WEBVTT

00:00.976 --> 00:07.020
Ho fapana le dinaha tse kang Switzerland kapa Jeremane, moo ente
e neng e le ya boithaopo ka dilemo tse mashome,

00:07.020 --> 00:13.691
bonyane ho fihlela ka 2020, dinaha tsohle tsa US di bile
le mefuta e itseng ya ente e tlamang bakeng sa bana.

00:13.691 --> 00:20.080
Ho latela litlaleho tsa boralitaba, Florida joale e
hlakola litlhoko tsa ente bakeng sa bana likolong tsa sechaba.

00:20.080 --> 00:26.121
"E mong le e mong oa bona o fosahetse ebile o tletse nyeliso le
bokgoba," ho boletse Joseph Lapado, hlooho

00:26.121 --> 00:31.446
ea bolaoli ba tsa bophelo bo botle ba
lehae, ho latela sengoloa se hlahileng ho NZZ .

00:31.446 --> 00:37.974
Boikitlaetso ba Florida ke karolo ea phetoho e akaretsang
ea leano tlas'a Mongoli oa Bophelo bo Botle, Robert F.

00:37.974 --> 00:42.639
Kennedy Junior, ea ntseng a nts'a belaella melemo ea liente.

00:42.639 --> 00:48.957
Ka lehlakoreng le leng, WHO e lemosa ka kotsi e ntseng e eketseha
ea ho qhoma ha masoebe le sefuba sa khomo sebakeng sa

00:48.957 --> 00:55.857
heno, ho thoeng ho bakoa ke ho theoha hanyenyane ha
sekhahla sa ente, ho kenyeletsa le Jeremane le Switzerland.

00:55.857 --> 01:02.984
Ho thibela ho qhoma ha mafu ho tšoaetsana ka kotloloho ho
tloha US ho ea Europe, sekhahla sa ente mona se tlameha ho

01:02.984 --> 01:07.000
lula se le holimo. Ho tsosa tšabo hona ha se ntho e ncha.

01:07.000 --> 01:13.714
Ka mohlala, lilemong tse fetang leshome tse fetileng, makasine oa
litaba Der Spiegel o ile oa tlaleha: "Maselese e ne e le le leng

01:13.714 --> 01:17.360
la mafu a tšabehang ka ho fetisisa le a bolaeang lefatšeng."

01:17.360 --> 01:23.113
Yaba ho tla ente, mme tshabo ya lefu leo ho
neng ho nahannwe hore ke la bongoana ya lebalwa.

01:23.113 --> 01:27.123
Jwale dikokwanahloko di a ntse di ata hape
Jeremane – e le phello ya morao ya ho

01:27.123 --> 01:30.913
qea-qea ho enta le tlhahisoleseding e fosahetseng.

01:30.913 --> 01:36.830
Ho latela sengolwa sa NZZ se qotsitsweng qalong,
"tsela e molemohadi ya ho lwantsha mehopolo e se nang

01:36.830 --> 01:41.661
motheo e kgahlanong le ente ke ka thuto e tshepahalang."

01:41.661 --> 01:47.082
Kla.TV e bontšitse mananeong a mangata hore mecha ea phatlalatso
e bitsoang e ka sehloohong – e kenyeletsang

01:47.082 --> 01:52.526
NZZ – e batla e sa fane ka tlhahisoleseling
e tšepahalang, haholo-holo mabapi le liente.

01:52.526 --> 01:56.893
Kla.TV e thehiloe hobane mecha ena ea litaba e
ntse e hloleha ka ho eketsehileng mosebetsing

01:56.893 --> 01:59.797
oa eona oa ho fana ka litlaleho tse ikemetseng.

01:59.797 --> 02:04.068
Mme ka lebaka lena, Kla.TV e boetse e
batlisisitse dipotso bakeng sa hao:

02:04.068 --> 02:11.511
Na ke nnete hore liente tsa maselese li se li pholositse batho
ba limilione lefatšeng ka bophara bokuleng bo matla le lefu?

02:11.511 --> 02:18.668
Na ehlile ke ka lebaka la liente hore mafu a
tšoaetsanoang a kang maselese ha a sa le kotsi kajeno?

02:18.668 --> 02:23.626
Ha re shebeng sekhahla sa mafu a
maselese lilemong tse 130 tse fetileng.

02:23.626 --> 02:29.602
Webosaeteng ea CDC , litokomane tsa nalane li bontša sekhahla
sa mafu bakeng sa lisosa tse fapaneng tsa lefu ho tloha ka 1880.

02:29.602 --> 02:35.016
Ka nako eo, sekgahla sa mafu a maselese e
ne e le mafu a 41.4 ho batho ba 100,000.

02:35.016 --> 02:37.858
Lintlha li bua ka Prussia ka nako eo.

02:37.858 --> 02:44.140
Ka 1890, sekgahla sa mafu se ne se theohile
hanyane ho ya ho mafu a 40.6 ho baahi ba 100,000.

02:44.140 --> 02:49.763
Lilemo tse leshome hamorao, sekhahla sa mafu se ne se
fetoha-fetoha pakeng tsa mafu a 23 le 31 ho baahi ba 100,000.

02:49.763 --> 02:58.105
Ka kakaretso, hoo e ne e le mafu a fetang 10,000 a maselese selemo
se seng le se seng. Ha re fetoheleng lipalo tsa morao-rao.

02:58.105 --> 03:03.056
Liphatlalatso tsa "bga" tsa 1994 li qotsa
sekhahla sa mafu a maselese bakeng sa lilemo

03:03.056 --> 03:06.696
tsa 1924 ho isa ho 1938 naheng ea German Reich.

03:06.696 --> 03:13.396
Ka 1925, batho ba 11 ho ba 100,000 ba ile ba
hlokahala ka lebaka la maselese, ka 1930 e le 4.6

03:13.396 --> 03:18.364
feela, mme ka 1935 e le 2.5 feela ho baahi ba 100,000.

03:18.364 --> 03:24.069
Lintlha tsa sebaka sa Rephaboliki e Kopaneng ea Jeremane li
fumaneha ho tloha ka 1950 ho ea pele. Ka selemo seo, batho

03:24.069 --> 03:26.676
ba 0.8 ho ba 100,000 ba ne ba ntse ba shoela mafu a sefuba.

03:26.676 --> 03:33.369
Ka 1960, e ne e le 0.29 feela, mme ka 1970, e le 0.13 feela.

03:33.369 --> 03:39.290
0.13 ho baahi ba 100,000 ke ka tlase ho karolo ea
lekgolong la boraro ea sekhahla sa mafu sa 1880,

03:39.290 --> 03:43.169
se neng se feta 40 ho baahi ba 100,000 ka nako eo.

03:43.169 --> 03:47.743
Kapa, ka ho e beha ka tsela e nngwe: ka 1970, batho ba
ka hodimonyana ho 10,000 ba ile ba hlokahala ka lebaka

03:47.743 --> 03:51.205
la maselese naheng ya Jeremane, empa e bile ba 79 feela.

03:51.205 --> 03:58.606
Ka mantsoe a mang, mafu a maselese Jeremane a
theohile ka hoo e ka bang liphesente tse 99.7 pakeng

03:58.606 --> 04:03.380
tsa 1880 le 1970 – ntle le ente efe kapa efe ho hang!

04:03.380 --> 04:09.078
E bile feela mathwasong a lilemo tsa bo-1970 ha
liente tsa pele tsa maselese li ne li fanoa Jeremane.

04:09.078 --> 04:14.080
Polelo e qotsitsoeng qalong ea sengoloa sena ho tsoa ho
Der Spiegel, e bolelang hore ente ke eona e bakileng ho

04:14.080 --> 04:17.827
fokotseha ha mafu a masoebe, ka hona ke leshano le hlakileng.

04:17.827 --> 04:25.163
Ka 1962, ho bonahala maselese a ne a se a sa kotsi hoo Motlatsi
oa Mopresidente oa Ofisi ea Bophelo bo Botle ea

04:25.163 --> 04:33.483
Federale le Mopresidente oa Setsi sa Robert Koch, Prof. Georg
Henneberg, a ileng a ngola ho Federal Health Gazette:

04:33.483 --> 04:42.157
Ho entoa khahlanong le maselese ha ho kgothaletswe hajwale hobane
maselese a kotsi feela maemong a sa tlwaelehang a ka phekolwang

04:42.157 --> 04:47.398
ka meriana. Ka hona, thibelo ya sewa ka ente ha e na motheo.

04:47.398 --> 04:53.242
Leha ho le jwalo, Jeremane e ile ya qala ho entela
kgahlanong le maselese mathwasong a dilemo tsa bo-1970.

04:53.242 --> 04:59.660
Prof. Henneberg, eo hona joale e leng setho sa STIKO, ho
bonahala a ne a batla ho ikarola tlhahlobong ea hae, mme, a e-na

04:59.660 --> 05:03.980
le litho tse ling tsa STIKO, a tšehetsa khothaletso ea ente.

05:03.980 --> 05:09.113
Mongoli oa lenaneo lena o ile a botsa
Lekala la Federale la Bophelo bo Botle (BMG).

05:09.113 --> 05:15.047
"Lekala la Federale la Bophelo bo Botle le na le tlhahisoleseding
efe mabapi le mabaka a phokotseho ea liperesente tse 99

05:15.047 --> 05:18.861
mafung a maselese – le pele ho kenyelletso ea ente ea maselese?"

05:18.861 --> 05:23.563
BMG e bolela: "Ke feela ka mananeo a maholo a
ente moo tsoelopele e kholo e entsoeng

05:23.563 --> 05:27.098
lefatšeng ka bophara ntoeng khahlanong le masoebe."

05:27.098 --> 05:35.758
Ho ya ka WHO, palo ya mafu a kanketse e
theohile ka diphesente tse 84 pakeng tsa 2000

05:35.758 --> 05:40.592
le 2016, ho tloha ho 550,000 ho ya ho 89,780.

05:40.592 --> 05:46.441
Nakong eona eo, liente tsa maselese li
thibetse mafu a ka bang limilione tse 20.4.

05:46.441 --> 05:53.311
Ka ho etsa jwalo, BMG e ile ya pheta dipuo tse tlwaelehileng tsa
papatso tsa indasteri ya meriana, empa ya se ke ya araba potso e

05:53.311 --> 05:58.264
neng e botsitswe. Ka hona, mongodi wa lenaneo o
ile a tswela pele ho botsa, mme ka moo Lekala

05:58.264 --> 06:01.477
la Federale la Bophelo bo Botle la ipolela hore:

06:01.477 --> 06:06.713
Ke 'nete hore sekhahla sa lefu la mafu a mangata a tšoaetsanoang
se theohile haholo, le pele ho kenyelletso ea mananeo a

06:06.713 --> 06:12.298
pharaletseng a ente, haholo-holo ka lebaka la maemo a phetlo a
ntlafetseng le phepo e nepahetseng e amanang le 'ona, bohloeki bo

06:12.298 --> 06:17.534
ntlafalitsoeng (haholo-holo phepelo ea metsi a nooang le
tlhoekiso ea likhoerekhoere), mekgwa e lebisitsweng ya ho laola

06:17.534 --> 06:22.464
tshwaetso jwalo ka ho kgaohanya le ho behela batho ka thoko ha ho
ka ba le ho qhoma ha bolwetse, le tshebediso ya

06:22.464 --> 06:27.862
meriana, di ne di se di fokotsehile haholo pele
ho kenngwa tshebetsong ha mananeo a maholo a ente.

06:27.862 --> 06:34.165
Ka lebaka leo, boima ba mafu a tšoaetsanoang bo fokotsehile
lefatšeng ka bophara, linaheng tse tsoetseng pele indastering le

06:34.165 --> 06:38.657
hape Jeremane. Sena se sebetsa le maemong a maselese Jeremane. "

06:38.657 --> 06:44.081
Ka hona, ho hlakile hore le pele ente ea maselese e
hlahisoa, maselese a ne a se a sa baka kotsi,

06:44.081 --> 06:48.091
haholo-holo ka lebaka la maemo a phetlo a ntlafetseng.

06:48.091 --> 06:52.375
Sena ha se sebetse feela Jeremane, empa le
dinaheng tsohle tse ruileng tse indasterileng.

06:52.375 --> 06:58.540
Mongoli le mohlahlobisisi oa liente, Wolfram Klingele, o paka
sena ka botlalo letotong la hae la libuka tse hlano "Liente –

06:58.540 --> 07:03.249
Lintlha tsa Nnete" a sebelisa lipalo-palo tse ngata tsa semmuso.

07:03.249 --> 07:08.286
Haeba liente tsa maselese li ne li na le phello efe
kapa efe e ntle, katleho ea mananeo a liente tsa maselese

07:08.286 --> 07:11.564
le eona e ne e lokela ho bonahala lipalopalong tsa mafu.

07:11.564 --> 07:19.304
Mona o ka bona setšoantšo se tsoang khatisong "Boholo ba ente le
tšireletso ea 'mele khahlanong le maselese, mumps, rubella le

07:19.304 --> 07:27.812
TBE ho baithuti ba kereiti ea bone Baden-Württemberg 2008/09"
e entsoeng ke Ofisi ea Bophelo ea Naha ea Baden-Württemberg.

07:27.812 --> 07:35.156
E bontša phokotseho e kholo haholo ea sekhahla sa mafu a
maselese ho tloha ka 1950 ho fihlela qalong ea ente lilemong tsa

07:35.156 --> 07:39.804
pele tsa bo-1970 – le phokotseho e 'ngoe ho fihlela ka 1989.

07:39.804 --> 07:48.481
Iketsetse kahlolo. Na o bona ho putlama
ho potlakileng ha ho qala ente ka 1973?

07:48.481 --> 07:54.951
Re qetella ka qotso e tsoang ho 'muelli oa molao le setsebi sa
fisiksi Clifford Miller, ea pepesang polelo e atisang ho phetoa

07:54.951 --> 08:01.370
ea hore liente li le 'ngoe feela li fokolitse mafu a tšoaetsanoang
a kang maselese linaheng tse tsoetseng pele indastering, e

08:01.370 --> 08:05.396
le leqheka le bohlale la phatlalatso la lik'hamphani tsa meriana:

08:05.396 --> 08:12.071
"Ka lebaka la mofuta ona oa ho feteletsa lipalo, o neng o
etsahala khafetsa, ho ile ha hlakeha ho 'na le ho feta hore

08:12.071 --> 08:18.975
lik'hamphani tsa meriana nakong ea kamora ntoa ea lilemo tsa
bo-1950 le bo-1960 li ne li mpa li shebile feela sekhahla sa

08:18.975 --> 08:23.107
mafu se neng se theoha ka potlako linaheng tsa Bophirimela.

08:23.107 --> 08:29.578
Ena e ne e le monyetla o nang le phaello e kholo oa ho
tsebisa mananeo a phalliso ea liente. Ba ne ba ke ke ba hloloa.

08:29.578 --> 08:35.755
Dipalopalo tsa mafu tsa dilemo tse makgolo a mabedi di bontshitse
hore sekgahla sa ho hlaha ha mafu se

08:35.755 --> 08:42.190
theohile haholo, mme ho theoha hona ho ile ha
tswela pele ho ba boemong bo tlase kamora 1940.

08:42.190 --> 08:45.928
Kahoo ho ne ho tshwana le ho bapala bolo ya maoto o theoha
leralla, o na le moya o matla o o sutumetsang ka morao –

08:45.928 --> 08:48.448
kgahlanong le sehlopha se nang le leoto le le leng feela.

08:48.448 --> 08:53.023
Ba (lik'hamphani tsa meriana) e tlameha hore ebe
ba ile ba hlokomela hore liente tsa bona li tla

08:53.023 --> 08:56.120
rorisoa e le bapholosi ba lefatše ho tsoa malwetseng.

08:56.120 --> 09:02.830
Ba tlameha hape ba ile ba hlokomela hore ntle le haeba motho a ka
nka khato kapele haholo, monyetla ona o ne o tla lahleha, hobane

09:02.830 --> 09:07.423
qetellong ea lekholo la bo20 la lilemo, sekhahla
sa ho kula le ho shoa se ne se tla be se

09:07.423 --> 09:11.801
theohile le ho feta ho fihla maemong a tlase haholo."

09:11.801 --> 09:16.812
Ke nako e loketseng hore leqheka lena la phatlalatso la indasteri
ea meriana – le patiloeng ke boralipolotiki le

09:16.812 --> 09:22.330
mecha ea litaba – le pepesetsoe 'me le tsejoe
eseng feela United States empa lefatšeng ka bophara!

09:22.330 --> 09:26.687
Ka hona, tobana le ngaka ea hau, ba boholong,
mekhatlo ea 'muso, basebetsi-'moho,

09:26.687 --> 09:30.403
metsoalle le batho bao u ba tsebang ka lintlha tsena.

09:30.403 --> 09:35.677
Mme o ngole lengolo ho mohlophisi, mohlala,
haeba sengolwa se boela se bolela hore meento e

09:35.677 --> 09:38.690
fokoditse mafu a tshwaetsanang a jwalo ka maselese.
