz, ýöne
altyn döwlet meselesine gysgaça gaýdyp gelsek,
Men Rim imperiýasyny ýatlaýaryn, ol ýerde men bir uns altyn üçin ýörite tikilen erkek geýimini aldym: tunika, deri
sandallar, laurel çelengi we oňa gabat gelýän gyzyl galka.
Şu gün bir uns altyn üçin men hem islege görä tikilen ajaýyp erkek kostýumyny we oňa laýyk aýakgaplary hem alyp bilýärin.
Şonuň üçin altyn hemişe birmeňzeş gymmatlyga eýe; diňe walýutalaryň gymmaty ýokarlanýar ýa-da peselýär.
Şonuň üçin altyn indi iki esse köpeler, on esse ýa-da ýüz esse köpeler diýen pikir, şeýle hem kümüşiň we beýleki metallaryň
hem şonuň ýaly boljakdygy baradaky garaýyş düýbünden aldanma.
Takyk aýdylanda, soňky döwürde fiat walýutalary uly möçberde gymmatyny ýitirdi, we men pikirimçe, eger halkynyň abadançylygyny
hakykatdanam alada edýän bir döwlet bolsaydy, onda ol pulu dogry, adalatly we deňhukukly ulgam arkaly hem sarp edip bilerdi.
Bu elbetde bir mümkinçilik bolup biler, ýöne başga tarapdan adamzat, siziň aýdşyňyz ýaly, gaty döredijidir,
şonuň üçin biz hemişe çözgüt tapýarys we çözgütler bar.
Şonuň üçin, Robert, siziň soragyňyza öňünden seredip, pulu kim dogry sarp edýär? Ýa-da ony näme üçin ulanýarys?
Munyň mysallary bar. Sistemalaryň biri-biri bilen bäsleşmegine ýol beriň we halkyň karar bermegine rugsat beriň.
We bu bizi, meniň pikirimçe, ýerine ýetirilmäge taýýar bolýan ulgama getirýär.
Maliýe ulgamynda derrew meselelerimiz bar.
Adamlar aldanylandygy üçin we adamlar karz paýlap ýa-da pul döretmegiň töwekgelçiligi ýok
diýip ynanandyklary üçin dengesizlikler döräpdir.
Olar Ukrainaya karz paýlap bilerdiler we hiç kim pulyň nähili gaýtaryljakdygyny soramazdy; olar diňe has köp pul dörederdiler.
Indi bolsa bu serişdeleriň ýatyrylmagy gerek bolup biler, sebäbi pulu alýan karzly "Men ony indi gaýtaryp bilmeýärin" diýýär.
Bu häzirki wagtda diňe Germaniýada ýyllyk 20 000-den gowrak kompaniýada bolup geçýär.
Kiçi mukdarlar, uly mukdarlar, biz bilmeýäris, ýöne bu boşluklar döredýär.
Indi bankyň balansynda mesele ýüze çykdy, sebäbi olar pullaryň gaýdyp geljekdigine umyt edipdiler: häzir bankrot bolan telekeçi
XYZ, şahsy bankrotlyga düşen karzly, ony gaýtarmadyk Ukraina, belki-de ýakynda ony gaýtara bilmejek
Fransiýa we ş.m. Olaryň bank balansy indi dogry däl.
Ýa-da olar özlerinde hiç hili paýdarlyk galanok, ol bolsa jogapkärçilikler tarapynda görkezilýär; sebäbi eger olar diňe
aktivler tarapyndaky serişdeleri ýitirseler – olar başga tarapdan almagy umyt edýän pul serişdesini özleri üçin
aktiv diýip hasaplasalar-da, bank üçin bu borçdyr – onda olar bu ýagdaýa bir çäre görmeli bolýarlar.
Şol bir zat merkezi banklara hem degişlidir, we merkezi banklar balanslaryndaky ýeke-täk bahalandyrylyp bilinýän
madda – altynyň – bahasyny täzeden kesgitlemek arkaly ýagdaýdan owadanlyk bilen çykyp bilerler.
Näme teklip edersiňiz, geljekde parahatçylyga we hereket etmäge getirjek pul ulgamynyň siziň ideal garaýşyňyz nähili bolar?
Her kim "Wörgl möjizesi" atly filmi görüp biler. Ol hakykatdanam owadan film we örän hakyky.
Men Wörgl hekaýasy bilen tanyş, we gyzyksyz ulgam Wörgldäki kiçi jemgyýeti global ykdysady krizisten
birden nädip halas edendiginiň örän hakykydygyny bilýärin.
Soňra ýüzlerçe başga jemgyýet hem goşulmak isledi, emma tutuş zat güýç bilen gadagan edildi.
Ahyrynda hemmesi göterim derejesine bagly bolýar. Göterimli ulgam hemişe uruşa getirýär.
Prof. Gustav Ruhland 150 ýyl ozal "Syýasy Ykdysadyýetiň Ulgamy" atly kitabynda bu barada ýazdy.
Ol uruşyň baý adamlaryň pul gazanmagynyň ýoly bolup durýandygyny ýazdy.
Ol şeýle hem ýazýar: bähbit esasly kapitalizm bar bolan wagty, hemişe uruş bolar.
Gaty ýönekeý: göterim nyrhlary awtomatik ýagdaýda eksponensial derejede borçluluga getirýär, we ahyrynda bu
ýagdaý ýurtlaryň biri-birine garşy uruşmagyna getirýär.
Altyn standarty bilen ýagdaý has-da erbet, sebäbi onda ahyrynda hemmesi altyn barada bolýar.
Durnukly pul üpjünçiligi bilen däl, sebäbi onda eksponensial bolup bilmezdi...
Pul üpjünçiligi durnukly bolup bilmez, sebäbi ykdysadyýet ösýär we pul üpjünçiligi ykdysadyýete görä üýtgedilmeli.
Bu takyk krizise getirýär. Bu takyk krizise getirýär. Mesele şunda.
Biz Şotlandia we Beýik Britaniýanyň mysalyndan görüpdik, bu ýagdaý şeýle däldir.
Emma munuň krizise we urşa getirendigi mysallary örän köp.
Esasan hem global ykdysady krizis we ondan soňra başlanan Ikinji jahan urşy bilen baglanyşyklylykda – bu
wakalaryň şeýle çalt yzly-yzyna gelmegi tesadübi däl.
Şonuň üçin ABŞ 1939-njy ýyla çenli global ykdysady krizisde boldy. Olar ondan diňe Ikinji jahan urşunda ýaraglanmak arkaly çykdylar;
bolmasa, olar häzir hem global ykdysady krizisde galardylar.
Şeýle deflýasion krizisten uruşsuz çykyp bolmaýar.
Şonuň üçin zatlar hemişe bolşy ýaly dowam eder.
Deflýasiýa bolar, soňra uly uruş geler – hemmesi ýok edilip, soňra gaýtadan gurlular.
Bu ýene-de bolar. Men Üçünji Dünýä Urşunyň gelýändigini görýärin, ikinji Dünýä urşy gelşi ýaly.
Prosedura şu günki ýaly takyk birmeňzeşdir.
Häzir uly spekulatiw köpük döredilýär.
Adamlar açgözlüge itergi berilýär: paýnamalary satyn almaly, maýa goýmaly, pul işlemeli we hemmäňiz baý bolarsyňyz diýýärler.
Eger ol 1929-njy ýyldaky ýaly partlasa, onda biz şol wagtky ýaly takyk şol bir wakalar tertibini başdan geçireris.
Belki-de, has gowy Ýewropany nähili göz öňüne getirýändigiňizi gysgaça jemläp başlap bilersiňizmi?
hoşallyk bilen, jenap Magnet. Ilki bilen çagyranyňyz üçin köp sag boluň – men şu ýerde bolmagymdan begenýärin.
Meniň üçin bu ýerde bolmak, meniň pikirimçe Ikinji Alternatiw Forum, Ikinji Alternatiw WEF
diýlip atlandyrylýan çärä gatnaşmak uly hormatdyr.
Germaniýa Ýewropadaky suweren döwletleriň birleşiginiň bir bölegi hökmünde garalmalydyr.
Biz bir modeliň tarapdarydyrys. Biz garaşsyz, suweren döwletleriň modeliň tarapdarydyrys, başgaça aýdylanda,
şol atlandyrylýan ata-watalar Ýewropasynyň tarapdarydyrys.
Biz reformalary doly goldaýarys, bu bürokratik canawary ýykyp-ýykyp ýok etmek üçin, sebäbi ol maňa şahsy taýdan
Sowet Soýuzynyň galyndylaryny has köp ýatladýar, we Ýewropa Bileleşigini onuň esasy ýörelgelerine gaýtaryp getirmek üçin.
Bu diňe birokratyýany azaltmak, halky ezýän we işewürliklere hem-de hususy sarp edijilere gadaganlyklar
girizýän on müňlerçe birokrat we döwlet gullukçylaryndan halas bolmak arkaly amala aşyrylyp bilner.
Bu düýbünden erkin bäsleşik, erkin telekeçilik we raýat azatlyklary düşünjesine ters gelýär.
Emma belki biz munuň üstüne gysga wagtda geleris.
Bu hökümet bu gorkunç kansler Friedrich Merziň ýolbaşçylygynda nirede durýar, men ony düýbünden ukypsyz, bu ýurdy
yzygiderli zeperlendirýän bir şahsyýet diýip hasaplaýaryn?
Bu hiç-de gaty çylşyrymly däl.
Biziň energiýa bahalarymyz gaty ýokary. Biz her ýerde halkara bäsdeşlikde ýitirýäris.
Biziň omurga süýümimiz awtoulag senagaty, ýanma motorydyr.
Ýene-de Ýewropa Bileleşigi derejesinde ýanma motorlaryny gadagan etmek barada gürrüň başlaýar. Emma nemes
hökümeti muny goldaýar, şonuň üçin hiç zat edilmeýär!
Soňra Binalaryň Energiýa Kadalary bar. Biz muny hem ajaýyp diýip pikir edýäris.
We eger CSU soňra Bawariýada ýadro elektrik stansiýalaryny partlatmaga başlasa.
Ony göz öňüne getirmeli, ol ýabany tolkun ýaly.
Bu biziň ýurdumyzda maşyn tolkuny, tehnologiýa tolkuny.
Taryh taýdan bu maňa kommunistik Hytaýdaky Maý Zedongyň ýeke kampaniýasyny ýatladýar.
Öňem biri bardy, Mao, ol: "Indi iş şonuň ýaly bolar" diýdi, soňra hemmeler onuň yzyna düşüp, şony hem etdiler.
Açar söz: uly öňe sıçrayyş. Germaniýada şu gün näme üýtgeýär, ol ýerde näme edilýär?
Milyardlarça bahaly durnukly emläkler amortizasiýadan soň ýönekeýçe partladylýar we gaýtaryp bolmajak derejede ýok edilýär.
Işleýän ýadro elektrik stansiýalary, aýratyn-da karbon-neýtral yzly, partdyrylýar, we Germaniýa ýaly
senagatlaşan ýurt ýokarlanýan energiýa bahalary bilen üýtgeýän elektrik üpjünçiligine garaşyp galýar.
Täzelenip bolýan energiýalaryň bu gowşaklygy öňler arzan rus gazy bilen doldurylýardy.
Şonuň bilen meni Ýewropa soragyna gaýtarýar.
Näme üçin Ýewropa liderlerini şeýle derejede müdahale etmäge, Russiýa garşy şeýle derejede çykyş etmäge
iterdi, netijede biziň milli bähbitlerimiz umuman wekilleşdirilmeýär, tersine zyýan çekýär?
Çünki düşünmeli iki zat bar. Russiýasyz Ýewropada uruş alyp barmak mümkin däl, bu bir zat; ikinjisi bolsa,
Russiýanyň tebigy gazy bolmazdan ykdysadyýetimiz bäsdeşlige ukyply däl – bu örän ýönekeý hasaplama.
Sanlaşdyryş häkimýetdäki adamlar üçin mümkinçilik bolup biler. Iň bolmanda, şu gün bu ýerde sanly merkezi bank pullarynyň sanly
şahsyýet bilen baglanyşdyryljakdygy, raýatlara we oppozisiýa toparlaryna garşy basyşyň bir
görnüşi boljakdygy barada ara alnyp maslahatlaşyldy.
Elbetde şeýle, we şonuň üçin adamlar ony isleýärler. Meniň aýtjak bolýan zadym, hemmesi biri-biri bilen baglanyşykly.
Men berk ynanýaryn, koronawirus çäklendirmeleri döwründe gören zatlarymyz syýasatdyr, bu has uly bir zadyň synag yorury boldy.
Sistemalar raýat hukuklaryny çäklendirmek üçin basyş çäreleriniň nire derejä çenli ulanylyp bilinjekdigini we adamlaryň media
arkaly manipulýasiýa, agitasiýa we propaganda arkaly munuň bilen nähili derejede
ylalaşjakdygyny anyklamak üçin örän üns bilen synag edildi.
Bularyň ählisi syýasy-mediýa toplumy tarapyndan adamlary iň uly ýalanlaryň biri bilen ýönekeýçe ýok etmek üçin gurnaldy.
Bu, klimat üýtgemeginden gorkmak bilen takyk şol bir mehanizmdir.
Şeýlelikde, indi gelýär: ah, indi raýatlary gözegçilikde saklamaly! Bu göni gözegçilik döwletine barýar. Näme üçin?
Hawa, siz hiç bir ýaramaz raýatlaryň bolmagyny islemeýärsiňiz! Siz muny George Orwell-iň 1984-üsi ýaly etmek
isleýärsiňiz – munuň nämedigini açyk görersiňiz – daşardan, hyýaly duşman döredilýär we adamlar gözegçilikde saklanýar.
Aldous Huxley hem örän, örän gyzyklydyr, şeýle hem Ray Bradbury hem-de onuň "Fahrenheit 451" kitaby – geljege
distopiýa görnüşli surat çyzýan ajaýyp kitaplar, meniňçe, biz doly tizlik bilen şol tarapdan uçýarys.
Von der Leyen gijeleri biziň habarlarymyzy okaýandygyny görýär, şonuň üçin meniň habarlarym hemmesi okaýar, siziňkiler hem okaýar
diýip pikir edýärin. Bu biraz närahatly, ýöne gowy bolmazmy eger biz ikimiz hem nagt pul bilen töleg edip bilmesek –
açyk aýtsam, bu ýerde hiç biriňiz hem nagt pul bilen töleg edip bilmezdi – şonda sizi gözegçilikde saklap bolar.
Indi bolsa mesele şu: eger häkimýetdäki adamlaryň sazyna oynamasaň, koronawirus pandemiýasy döwründe "Men sanjym etdirjek
däl" diýseň, olar munuň üçin zerur serişdeleri eýe bolup, meselem Bawariýadaky Söder ýa-da Lauterbach ýaly biri,
sanjym edilmedik adamlara näme ederdi diýip pikir edýärsiň?
Hasaplaryň bloklandy, şondan soň köprü astynda hem ýatyp bilerdiň, sebäbi sanly ýewro
syýasy basyşyň bir guralyndan başga zat däl.
Eger siz syýasy garşydaş bolsaňyz, sizi bloklap, emlägiňizi elden alyp bilerler; olar diňe elektron görnüşde
bar bolsa, aňsatlyk bilen konfiskasiýa edip bilerler.
Ahyrynda mesele şunda! Biz indi başga paneliniň emläk barada, Günbataryň emläginiň
bolmazlygy barada gürrüň edendigini diňledik.
Birisi emläk satyn almak isleýändigini aýdýar, beýlekisi munuň garşysyny maslahat berýär.
Men hem soňkusy bilen ylalaşýaryn; onda men gaty düşnükli aýdýaryn: häzir emläk satyn alýan
her kim hökmany ipoteka borçnamalaryna tabydyr.
Biz 1950-nji ýyllarda Germaniýada Jogapkärçiligi deňleşdirmek hakyndaky kanun bilen
munuň nähili çalt bolup biljekdigini gördük.
Onda hökmany ipoteka bolar, şonuň üçin ony hem töläp bilersiňiz, we şol serişdeleriň ählisi diýse bolýar.
Soňundan altyn gadagan ediljek, sebäbi altyny gadagan etmek maýa gözegçilikleriniň öňdebaryjysydyr.
Eger ýewro çökgünligini dowam etdirse, we hakykatdanam şeýle bolar. Ýewro diňe merkezi banklaryň, esasan daşary ýurt merkezi
banklarynyň goldaw satyn alyşlary sebäpli ýaşaýar; olar öz walýutalaryny, ýagny güýçli walýutalaryny ýewro garşy satýarlar.
Olar entek hem bu zibil, bu ähli ýumşak walýutany kabul etmeli. Soňra altyn gadaganlyklary gelýär.
Başgaça aýdylanda, biz muny Birinji jahan urşuna çenli we Birinji jahan urşunyň dowamynda uruş
obligasiýalary we altyn alyş-çalyş arkaly gördük.
Emma soňundan olar muny ýene edip bilmediler, şonuň üçin ol artyk çalyşylyp bolmady, we bu adamlaryň milli
walýutalardan çykyp bilmeýänligi bilen baglanyşykly.
Şonuň üçin adamlar sanly ýewro isleýärler.
Biz bilýäris, bu gymmatly däl walýuta, bu fiat pul, diňe elektron görnüşde, we olar adamlara basyş etmek isleýärler,
şonuň üçin adamlar pikirlerini beýan edip bilmesinler.
Şonda olaryň hasaplary dondurylar. Başga tarapdan, olar bu walýutadan, bu fiat pullardan çykyp bilmezler.
Çep bilen sagyň arasyndaky bu spektr hakykatdanam indi mesele däl, ýa-da azyndan şu günki mesele däl.
Biziň döwrümiziň meselesi hakykatdan hem azatlyk bilen döwlet basyşy arasyndaky dartgynlykdyr.
Şol, hakykatdanam! Meniň üçin şahsy taýdan.
Men hemişe indiki ädimiň näme boljakdygyny bilýärin, oh, ýagny näme üçin AfD, näme üçin olar
şeýle diýýärler, biz bu ýerde sagçylar we ş.m.
Hawa, men hem sag kanatdaky konservatiw, ýöne hemişe ileri tutuljak zatlary kesgitlemeli.
Meniň şahsy ileri tutýan maksadym raýat azatlyklarymyzy goramak üçin basyjy döwlete garşy durmagymyzy üpjün etmäge çalyşmakdyr.
Şol zat meniň syýasata girmegime takyk sebäp boldy.
Şonuň üçin men şu gün şu ýerde oturýaryn.
Men munuňy ömrümiň ahyryna çenli hiç haçan unutman.
We 'urush' sözüni pikir etmezden ulanýanlaryň hemmesi şeýle öňki hatara gitmeli.
Olar öň setirde gönüden-göni duranlara we arka tarapda bolanlara şol ýerde näme bolýandygyny görmeli.
Bu göz öňüne getirip bolmajak zat, we şeýle bir zady täzeden başlamak barada pikir etmek hem örän jogapsyzlykdyr.
Siz bu ideal Ýewropa suratyny çyzanyňyzda, haýsy ýerden başlardyňyz?
ÝB gitmeli. Bu meniň doly talabym.
Ýyllar boýy şertnamalar we krizisler arkaly ÝB özüni Ýewropada işgalçy güýç hökmünde kesgitledi we meniň pikirimçe, bu
kontinenti zalym, awtoritar usulda işgal edip, onuň medeniýetlerini, azatlygyny we söz azatlygyny boýun
egdirip, bu kontinenti hakykatdan hem halas etmek isleýän ýagdaýyna – ýagny uruş galyndylaryna – gaýtaryp barýar.
We takyk şol ýerde ÝB Ýewropany ýene-de şol ýola alyp barýar. Bu ÝB ýatyrylmaly.
Ol indi Ýewropa bilen hiç hili baglanyşygy bolmadyk abstrakt bir düşünjedir.
Bu, Brýusselde, öz enclavlarynda, öz köpüklarynda bolýan zatlardan başga, Ýewropada nämeler bolup geçýändigini
ähtimal indi bilmeýän uzak duran býurokratlaryň toparydyr.
Bu meniň ilkinji talapym bolar we men ylalaşmazdym.
Çünki bu ÝB-i reformalaşdyrmak mümkin däl; bu ýagdaýda ulgamy doly ýykatmaly.
Onuň netijesi näme bolar – uly sorag, ýöne zatlar diňe gowulaşar.
We Ýewropa döwletleri onlarça ýyl bäri bu Ýewropa Bileleşiginiň buýrugyna boýun egýärler.
Men syýasatçylarymyzy döwlet hyýanatynda aýyplaýaryn, olar Ýewropa raýatlaryna hyýanat etdiler, bizi
satdylar we haýsydyr bir bähbitler üçin bizi aldadylar.
Häzirki wagtda Ýewropa hakykatdan hem erbetligiň galasy.
Bu ähli ýamanlyklaryň dörän ýeri. Ýewropany özgertmek mümkin däl.
Bu gün biz tapýan bu Ýewropa hökmany ýagdaýda düýbünden ýok bolmaly.
Bu babatda men bu bürokratik jandyr, öz-özüne salgylanyp duran paternalistik gurama bolan Ýewropanyň gyzylkeş tarapdary
däl; men ony ABŞ-nyň imperiýalistik taslamasy hökmünde görýärin we ol taslama Ýewropa döwletlerine mejbury girizildi.
Gowy meýilleşdirilen, ajaýyp taýýarlanan – mümkinçilik tapanymda munuň barada biraz has gürrüň bererin.
Şonuň üçin men gaty Ýewropaçy däl. Hakykatdanam däl, bolup bolmaýar.
Gözüň öňünde sahnalaşdyrylýan bu pseudo-parlamentarizm barada hakykatdanam gowy zat aýdyp bolmaýar.
Bu hiç zat däldigiň tapgyry.
Çykyşlara seredeniňizde, deputatlara iki ýa üç minut berilýär, soňra mikrofon öçürilýär, esasanam olar von der Leyen
hanýmyň pikirine gabat gelmeýän zatlary aýdanda, ol bolsa şu aralykda aklynda ÝB-niň aňtaw meýilnamalary bilen meşgul bolýar.
Onuň içinde hemmesini görüp bilersiňiz, gözlerinden okap bilersiňiz – aklyndan geçýän totalitar pikirler.
Bu hiç kim isleýän Ýewropa bolup bilmez, elbetde menem däl.
Men şeýle bir Ýewropany haýsydyr bir adamlaryň islejekdigini göz öňüne getirip bilmeýärin, diňe güýje we imperiýalçylyk
ambisiýalaryna gyzyklanýan, täze uruşlara ýa-da azyndan belli bir harby mümkinçiligi döretmäge
taýýarlanýan adamlardan başga. Bu meniň Ýewropam däl.
Men bu soraga özüm üçin örän aňsat jogap berip bilerin: Ähli ÝB edaralaryny derrew, doly we
ornuny başga hiç zat bilen doldurmanka ýapmak.
Ähli Ýewropa resmileri işden boşadyldy, doly we ornuna hiç kim goýulmady. Biz bu bürokrasiýa hiç hili mätäç däldiris.
Men bu podiýumda duranlaryň – we bu özümize gönükdirilen umumy tankydym – öňde belläp geçen propagandanyň tora düşüp,
bu Ýewropanyň, bu Ýewropa Bileleşiginiň özgertilip biljekdigini çaklamak bilen ýalňyşlyk edýändigimize ynanýaryn.
ÝB-ni abatlamagy zerur bolan, doly tutulýan myhmanhana ýaly reformalaşdyrmak mümkin däl.
Bu mümkin däl; biz bu ýerde hiç zady özgertip bilmeris.
Biz ony diňe bir ýatyryp, hakykatdan hem çalyşmazdan ýatyryp bileris!
Raýatlara munuň hiç biri gerek däl, sebäbi munuň hiç biri durmuşa, azatlyga ýa-da mülke goşant goşmaýar.
Bu howp astyndaky gymmatlyklar.
ÝB hiç bir degişli derejede hiç zady gowulaşdyrmady, diňe hemmesini has-da kynlaşdyrdy.
Serge, seni göni Martin Sellneriň ýanynda oturdylar.
Siz bu podiýumda onuň bilen oturyp, gaýtadan göç etmek barada gürleşmelidiginizde, dürli deri reňkli
adamlaryň hemmesini derrew gaýtadan göçürmek isleýändigi aýdylýan Martin'den gorkmaýarsyňyzmy?
Pragada, Çeh Respublikasynda bolsa, elbetde ýok, sebäbi biz ikimiz hem şu wagt şol ýerde daşary ýurtly
hasaplanýarys. Şonuň üçin ol meni deport edip bilmez.
(...) Esasan syýasat, bosgun syýasaty, gaýtadan göçürme we integrasiýa ýaly temalar barada men Martin Sellneriň
birnäçe ýyl bäri adalatsyz çemeleşilip gelinendigine ynanýaryn.
Hawa, akylly kitap okap, üns bilen diňleýän islendik adam... we bu ýigit hem gaty çekiji, owadan diýsek bolýar,
diňe geplemekde ussat däl, eýsem owadan hem – ýok, ýöne onuň pikirleri, pikirlenmeleri düşnükli.
Martin, siz köplenç sitata getirilen we köplenç ara alnyp maslahatlaşylýan remigrasiýa barada kitap ýazdyňyz.
Siziň nazariýalaryňyz gyzgyn diskussiýalary döretdi.
Olar hem "Compact" gadagan etmek baradaky işlerinde ara alnyp maslahatlaşylyş mowzugy boldular.
Häzirki wagtda daşary ýurtluları ýurda gaýtaryp ibermek barada gürleşmek hukuk taýdan ip üstünde ýöremek ýaly.
Şonuň üçin esasy delillerňiz nämeler? Ine gysgaça jemlemesi.
Men bu barada giňişleýin gürrüň edip bilerdim, tutuş bir kitap ýazyp bilerdim, we hakykatdanam bir kitap ýazdym; ol CORRECTIV we
Potsdam şäheriniň kömegi bilen bestseller boldy – şonuň üçin olaryň demonizasiýasynda, bu termini ýok
etmek synanyşygynda olar uly üstünlik gazandylar.
Häzirki wagtda Trump ony ulanýar, Musk ony ulanýar, Portugaliýadaky Chega-dan
Italiýadaky Lega-ya çenli. Esasy ýörelgeler nämeler?
Esasan, bu göç syýasatynda adaty ýagdaýa gaýdyp gelmekdir. Bu gaýtadan göçürilmegi aňladýar.
Çünki biz 2015-nji ýyldan bäri nämeler bolup geçendiginden hem habarsyz.
Çep kanat bize düýbünden gülkünç bir müzakere hödürledi, ýagny: Kanunsyz göç kanunsyzmy?
Elbetde, bu kanuna garşy. Kanuna garşy göç bilen näme bolýar?
Elbetde, ol öýüne dolanmaly. Nokta, bu düýbünden düşnükli.
On ýyl bäri munuň üstünde gürleşmek düýbünden gülkünçdir. Remigrasiýa bolsa bu gürrüňi kadalaşdyrýar.
Baskynyň ahyry, bosgunlyk deliligini togtadyň, Galalyk Ýewropa.
Men Demirgazyk Afrikada adamlar abraý we howpsuzlyk içinde ýaşaýan, hünär öwrenip bilýän, ýöne Ýewropa gelip
bilmeýän kabul zolaglaryny we merkezlerini döretmegi goldaýaryn.
Kanuny we kanunsyz çalşdyryş migrantlygy togtadylmalydyr.
Öz çagalarymyz we öz maşgalalarymyz üçin mähirli medeniýet gerek.
Paralel jemgyýetleriň hem uýgunlaşmagy üçin basyş edilmelidir. Yslamlaşdyryşy togtadyň.
Bu meniň gaýtadan göç etmek teklibimdeki esasy ýörelge bolup, ol erkin gatnaşmak, mejburlyk
däl-de teklipler we ýerli kömek bilen utgaşýar.
Biz öňräk ýerli derejede geljekki mümkinçilikleriň bolmalydygyny ara alyp maslahatlaşdyk.
Eger biz Siriýadan we Nigeriýadan ähli lukmanlary çekip alsak, adamlar tebigy ýagdaýda bize gelerler.
Biz ýerli derejede mümkinçilikler döretmeli, ýerli kömek bermeli, ýöne Ýewropaya
girmegiň hiç hili ýoly ýokdugyny anyk görkezmeli.
Soňra, iki ýylda däl, üç ýylda däl, eýsem 15, 20, 30 ýyldan soň Germaniýa häzirki ýagdaýyndan hem has
nemes bolar. Bu bolsa gysgaça aýdylanda remigrasiýa.
Biz diňe Berlin köçelerine çykdyk.
Men owadan bir klipbord aldym, ýoldan geçýän adamlaryň ýanyna gelip: "Öýüňizde bir migrant kabul edersiňizmi?" diýdim.
Ambarlar doly, jaýlar doly.
Belki jemgyýet üçin bir zat edip, bu migrantlary kabul edersiňizmi? – Hawa, hawa, biz mütläp şony ederis!
Soňra men Feroz Khany burçdan çykardym we: "Ol şol ýerde. Ony derrew özüňiz bilen alyp bilersiňiz!" diýdim.
Soňra: "Ýok, ýok, ýok, biziň hiç ýerimiz ýok!"
Elbetde, biz Germaniýanyň we jemgyýetiň hemişe "biziň ýerimiz bar, biziň ýerimiz bar, hemmäni kabul edip bileris" diýýändigine ünsi
çekmek üçin humor ulanmak isleýärdik. Ýok, biziň ýerimiz ýok.
Elbetde, bu tutuş göç syýasaty şowsuz boldy.
Şeýle-de bolsa, gaýtalanyp-gaýtalanyp aýdylýar: biz islendik adamy kabul edip bileris, olar öz-özüni utgaşdyrar.
Ýok, hemmeler bu ýere goşulmaz. Biz munuň üstüne üns çekmek isleýärdik.
Adamlaryň nähili reaksiýa bildirenini görmek örän gyzykly boldy.
Şonuň üçin, ilki bilen, hawa, elbetde, men gatnaşýaryn.
Soňra Feroz hakykatdanam owadan bir gödek we şykly bir kepka geýip gelýär: "Salam, men şu ýerde!"
Soňra gaty çalt biri aýtdy: "Ýok, bu işlemeýär, bu işlemeýär!"
Germaniýada ýa-da Awstriýada yslamlaşmagyň geljekde has köp terror hüjümlerine getirjek howpyň nähili ulydygyny pikir edýärsiňiz?
Hawa, soňky ýyllarda öňki ýaly uly göwrümli hüjümleriň ýa-da köp sanly synanyşyklaryň bolmaýandygyny görýäris, emma olar esasan
pyçakly hüjümlere öwrüldi; metbugat bolsa, adaty ýagdaýda, muny akyl keselli adam hökmünde görkezmäge, onuň
arkasynda ideologiýanyň ýokdugyny aňlatmaga synanyşýar.
We bu adamlaryň näme üçin munuň ýaly hereket edýändiklerini nygtamak we munuň üstüne üns çekmek örän, örän möhümdir.
Bu örän möhüm mesele, sebäbi esasan metbugat bu hakykaty gizlemäge, ilaty rahatlandyrmaga synanyşýar, şonuň üçin biz bu
hadysanyň gelip çykyşyny, onuň diňe bir ideologiýa – syýasy yslam, yslamçylyk – däldigini, bu ideologiýanyň diňe Germaniýa we
Awstriýany däl, eýsem tutuş Ýewropany yslamlaşdyrmagy maksat edinýändigini bilip bilmeýäris, we bu gündelik
meýilnama dürli derejelerde, dürli usullar, şol sanda terrorizm arkaly berk durmuşa geçirilýär.
Men aýdýan zadym – biz ony Roždestwo güni hem göreris – biz eýýäm howpsuzlyk çäreleriniň güýçlendirilýändigini we Roždestwo
bazarlarynyň adaty raýatlaryň özlerini howpsuz duýmagy üçin berk gorag astyna alynmaly bolýan bu gynandyryjy
ýagdaýyny görýäris – sebäbi, elbetde, hakyky howpsuzlyk ýok.
Men aýdardym, ýurda syýahat resminamalary ýa-da wizasyz girmegiň bu gündeligini wagyz etmegi bes etmelidigimizi.
Biz adamlar bilen oýnamagy bes ederis, sebäbi göze ilýän derejede derisi reňkli biri bolup,
derisi az reňkli biri bilen gürleşenimde hem...
… Men şonça-da az reňkli däl …
Dogry, dogry, men munuňy düýbünden açyk aýtmaly: bu migrantlar Germaniýa, Ýewropa nädip barýarlar?
Hawa, olar serhetlerimiziň öňünde tanklar bilen durup, "serheti açyň, ýa-da ok atarys" diýmeýärler.
Hawa, bu adamlar maksatlaýyn ýagdaýda Ýewropaya, Germaniýa girizilmegine rugsat berildi; olar aldanyp getirildi.
Men iki hepde öň Kongo Demokratik Respublikasynda boldum, we şol ýerde Germaniýada çaga kömeginiň mukdaryny, nämeleri
garaşmalydygyny we ş.m. takyk bilýän kontrabanda torlary hem bar.
Men bosgunlyk we göç krizisiniň hemmesini çözmek üçin örän ýönekeý bir çözgüdim bar.
Men pikir edýärin, eger bosgun kabul ediş merkezleri syýasatçylaryň villalarynyň derrew
ýanynda gurlup bilse, bu iş çalt gutarardy.
Ol mesele örän çalt çözüljekdi, ýöne gülkünç sözleri bir tarapa goýsaň.
Diňe birinji ädim bar, itergi we çekiş faktorlarynyň tersine öwrülmegi.
Dogry aýdýarsyň, aýdşyň ýaly, adamlaryň şu ýere gelmegi üçin berilýän ähli höweslendirmeler
togtadylmaly. Menimçe, biz nirede, haýyş edýärin?
Adamlar Bangladeşden Libýa gelýärler we Ýewropaya barmak üçin kontrabandçylara pul töleýärler – bu olaryň ýurdundan gaçmagy
bilen baglanyşykly däl, bu ykdysady göç, sebäbi biz bu ýerde höweslendirmeleri
hödürleýäris. Elbetde, olar hemmesi derrew gitmeli.
Bu ýere bikanun gelýän bikanun migrantlar hem gitmeli.
Bu, elbetde, ýurda kanunsyz girenleriň hemmesini aňladýar. Kanunsyz girip bilýän her kim kanuny ýagdaýda hem çykyp biler.
Menem muny aýratyn gyzykly tapýaryn – çepçi jemgyýetler: "Köpçülikleýin göç barada
hiç zat edip bilmeris, serhetleri açmaly."
Elbetde, bu ýere millionlar geljek.
Emma deportasiýa edilmegi garaşylýan her bir adam, aýdylmagyna görä, Everest dagyna çykmak ýaly.
Ýönekeý we düşnükli çözgütler gerek.
1945-nji ýyldan bäri biz bu günä duýgusy medeniýetinde ýaşamagy dowam etdirýäris. Hawa. Biz, nemesler, günäli.
Biz adamlary kabul etmelimiz, sebäbi munuň üçin borjumyz bar.
Bizde bu borç ýok! Biz hiç kimi kabul etmeli däl.
Biz kömege mätäç, özleşýän we bu ýerde ikinji öý tapandyklary üçin minnetdar bolan adamlary kabul edip
bileris. We olar, munuň öwezine, bize görkezýärler:
Meni garşyladygyňyz üçin sag boluň, men bu ýerde özümdäki ýaly utgaşaryn!
Eger-de özüňiz, mysal üçin meniň ýaly, maşgalanyňyzda Germaniýa göçüp gelen, bu ýerde dili öwrenen, işlemäge mejbur bolan we
hiç zat mugt berilmedik adamlar bar bolsa... Olara örän kiçi bir jaý berildi, şol jaýda alty adam bir otagda uky edýärdi.
Olar zähmet çekip ýokarlara çykdylar we bu ýurdy halaýardylar hem-de hormat edýardylar. Bu bolsa häzirki wagtda bolmaýar.
Men diňe şunu aýdyp bilerin: bu günä duýgusy medeniýetinden gelip çykýar we biz ondan uzaklaşmaly.
Bu ýerde hemmeleri kabul etmek biziň wezifämiz däl, we elbetde dünýäni halas etmek hem däl.
Ilkinji höweslendirijimiz şundan ybarat: eger siz munuň üçin minnetdar bolup, özüňizi biz bilen
utgaşdyrýandygyňyzy bize görkezseňiz, biz sizi şatlyk bilen kabul ederis. Bu bolsa gowy zat.
Emma bu ýerde özleşmeýän köp adam bar.
Men muny örän, örän uly betbagtçylyk diýip hasaplaýaryn.
Men, Kongodan gelen "gara bomer", "Leopard", men German halkyna gaýratymy ýaýratmak we olara gorkmajak
bolmagy aýtmak isleýärin. Gorkmak erbet ýoldaşdyr.
Men Kongo Demokratik Respublikasyndan bosgun çagasy bolup Ýewropaya geldim, ýolumy tapdym we siziň
ýurdyňyzy söýmegi öwrendim. Meniň çagalarym nemes.
Men häzir bu wezipäni ýerine ýetirmek üçin siziň bilen el-ele tutuşyp işlemäge taýýar.
We men geljek ýyl şoňa kampaniýa geçirmek isleýärin.
Gaty gowy, Stefan Magnet, bu, aýdylyşy ýaly, uly çäräniň guramaçysy – ikinji Alternative WEF häzir Pragada geçirildi.
Paneller tamamlandy, köp sanly ara alyp maslahatlaşmalar boldy we bu ýerde örän
gymmatly, gowy köp sanly aragatnaşyklar döredildi.
Nädälsiňiz? Netijeden kanagatlanýarsyňyzmy?
Men gaty kanagatlandym, sebäbi hemmesi ajaýyp boldy.
Böyük hadysalar bolmady, päsgel beriji hereketler bolmady.
Ähli çykyşçylar geldi, çykyşlaryny etdiler we biri-biri bilen parahat we dostlukly geçindi.
Elbetde, sahnada çekişme boldy, ýöne biz şony isleýäris. Bu gowy – ol birinji ýyldan has gowy boldy.
Men hem hakykat manysynda biz muny başardyrys diýip uly rahatlyk duýýaryn.
Men bu ýerde dürli we ygrarly görnüşde habar berýän şonça köp ajaýyp goşantçylaryň we media
hyzmatdaşlaryň bardygy üçin örän pesgär we minnetdar.
Men hakykatdanam örän şat, biz şu ýerde ýygnanyşdyk we muny indi ikinji gezek ajaýyp ýerine ýetirdik.
Gowy, örän gowy. Stefan, şygaryňyzda "Kritikadan güýje" diýen sözler bardy.
Bu ýerde haýsy güýji göz öňünde tutýandygyňyzy düşünmek üçin 'güýç' sözüni biraz düşündirip bilersiňizmi?
Hawa, men hem jemleýji sözlerimde bu biziň irademizi birleşdirmek barada diýdim.
Biz bir maksada ýetmäge ylalaşanymyzda, umumy bir işi öňe sürmek isleýänimizde, biz güýç
döredip bileris. We biziň üçin şol zat möhümdir.
Bu, anyk çözgütler we anyk pikirler barada gürleşmek we bilelikde işläp biljekdigimiz maksatlary özümize goýmak barada.
We paýlaşylan, gowy guramalanan irade daglary süýşürip biler.
Biz muny COVID-19 bilen gördük, ýüzlerçe müň, ahyrynda millionlarça adam: "Biz gen terapiýasyna mejbur edilmek
islemeýäris, biz sanjymy almak islemeýäris, biz fiziki bitewülügimizi isleýäris, biz azatlygy isleýäris" diýdi.
Bu bolsa protestleriň ösmegine, güýçlenmegine we her ýerde raýat garşylygynyň geçirilmegine getiripdi.
We biz häzir Ýewropada uruş bolmazlygyny isleýäris.
Biz Ursula von der Leyen, Jens Spahn ýa-da bu kuklalar nähili atlandyrylýan bolsa-da,
olaryň bähbidine peýdalanylmagymyzy islemeýäris.
Biz Ýewropa Bileleşiginiň gök ýyldyzly baýdagyna aldanmak islemeýäris; koronawirus ýaly, biz öz-özüni
kesgitlemek we azatlyk içinde ýaşamak isleýäris we bu syýasatçylaryň bizi uruşa çekmegine ýol bermersiň.
Bu, bu ýerde beýan etmek isleýän umumy irademizdir.
Men pikirimçe, bu üstünlikli amala aşyryldy we bu öýdäki tomaşaçylara hem biziň ylalaşýandygymyzy görkezýär.
Biz uruş islemeýäris; geljek ýylda ony öňüni almak üçin häzir güýçlerimizi birleşdirýäris.
Gaty gowy. Şeýle hem bu temany ara alyp maslahatlaşmak üçin dürli-dürli adamlary jemläpdirsiňiz.
Ýewropada mümkin bolan uruş nähili öňüni alyp bolýar?
Siz dürli ugurlaryň hünärmenleri hökmünde size anyk geljekki ädimleriň ýüze çykandygyny duýýarsyňyzmy?
Biz munuňdan hakykatdanam köp zatlary öwrenip aldyk.
Hakykatdanam, simulýasiýanyň we panel diskussiýasynyň bir aýdyň netijesi şundan ybarat
boldy: uruş elbetde öz ady bilen atlandyrylmalydyr.
Bu jenaýatdyr, bu çirkin, bu zalym, bu ganly.
Siz suratlary görkezmeli, duýgulary görkezmeli.
Urş abstrakt däl; ol Gazada ýa-da Siriýada bir ýerde bolup geçmeýär.
Ýok, ol bize gelýär we biz onuň üçin ölmeli, onuň üçin gan akdyrmaly.
Biz öň setirlerde hem-de öýde içagazlarymyzy we golarymyzy ýitirmeli.
Agyr ýok ediji ýaraglaryň düşmegi watanymyza täsir eder.
Soňra bu, "Menem indi frontyna gitmeli däl" diýýän garry adamlara-da täsir eder.
Emma siz oglan torunlaryňyzy we gyz torunlaryňyzy ýitirýärsiňiz, sebäbi deňlik ruhunda gyzlaryň
hem harby gulluga çagyrylmagy göz öňünde tutulýar.
Urş hem öýlerimize gelýär; hemişe şeýle bolup gelýär.
1945-nji ýylda garry adamlar hem bombalamalar, sürgünler we mukaddes ýerleriň we zatlaryň
hormatsyzlyk edilmegi sebäpli ejir çekdiler.
Şonuň üçin bu hemmä täsir eder. Uruş betnäzir, Ýewropada başga bir ganly uruşa mätäç däldiris.
Şonuň üçin bu temanyň siziň ýüregňize gaty ýakyn bolandygyny görüp bilýärsiňiz, we ony tomaşaçylara
hem-de şu ýere ýygnanan hemmä ýetirmek örän möhümdir.
ajaýyp iş. Biz hem bu waka üçin ýene bir gezek gutlaýarys.
Biz munuň barada habar bermekden örän hoşal we panelaryň gysgaça mazmunyny hem jemleris.
Belki tomaşaçylar, ekspertleriň, täsir güýjüne eýe adamlaryň bardygyny görende.
Siz hakykatdanam täsir edijilerden kanslerlige dalaşgärlere çenli hemmeleri bir ýere jemläp bildiniz.
Bu ajaýyp. Bir gün bira içip oturyp, munuňy nähili edip başardyňy maňa gürrüň berersiň. Emma hakykatdanam gowy.
Indi sorag şundan ybarat: tomaşaçyya näme diýersiňiz? Eger-de olar häzir siziň bilen bilelikde
oturgyçda oturyp, sizi synlaýan otaga diňe gepleseňiz.
Her bir adam mümkin boljak urşyň öňüni almak üçin şahsen näme edip biler?
Hawa, men aýdyň-aýdyň pikirde, biz diňe itergi berýäris.
Biz koronawirus pandemiýasy we dürli media önümlerinden tomaşaçylara eýýäm tanalýan köp şahsyýetleriň adamlaryň ynamyny
gazanan beýleki programmalarynda hem bilelikde hereket edýändigimizi we uruşa
garşy bileleşýändigimizi görkezmek isleýäris.
Biz muny edýäris. Biz ýol görkezýäris. Biz jogapkärçiligi öz üstümize alýarys.
Biz tomaşaçylaryň hem gatnaşyp biljek giň gerimli mümkinçilikleri hödürleris, olaryň käbiri aňsat gatnaşyp boljak bolar.
Biz hemmäniň Kla.TV ýa-da AUF1 ýaly telewideniýe kanalyny döredip bilmejekdigini doly bilýäris.
Her kim hem ýüzlerçe müň adamly mega-demonstrasiýany gurup bilmeýär ýa-da akylly hukuk
bildirişlerini ýazýan advokat bolup bilmeýär.
Emma hemmeler bir zat edip biler. Hemme flyer paýlap biler. Hawa, hemmeler stiker ýelpeýip biler.
Her kim häzir öz maşgalasynyň we garyndaşlarynyň arasynda, işde ýa-da adaty myhmanlarynyň stolynda
näme howp astynda durýandygyny aýdyň beýan edip biler.
Hawa, häkimýetde oturanlar jenaýatlaryny uruşa ýüzlenip örtmek isleýärler.
We olar bizi hemişe bolşy ýaly peýdalanmak isleýärler.
Biz häzir şahmat tahtasyndaky piýadalaryň özegimiz.
Olary diňe gylyç bilen öldürmeli. We biz aýtmaly: Ýok!
Her tomaşaçy özüne soramaly: men näme edip bilerin? Men öňde durmak isleýärinmi?
Ehtimal ýok. Hawa, köp adam munuňy islemeýär.
Onda belki men muny dostlarym bilen ara alyp maslahatlaşyp bilerin. Hawa, belki menem muny hem etmek islemeýärin?
Soňra men gijede gizlinçe flýerleri paýlaýaryn ýa-da stikerleri nirede bolsa bir ýere ýapdyrýaryn.
Kilise gaýdyp gelip, sanjym azatlykdyr, uruş azatlykdyr diýende, men kilisäniň gapysyna "Uruşa ýok!
Parahatçylyga ýa!" diýen stiker ýapyşdyraryn – näme bolsa-da.
Ýa-da men sadaka berip bilerin. Men goldap bilerin.
Men köpeltiiji bolup bilýärin. Men programmalary ýükläp, sosial senzurany aýlamak üçin olary gaýtadan ýükleyip bilýärin.
Mümkinçilikleriň müňi bar. Her kim özüniň näme goşant goşup biljekdigini göz öňünde tutmaly.
Eger geljek 2026-njy ýylda biz diňe garaşyp, hiç zat etmesek, şol wagt henizem bir zat edip bolar, sebäbi soňundan olar düwünleri
berkidip, parahatçylykly garşylyk üçin köp mümkinçilik galmaz.
Häzir hiç zat etmeýänler, soňra mümkin bolmadyk mahaly näme üçin hiç zat etmedik diýen soraga ýüzbe-ýüz bolmaly bolarlar.
Indi hereket etmegiň wagty geldi! Aktywizm işjeň bolmak diýmekdir, we hemmeler indi
parahatçylyk ugrunda haýsydyr bir görnüşde işjeň bolmaly.
Bu gaty uly beýanat! Bu interwýuňiz we tutuş çäräňiz üçin köp sag boluň. Biz siziň üçin umyt baglaýarys we bu
parahatçylygyň hakykatdanam saklanmagyny üpjün etmek üçin tutuş programma boýy size goldaw bereris. Sag boluň.
Ikinji A-WEF-de göni efirde. Häzir göni efirde Elias Sasek bilen bilelikde.
Elias, sen düýn hem şu ýerde boldyň, has ir gelipdiň.
Siz şol ýerde biraz kiçi toparça, bize elýeterli bolmadyk ýapyk bir dairede örän möhüm meseleler barada
pikir alyşdyňyz... Şol ýerde näme barada gürrüňdeş bolandygyňyzy bize aýdyp bilersiňizmi?
Mysalyňyz barmy? Düýn karar berlen bolup biljek bir zady aýdyp bilersiňizmi?
Biz bilmekde örän gyzyklanýarys.
Hawa, düýnki gepleşikler örän gyzykly boldy.
Biz hem bir nokatda ylalaşjakdygymyza doly ynanýardyk:
Häzirki wagtda, azatlyk hereketine, elimizdeki bilim gurşawyna we erkin metbugata gönükdirilen iň uly howplaryň biri näme?
Biz munuň açyk-aýdyň gölge gadaganlykdygyna ylalaşdyk; süni aň algoritmleri internetde ýerleşdirýän ähli
zatlarymyzy reýtinglerinde seljerip, indi olary görkezmeýärler we elýeterliligini süni usulda çäklendirýärler.
Bu çäre garşy – hemmämiz görenimiz ýaly – diňe bir zat möhümdir: bilelikde hereket etmek, bilelikde işlemek, öz
egolarymyzy bir tarapa goýmak we bu köpügi ýa-da bu kölege gadaganlygyny bilelikde ýeňip geçmek.
Menem mysal üçin bilelikdäki kampaniýalarda has köp programmany A4 formatynda tekst görnüşinde taýýarlamaga
ylalaşmagymyzy gaty gyzykly tapdym, şonda adamlar olary çap edip, özleri paýlaýjy bolup bilerler.
Şonuň üçin biz aýlawyň ýapylýandygyny görýäris, analoglyga, onlaýn däl görnüşe gaýdýarys.
Indi biz Kla.TV Offline bilen eýýäm ep-esli öňde barýarys.
S&G bilen birnäçe ýyl bäri özümiz çap etmek, paýlamak we paýlaýyş torlaryny döretmek
bilen meşgullanýan işimiz hem örän meşhurdyr.
Men pikir edýärin, geljek ýyllarda bu ep-esli ösüşini dowam etdirer we bu kölege gadaganlygyna garşy
göreşmek üçin örän gowy kampaniýa ýa-da çözgütdir, sebäbi ol sanly elýeterliligi çäklendirýär.
Gaty täsirli! Seni tanýan hemmeler bilýärler, häzir Kla.TV-de IT bölüminde ähli zady dolandyrýandygyňy we ony özüň gurnandygyňy.
Siz ýene-de bir gaty intensiv ýyl geçirdiňiz, has köp täze ösüşler bilen – siz häzirlikçe Kla.TV Offline-i
belläp geçdiňiz, ulgam işe girizildi we işleýär, bu hem internetden garaşsyz aragatnaşyk gurmagyň bir nokady.
Bu işleýärmi? Tomagçylara berjek pikirleriňiz bar ekenmi?
Hawa, bu ynanmajak. Biz ýakynda hasabat taýýarladyk we hasaby barladyk, häzir 40-dan gowrak ýurt gatnaşýar.
Bu işiň nähili dinamik bolýandygyna ynanmak kyn, we şu agşam hem maňa bu taslama barada birnäçe gezek soradylar.
Şükürler bolsun, biz habarlylygy ýokarlandyrmak işinde öňdebaryjydyrys we käbirler şonuň ýaly
taslamalary hödürlemegi göz öňünde tutýarlar.
Bularyň ählisi ösüp biler, ýöne aýdylşy ýaly, oflayn täze organikdir.
Bu üstün geler ýa-da gelmeli.
Söhbetlerden şahsy duşuşygyň geçen ýyl geçiren wirtual duşuşyklarymyzdan düýbünden
tapawutlydygyny aňsatlyk bilen görmek bolýardy.
Iliq atmosfera, özara düşünje we diňe bilelikde bu döwri geçip biljekdigimizi duýmak bardy.
Gaty gowy! Hawa, muny ýerine ýetirmegiň ýeke-täk ýoly şol, we hemmeler üçin bu işe çenli gurup geleniňiziň
ähli önümler bilen henizem oflaýn işleýändigine we mugt bolmagyna ynanmak elbetde aňsat däldi.
Ýa-da pikirler nähili boldy? Men muny ynanmaýan, muny göz öňüne getirip bilmeýän adamlary görýärin.
Hawa, eger siz munuň hakda bilmeýän bolsaňyz, biz bilelikde nähili işleýändigimizi we bizi höweslendirýän
zatlarymyzy – biziň ygrarlylygymyzy bilmeýän bolsaňyz, munuňy göz öňüne getirmek örän-örän kyn.
Men adamlary höweslendirmek we olary ony iki adama geçirmäge ruhlandyrmak üçin gaty diskini mugt berýändigimizi aýtdym.
Bu göz öňüne getirip bolmajak zat, biziň üçin hem göz öňüne getirip bolmajak zat.
Etmeli zat diňe bir: gelip bizi görmeli, ýerli derejede biziň bilen aragatnaşyk gurmaly we bizi tanamalysyň.
We düýbünden täze dünýäler açylýar!
Men adamlara bu zatlary aýdanyňda, olar başga bir planetadan gelipdir ýaly bolup
görünýär we men olara uly duýgudaşlyk duýýaryn.
Emma adamlar bizi hökmän tanamaly, gelip görmeli.
Ol hakykatdanam bar, pul bolmadyk bu täze dünýä, pul esasy orun eýelemän, adamlar bolsa ýürekden
goňşularyna ýetirmek we olaryň ýanynda bolmak üçin ygrarly.
Men mugt bilim giňişliginde şu ugurda bolup geçýän we geljekde-de boljak ähli ösüşlerden hoşal.
Bu özboluşly. Dogrusyny aýtsam, men "Welt mit Geld"-de hem şeýle önümleri tapmadym – olar şeýle bir zady hödürleýärler.
Siz bu önümleri gaýtalap-gaýtalap beýleki hemmä hem hödürleýärsiňiz we tutuş habarlylyk
hereketiniň olardan peýda görmegine kömek edýärsiňiz.
Bu hakykatdanam ajaýyp.
Ähli tagallalaryňyz, ygrarlylygyňyz we sarp eden wagtyňyz üçin köp sag boluň.
Men seniň her ýerde talap edilýändigiňi bilýärin we seni bir pursatdan soň şatlyk bilen ýene-de goýbererin.
Sag boluň, we eger men islendik ýagdaýda kömek edip bilsem we biz bilelikde üýtgeşiklik
döredip bilsäk, onda her tagalla mätäç bolar!
Ajaýyp, Elias, hey!
"Her jemgyýetde garşylyk öýjükleri bar."
Eger ol ýok bolsa, onda durmuşa geçmegi mümkin däl.
Sebitiňizdäki Kla.TV topary bilen habarlaşyň: www.kla.tv/vernetzung