WEBVTT

00:00.976 --> 00:06.718
Ngokungafani namazwe afana neSwitzerland noma iJalimane, lapho
ukugoma bekuzithandela iminyaka eminingi,

00:06.718 --> 00:13.691
okungenani kuze kube ngu-2020, zonke izifundazwe e-United
States bezinokugoma okuthile okubalulekile ezinganeni.

00:13.691 --> 00:20.080
Ngokwemibiko yezindaba, iFlorida manje isisusa
izimfuneko zokugoma izingane ezikoleni zikahulumeni.

00:20.080 --> 00:27.025
"Ngamunye wabo akulungile futhi ugcwele
ukudikibala nobugqila," kusho uJoseph Lapado, inhloko

00:27.025 --> 00:31.446
yegunya lezempilo lendawo, ngokwencwadi ethi NZZ .

00:31.446 --> 00:38.148
Lo mkhankaso eFlorida uyingxenye yokuguqulwa
kwenqubomgomo jikelele ngaphansi koNgqongqoshe Wezempilo uRobert

00:38.148 --> 00:42.639
F. Kennedy Junior, oqhubeka ekubuza izinzuzo zokugoma.

00:42.639 --> 00:48.947
I-WHO, ngakolunye uhlangothi, iwisa isixwayiso ngengozi ekhula
yokuqhuma kwemigulo yasendaweni, okubandakanya i-measles nesifo

00:48.947 --> 00:55.857
sokukhwehlela esikhulu, okuthiwa kubangelwa ukwehla kancane
kwezinga lokugoma, kuhlanganise eJalimane naseSwitzerland.

00:55.857 --> 01:02.984
Ukuvimbela ukusabalala kwezifo ngqo kusuka e-United
States kuya eYurophu, izinga lokugoma lapha kumele lihlale

01:02.984 --> 01:07.000
liphezulu. Lokhu ukudala ukwesaba akuyona into entsha.

01:07.000 --> 01:12.405
Ngaphezu kweminyaka eyishumi edlule, isibonelo, iphephabhuku
lezindaba iDer Spiegel libike: "Umkhuhlane

01:12.405 --> 01:17.360
wama-measles wawungomunye wezifo
ezazisesabeka kakhulu futhi ezibulalayo emhlabeni."

01:17.360 --> 01:23.113
Kwabe sekuza ukugoma, kwathi ukwesaba kwalesi sifo
esacatshangwa ukuthi siyisifo sobuntwana kwasala.

01:23.113 --> 01:27.491
Manje amagciwane ayasabalala futhi eJalimane –
njengomphumela wokubambezeleka kokukhathala ngemijovo

01:27.491 --> 01:30.913
yokugoma nokusabalala kolwazi olungelona iqiniso.

01:30.913 --> 01:37.041
Ngokwencwadi ye-NZZ ecashunwe ekuqaleni, "indlela
engcono kakhulu yokulwa nemibono engenasisekelo

01:37.041 --> 01:41.661
yokuphikisa imijovo ukufundiswa ngokwethembeka".

01:41.661 --> 01:48.234
I-Kla.TV iveze ezinhlelweni eziningi ukuthi okubizwa
ngabezindaba eziyinhloko – okuhlanganisa i-NZZ – cishe abasoze

01:48.234 --> 01:52.526
banikeze ulwazi oluqotho, ikakhulukazi mayelana nokugoma.

01:52.526 --> 01:59.797
Kla.TV yasungulwa ngoba lezi ziteshi zezindaba
sezihluleka kakhulu emsebenzini wazo wokunikeza imibiko ezimele.

01:59.797 --> 02:04.068
Futhi ngenxa yalesi sizathu, i-Kla.TV ihlolisise lolu daba ngawe:

02:04.068 --> 02:08.391
Ingabe kuyiqiniso ukuthi imijovo yokugoma
i-measles isivele yasindisa izigidi zabantu

02:08.391 --> 02:11.511
emhlabeni wonke ekuguleni okukhulu nasekufeni?

02:11.511 --> 02:18.668
Ingabe ngempela kungenxa yokugoma ukuthi izifo
ezithathelana njengemvukuzane sezingenasongo namuhla?

02:18.668 --> 02:23.626
Ake sibheke izinga lokufa ngenxa
yomkhuhlane wama-measles eminyakeni engu-130 edlule.

02:23.626 --> 02:29.602
Kuwebhusayithi ye-CDC , imibhalo yomlando ikhombisa izinga
lokufa ngezimbangela ezahlukene zokufa kusukela ngo-1880.

02:29.602 --> 02:35.016
Ngaleso sikhathi, izinga lokufa ngomkhuhlane
wama-measles lalingama-41.4 ukufa kwabantu abangama-100 000.

02:35.016 --> 02:37.858
Idatha ibhekisela ePrussia ngaleso sikhathi.

02:37.858 --> 02:44.140
Ngo-1890, izinga lokufa lehle kancane laya
ku-40.6 ukufa kwabantu abayizigidi ezingama-100,000.

02:44.140 --> 02:47.499
Emuva kweminyaka eyishumi, izinga lokufa
lashintsha phakathi kokufa okungu-23 no-31

02:47.499 --> 02:49.763
kwabantu abayizinkulungwane ezingama-100,000.

02:49.763 --> 02:54.635
Ngokuphelele, lokho kwakungaphezu kuka-10
000 ukufa ngenxa yomkhuhlane we-measles

02:54.635 --> 02:58.105
minyaka yonke. Masibheke izinombolo zakamuva.

02:58.105 --> 03:02.677
Imibhalo ye-BGA yango-1994 ikhomba izinga
lokufa ngenxa yomkhuhlane wama-measles

03:02.677 --> 03:06.696
eminyakeni engu-1924 kuya ku-1938 eReich yaseJalimane.

03:06.696 --> 03:13.871
Ngo-1925, abantu abayishumi nanye kwabangu-100 000 bashona ngenxa
yomkhuhlane we-measles, ngo-1930 kwashona abangu-4.6 kuphela,

03:13.871 --> 03:18.364
kanti ngo-1935 kwashona abangu-2.5 kuphela kwabangu-100 000.

03:18.364 --> 03:23.996
Idatha yezwe leRiphabhulikhi Yezwe LaseJalimane iyatholakala
kusukela ngo-1950 kuqhubeke. Ngonyaka lowo, kwabantu abayizi-100

03:23.996 --> 03:26.676
000, abangu-0.8 basashona ngenxa yokugula ngumkhuhlane wamakhowe.

03:26.676 --> 03:33.369
Ngo-1960, kwakungu-0.29 kuphela,
kanti ngo-1970, kwakungu-0.13 kuphela.

03:33.369 --> 03:38.697
0.13 kwabangu-100 000 kungaphansi kwelinye
kwangu-300 lwenzalo yokufa ngonyaka ka-1880,

03:38.697 --> 03:43.169
eyayingu-40 nangaphezulu kwabangu-100 000 ngaleso sikhathi.

03:43.169 --> 03:47.585
Noma, ngenye indlela yokusho: ngo-1970, abantu
abangaphezu kuka-10 000 bashona ngenxa yomkhuhlane

03:47.585 --> 03:51.205
we-measles eJalimane, kodwa kwashona abangu-79 kuphela.

03:51.205 --> 03:58.804
Ngamanye amazwi, ukufa ngenxa yomkhuhlane
we-measles eJalimane kwehle cishe ngo-99.7% phakathi

03:58.804 --> 04:03.380
kuka-1880 no-1970 – ngaphandle kokugoma nhlobo!

04:03.380 --> 04:09.078
Kwaze kwaba ekuqaleni kweminyaka yama-1970 lapho
imijovo yokuqala yokugoma i-measles yafakwa eJalimane.

04:09.078 --> 04:14.207
Isitatimende esicashunwe ekuqaleni kwale ndatshana
evela ku-Der Spiegel, esithi ukugoma kuyimbangela yokwehla

04:14.207 --> 04:17.827
kwezifo ze-measles, ngakho-ke ngokusobala kuyinkohliso.

04:17.827 --> 04:25.453
Ngo-1962, kubonakala sengathi umkhuhlane wama-measles wawungasabi
lutho kangangokuba uSekela Mongameli weHhovisi Lezempilo

04:25.453 --> 04:33.483
Likazwelonke noMongameli weRobert Koch Institute, uProfesa
Georg Henneberg, wabhala kuGazethi Yezempilo Likazwelonke:

04:33.483 --> 04:41.695
Ukuqhushunjelwa i-measles okwamanje akukhuthazeki ngoba
i-measles iyingozi kuphela ezimweni ezingavamile ezingelashwa

04:41.695 --> 04:47.398
ngokwelashwa. Ngakho-ke ukuvimbela ngobuningi akusekho isidingo.

04:47.398 --> 04:53.242
Nokho, iJalimane yaqala ukugoma
i-measles ekuqaleni kweminyaka yama-1970.

04:53.242 --> 04:59.696
Profesa Henneberg, manje eseyilungu le-STIKO, kubonakala
sengathi wayefuna ukuzihlukanisa nokuhlaziywa kwakhe, futhi,

04:59.696 --> 05:03.980
kanye namanye amalungu e-STIKO, wavuma isincomo sokugoma.

05:03.980 --> 05:09.113
Umbhali walolu hlelo wabuza
eMnyangweni Kazwelonke Wezempilo (BMG).

05:09.113 --> 05:15.227
"Yiluphi ulwazi iMnyango Kazwelonke Wezempilo elinalo mayelana
nezizathu zokwehla ngo-99% kokufa ngenxa yomkhuhlane we-measles

05:15.227 --> 05:18.861
– ngisho nangaphambi kokwethulwa komjovo wokugoma i-measles?"

05:18.861 --> 05:27.098
I-BMG ithi: "Kuphela ngezinhlelo zokugoma ezinkulu lapho kube
nokuthuthuka okukhulu emhlabeni wonke ekulweni nesifo sokugula."

05:27.098 --> 05:40.592
Ngokwe-WHO, inani lokufa ngenxa ye-measles lehle ngo-84% phakathi
konyaka ka-2000 no-2016, lisuka ku-550,000 laya ku-89,780.

05:40.592 --> 05:46.441
Ngesikhathi esifanayo, imijovo yokugoma
i-measles ivimbele cishe izigidi ezingama-20.4 zokufa.

05:46.441 --> 05:53.619
Ngokwenza kanjalo, i-BMG yaphinda iphinda ipropaganda evamile
yomkhakha wezokwelapha, kodwa ayizange iphendule

05:53.619 --> 06:01.477
umbuzo obuzwayo. Ngakho-ke umbhali wohlelo waqhubeka
ecindezela, lapho-ke uMnyango Kazwelonke Wezempilo wavuma:

06:01.477 --> 06:06.422
"Kuyiqiniso ukuthi izinga lokufa lezifo ezithathelana
ngokutheleleka eziningi lehle kakhulu, ngisho nangaphambi

06:06.422 --> 06:11.902
kokwethulwa kwezinhlelo zokugoma ezinkulu, ikakhulukazi ngenxa
yokuphucuka kwezindinganiso zokuphila kanye nesimo esingcono

06:11.902 --> 06:17.069
sokudla, ukuthuthukiswa kwezempilo (ikakhulukazi ukuhlinzekwa
kwamanzi okuphuza nokulahla udoti lwamanzi angcolile),

06:17.069 --> 06:21.925
izinyathelo eziqondile zokulawula ukutheleleka ezifana
nokuhlukaniswa nokuvalelwa kwabantu uma kuqhuma isifo,

06:21.925 --> 06:27.862
kanye nokusetshenziswa kwemithi, sebezinciphile
kakhulu ngaphambi kokwethulwa kwezinhlelo zokugoma ezinkulu.

06:27.862 --> 06:32.787
Ngenxa yalokho, umthwalo wezifo ezithathelana ngomkhovu wehlile
emhlabeni wonke, emazweni athuthukile

06:32.787 --> 06:38.657
kwezimboni kanye naseJalimane. Lokhu kusebenza
futhi esimweni somkhuhlane we-measles eJalimane.

06:38.657 --> 06:44.497
Ngakho-ke kuyacaca ukuthi ngisho nangaphambi kokwethulwa
komjovo wokugoma i-measles, i-measles yayingasasongeli,

06:44.497 --> 06:48.091
ikakhulukazi ngenxa yokuphucuka kwezimo zokuphila.

06:48.091 --> 06:52.375
Lokhu akusebenza eJalimane kuphela, kodwa nakuzo
zonke izizwe ezicebile ezithuthukile kwezimboni.

06:52.375 --> 06:56.932
Umbhali nomgxeki wokugoma, uWolfram Klingele, ukufakazela lokhu
ngokuningiliziwe ochungechungeni lwakhe

06:56.932 --> 07:03.249
lwezincwadi eziyisihlanu olubizwa ngokuthi "UkuGoma –
Amaqiniso" esebenzisa izibalo eziningi ezisemthethweni.

07:03.249 --> 07:07.990
Uma imijovo yokugoma i-measles yayinayo
imiphumela emihle, impumelelo yezinhlelo zokugoma

07:07.990 --> 07:11.564
i-measles nayo bekufanele ibonakale ezibalweni zokufa.

07:11.564 --> 07:18.490
Lapha ungabona umdwebo ovela ekushicilelweni "Ukuxhaphaka
kokugoma nokuvikelwa komzimba ekuguleni ngumkhuhlane, i-mumps,

07:18.490 --> 07:24.032
i-rubella kanye ne-TBE kubafundi bonyaka wesine
eBaden-Württemberg ngo-2008/09" okuvela eHhovisi

07:24.032 --> 07:27.812
Lezempilo LikaSifundazwe saseBaden-Württemberg.

07:27.812 --> 07:33.711
Kubonisa ukwehla okukhulu kakhulu kwezinga lokufa ngenxa
yomkhuhlane we-measles kusukela ngo-1950 kuze

07:33.711 --> 07:39.804
kuqale ukugoma ekuqaleni kweminyaka
yama-1970 – nokwehla okwengeziwe kuze kube ngu-1989.

07:39.804 --> 07:48.481
Zinqume wena. Uyabona ukwehla
okusheshayo ngokwethulwa kokugoma ngo-1973?

07:48.481 --> 07:55.205
Siphetha ngesisho esivela kumeli nesazi se-fiziksi uClifford
Miller, ovele ukuthi isimangalo esivame ukuphindwa sokuthi

07:55.205 --> 08:01.250
imijovo yokugoma yodwa yehlise izifo ezithathelana
njengomkhuhlane wamabovu emazweni athuthukile kwezimboni

08:01.250 --> 08:05.396
siyindlela ehlakaniphile yokupropaganda yezinkampani zemithi:

08:05.396 --> 08:13.738
"Ngenxa yokweqisa okunjalo kwezibalo, okwenzeke kaningi,
kwangisobala kakhulu ukuthi izinkampani zemithi ngemva

08:13.738 --> 08:23.107
kwempi ngeminyaka yama-1950 nama-1960 zazibheka nje izinga
lokwehla ngokushesha kwezifo emhlabeni waseNtshonalanga.

08:23.107 --> 08:29.578
Lena kwakuyithuba lokuhweba elizuzisayo lokwethula izinhlelo
zokugoma abantu abaningi. Babengakwazi ukunqoba kuphela.

08:29.578 --> 08:37.426
Istatistiki yezifo eminyakeni engamakhulu amabili ikhombise
ukuthi izinga lokutholakala kwezifo lehle kakhulu futhi lokhu

08:37.426 --> 08:42.190
kwehla kwaqhubeka kusezingeni eliphansi emva konyaka ka-1940.

08:42.190 --> 08:45.839
Kwakufana nokudlala ibhola lezinyawo ehla
entabeni, unomoya onamandla ongakwesemuva –

08:45.839 --> 08:48.448
ubhekene neqembu elinemilenze eyodwa kuphela.

08:48.448 --> 08:52.541
Kumele ukuthi bona (izinkampani zemithi)
baqaphele ukuthi imijovo yabo yokugoma

08:52.541 --> 08:56.120
izokudunyiswa njengabahlengikazi bomhlaba ekulweni nezifo.

08:56.120 --> 09:02.634
Kufanele nabo babeqaphele ukuthi ngaphandle kokuthi othile
athathe isinyathelo ngokushesha okukhulu, leli thuba

09:02.634 --> 09:11.801
belizolahleka, ngoba ekupheleni kwekhulu lama-20 izinga lokugula
nokufa belizobe selehle kakhulu laya ezingeni eliphansi kakhulu.

09:11.801 --> 09:17.979
Sekuyisikhathi eside ukuthi le ndlela yokupropaganda yemboni
yezidakamizwa – efihlwe abezepolitiki kanye nezindaba – ivezwane

09:17.979 --> 09:22.330
futhi yaziwe hhayi e-United States kuphela kodwa emhlabeni wonke!

09:22.330 --> 09:30.403
Ngakho-ke, bhekana nodokotela wakho, iziphathimandla,
amahhovisi, ozakwenu, abangane nabantu obaziyo ngalezi ziqiniso.

09:30.403 --> 09:38.690
Bhalela umhleli incwadi, isibonelo, uma udaba luphinde
luthi ukugoma kunciphise izifo ezithathelana njengomkhuhlane.
