1
00:00:00,976 --> 00:00:06,718
Ngokungafani namazwe afana neSwitzerland noma iJalimane, lapho
ukugoma bekuzithandela iminyaka eminingi,

2
00:00:06,718 --> 00:00:13,691
okungenani kuze kube ngu-2020, zonke izifundazwe e-United
States bezinokugoma okuthile okubalulekile ezinganeni.

3
00:00:13,691 --> 00:00:20,080
Ngokwemibiko yezindaba, iFlorida manje isisusa
izimfuneko zokugoma izingane ezikoleni zikahulumeni.

4
00:00:20,080 --> 00:00:27,025
"Ngamunye wabo akulungile futhi ugcwele
ukudikibala nobugqila," kusho uJoseph Lapado, inhloko

5
00:00:27,025 --> 00:00:31,446
yegunya lezempilo lendawo, ngokwencwadi ethi NZZ .

6
00:00:31,446 --> 00:00:38,148
Lo mkhankaso eFlorida uyingxenye yokuguqulwa
kwenqubomgomo jikelele ngaphansi koNgqongqoshe Wezempilo uRobert

7
00:00:38,148 --> 00:00:42,639
F. Kennedy Junior, oqhubeka ekubuza izinzuzo zokugoma.

8
00:00:42,639 --> 00:00:48,947
I-WHO, ngakolunye uhlangothi, iwisa isixwayiso ngengozi ekhula
yokuqhuma kwemigulo yasendaweni, okubandakanya i-measles nesifo

9
00:00:48,947 --> 00:00:55,857
sokukhwehlela esikhulu, okuthiwa kubangelwa ukwehla kancane
kwezinga lokugoma, kuhlanganise eJalimane naseSwitzerland.

10
00:00:55,857 --> 00:01:02,984
Ukuvimbela ukusabalala kwezifo ngqo kusuka e-United
States kuya eYurophu, izinga lokugoma lapha kumele lihlale

11
00:01:02,984 --> 00:01:07,000
liphezulu. Lokhu ukudala ukwesaba akuyona into entsha.

12
00:01:07,000 --> 00:01:12,405
Ngaphezu kweminyaka eyishumi edlule, isibonelo, iphephabhuku
lezindaba iDer Spiegel libike: "Umkhuhlane

13
00:01:12,405 --> 00:01:17,360
wama-measles wawungomunye wezifo
ezazisesabeka kakhulu futhi ezibulalayo emhlabeni."

14
00:01:17,360 --> 00:01:23,113
Kwabe sekuza ukugoma, kwathi ukwesaba kwalesi sifo
esacatshangwa ukuthi siyisifo sobuntwana kwasala.

15
00:01:23,113 --> 00:01:27,491
Manje amagciwane ayasabalala futhi eJalimane –
njengomphumela wokubambezeleka kokukhathala ngemijovo

16
00:01:27,491 --> 00:01:30,913
yokugoma nokusabalala kolwazi olungelona iqiniso.

17
00:01:30,913 --> 00:01:37,041
Ngokwencwadi ye-NZZ ecashunwe ekuqaleni, "indlela
engcono kakhulu yokulwa nemibono engenasisekelo

18
00:01:37,041 --> 00:01:41,661
yokuphikisa imijovo ukufundiswa ngokwethembeka".

19
00:01:41,661 --> 00:01:48,234
I-Kla.TV iveze ezinhlelweni eziningi ukuthi okubizwa
ngabezindaba eziyinhloko – okuhlanganisa i-NZZ – cishe abasoze

20
00:01:48,234 --> 00:01:52,526
banikeze ulwazi oluqotho, ikakhulukazi mayelana nokugoma.

21
00:01:52,526 --> 00:01:59,797
Kla.TV yasungulwa ngoba lezi ziteshi zezindaba
sezihluleka kakhulu emsebenzini wazo wokunikeza imibiko ezimele.

22
00:01:59,797 --> 00:02:04,068
Futhi ngenxa yalesi sizathu, i-Kla.TV ihlolisise lolu daba ngawe:

23
00:02:04,068 --> 00:02:08,391
Ingabe kuyiqiniso ukuthi imijovo yokugoma
i-measles isivele yasindisa izigidi zabantu

24
00:02:08,391 --> 00:02:11,511
emhlabeni wonke ekuguleni okukhulu nasekufeni?

25
00:02:11,511 --> 00:02:18,668
Ingabe ngempela kungenxa yokugoma ukuthi izifo
ezithathelana njengemvukuzane sezingenasongo namuhla?

26
00:02:18,668 --> 00:02:23,626
Ake sibheke izinga lokufa ngenxa
yomkhuhlane wama-measles eminyakeni engu-130 edlule.

27
00:02:23,626 --> 00:02:29,602
Kuwebhusayithi ye-CDC , imibhalo yomlando ikhombisa izinga
lokufa ngezimbangela ezahlukene zokufa kusukela ngo-1880.

28
00:02:29,602 --> 00:02:35,016
Ngaleso sikhathi, izinga lokufa ngomkhuhlane
wama-measles lalingama-41.4 ukufa kwabantu abangama-100 000.

29
00:02:35,016 --> 00:02:37,858
Idatha ibhekisela ePrussia ngaleso sikhathi.

30
00:02:37,858 --> 00:02:44,140
Ngo-1890, izinga lokufa lehle kancane laya
ku-40.6 ukufa kwabantu abayizigidi ezingama-100,000.

31
00:02:44,140 --> 00:02:47,499
Emuva kweminyaka eyishumi, izinga lokufa
lashintsha phakathi kokufa okungu-23 no-31

32
00:02:47,499 --> 00:02:49,763
kwabantu abayizinkulungwane ezingama-100,000.

33
00:02:49,763 --> 00:02:54,635
Ngokuphelele, lokho kwakungaphezu kuka-10
000 ukufa ngenxa yomkhuhlane we-measles

34
00:02:54,635 --> 00:02:58,105
minyaka yonke. Masibheke izinombolo zakamuva.

35
00:02:58,105 --> 00:03:02,677
Imibhalo ye-BGA yango-1994 ikhomba izinga
lokufa ngenxa yomkhuhlane wama-measles

36
00:03:02,677 --> 00:03:06,696
eminyakeni engu-1924 kuya ku-1938 eReich yaseJalimane.

37
00:03:06,696 --> 00:03:13,871
Ngo-1925, abantu abayishumi nanye kwabangu-100 000 bashona ngenxa
yomkhuhlane we-measles, ngo-1930 kwashona abangu-4.6 kuphela,

38
00:03:13,871 --> 00:03:18,364
kanti ngo-1935 kwashona abangu-2.5 kuphela kwabangu-100 000.

39
00:03:18,364 --> 00:03:23,996
Idatha yezwe leRiphabhulikhi Yezwe LaseJalimane iyatholakala
kusukela ngo-1950 kuqhubeke. Ngonyaka lowo, kwabantu abayizi-100

40
00:03:23,996 --> 00:03:26,676
000, abangu-0.8 basashona ngenxa yokugula ngumkhuhlane wamakhowe.

41
00:03:26,676 --> 00:03:33,369
Ngo-1960, kwakungu-0.29 kuphela,
kanti ngo-1970, kwakungu-0.13 kuphela.

42
00:03:33,369 --> 00:03:38,697
0.13 kwabangu-100 000 kungaphansi kwelinye
kwangu-300 lwenzalo yokufa ngonyaka ka-1880,

43
00:03:38,697 --> 00:03:43,169
eyayingu-40 nangaphezulu kwabangu-100 000 ngaleso sikhathi.

44
00:03:43,169 --> 00:03:47,585
Noma, ngenye indlela yokusho: ngo-1970, abantu
abangaphezu kuka-10 000 bashona ngenxa yomkhuhlane

45
00:03:47,585 --> 00:03:51,205
we-measles eJalimane, kodwa kwashona abangu-79 kuphela.

46
00:03:51,205 --> 00:03:58,804
Ngamanye amazwi, ukufa ngenxa yomkhuhlane
we-measles eJalimane kwehle cishe ngo-99.7% phakathi

47
00:03:58,804 --> 00:04:03,380
kuka-1880 no-1970 – ngaphandle kokugoma nhlobo!

48
00:04:03,380 --> 00:04:09,078
Kwaze kwaba ekuqaleni kweminyaka yama-1970 lapho
imijovo yokuqala yokugoma i-measles yafakwa eJalimane.

49
00:04:09,078 --> 00:04:14,207
Isitatimende esicashunwe ekuqaleni kwale ndatshana
evela ku-Der Spiegel, esithi ukugoma kuyimbangela yokwehla

50
00:04:14,207 --> 00:04:17,827
kwezifo ze-measles, ngakho-ke ngokusobala kuyinkohliso.

51
00:04:17,827 --> 00:04:25,453
Ngo-1962, kubonakala sengathi umkhuhlane wama-measles wawungasabi
lutho kangangokuba uSekela Mongameli weHhovisi Lezempilo

52
00:04:25,453 --> 00:04:33,483
Likazwelonke noMongameli weRobert Koch Institute, uProfesa
Georg Henneberg, wabhala kuGazethi Yezempilo Likazwelonke:

53
00:04:33,483 --> 00:04:41,695
Ukuqhushunjelwa i-measles okwamanje akukhuthazeki ngoba
i-measles iyingozi kuphela ezimweni ezingavamile ezingelashwa

54
00:04:41,695 --> 00:04:47,398
ngokwelashwa. Ngakho-ke ukuvimbela ngobuningi akusekho isidingo.

55
00:04:47,398 --> 00:04:53,242
Nokho, iJalimane yaqala ukugoma
i-measles ekuqaleni kweminyaka yama-1970.

56
00:04:53,242 --> 00:04:59,696
Profesa Henneberg, manje eseyilungu le-STIKO, kubonakala
sengathi wayefuna ukuzihlukanisa nokuhlaziywa kwakhe, futhi,

57
00:04:59,696 --> 00:05:03,980
kanye namanye amalungu e-STIKO, wavuma isincomo sokugoma.

58
00:05:03,980 --> 00:05:09,113
Umbhali walolu hlelo wabuza
eMnyangweni Kazwelonke Wezempilo (BMG).

59
00:05:09,113 --> 00:05:15,227
"Yiluphi ulwazi iMnyango Kazwelonke Wezempilo elinalo mayelana
nezizathu zokwehla ngo-99% kokufa ngenxa yomkhuhlane we-measles

60
00:05:15,227 --> 00:05:18,861
– ngisho nangaphambi kokwethulwa komjovo wokugoma i-measles?"

61
00:05:18,861 --> 00:05:27,098
I-BMG ithi: "Kuphela ngezinhlelo zokugoma ezinkulu lapho kube
nokuthuthuka okukhulu emhlabeni wonke ekulweni nesifo sokugula."

62
00:05:27,098 --> 00:05:40,592
Ngokwe-WHO, inani lokufa ngenxa ye-measles lehle ngo-84% phakathi
konyaka ka-2000 no-2016, lisuka ku-550,000 laya ku-89,780.

63
00:05:40,592 --> 00:05:46,441
Ngesikhathi esifanayo, imijovo yokugoma
i-measles ivimbele cishe izigidi ezingama-20.4 zokufa.

64
00:05:46,441 --> 00:05:53,619
Ngokwenza kanjalo, i-BMG yaphinda iphinda ipropaganda evamile
yomkhakha wezokwelapha, kodwa ayizange iphendule

65
00:05:53,619 --> 00:06:01,477
umbuzo obuzwayo. Ngakho-ke umbhali wohlelo waqhubeka
ecindezela, lapho-ke uMnyango Kazwelonke Wezempilo wavuma:

66
00:06:01,477 --> 00:06:06,422
"Kuyiqiniso ukuthi izinga lokufa lezifo ezithathelana
ngokutheleleka eziningi lehle kakhulu, ngisho nangaphambi

67
00:06:06,422 --> 00:06:11,902
kokwethulwa kwezinhlelo zokugoma ezinkulu, ikakhulukazi ngenxa
yokuphucuka kwezindinganiso zokuphila kanye nesimo esingcono

68
00:06:11,902 --> 00:06:17,069
sokudla, ukuthuthukiswa kwezempilo (ikakhulukazi ukuhlinzekwa
kwamanzi okuphuza nokulahla udoti lwamanzi angcolile),

69
00:06:17,069 --> 00:06:21,925
izinyathelo eziqondile zokulawula ukutheleleka ezifana
nokuhlukaniswa nokuvalelwa kwabantu uma kuqhuma isifo,

70
00:06:21,925 --> 00:06:27,862
kanye nokusetshenziswa kwemithi, sebezinciphile
kakhulu ngaphambi kokwethulwa kwezinhlelo zokugoma ezinkulu.

71
00:06:27,862 --> 00:06:32,787
Ngenxa yalokho, umthwalo wezifo ezithathelana ngomkhovu wehlile
emhlabeni wonke, emazweni athuthukile

72
00:06:32,787 --> 00:06:38,657
kwezimboni kanye naseJalimane. Lokhu kusebenza
futhi esimweni somkhuhlane we-measles eJalimane.

73
00:06:38,657 --> 00:06:44,497
Ngakho-ke kuyacaca ukuthi ngisho nangaphambi kokwethulwa
komjovo wokugoma i-measles, i-measles yayingasasongeli,

74
00:06:44,497 --> 00:06:48,091
ikakhulukazi ngenxa yokuphucuka kwezimo zokuphila.

75
00:06:48,091 --> 00:06:52,375
Lokhu akusebenza eJalimane kuphela, kodwa nakuzo
zonke izizwe ezicebile ezithuthukile kwezimboni.

76
00:06:52,375 --> 00:06:56,932
Umbhali nomgxeki wokugoma, uWolfram Klingele, ukufakazela lokhu
ngokuningiliziwe ochungechungeni lwakhe

77
00:06:56,932 --> 00:07:03,249
lwezincwadi eziyisihlanu olubizwa ngokuthi "UkuGoma –
Amaqiniso" esebenzisa izibalo eziningi ezisemthethweni.

78
00:07:03,249 --> 00:07:07,990
Uma imijovo yokugoma i-measles yayinayo
imiphumela emihle, impumelelo yezinhlelo zokugoma

79
00:07:07,990 --> 00:07:11,564
i-measles nayo bekufanele ibonakale ezibalweni zokufa.

80
00:07:11,564 --> 00:07:18,490
Lapha ungabona umdwebo ovela ekushicilelweni "Ukuxhaphaka
kokugoma nokuvikelwa komzimba ekuguleni ngumkhuhlane, i-mumps,

81
00:07:18,490 --> 00:07:24,032
i-rubella kanye ne-TBE kubafundi bonyaka wesine
eBaden-Württemberg ngo-2008/09" okuvela eHhovisi

82
00:07:24,032 --> 00:07:27,812
Lezempilo LikaSifundazwe saseBaden-Württemberg.

83
00:07:27,812 --> 00:07:33,711
Kubonisa ukwehla okukhulu kakhulu kwezinga lokufa ngenxa
yomkhuhlane we-measles kusukela ngo-1950 kuze

84
00:07:33,711 --> 00:07:39,804
kuqale ukugoma ekuqaleni kweminyaka
yama-1970 – nokwehla okwengeziwe kuze kube ngu-1989.

85
00:07:39,804 --> 00:07:48,481
Zinqume wena. Uyabona ukwehla
okusheshayo ngokwethulwa kokugoma ngo-1973?

86
00:07:48,481 --> 00:07:55,205
Siphetha ngesisho esivela kumeli nesazi se-fiziksi uClifford
Miller, ovele ukuthi isimangalo esivame ukuphindwa sokuthi

87
00:07:55,205 --> 00:08:01,250
imijovo yokugoma yodwa yehlise izifo ezithathelana
njengomkhuhlane wamabovu emazweni athuthukile kwezimboni

88
00:08:01,250 --> 00:08:05,396
siyindlela ehlakaniphile yokupropaganda yezinkampani zemithi:

89
00:08:05,396 --> 00:08:13,738
"Ngenxa yokweqisa okunjalo kwezibalo, okwenzeke kaningi,
kwangisobala kakhulu ukuthi izinkampani zemithi ngemva

90
00:08:13,738 --> 00:08:23,107
kwempi ngeminyaka yama-1950 nama-1960 zazibheka nje izinga
lokwehla ngokushesha kwezifo emhlabeni waseNtshonalanga.

91
00:08:23,107 --> 00:08:29,578
Lena kwakuyithuba lokuhweba elizuzisayo lokwethula izinhlelo
zokugoma abantu abaningi. Babengakwazi ukunqoba kuphela.

92
00:08:29,578 --> 00:08:37,426
Istatistiki yezifo eminyakeni engamakhulu amabili ikhombise
ukuthi izinga lokutholakala kwezifo lehle kakhulu futhi lokhu

93
00:08:37,426 --> 00:08:42,190
kwehla kwaqhubeka kusezingeni eliphansi emva konyaka ka-1940.

94
00:08:42,190 --> 00:08:45,839
Kwakufana nokudlala ibhola lezinyawo ehla
entabeni, unomoya onamandla ongakwesemuva –

95
00:08:45,839 --> 00:08:48,448
ubhekene neqembu elinemilenze eyodwa kuphela.

96
00:08:48,448 --> 00:08:52,541
Kumele ukuthi bona (izinkampani zemithi)
baqaphele ukuthi imijovo yabo yokugoma

97
00:08:52,541 --> 00:08:56,120
izokudunyiswa njengabahlengikazi bomhlaba ekulweni nezifo.

98
00:08:56,120 --> 00:09:02,634
Kufanele nabo babeqaphele ukuthi ngaphandle kokuthi othile
athathe isinyathelo ngokushesha okukhulu, leli thuba

99
00:09:02,634 --> 00:09:11,801
belizolahleka, ngoba ekupheleni kwekhulu lama-20 izinga lokugula
nokufa belizobe selehle kakhulu laya ezingeni eliphansi kakhulu.

100
00:09:11,801 --> 00:09:17,979
Sekuyisikhathi eside ukuthi le ndlela yokupropaganda yemboni
yezidakamizwa – efihlwe abezepolitiki kanye nezindaba – ivezwane

101
00:09:17,979 --> 00:09:22,330
futhi yaziwe hhayi e-United States kuphela kodwa emhlabeni wonke!

102
00:09:22,330 --> 00:09:30,403
Ngakho-ke, bhekana nodokotela wakho, iziphathimandla,
amahhovisi, ozakwenu, abangane nabantu obaziyo ngalezi ziqiniso.

103
00:09:30,403 --> 00:09:38,690
Bhalela umhleli incwadi, isibonelo, uma udaba luphinde
luthi ukugoma kunciphise izifo ezithathelana njengomkhuhlane.

