Учурдагы 2025-жылы Kla.TV ар кандай программаларында дискриминация жана бузуктуктар, анын ичинде Чехия, Румыния жана Болгария
ЕС мамлекеттериндеги шайлоо алдамчылыктары тууралуу кабарлады .
Болгарияда бул ушунчалык чекке жетти, ыңгайсыз оппозициялык партияга 3,999% добуш алат деп коркутушту
– бул жерде колдонулган 4% босогодон бир аз төмөн.
Бул анын бийликтеги олигархтардын бирине баш ийбесе эле болмок.
Бул алардын партия лидери тарабынан четке кагылгандан кийин, ал так болжолдонгон 3,999% натыйжаны алды.
Андан кийин сотто шайлоо алдамчылыгы тастыкталып, партия парламентке кире алды.
Германияда дагы бир ыңгайсыз оппозициялык партия — «Bündnis Sahra Wagenknecht» (BSW) — Бундестагга кирүү үчүн 5%дык
тоскоолдукту өтө албай, аз гана айырма менен калып калды.
Бул жерде да натыйжада бир нерсе туура эмес болуп калышы мүмкүн экенин ачык көрсөткөн белгилер бар.
Бул жерде да, бир нече өзгөчө учурларды эске албаганда, негизги масс-медиада татыктуу
көңүл бурулбаган олуттуу скандал болуп эсептелет.
Анткени бул маселенин кесепеттери өтө чоң болот.
Эгерде BSW партиясы Бундестагга адилетсиз түрдө киргизилбей калганы аныкталып, апелляция ийгиликтүү болуп,
натыйжада 5% чекти ашып кетсе, Фридрих Мерцтин кара-кызыл өкмөтү көпчүлүктөн ажырап калмак.
Мерздин канцлер болуп шайланышы туура эмес көпчүлүк катыштарынан улам легитимсиз болуп эсептелет, жана
Мерздин өкмөтү бүгүнкү күнгө чейин кабыл алган бардык чечимдери акыры мыйзамсыз болуп чыгат.
Ошондуктан Kla.TV бул программасында бул окуяларды жакындан карайт:
2025-жылдын 23-февралындагы Германиянын федералдык шайлоосунда BSW экинчи добуштардын 4,972% натыйжасын алды.
Бул парламентке кирүү үчүн болгону 13 435 добуш керек болгонун билдирген.
Мурда эч качан бир партия 5%дык тоскоолдукту жеңе албай калууга ушунчалык жакын келген эмес.
Бирок BSW көп өтпөй бул жыйынтыктын тактыгына күмөн санап калды.
Бул шайлоочулардын BSWга добуш бергенин тастыктап, бирок андан кийин алардын шайлоо участкасында
BSWга бир да добуш эсептелбегенин билишкени үчүн болду.
Андан соң BSW жыйынтыктарды карап чыгуу үчүн жумушчу топ түздү.
Wabeo.de сайты аркылуу мындай деп тастыкталган көптөгөн көз карандысыз шайлоо байкоочулары
да бул шайлоодо бузуулар болгонун белгилешти.
Жалпысынан бул демилге аркылуу 3 700 адам шайлоо байкоочулары катары жөнөтүлүп, 650 мыйзам бузууну
аныктап, алар боюнча каршылыктар менен кабарлашкан.
BSWга зыян келтирген туура эмес шайлоо жыйынтыгына байланыштуу кандайдыр бир далил барбы?
Шайлоодон кийин ар бир шайлоо округунда ар кандай кайра эсептөөлөр жана кароолор болду.
Натыйжада, өлкө боюнча дээрлик 7 425 добуш кайра бааланды.
Булардын ичинен 4 277 добуш BSWга кетти, ал азыр Бундестагга кирүү үчүн болгону 9 528 добушка жетишпей жатат.
Бул оңдолгон добуштардын жарымынан көбү BSWга бөлүнгөнүн билдирет.
Бул BSWга зыян келтирген олуттуу эсептөө каталарын көрсөтөт.
Бул суроо пайда болот: эмнеге BSWде өзгөчө ушунча көп эсептөө каталары болгон?
1) Биринчиден, текшерилген шайлоо округдарында аталышы окшош чакан партия — «Bündnis Deutschland» (Германия
Альянсы) менен чаташуунун көптөгөн учурлары катталды.
Бул партия добуш берүү бюллетендеринде BSWден мурун түз тизмеде көрсөтүлгөн.
Бул эсептөө жана өткөрүү процессинде бул тараптардын аралашып кетишине алып келиши мүмкүн эле.
Мисалы, бул Меттманн (Түндүк Рейн-Вестфалия) почта аркылуу добуш берүү округунда ушундай болгон.
Бул жерде алдын ала жыйынтыктар BSWга 8 добуш, Bündnis Deutschlandга 14 добуш берилгенин көрсөттү.
Бул шайлоо округунда кайра эсептөө жүргүзүлгөндө Германия Альянсынын бардык 14
добушу BSWга эсептелиши керек экени аныкталды.
Төмөнкү маалымат мындай чаташуулар башка жерлерде да болгонун көрсөтөт:
Жалпысынан алганда, BSW Bündnis Deutschlandга караганда 32 эсе көп натыйжага жетишти.
Ошентсе да, ал 145 шайлоо округунда BSWдан алдыда болду.
Мына бир нече таң калыштуу мисалдар:
– Веделде Германия Альянсы 7-сайлоо округунда 31 добуш алса, БСВ бир да добуш ала алган жок. Бирок 6- жана 8-сайлоо
округдарында Германия Альянсы болгону 1 добуш алса, БСВ тиешелүүлүгүнө жараша 31 жана 41 добуш алды.
– Гамбург шаарынын 32118-сайлоо округунда BSW партиясына 0 добуш, ал эми «Германия Альянсына» 33 добуш эсептелди.
Кошуна шайлоо округдарында Альянс 0 жана 2 добуш алса, BSW 34 жана 18 добуш алды.
Матбуот билдирүүсүндө Германия Альянсы эми добуштарды кайра эсептөөнү талап кылды.
Алардын төрагасы Штеффен Гроссе анык билдирди: «Биз чындап бизге таандык эмес добуштарды эсептегибиз келбейт.»
2) Дагы бир маанилүү өзгөчөлүк – жараксыз добуштардын саны болду.
Орточо эсеп менен бул берилген добуштардын 0,6%ын түздү.
Бирок айрым шайлоо округдарында бул катыш 19 эсе жогору болгон.
Саясий илимпоз, профессор, доктор Уве Вагшалдун айтымында, орточо көрсөткүчтөн 19 эсе айырма ар дайым шайлоонун
адилеттүү өтүшүн камсыз кылуу үчүн кылдат иликтөөнү талап кылат.
Бул жерде да BSW өзгөчө таасирлениши мүмкүн.
Алгач добуш берүүчүлөр добуш баракчасында «Германия Альянсы» үчүн белги коюшкан, бирок кийин каталарын түшүнүп, алгачкы белгисин
сызып салып, анын ордуна BSW үчүн белги коюшкан учурлар болгон.
Бирок күбөлөрдүн айтымында, айрым добуш берүү кассалары мындай бюллетендерди жараксыз деп туура эмес эсептеп
салышкан, ал эми шайлоочунун ниети ачык эле көрүнүп турган.
Ошондой эле жетиштүү маалыматы жок шайлоо комиссиясынын кызматкерлери биринчи добушсуз
бюллетенди жараксыз деп эсептеген учурлар да болгон.
BSW көп учурда биринчи добуш берүүчү талапкерлерсиз өтүп келгендиктен, мындай туура
эмес баалоолордон кайрадан өзгөчө жабыркаган.
Бул бузууларды эске алып, белгилүү саясий илимпоздор проф. д-р Эккард Йессе жана проф. д-р Уве Вагшал добуштарды толук кайра
эсептөөнү акылга сыярлык гана эмес, өтө зарыл деп эсептешет.
Бирок добуштарды кайра эсептөө шайлоо округтарынын бир гана бөлүгүндө гана жүргүзүлдү.
Төмөнкү эсептөө бардык шайлоо округдарынын толук кайра эсептөөсү натыйжаны канчалык өзгөртө аларын көрсөтөт:
50 шайлоо округунда бардык добуштар кайра саналганы белгилүү.
Жалпысынан, бул кайра эсептөөлөр BSWга 15 добуш кошумча алып келди.
Биринчи көз карашта бул абдан төмөн көрүнөт.
Бирок Германияда 95 109 шайлоо округу бар.
Эгер кайра эсептелген 50 шайлоо округундагы BSWга берилген добуштардын өсүшүн бардык округтарга
жалпылаштырсак, бул BSWга дагы 28 533 добуш кошулат.
Бул BSWга Бундестагга кирүү үчүн керектүү добуштардан болжол менен үч эсе көп.
Эгерде BSW ар бир он шайлоо округунда бир добуш кошумча алса, анда 5% чекти ашып кетүүгө жетиштүү болмок.
Кечигүү менен текшерүү
BSW кемчиликтер жана эсептөө каталары жөнүндө кабардар болгондон кийин, партия шайлоонун жыйынтыктарына даттанууга аракет кылды.
Бирок ал жолдо көптөгөн тоскоолдуктар менен бетме-бет болду.
2025-жылдын 11-мартында BSW шайлоонун жыйынтыгына каршы Федералдык конституциялык сотко доо арыз тапшырды.
Эки күндөн кийин сот ишти токтотуп, Бундестаг шайлоону карап чыгууга жооптуу экенин билдирди.
Федералдык конституциялык сот бул көз карашты июнь айындагы кошумча токтомдорунда ырастап, Бундестагга BSWдин
доометин акылга сыярлык мөөнөт ичинде чечүүнү милдеттендирди.
Шайлоону кайра карап чыгуу боюнча комитеттин чечиминен кийин гана BSW өз ишин Федералдык конституциялык сотко бере алат.
Бирок Бундестаг чечим кабыл алууда өзгөчө шашылыш болгон жок, бул тууралуу BSW партиясынын
негиздөөчүсү Сахра Вагенкнехттин билдирүүсүнөн байкалат.
Ошентип, май айында ар кандай комитеттер түзүлдү, анын ичинде шайлоо даттанууларын кароого жооптуу Шайлоону
текшерүү, иштөө эрежелери жана иммунитет боюнча комитет да бар.
Кем дегенде, биз ошондой деп ойлогонбуз. Ошондуктан биз төрагага жакшы кат жазып, ага жеке жолугушууну сурандык.
Ал боорукер адам бизге дагы эле боорукерлик менен жооп берип, федералдык шайлоого байланыштуу даттанууларды кароо анын
жоопкерчилигине кирбестигин – биздикинен тышкары жүздөн ашык даттануу бар экенин – бирок толук башка, азырынча
түзүлө элек шайлоону кароо комитети жооптуу болорун билдирди.
Бирок Бундестагдын басма сөз кызматы билдиргендей, жок, бардык комитеттер буга чейин түзүлгөн
жана алар башка комитеттер тууралуу кабары жок.
Бул маселеге бир аз ачыктык киргизүү максатында биз Бундестагдын төрагасына кат жазып, бизге жооптуу комитет барбы деп сурадык.
Бирок өкүнүчтүүсү, жакшы Клоккнер айым азырынча жооп берген жок. Чыныгы фарс.
Бундестаг кайра эсептөөнү суранган биздин өтүнүчтү карап чыгууга жооптуу, бирок Бундестагда
бул текшерүүнү жүргүзө ала турган комитет жок.
2025-жылдын 26-июнунда, шайлоодон төрт айдан ашык убакыт өткөндөн кийин тиешелүү комитет акыры түзүлдү.
Комитеттин төрагасы Мачит Караахметоглунун айтымында, BSWнын каршылыгына артыкчылык берилет.
Бул программа шайлоодон тогуз ай өткөндөн кийин, ноябрдын ортосунда даярдалганда, апелляция боюнча азырынча эч кандай чечим
кабыл алынган эмес эле, бул BSWнын катуу нааразычылыгын жаратты.
Бул таң калыштуу деле эмес, анткени бийликтеги CDU/CSU жана SPD партиялары беш мүчөсү бар тогуз мүчөлүү комитетте көпчүлүккө ээ.
Алар тез чечим кабыл алып, өз өкмөтүнүн көпчүлүгүнөн ажыратууга дээрлик кызыкдар болбойт.
Мындан тышкары, AfD менен BSW биргелешип иликтөө комитеттерин чакыра алышат, мисалы, «Түндүк агым»
жарылуусун иликтеген же коронавируска байланыштуу иликтөө комитетин, экөө тең талап кылып жатышат.
AfD партиясынын федералдык төрага орун басары Штефан Бранднер аркылуу добуштарды кайра эсептөөнү талап
кылган демилгени колдогонун буга чейин эле жарыялаган.
Бранднер мындай деди: «Башка саясий топтор убакыт утурууга аракет кылып жаткандай көрүнөт.»
Биздин оюбузча, чечим мүмкүн болушунча тезирээк кабыл алынышы керек.
Андрей Хунко, BSWнын теңтөрагасы, бул окуяларга төмөнкүчө комментарий берет:
"Европа Кеңешинин, ЕККУнун же Германиянын Бундестагынын Тышкы иштер комитетинин эл аралык шайлоо байкоочусу
катары мен Россияда, Украинада, Түркияда, АКШда жана Латын Америкасында болжол менен 30 миссияга катыштым."
Мен дүйнөдө жаңы шайланган парламент өзүн легитимдүү түзүлгөн деп эсептөө чечимин өзү кабыл алган
бир да өлкөнү билбейм – Германияны эсепке албаганда.
Бул өлкөдө бул чечимди кабыл алууга белгиленген мөөнөт да жок.
Эреже катары, көпчүлүк өлкөлөрдө тиешелүү ыйгарым укуктарга ээ көз карандысыз шайлоо органы (Борбордук шайлоо комиссиясы) бар.
Бир жыл мурун мен Европа Кеңешинин атынан Грузияда болчумун, ал жерде катуу нааразылыктар жана шайлоодогу
алдамчылык боюнча айыптоолордон кийин бир нече күндүн ичинде добуштардын дээрлик 15 пайызы кайра эсептелген.
Жогорку шайлоо органы бир нече күндүн ичинде чечим кабыл алды.
Кайра эсептөө – андан кийин BSWдин Бундестагга кирүү ыктымалдыгы – курамын олуттуу өзгөртмөк:
Бардык саясий партиялардан болжол менен 32 депутат Бундестагдан чыгып кетүүгө тийиш болот, ал эми 32 BSW мүчөсү кирет.
Мерц/Клингбейл өкмөтү эми көпчүлүккө ээ болбойт.
Азыркыга чейин кабыл алынган чечимдер легитимдүүлүктүн жоктугунан көлөкөдө калды.
Ошондуктан Бундестагда шайлоо даттанууларын карап чыгуу кечиктирилүүдө – өзүн «демократиялык
партиялар» деп атап алган партиялар тарабынан.
Июнь айында, аккредитациядан өткөндөн кийин, Европа Кеңешинин Парламенттик Ассамблеясынын президенти жаңы
немис делегациясын Германиядагы шайлоо даттанууларын тез арада жыйынтыктоого чакырган.
Жергиликтүү парламенттик жыйындын жыйырма беш мүчөсү да ошол эле нерсени талап кылып, добуштарды кайра эсептөөнү сунушташты.
Европа Кеңешине кошумча, Дитер Халлеровденди да камтыган 22 белгилүү инсан, Проф. д-р Габриэле Кроне-Шмальц, мурдагы ЕС
вице-президенти Гюнтер Верхеуген жана Саксониянын Конституциялык сотунун мурдагы судьясы, проф. д-р Кристоф Дегенхарт
да ачык катында добуштарды кайра эсептөөнү талап кылышууда.
Көптөгөн жарандар BSW веб-сайтын колдонуп, алдын ала даярдалган электрондук каттарды түздөн-түз
шайлоону кайра карап чыгуу комиссиясына жөнөтүштү.
Анын почта кутучалары мындай 20 000ден ашык электрондук каттар менен буга чейин эле парализацияланган.
Бирок ал кечиктирүү тактикаларын колдонууну улантууда.
Жыйынтык: Германияда бийликтеги партиялардын парламент депутаттары федералдык шайлоолордун
мыйзамдуулугуна байланыштуу саясий оппоненттеринин дооматтарын чечиши кызыкчылыктардын ачык кагылышуусун түзөт.
Бул абдан арам иш жана иштеп жаткан демократияда мындайга жол берилбеши керек.
Аскерге чакыруу, пенсиялар, согуш жана тынчтык боюнча учурда каралып жаткан кеңири масштабдуу чечимдерди эске
алганда, Германиядагы укук системасы туура иштеп, учурдагы өкмөт мыйзамдуу шайланганы камсыздалышы керек!
Күчтөрдүн бөлүнүшү, ар бир иштеп жаткан демократиянын негизги элементи, Германияда жетиштүү
деңгээлде кепилденбегени күндөн-күнгө ачык болуп жатат.
Негизги реформалар шашылыш түрдө зарыл, алардын ичинде мыйзамсыз өткөрүлгөн шайлоолор боюнча чечим кабыл алуу
бийликтеги партиялардын колунда болбошун камсыз кылуу.
Ральф Людвиг төмөнкү программада жарандарга суверендүү катары бийликти кайтарып берүү үчүн жасалышы мүмкүн
болгон биринчи кадамдарды белгиледи: «Эл бийликти кантип кайра калыбына келтире алат?»
Ал федеративдик мамлекеттердин конституциялары аркылуу бул ишти тынчтык жолу менен жана толугу
менен мыйзамдуу түрдө жасоонун ыкмасын сүрөттөйт.
Бул кийинки программа абдан сунушталат.
Чатчаң учурларда да, Kla.TV — толкундун ортосундагы сиздин таянычыңыз.
Бүгүн биздин түпнуска сайтка жазылыңыз! www.kla.tv/abo