Na bokeseni na mikili lokola Suisse to Allemagne, epai wapi mangwele ezalaki ya bolingo na boumeli ya bambula
ebele, ata kino na mobu 2020, ba états nionso ya Amerika bazalaki na mangwele mosusu ya makasi mpo na bana.
Kolanda basango ya media, Florida ezali sikoyo kolongola mibeko ya kotiya mangwele mpo na bana na biteyelo ya leta.
"Moko na moko na yango ezali mabe mpe etondi na nsoni mpe na boombo," elobi Joseph Lapado, mokonzi ya biro ya
bokolongono ya mboka, kolanda lisolo moko na zulunalo NZZ .
Mwango oyo na Florida ezali eteni ya mbongwana ya politiki ya monene na nse ya Mokambi ya Bokolongono Robert F. Kennedy Junior,
oyo azali se kotuna mituna mingi na ntina ya matomba ya mangwele.
Na ngambo mosusu, OMS ekebisi na likama oyo ezali se komata ya bopalangani ya masangu mpe kɔfɔ ya ngulu na bisika ya
bafandi, balobi ete ntina ezali bokitisi moke ya motango ya bato oyo bazali kozwa mangwele, ata mpe na Allemagne mpe na Suisse.
Mpo na kopekisa bokono epalangana mbala moko uta na Etats-Unis kino na Europe, esengeli motango ya bato oyo bazwi mangwele
etikala likolo. Kobangisa bato boye ezali likambo ya sika te.
Na ndakisa, eleki sikoyo mbula koleka zomi, zulunalo ya sango Der Spiegel elobaki ete: "Moralɛ ezalaki moko ya
bokono oyo bato bazalaki kobanga mingi koleka mpe oyo ebomaka mingi na mokili mobimba."
Na sima, mangwele eyaki, mpe nsɔmɔ ya bokono oyo bakanisaki ezali ya bomwana esilaki.
Sikawa ba virus ezali kopanzana lisusu na Allemagne – lokola mbano ya nsima ya kozanga mposa
ya komitiya mangwele mpe ya bansango ya lokuta.
Engebene na lisolo ya NZZ oyo etángamaki na ebandeli, "nzela ya malamu koleka mpo na kobundisa makanisi ya lokuta
ya kotɛmɛla mangwɛlɛ ezali na nzela ya mateya ya bosembo."
Kla.TV emonisi na ba programmes ebele ete ba médias oyo babengaka ya minene – esangisi mpe NZZ – pene na ntango nyonso
bapesaka sango ya solo te, mingi mingi na ntina na mangwele.
Kla.TV esalemaki mpo ete ba media oyo bazali kokweya mingi na mokumba na bango ya kopesa basango ya bonsomi.
Mpe mpo na ntina wana, Kla.TV mpe elukiluki biyano mpo na bino:
Ezali solo ete mangwele ya masɔkɔ ebikisi déjà bamilio ya bato na mokili mobimba na bokono ya makasi mpe na liwa?
Boye ezali mpenza mpo na mangwele nde maladi ya bokono ya bato ebele lokola ngolo ezali lisusu likama te lelo oyo?
Tótala mituya ya liwa ya sarampion na boumeli ya mibu 130 oyo eleki.
Na site internet ya CDC , mikanda ya kala emonisi motango ya bato bakufaka mpo na bantina ekeseni banda mobu 1880.
Na tango wana, motango ya liwa mpo na maladi ya sururi ezalaki 41,4 na bato 100 000.
Ba données etali Prusse na tango wana.
Na mobu 1890, motango ya liwa ekitaki moke kino na liwa 40,6 mpo na bato nkoto nkama moko.
Mbula zomi na sima, motango ya liwa ezalaki kobaluka kati na liwa 23 na 31 mpo na bafandi nkóto nkama moko.
Na motango mobimba, yango elingaki koloba liwa ya masangu koleka nkoto zomi mbula na mbula. Tótalela sikoyo mitango ya sika.
Ba publications ya "bga" ya mobu 1994 etangi motango ya liwa ya maladi ya mbemba mpo na
bambula 1924 kino 1938 na Reich ya Allemagne.
Na mobu 1925, bato 11 na kati ya nkóto nkama (100 000) bakufaki na maladi ya surélé, na mobu 1930 kaka 4,6, mpe na
mobu 1935 kaka 2,5 na kati ya bafandi nkóto nkama (100 000).
Ba données mpo na teritware ya République Fédérale ya Allemagne ezali kobanda mobu 1950. Na mobu wana, bato 0,8 na
kati ya nkama nkoto moko bakufaki kaka na maladi ya surélé.
Na 1960, ezalaki kaka 0,29, mpe na 1970, kaka 0,13.
0,13 na bato nkóto nkama na nkama ezali moke koleka eteni moko na nkama misato ya motango ya liwa na mobu 1880, oyo
ezalaki koleka 40 na bato nkóto nkama na nkama na tango wana.
To, mpo na koloba yango na lolenge mosusu: na mobu 1970, na Allemagne, bato koleka mwa moke 10
000 bakufaki na maladi ya sururi, kasi kaka 79.
Na maloba mosusu, liwa ya masangu na Allemagne ekitaki pene na pɔsɔ 99,7 kati na 1880 na 1970 – kozanga mangwele ata moko!
Kino na ebandeli ya bambula 1970 nde bapesaki mangwele ya liboso ya masɔkɔ na Allemagne.
Liyebisi oyo etángami na ebandeli ya lisolo oyo, ewuti na Der Spiegel, oyo elobi ete mangwele nde ememeli
bokitisi ya motango ya bato ya maladi ya fievre ya mbwa, ezali na yango polele lokuta.
Na mobu 1962, emonanaki lokola maladi ya sururu ekomaki likama te, na boye ete Vice-Président ya Office Fédéral ya Santé
mpe Président ya Institut Robert Koch na ntango wana, Prof. Georg Henneberg, akomaki na Gazette Fédérale ya Santé ete:
Kozwa mangwele ya surélé na ntango oyo elobami te, mpo ete surélé ezalaka likama kaka na bafundela moke oyo
ekoki kosalisama na nkisi. Yango wana, kopesa nkisi ya libateli na bato nyonso ezali na ntina te.
Kasi, Allemagne ebandaki kotiya mangwele ya suru na ebandeli ya bambula ya 1970.
Prof. Henneberg, oyo sikoyo azali membre ya STIKO, emonani lokola alingaki komitiya mosika na etaleli na ye mpe,
elongo na ba membres mosusu ya STIKO, andimaki toli ya mangwele.
Mokomi ya programme oyo atunaki na Ministère Fédéral ya Santé (BMG).
Ministère Fédéral ya Santé ezali na sango nini etali bantina ya kokita na pɔsɔ 99 ya liwa ya maladi
ya suri – ata liboso ete mangwele ya suri ebima?
BMG elobi: "Ezali kaka na nzela ya ba programmes ya vaccination ya monene nde bokende liboso ya solo esalemi na
mokili mobimba na etumba mpo na kolonga maladi ya surélé.
Engebene na OMS, motango ya bakufi ya masangu ekitaki na 84 likolo ya nkama kati na mobu
2000 na 2016, longwa na 550 000 kino 89 780.
Na eleko yango moko, mangwele ya masɔkɔ epekisaki liwa ya pene na bamilio 20,4 ya bato.
Na kosala bongo, BMG ezongelaki propagande ya momeseno ya ba kompani ya nkisi, kasi eyanolaki te na motuna oyo
etunamaki. Yango wana mokomi ya programme atunaki lisusu makasi, mpe na nsima Ministère Fédéral ya Santé endimaki ete:
"Ezali solo ete motango ya liwa mpo na bamaladi mingi ya bokono ya bato ekitaki makasi, mingi mpenza mpo na bomoi ya malamu
koleka mpe bilei ya malamu oyo eyaki na yango, bopeto ya malamu koleka (mingi mpenza kopesa mayi ya komela mpe kobwaka bosoto),
biyamba oyo etali mpenza kokanga bokono lokola kotya moto pembeni mpe kokanga bato soki bokono epanzani, mpe kosalela
nkisi, ata liboso ete baprogramɛ ya mangwele ya monene ebanda.
Na yango, mokumba ya bamaladi ya bokono ekitaki na mokili mobimba, na mikili ya bokoli mpe na Allemagne. Yango
ezali mpe solo mpo na likambo ya masangu na Allemagne. "
Yango wana, emonani polele ete ata liboso ya kobanda kopesa mangwele ya surélé, bokono ya surélé ezalaki lisusu
likama te, mingi mpenza mpo na bomoi ya bato oyo ebongaki.
Oyo etali kaka Allemagne te, kasi mpe bikolo nyonso ya bozwi oyo ebimisaka biloko ya misala.
Mokomi mpe motɛmɛli ya mangwele Wolfram Klingele amonisi yango na mozindo na série ya babuku na ye mitano "Vaccination
– Makambo ya solo", na kosaleláká mitángo ebele ya Leta.
Soki mangwele ya sururi ezalaki na litomba moko ya malamu, bolongi ya baprogramɛ ya mangwele
yango esengelaki mpe emonana na mituya ya liwa.
Awa okoki komona elilingi uta na mokanda "Vaccination prevalence and immune protection against measles, mumps, rubella and TBE in
fourth-year pupils in Baden-Württemberg 2008/09" oyo ebimisami na Biro ya Leta ya
Baden-Württemberg mpo na Makambo ya Bokolongono.
Emonisi kokita makasi ya motango ya liwa ya maladi ya sururi banda 1950 kino na ebandeli ya bopanzi mangwele na
ebandeli ya bambula 1970 – mpe kokita lisusu kino na 1989.
Zwa ekateli yo moko. Omonaka kokita makasi oyo ebandaki na bokotisi ya mangwele na 1973?
Tosukisi na maloba ya avocat mpe physicien Clifford Miller, oyo amonisi polele ete likanisi oyo balobaka mbala na mbala ete
mangwele moko nde ekitisaki bokono ya bopalangani lokola masangu na mikili ya bokoli, ezali nde
propagande ya mayele mingi ya ba kompani ya nkisi:
"Mpo na lolenge oyo ya kokolisa mituya koleka ndelo, oyo ezalaki kosalema mbala na mbala, emonanelaki ngai polele koleka ete ba
kompani ya nkisi na eleko ya sima ya bitumba ya bambula 1950 na 1960 bazalaki kaka kotala ndenge mituya
ya bokono ezalaki kokita mbangu na mikili ya Wɛsti.
Oyo ezalaki libaku ya mombongo ya matabisi mpo na kobanda baprogramɛ ya bokɔngɔli ya bato ebele. Bakokaki kaka kolonga.
Statistiki ya bokono uta na bikeke mibale elakisaki ete motango ya bato bazwaka bokono ekitaki makasi mpenza, mpe
bokitisi wana ekobaki na nivo ya nse sima ya mobu 1940.
Ezalaki lokola kosakana ndembo na kokita ngomba, na mopepe makasi ya nsima – mpe
kotɛlɛmɛla ekipi oyo ezalaki kaka na lokolo moko.
Esengeli ete bango (ba kompani ya nkisi) bayebaki ete bakovende bakomama lokola babikisi ya mokili mobimba liboso ya bokono.
Esengeli mpe ete bamonaki ete soki moto moko azwi bibongiseli noki mpenza, libaku oyo elingaki kobunga, mpo ete
motango ya bokono mpe ya liwa elingaki kokoba kokita kino ekoma na nse mpenza na suka ya ekeke ya 20."
Tango ekoki mpenza ete mayele oyo ya propagande ya ba kompani ya nkisi – oyo bato ya politiki mpe ba media
bazali kobomba – eyebana mpe emonisama polele, kaka na Etats-Unis te, kasi na mokili mobimba!
Na yango, bósolola na monganga na bino, bakonzi, babiro, baninga ya mosala, baninga mpe bato oyo boyebi, na kotalela makambo oyo.
Mpe koma mokanda epai ya éditeur, na ndakisa, soki lisolo moko elobi lisusu ete mangwele
ekitisi bokono ya bopalangani lokola masangu.