Şweýsariýa ýa-da Germaniýa ýaly, onýyllyklap sanjymlaryň islegli bolup gelýän ýurtlardan tapawutlylykda, ABŞ-nyň ähli
ştatlarynda çagalar üçin belli bir hökmany sanjymlar bar.
Metbugat habarlaryna görä, Florida häzir döwlet mekdeplerindäki çagalar üçin sanjym talaplaryny ýatyryp goýýar.
"Olaryň her biri nädogry we kin we gullyk duýgusy bilen doly," dedi ýerli saglyk edarasynyň
başlygy Jozef Lapado, NZZ-de çap edilen makalada .
Floridadaky başlangyç Saglyk sekretary Robert F. Kennedy Junioryň ýolbaşçylygyndaky umumy syýasat üýtgeşmeginiň bir
bölegidir; ol sanjymlaryň peýdalaryny barha sorag astyna alýar.
Dünýä saglyk guramasy (DSG), beýleki tarapdan, Germaniýa we Şweýsariýa ýaly ýurtlarda hem biraz peselýän sanjym
derejesiniň sebäpli ýerli difteriýa we köpýelýän öksürik ýokanjylarynyň ýüze çykmak howpunyň artýandygyny duýdurýar.
AŞŞ-dan Ýewropaya keselleriň gönüden-göni ýaýramagynyň öňüni almak üçin bu ýerde sanjym derejesi
ýokary bolmaly. Bu gorkuzmak hiç zat täzelik däl.
Mysal üçin, on ýyldan gowrak wagt mundan ozal habar žurnaly Der Spiegel şeýle habar berdi: "Kızamık
dünýäde iň gorkuly we iň ölümli keselleriň biri boldy."
Soňra sanjym edildi we çagalyk keseli diýlip çaklanan keselden dörän gorky unuduldy.
Indi Germaniýada wiruslar täzeden ýaýraýar – bu sanjym ýadawlygynyň we nädogry maglumatlaryň gijikdirilen netijesi.
Başlangyçda getirilen NZZ makalasyna görä, "esaslandyrylmadyk anti-vaktsinasiýa pikirleri bilen
göreşmegiň iň gowy ýoly dogry bilim bermekdir".
Kla.TV köp sanly programmalarynda, şol sanda NZZ-i hem öz içine alýan "esasy" media diýlip atlandyrylýan habar
serişdeleriniň, aýratyn-da sanjymlar barada, hakykatdanam dogry maglumat bermeýändigini görkezdi.
Kla.TV döredildi, sebäbi bu media serişdeleri garaşsyz habar bermek borjyny barha ýerine ýetirip bilmeýärler.
Şu sebäpli Kla.TV bu meseläni siziň üçin derňedi:
Çinmi, difteri sanjymlary dünýäde millionlarça adamy agyr kesellerden we ölümden halas etdi?
Hakykatdanam sanjymlar sebäpli kiçik çeçeň ýaly ýokuşly keseller häzir howply dälmi?
Gel, soňky 130 ýylyň dowamynda çaga keseli sebäpli ölüm derejesine seredeliň.
CDC-niň websaýtynda taryhy resminamalar 1880-nji ýyldan bäri dürli ölüm sebäplerine görä ölüm derejesini görkezýär.
Şol wagtda çaga keseli boýunça ölüm derejesi 100 000 adama 41,4 ölümdi.
Maglumat şol wagtdaky Prussiýa degişlidir.
1890-njy ýylda ölüm derejesi biraz pese gaçyp, 100 000 ýaşaýja 40,6 ölüm boldy.
On ýyl soňra ölüm derejesi 100 000 adama 23-den 31-e çenli üýtgedi.
Mutlak görnüşde, bu her ýyl 10 000-den gowrak difteri ölümine deňdi. Gelin has soňky sanlara geçeliň.
1994-nji ýyldaky "BGA neşirleri" Germaniýa Reýhinde 1924–1938-nji ýyllar üçin çaga keseli ölüm derejesini agzýar.
1925-nji ýylda her 100 000 adamdan 11-i çaga keseline ýol tutup öldi, 1930-njy ýylda diňe 4,6,
1935-nji ýylda bolsa her 100 000 ýaşaýjydan diňe 2,5-i.
Federal Germaniýa Respublikasynyň territoriýasy boýunça maglumatlar 1950-nji ýyldan başlap elýeterlidir. Şol ýylda
her 100 000 adamdan henizem 0,8-i çaga keseli sebäpli öldi.
1960-njy ýylda ol diňe 0,29 boldy, 1970-nji ýylda bolsa diňe 0,13 boldy.
100 000 adama 0,13 az bolup, bu 1880-nji ýyldaky ölüm derejesiniň 100 000 adama 40-dan
gowrak bolan döwrüniň üç ýüzden biriniň hem azdyr.
Ýa-da başgaça aýdylanda: 1970-nji ýylda Germaniýada difteriýadan ölýänleriň sany 10
000-den biraz köp bolupdy, emma diňe 79 adam öldi.
Başgaça aýdylanda, Germaniýada 1880–1970 ýyllar aralygynda difteriýa keseline bolan ölüm derejesi
takmynan 99,7 göterim azaldy – hiç hili sanjym edilmän!
Almanýada ilkinji qızamyk sanjymlary 1970-nji ýyllaryň başlarynda berildi.
Bu makalanyň başynda Der Spiegel-den getirilen we sanjymlarň çaga keseliň azalmasyna jogapkärdigini
öňe süren beýanat şonuň üçin açyk-aydyn ýalandyr.
1962-nji ýyla çenli çaga keseli şübhesiz şonça howpsuz hasaplanylýardy, şonuň üçin şol wagtky Federal Saglyk Gullugynyň
wise-prezidenti we Robert Koch Institutynyň prezidenti prof. Georg Henneberg Federal Saglyk Gazetinde şeýle ýazdy:
Kızamıkka garşy sanjym etmek häzirki wagtda maslahat berilmeýär, sebäbi qızamık diňe seýrek ýagdaýlarda howply bolup,
ol ýagdaýlar bejergi arkaly bejerilip bilýär. Şonuň üçin köpçülikleýin profilaktika esaslandyrylmaýar.
Şeýle-de bolsa, Germaniýa 1970-nji ýyllaryň başynda qızamaga garşy sanjym bermäge başlady.
Prof. Henneberg, häzir STIKO agzasy bolup, görünüşe görä öz baha bermeginden uzaklaşmak isleýärdi we beýleki
STIKO agzalary bilen bilelikde sanjym maslahatyny goldady.
Bu programmanyň awtory Federal Saglyk Ministrligine (BMG) ýüzlendi.
"Federal Saglyk Ministrliginiň elinde difteriýa sanjymy girizilmezden ozal difteriýa keseli bilen baglanyşykly ölümleriň
99 göterim azalmagynyň sebäpleri barada nähili maglumat bar?"
BMG aýdýar: "Diňe giň gerimli sanjym programmalary arkaly dünýäde çaga çarpylyşyna garşy göreşde uly ösüş gazanyldy."
Dünýä saglyk guramasynyň maglumatyna görä, 2000–2016-njy ýyllar aralygynda çaga keseli sebäpli
ölümleriň sany 550 000-den 89 780-e çenli 84 göterim azaldy.
Şol bir döwürde, difteriýa garşy sanjymlar takmynan 20,4 million ölümleriň öňüni aldy.
Şeýlelik bilen BMG derman senagatynyň adaty propagandasyny gaýtalady, ýöne berlen soraga jogap bermedi.
Programmanyň awtory meseläni has-da berk gozgady, munuň netijesinde Federal Saglyk Ministrligi boýun aldy:
"Köp sanly ýokanç keselleriň ölüm derejesiniň, giň gerimli sanjym programmalary girizilmezden ozal hem, esasan ýaşaýyş derejesiniň
ýokarlanmagy we munuň bilen baglanyşykly iýmitleniş ýagdaýynyň gowulanmagy, sanitariýa şertleriniň (esasan içgi suw üpjünçiligi
we kanalizasiýa) gowulanmagy netijesinde ep-esli azalandygy hakykatdyr, epidemiki ýagdaýynda izolýasiýa we karantin ýaly
gönükdirilen infeksiýa gözegçiligi çäreleriniň we derman serişdeleriniň ulanylmagynyň giň gerimli sanjym programmalary
girizilmezden ozal hem ep-esli azalandygyny görkezýär.
Netijede, infeksiýa keselleriniň ýükü dünýä derejesinde, senagatlaşan ýurtlarda we Germaniýada azaldy. Bu
Germaniýadaky çaga ýokuş keseli ýagdaýyna hem degişlidir.
Şonuň üçin aýdyň bolýar, difteriýa garşy sanjym girizilmezden ozal hem difteriýa howp
döretmeýärdi, esasan durmuş şertleriniň gowulanmagy sebäpli.
Bu diňe Germaniýa däl, eýsem ähli baý senagatlaşan ýurtlara hem degişlidir.
Awtor we sanjym tankydçysy Wolfram Klingele bu baradaky subutnamalary köp sanly resmi
statistikalary ulanyp, "Sanlyk – Faktylar" atly bäş jildlik kitap seriýasynda jikme-jik subut edýär.
Eger kiçi çeýnege garşy sanjymlar haýsydyr bir oňyn täsir edip bilse, kiçi çeýnege garşy sanjym programmalarynyň
üstünlikleri ölüm statistikalarynda hem görünmeli.
Bu ýerde Baden-Würtemberg Döwlet Saglyk Gullugynyň 2008/09 okuw ýylynda dördünji synp okuwçylarynda difteriýa, tetanus, körpe çaga
keseli, mumps, rubella we TBE garşy sanjym ýaýramagy we immun goragy baradaky neşirinden alnan diagrammany görüp bilersiňiz.
Bu, 1950-nji ýyldan 1970-nji ýyllaryň başyndaky sanjym başlanýança çenli çaga difteri ölüm derejesiniň örän uly azalanlygyny –
we 1989-njy ýyla çenli mundan beýläk hem azalanlygyny görkezýär.
Özüň karar ber. 1973-nji ýylda sanjym girizilenden soň çalt kemelme bar diýip görýäňizmi?
Biz advokat we fizigi Clifford Milleriň sitatasy bilen jemleýäris; ol sanjymlaryň öňdebaryjy senagat ýurtlarynda diňe
sanjymlar arkaly masal ýaly ýokanç keselleri azaltdy diýip köplenç gaýtalanýan iddiýany derman kompaniýalarynyň
akylly propagandistik hiyläsi hökmünde açyp görkezýär:
"Şuňa meňzeş sanlaryň gaýtalanýan artyk görkezilmegi zerarly, 1950-nji we 1960-njy ýyllaryň uruşdan soňky döwründe derman
kompaniýalarynyň Günbatar dünýäde keselleriň çalt pese gaçýan derejesine diňe syn edýändigi meniň üçin barha aýdyňlaşdy.
Bu köpçülikleýin sanjym programmalaryny girizmek üçin girdejili iş mümkinçiligi boldy. Olar diňe ýeňip bilerdi.
Iki asyrlyk keseller statistikasy keseliň ýüze çykma derejesiniň ep-esli azalandygyny we bu azalmanyň 1940-njy
ýyldan soň hem pes derejede dowam edendigini görkezdi.
Bu, güýçli arkawel bilen dagdan aşak futbol oýnamaga meňzeýärdi – diňe bir aýagy bolan topar bilen.
Olar (derman kompaniýalary) öz sanjymlarynyň kesellerden dünýäni halas ediji hökmünde garşylanjakdygyny duýupdyrlar.
"Olar şeýle hem duýmaly boldular: kimdir biri örän çalt hereket etmese, bu mümkinçilik ýitiriljekdi, sebäbi
20-nji asyryň ahyrynda kesellilik we ölüm derejesi has-da peselip, örän pes derejä düşjekdi."
Derman senagatynyň syýasatçylar we metbugat tarapyndan goldanýan bu propagandalyk hiyläsi indi aç-açan
görkezilmeli we diňe Birleşen Ştatlarda däl, eýsem tutuş dünýäde giňden mälim bolmalydyr!
Şonuň üçin bu faktlary lukmanyňyza, häkimiýetlere, edaralara, kärdeşleriňize, dostlaryňyza we tanyşlaryňyza ýüzleniň.
Mysal üçin, bir makala ýene-de sanjymlaryň çaga keseli ýaly ýokuşly keselleri azaltdy diýse, redaktora hat ýazyň.