WEBVTT

00:00.045 --> 00:08.715
Хәзерге 2025 елда Kla.TV төрле тапшыруларда дискриминация
һәм тәртип бозулар, шул исәптән Чехия, Румыния һәм Болгария

00:08.715 --> 00:13.695
Европа Берлеге илләрендә сайлау алдаулары турында хәбәр итте .

00:13.695 --> 00:21.538
Болгариядә хәлләр шулкадәр китте ки, уңайсыз оппозиция
партиясенә нәтиҗәсен 3,999% итеп күрсәтү белән янадылар

00:21.538 --> 00:25.921
– бу анда гамәлдә булган 4% чигеннән бераз гына түбән.

00:25.921 --> 00:31.164
Әгәр ул хакимияттәге олигархларның
берсенә буйсынмаса, болай булыр иде.

00:31.164 --> 00:38.921
Бу аларның партия җитәкчесе тарафыннан кире
кагылгач, ул нәкъ фаразланганча 3,999% тавыш алды.

00:38.921 --> 00:45.700
Аннары сайлау алдавы мәхкәмәдә
расланды һәм партия парламентка керә алды.

00:45.700 --> 00:52.244
Германиядә дә уңайсыз оппозиция партиясе — «Bündnis Sahra
Wagenknecht» (BSW) — Бундестагка керү өчен 5% киртәсен

00:52.244 --> 00:56.664
уздыра алмады, ул киртәне бик аз гына процент белән уза алмады.

00:56.664 --> 01:01.563
Биредә дә бу нәтиҗәдә нидер дөрес
булмавын күрсәтә торган ачык билгеләр бар.

01:01.563 --> 01:08.318
Һәм монда да, берничә искәрмәдән кала, төп
массакүләм мәгълүмат чараларында тиешле

01:08.318 --> 01:13.085
игътибар бирелмәгән җитди скандал очрагы диярлек.

01:13.085 --> 01:16.593
Чөнки бу мәсьәләнең нәтиҗәләре зур булачак.

01:16.593 --> 01:24.382
Әгәр BSWның Бундестагта гаделсез рәвештә вәкиллеге булмавы
ачыкланып, уңышлы шикаять нәтиҗәсендә ул 5%

01:24.382 --> 01:31.523
чикне узып китсә, Фридрих Мерц
җитәкчелегендәге кара-кызыл хөкүмәт күпчелексез калачак.

01:31.523 --> 01:38.593
Мерзның канцлер итеп сайлануы дөрес булмаган күпчелек нисбәтләре
аркасында легитим булмас иде, һәм Мерз хөкүмәтенең бүгенгә кадәр

01:38.593 --> 01:42.557
кабул иткән барлык карарлары ахыр чиктә законсыз булыр иде.

01:42.557 --> 01:47.760
Шуңа күрә Kla.TV бу программасында
бу вакыйгаларга җентекләп карый:

01:47.760 --> 01:58.635
2025 елның 23 февралендә узган Германия федераль
сайлауында BSW икенче тавышларның 4,972%ын алды.

01:58.635 --> 02:03.548
Бу парламентка керү өчен бары тик 13
435 тавыш җыярга кирәк булуын аңлата иде.

02:03.548 --> 02:07.815
Элек беркайчан да бер партия 5%
киртәсен узуга шундый якын килгәне булмады.

02:07.815 --> 02:12.869
Ләкин BSW тиздән бу нәтиҗәнең дөреслегенә шикләнә башлады.

02:12.869 --> 02:18.243
Бу шунлыктан булды: сайлаучылар чыгып, BSW өчен тавыш
биргәннәрен әйттеләр, ләкин соңыннан аларның сайлау

02:18.243 --> 02:21.690
участогында BSW өчен бер генә тавыш та исәпләнмәгәнен белделәр.

02:21.690 --> 02:26.250
Аннары BSW нәтиҗәләрне карау өчен эш төркеме булдырды.

02:26.250 --> 02:36.750
Күпсанлы бәйсез сайлау күзәтүчеләре, Wabeo.de сайтында шундый
дип расланган, бу сайлауда бозулар булуын да билгеләп үттеләр.

02:36.750 --> 02:44.218
Гомуми алганда, бу инициатива кысаларында 3 700
кеше сайлау күзәтүчеләре итеп җибәрелде һәм алар

02:44.218 --> 02:49.537
650 бозу очрагын ачыклап, протестлар тапшырдылар.

02:49.537 --> 02:55.443
BSW зыянына сайлау нәтиҗәсенең дөрес булмавына дәлилләр бармы?

02:55.443 --> 03:00.635
Сайлаудан соң аерым сайлау округларында төрлечә
тавышларны яңадан санаулар һәм тикшерүләр булды.

03:00.635 --> 03:07.276
Нәтиҗәдә, бөтен ил буенча якынча 7 425 тавыш яңадан бәяләнде.

03:07.276 --> 03:18.135
Шуларның 4 277-е BSWга китте, ул хәзер
Бундестагка керү өчен бары тик 9 528 тавышка гына җитми.

03:18.135 --> 03:23.635
Бу исә төзәтелгән тавышларның
яртысыннан күбрәге BSWга бирелгән дигән сүз.

03:23.635 --> 03:28.472
Бу BSW файдасына зыянлы зур исәпләү хаталары булуын күрсәтә.

03:28.472 --> 03:34.340
Нигә нәкъ менә BSWда шулкадәр күп санау
хаталары килеп чыккан дигән сорау туа.

03:34.340 --> 03:39.617
1) Беренчедән, тикшерелгән сайлау округларында исеме
охшаш кечкенә «Bündnis Deutschland» (Германия

03:39.617 --> 03:43.280
Альянсы) партиясе белән буталчыклык очраклары күп булды.

03:43.280 --> 03:47.340
Бу партия сайлау бюллетеньнарында
BSWдан турыдан-туры алда күрсәтелгән иде.

03:47.340 --> 03:52.253
Бу санау һәм тапшыру процессында әлеге
яклар буталып калуга китерергә мөмкин иде.

03:52.253 --> 03:55.612
Мисал өчен, бу Меттманн (Төньяк Рейн-Вестфалия)
почта аша тавыш бирү участогында шулай булды.

03:55.612 --> 04:01.995
Биредә алдан алынган нәтиҗәләр BSW өчен 8
тавыш, Bündnis Deutschland өчен 14 тавыш күрсәтте.

04:01.995 --> 04:06.650
Бу сайлау округында яңадан санау барышында
Германия Альянсы партиясенең барлык 14 тавышы

04:06.650 --> 04:09.760
да BSW партиясенә язылырга тиешлеге ачыкланды.

04:09.760 --> 04:14.284
Түбәндәге мәгълүмат мондый
буталчыкларның башка җирләрдә дә булганын күрсәтә:

04:14.284 --> 04:20.035
Гомумән алганда, BSW Bündnis Deutschlandга
караганда 32 тапкыр күбрәк нәтиҗәгә иреште.

04:20.035 --> 04:24.645
Шулай да ул 145 сайлау округында BSWдан алда булды.

04:24.645 --> 04:26.559
Менә кайбер соклангыч мисаллар:

04:26.559 --> 04:34.380
– Веделда Германия Альянсы 7-нче сайлау округында 31 тавыш алды,
ә BSW бер генә тавыш та алмады. Әмма 6-нчы һәм

04:34.380 --> 04:42.140
8-нче сайлау округларында Германия Альянсы бары тик
1 тавыш алды, ә BSW тиешенчә 31 һәм 41 тавыш алды.

04:42.140 --> 04:50.051
– Гамбургның 32118 сайлау округында BSW өчен 0
тавыш саналды, ә Германия Альянсы өчен 33 тавыш.

04:50.051 --> 04:57.840
Күрше сайлау округларында Альянс 0 һәм
2 тавыш алса, BSW 34 һәм 18 тавыш алды.

04:57.840 --> 05:03.551
Матбугат белдерүендә «Германия Альянсы»
хәзер үзе тавышларны яңадан санауны таләп итте.

05:03.551 --> 05:11.080
Аларның рәисе Штеффен Гроссе ачык әйтте: «Без
чыннан да безгә карамаган тавышларны санарга теләмибез.»

05:11.080 --> 05:14.774
2) Тагын бер игътибарга лаек
үзенчәлек – дөрес булмаган тавышлар саны иде.

05:14.774 --> 05:19.266
Уртача алганда, бу бирелгән тавышларның 0,6%ын тәшкил итте.

05:19.266 --> 05:23.727
Ләкин кайбер сайлау округларында бу
нисбәт 19 тапкыр югарырак булган.

05:23.727 --> 05:29.855
Сәяси фәннәр белгече, профессор, доктор Уве Вагшал сүзләренә
караганда, уртача күрсәткечтән 19 тапкыр

05:29.855 --> 05:35.563
тайпылыш һәрвакыт сайлауның гадел үтүен
тәэмин итү өчен җентекләп тикшерүне таләп итә.

05:35.563 --> 05:38.805
Биредә дә BSW аеруча зыян күрә ала.

05:38.805 --> 05:44.560
Кайбер очракларда сайлаучылар башта тавыш бирү бюллетенендә
«Германия Альянсы» өчен билге куйганнар, ләкин

05:44.560 --> 05:50.281
соңыннан хаталарын аңлап, оригиналь билгене
сызып ташлап, урынына BSW өчен билге куйганнар.

05:50.281 --> 05:55.564
Ләкин шаһитлар әйтүенчә, кайбер санау комиссияләре
сайлаучының нияте ачык күренүенә карамастан, мондый

05:55.564 --> 05:58.847
бюллетеньнәрне дөрес булмаган дип ялгыш санаганнар.

05:58.847 --> 06:03.209
Шулай ук начар хәбәрдар сайлау комиссиясе
әгъзалары беренче тавыш бирү билгесе булмаган сайлау

06:03.209 --> 06:06.292
бюллетеньнәрен гамәлсез дип санаган очраклар да булды.

06:06.292 --> 06:10.782
BSW еш кына беренче тавыш бирү кандидатлары
булмаган очракта уздырылганлыктан, ул тагын да

06:10.782 --> 06:14.362
мондый ялгыш бәяләмәләрдән аеруча зур зыян күрде.

06:14.362 --> 06:23.277
Бу тайпылышларны исәпкә алып, танылган сәясәт белгечләре проф.
д-р Эккард Йессе һәм проф. д-р Уве Вагшаль тулысынча яңадан

06:23.277 --> 06:28.602
санауны акыллы гына түгел, ә ашыгыч рәвештә кирәк дип саныйлар.

06:28.602 --> 06:33.876
Ләкин тавышларны яңадан санаулар сайлау
округларының бары тик бер өлешендә генә үткәрелде.

06:33.876 --> 06:40.880
Түбәндәге исәпләү барлык сайлау округларының тулысынча
яңадан саналуы нәтиҗәне ни дәрәҗәдә үзгәртә алуын күрсәтә:

06:40.880 --> 06:46.317
Билгеле булганча, барлык тавышлар
50 сайлау округында яңадан саналган.

06:46.317 --> 06:51.653
Гомумән алганда, бу яңадан санаулар BSWга тагын 15 тавыш өстәде.

06:51.653 --> 06:54.067
Беренче карашка, бу бик түбән кебек тоела.

06:54.067 --> 06:59.605
Ләкин Германиядә 95 109 сайлау округы бар.

06:59.605 --> 07:08.129
Әгәр 50 яңадан санап чыгарылган сайлау округында BSW
өчен тавышлар саны артуын барлык округлар өчен дә

07:08.129 --> 07:13.136
киңәйтсәк, бу BSW өчен тагын 28 533 тавыш дигән сүз.

07:13.136 --> 07:19.448
Бу BSWның Бундестагка керү өчен кирәк булган
тавышлар саныннан якынча өч тапкыр күбрәк.

07:19.448 --> 07:28.947
Әгәр BSW һәр унынчы сайлау округында бер генә өстәмә
тавыш алса, ул 5% чикне узу өчен җитәрлек булыр иде.

07:28.947 --> 07:31.876
Кичектерелгән раслану

07:31.876 --> 07:38.869
BSW хаталар һәм санау хаталары турында белгәч,
партия сайлау нәтиҗәләренә каршы чыгарга тырышты.

07:38.869 --> 07:42.119
Ләкин ул юлда күп кенә киртәләргә очрады.

07:42.119 --> 07:49.540
2025 елның 11 мартында BSW сайлау нәтиҗәсенә
каршы Федераль конституцион судка шикаять тапшырды.

07:49.540 --> 07:56.423
Ике көннән соң суд эшне туктатты һәм
Бундестагны сайлауны карау өчен җаваплы дип билгеләде.

07:56.423 --> 08:03.251
Федераль конституцион суд июнь аенда чыгарган башка
карарларында бу карашны раслады һәм Бундестагка

08:03.251 --> 08:07.646
BSWның протестын акылга сыешлы вакыт эчендә карарга кушты.

08:07.646 --> 08:13.895
Сайлау карау комитеты карарыннан соң гына BSW
үз эшен Федераль конституцион судка бирә алачак.

08:13.895 --> 08:19.289
Ләкин Бундестаг карар кабул итүдә ашыгып
тормады, дип БСВ партиясенең нигез салучысы

08:19.289 --> 08:22.676
Сахра Вагенкнехт белдерүеннән күрергә була.

08:22.676 --> 08:29.103
Май аенда төрле комитетлар оештырылды, шул
исәптән сайлау шикаятьләрен карау, эш

08:29.103 --> 08:33.401
тәртибе һәм иммунитет мәсьәләләре буенча комитет.

08:33.401 --> 08:40.419
Ким дигәндә, без шулай дип уйлаган идек. Шуңа күрә
без рәис исеменә матур хат язып, шәхси очрашу сорадык.

08:40.419 --> 08:47.365
Шул яхшы кеше безгә шулай ук мәрхәмәтле итеп җавап язды һәм хәбәр
итте: юк, ул федераль сайлау турында шикаятьләрне карау өчен

08:47.365 --> 08:52.658
җаваплы түгел — безнекеннән тыш тагын 100 дән артык
шикаять бар — ә моның өчен әле оештырылмаган

08:52.658 --> 08:55.080
бөтенләй башка сайлауны карау комитеты җаваплы булачак.

08:55.080 --> 08:59.827
Бундестагның матбугат хезмәте исә киресенчә
белдерә: барлык комитетлар инде оештырылган, һәм

08:59.827 --> 09:01.840
алар башка комитетлар турында хәбәрдар түгел.

09:01.840 --> 09:10.360
Бу мәсьәләне ачыклау өчен без Бундестаг президентына хат
язып, безнең өчен җаваплы комитет бармы-юкмы дип сорадык.

09:10.360 --> 09:15.640
Ләкин кызганычка каршы, изге
Клоккнер ханым әле җавап бирмәде. Чын фарс.

09:15.640 --> 09:21.366
Бундестаг безнең тавышларны яңадан санау
турындагы үтенечне тикшерү өчен җаваплы, ләкин Бундестагта

09:21.366 --> 09:24.440
бу тикшерүне үткәрә алырдай бернинди комитет юк.

09:24.440 --> 09:32.360
2025 елның 26 июнендә, сайлаудан дүрт айдан артык
вакыт узгач, тиешле комитет ниһаять оештырылды.

09:32.360 --> 09:39.560
Комитет рәисе Мачит Караахметоглу
әйтүенчә, BSWның каршылыгына өстенлек биреләчәк.

09:39.560 --> 09:45.274
Бу тапшыру ноябрь уртасында, сайлаудан тугыз ай
узгач әзерләнгәндә, шикаять буенча әле бернинди карар

09:45.274 --> 09:48.620
да кабул ителмәгән иде, бу исә BSWны нык рәнҗетте.

09:48.620 --> 09:54.258
Бу бер дә гаҗәп түгел, чөнки идарә итүче
CDU/CSU һәм SPD партияләре биш әгъзадан

09:54.258 --> 09:57.908
торган тугыз кешелек комитетта күпчелеккә ия.

09:57.908 --> 10:04.308
Алар тиз карар кабул итеп үз хөкүмәтләренең
күпчелегеннән мәхрүм итү белән кызыксынмаслар.

10:04.308 --> 10:14.507
Моннан тыш, AfD һәм BSW бергәләп тикшерү комитетларын чакыра
алырлар иде, мәсәлән, «Төньяк агым» шартлавын тикшерү комитеты

10:14.507 --> 10:20.276
яки коронавирусны тикшерү комитеты, ике партия дә моны таләп итә.

10:20.276 --> 10:29.380
AfD инде үз федераль урынбасар рәисе Штефан Бранднер аша
тавышларны яңадан санау турындагы тәкъдимне хуплавын игълан итте.

10:29.380 --> 10:33.940
Бранднер әйтте: «Башка сәяси төркемнәр
вакытны сузу белән шөгыльләнә кебек».

10:33.940 --> 10:38.260
Безнеңчә, карар мөмкин кадәр тизрәк кабул ителергә тиеш.

10:38.260 --> 10:44.720
Андрей Хунко, BSWның уртак рәисе, бу
вакыйгалар турында түбәндәгечә фикер белдерә:

10:44.720 --> 10:51.527
Европа Шурасы, Европа Куркынычсызлык һәм Хезмәттәшлек Оешмасы
(ОБСЕ) яки Германия Бундестагы Тышкы эшләр комитеты өчен халыкара

10:51.527 --> 10:58.960
сайлау күзәтүчесе буларак мин Россия, Украина, Төркия, АКШ
һәм Латин Америкасы кебек илләрдә якынча 30 миссиядә катнаштым.

10:58.960 --> 11:07.092
Мин дөньяда яңа сайланган парламентның законлы рәвештә оештырылган
булуын үзе хәл итүен Германиядән башка бер илдә дә белмим.

11:07.092 --> 11:11.820
Бу илдә бу карарны кабул итү өчен
хәтта вакыт чикләре дә билгеләнмәгән.

11:11.820 --> 11:19.334
Гадәттә, күпчелек илләрдә тиешле вәкаләтләргә ия
бәйсез сайлау органы (Үзәк сайлау комиссиясе) була.

11:19.334 --> 11:24.834
Бер ел элек мин Европа Шурасы исеменнән Грузиядә идем, анда каты
протестлар һәм сайлау алдаулары турында

11:24.834 --> 11:30.031
гаепләүләр артыннан берничә көн эчендә
тавышларның якынча 15 проценты яңадан санап чыгарылды.

11:30.031 --> 11:33.460
Карарны берничә көн эчендә югары сайлау органы кабул итте.

11:33.460 --> 11:41.620
Тавышларны яңадан санау – һәм аннары BSWның
Бундестагка керү ихтималы – составны зур күләмдә үзгәртер иде:

11:41.620 --> 11:50.402
Барлык сәяси партияләрдән якынча 32 депутат Бундестагтан китәргә
мәҗбүр булырлар, һәм 32 BSW әгъзасы алар урынына керәчәк.

11:50.402 --> 11:53.334
Мерц/Клингбейл хөкүмәтенең хәзер күпчелеге булмаячак.

11:53.334 --> 11:57.631
Хәзергә кадәр кабул ителгән карарлар
легитимлык җитмәү аркасында күләгәдә кала.

11:57.631 --> 12:06.156
Шуңа күрә Бундестагта сайлау шикаятьләрен карау тоткарлана –
үзен «демократик партияләр» дип атаучы партияләр тарафыннан.

12:06.156 --> 12:14.418
Июнь аенда, аккредитация узганнан соң, Европа Шурасы Парламентара
Ассамблеясы президенты яңа немец делегациясен Германиядә

12:14.418 --> 12:18.308
сайлау шикаятьләрен тикшерүне тиз арада тәмамларга чакырган иде.

12:18.308 --> 12:27.045
Җирле парламент җыелышының егерме биш әгъзасы шул ук нәрсәне
таләп иттеләр һәм тавышларны яңадан санауны тәкъдим иттеләр.

12:27.045 --> 12:36.539
Европа Шурасына өстәп, Дитер Халлеровденне дә кертеп, 22
күренекле шәхес, Проф. д-р Габриэле Кроне-Шмальц, элекке Европа

12:36.539 --> 12:44.491
Берлеге вице-президенты Гюнтер Верхеуген һәм элекке
Саксония Конституцион суды судьясы, проф. д-р Кристоф

12:44.491 --> 12:49.867
Дегенхарт та ачык хатта тавышларны яңадан санауны таләп итәләр.

12:49.867 --> 12:54.652
Күп кенә гражданнар BSW веб-сайтын кулланып,
алдан әзерләнгән электрон хатларны

12:54.652 --> 12:58.472
турыдан-туры сайлауны карау комиссиясенә җибәрделәр.

12:58.472 --> 13:03.444
Аның почта тартмалары инде 20 000-дән артык
мондый электрон хат белән парализацияләнгән.

13:03.444 --> 13:07.924
Ләкин ул һаман да үзенең тоткарлау тактикасына таяна.

13:07.924 --> 13:14.267
Йомгак: Германиядә хакимияттәге партияләрдән сайланган
депутатларның федераль сайлауларның законлылыгына

13:14.267 --> 13:21.876
карата сәяси каршы як тарафыннан күтәрелгән протестларны
карап караулары ачык кызыксынулар конфликтын тәшкил итә.

13:21.876 --> 13:26.968
Бу гаҗәеп гаугалы хәл, һәм ул эшләп
торган демократиядә булырга тиеш түгел.

13:26.968 --> 13:34.103
Аеруча хәзерге вакытта хәрби чакыру, пенсияләр, сугыш һәм
тынычлык мәсьәләләре буенча киң колачлы карарлар каралуын

13:34.103 --> 13:42.200
исәпкә алып, Германиядә хокук системасының дөрес эшләвен һәм
хәзерге хөкүмәтнең законлы сайланган булуын тәэмин итәргә кирәк!

13:42.200 --> 13:48.158
Көчләр бүленеше, теләсә нинди эшләп торучы
демократиянең төп элементы, Германиядә җитәрлек

13:48.158 --> 13:52.217
дәрәҗәдә гарантияләнмәве көннән-көн ачыграк күренә.

13:52.217 --> 13:58.762
Төп реформалар ашыгыч рәвештә кирәк, шул исәптән
канунсыз уздырылган сайлаулар буенча карар кабул

13:58.762 --> 14:03.237
итү вәкаләте хакимияттәге партияләрдә булмасын өчен.

14:03.237 --> 14:10.550
Ральф Людвиг түбәндәге программада халыкка хакимиятне
суверен буларак кире кайтару өчен беренче адымнарны

14:10.550 --> 14:15.207
билгеләп үтте: «Халык хакимиятне ничек кире кайтара ала?»

14:15.207 --> 14:21.260
Ул федератив дәүләтләрнең конституцияләре аша моны тыныч
һәм тулысынча законлы рәвештә башкару ысулын тасвирлый.

14:21.260 --> 14:24.798
Бу дәвам итүче программаны бик киңәш итәләр.

14:24.798 --> 14:29.896
Хәтта буталчык вакытларда да Kla.TV —
дулкыннар арасындагы сезнең таянычыгыз.

14:29.896 --> 14:37.040
Бүген үк безнең төп сайтка язылыгыз! www.kla.tv/abo