Joriy 2025 yilda Kla.TV turli dasturlarda diskriminatsiya va noqonuniyliklar, jumladan Chexiya, Ruminiya va
Bolgariya kabi Yevropa Ittifoqi davlatlaridagi saylov firibgarliklari haqida xabar berdi .
Bolgariyada bu shunchalik borib yetdiki, noqulay muxolif partiyaga 3,999% natija berilishi bilan tahdid
qilindi – bu u yerdagi 4%lik mezondan biroz past edi.
Agar u hukmron oligarxlardan biriga bo'ysunmasa, bunday bo'lardi.
Bu ularning partiya rahbari tomonidan rad etilgach, u aynan taxmin qilingan 3,999% natijani oldi.
Keyinchalik saylov firibi sudda tasdiqlandi va partiya parlamentga kira oldi.
Germaniyada ham noqulay muxolif partiya, ya'ni "Bündnis Sahra Wagenknecht" (BSW), Bundestagga kirish
uchun 5 foizlik to'siqni ozgina farq bilan yenga olmadi.
Bu yerda ham natijada nimadir noto'g'ri bo'lishi mumkinligiga aniq dalillar mavjud.
Va bu yerda ham, bir nechta istisnolarni hisobga olmaganda, jiddiy mojaro bo'lib, u ommaviy
axborot vositalarida munosib e'tiborga olinmagan.
Chunki bu masalaning oqibatlari nihoyatda katta bo'lardi.
Agar BSW adolatsiz ravishda Bundestagda vakillik qilinmayotgani ma'lum bo'lsa va muvaffaqiyatli shikoyat natijasida
u baribir 5 foizlik to'siqni bosib o'tsa, Friedrich Merzning qora-qizil hukumati ko'pchiliksiz qolardi.
Merzning kansler etib saylanishi noto'g'ri ko'pchilik nisbatlari tufayli qonuniy bo'lmaydi va Merz hukumati tomonidan hozirgacha
qabul qilingan barcha qarorlar oxir-oqibat noqonuniy bo'ladi.
Shuning uchun Kla.TV ushbu dasturda bu voqealarga yaqindan nazar tashlaydi:
2025-yil 23-fevraldagi Germaniya federal saylovida BSW ikkinchi ovozlarning 4,972 foizini oldi.
Bu shuni anglatadiki, parlamentga kirish uchun atigi 13 435 ovoz kifoya edi.
Hech qachon biror partiya 5 foizlik to'siqni bosib o'tolmaslikka shunchalik yaqin kelmagan.
Biroq, BSW tez orada bu natijaning to'g'riligiga shubha qila boshladi.
Bu shunday bo'ldiki, saylovchilar oldinga chiqib, BSWga ovoz berganliklarini aytishdi, ammo keyin ularning saylov
uchastkasida BSWga bitta ham ovoz sanalmaganini bilib olishdi.
BSW keyin natijalarni ko'rib chiqish uchun ishchi guruh tuzdi.
Ko'plab mustaqil saylov kuzatuvchilari, Wabeo.de veb-sayti orqali shu tariqa tasdiqlangan, shuningdek,
bu saylovda qonunbuzarliklar bo'lganini qayd etdilar.
Umuman olganda, ushbu tashabbus doirasida 3 700 kishi saylov kuzatuvchilari sifatida safarbar qilindi va
ular 650 ta huquqbuzarlikni aniqlab, e'tirozlar bildirishnomalari orqali xabar berdi.
BSWga zarar yetkazadigan noto'g'ri saylov natijasiga oid hech qanday dalil bormi?
Saylovdan so'ng, alohida saylov okruglarida turli qayta sanashlar va ko'rib chiqishlar bo'lib o'tdi.
Natijada, butun mamlakat bo'ylab jami deyarli 7 425 ta ovoz qayta baholandi.
Ulardan 4 277 tasi BSWga ketdi, bu esa hozirda Bundestagga kirish uchun atigi 9 528 ovoz yetishmayotgani demak.
Bu shuni anglatadiki, tuzatilgan ovozlarning yarmidan ko'prog'i BSWga ajratilgan.
Bu BSWga zarar yetkazadigan jiddiy sanash xatolarini ko'rsatadi.
Savol tug'iladi: nega aynan BSWda shuncha ko'p hisoblash xatolari yuz berdi?
1) Avvalo, tekshirilgan saylov okruglarida nomiga o'xshash kichik partiya – "Bündnis Deutschland"
(Germaniya ittifoqi) bilan adashish holatlari ko'p bo'ldi.
Ushbu partiya ovoz berish byulletenlarida BSWdan oldin to'g'ridan-to'g'ri ro'yxatga olingan edi.
Bu hisoblash va uzatish jarayonida ushbu tomonlarning aralashib ketishiga olib kelishi mumkin edi.
Masalan, bu holat Mettmann (Severn-Reyn-Vestfaliya)dagi pochta orqali ovoz berish okrugida kuzatildi.
Bu yerda dastlabki natijalar BSWga 8 ta ovoz va Bündnis Deutschlandga 14 ta ovoz berilganini ko'rsatdi.
Ushbu saylov okrugida qayta sanash natijasi shuni ko'rsatdiki, Germaniya Alyansi partiyasining
barcha 14 ta ovozi BSWga hisoblanishi kerak edi.
Quyidagi ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, bunday aralashliklar boshqa joylarda ham sodir bo'lgan:
Umuman olganda, BSW Bündnis Deutschlandga nisbatan 32 baravar yuqori natija ko'rsatdi.
Shunga qaramay, u 145 ta saylov okrugida BSWdan oldinda edi.
Mana ba'zi ta'sirli misollar:
– Wedel shahrida Germaniya Ittifoqi 7-saylov okrugida 31 ovoz oldi, BSW esa bitta ovoz ham olmadi. 6- va
8-saylov okruglarida esa Germaniya Ittifoqi atigi 1 ovoz oldi, BSW esa mos ravishda 31 va 41 ovoz oldi.
– Gamburgning 32118 saylov okrugida BSW uchun 0 ovoz, Germaniya uchun Alyans uchun esa 33 ovoz hisoblandi.
Qo'shni saylov okruglarida Alyans 0 va 2 ovoz oldi, BSW esa 34 va 18 ovoz oldi.
Matbuot relizi orqali Germaniya uchun Alyans o'zi endi ovozlarni qayta sanashni talab qildi.
Ularning raisi Steffen Große aniq bildirdi: "Biz aslida bizga tegishli bo'lmagan ovozlarni hisoblamoqchi emasmiz."
2) Yana bir e'tiborga molik xususiyat – haqiqiy bo'lmagan ovozlar soni edi.
O'rtacha hisobda bu berilgan ovozlarning 0,6 foizini tashkil etdi.
Biroq, ba'zi saylov okruglarida bu nisbat 19 baravar yuqori bo'lgan.
Siyosatshunos professor doktor Uve Vagshalga ko'ra, o'rtachadan 19 baravar chetlanish har doim saylov adolatli
o'tkazilganligiga ishonch hosil qilish uchun diqqat bilan o'rganilishi kerak bo'lgan holatdir.
Bu yerda ham BSW ayniqsa ta'sirlanishi mumkin.
Ba'zi hollarda saylovchilar dastlab ovoz berish byulletenida "Germaniya uchun Ittifoq"ni belgilashgan, ammo
keyin xatosini tushunib, dastlabki belgini chizib tashlab, uning o'rniga BSWni belgilashgan.
Ammo guvohlarning aytishicha, ba'zi hisoblash stollari saylovchining niyati aniq anglab turilgan
bo'lsa-da, bunday ovoz berish varaqalarini noto'g'ri ravishda haqiqiy emas deb hisoblagan.
Shuningdek, yetarlicha xabardor bo'lmagan saylov komissiyasi a'zolari birinchi ovoz berish belgisi bo'lmagan ovoz berish
varag'ini haqiqiy emas deb hisoblagan holatlar ham bo'lgan.
BSW ko'pincha birinchi ovoz berish nomzodlarsiz o'tkazilgani sababli, bunday noto'g'ri baholardan yana-da ko'proq ta'sirlandi.
Ushbu nomuvofiqliklarni inobatga olgan holda, taniqli siyosatshunoslar prof. dr. Ekhard Yesse va prof.
dr. Uve Vagshal to'liq qayta sanashni nafaqat mantiqiy, balki zudlik bilan zarur deb hisoblaydilar.
Biroq, ovozlarni qayta sanash faqat saylov okruglarining bir qismida amalga oshirildi.
Quyidagi hisob-kitob barcha saylov okruglarini qayta sanash natijani qanchalik o'zgartirishi mumkinligini ko'rsatadi:
Ma'lumki, barcha ovozlar 50 ta saylov okrugida qayta sanab chiqildi.
Umuman olganda, bu qayta sanashlar BSWga yana 15 ovoz qo'shildi.
Bir qarashda bu juda pastdek ko'rinadi.
Biroq, Germaniyada 95 109 ta saylov okruglari mavjud.
Agar qayta sanalgan 50 ta saylov okrugidagi BSWga berilgan ovozlarning ortishi barcha saylov okruglariga umumlashtirilsa,
bu BSWga yana 28 533 ta ovoz qo'shimcha kelishini anglatadi.
Bu BSWga Bundestagga kirish uchun kerak bo'lgan ovozlar sonidan taxminan uch baravar ko'p.
Agar BSW har o'nta saylov okrugidan bittasida faqat bitta qo'shimcha ovoz olsa, bu 5%
chegarasini bosib o'tish uchun yetarli bo'lardi.
Kechikgan tasdiqlash
BSW xatolar va hisoblash xatolari haqida xabardor bo'lgach, partiya saylov natijalarini e'tiroz qilishga urindi.
Biroq, u yo'l davomida ko'plab to'siqlarga duch keldi.
2025-yil 11-mart kuni BSW federal konstitutsiyaviy sudga saylov natijalariga qarshi da'vo arizasi berdi.
Ikki kun o'tgach, sud ishni bekor qildi va Bundestag saylovni ko'rib chiqish uchun mas'ul ekanligini belgiladi.
Federal Konstitutsiyaviy sud iyun oyidagi qo'shimcha qarorlarida bu nuqtai nazarni tasdiqladi va Bundestagga BSWning
e'tirozini maqbul muddat ichida ko'rib chiqishni buyurdi.
Faqat Saylovni qayta ko'rib chiqish qo'mitasining qaroridan so'ng BSW o'z ishini Federal
Konstitutsiya sudiga olib borishi mumkin bo'ladi.
Biroq, Bundestag qaror qabul qilishda hech qanday alohida shoshilmayotgan edi, bu esa BSW partiyasi asoschisi
Sahra Wagenknechtning bayonotidan anglash mumkin edi.
Shunday qilib, may oyida turli qo'mitalar tashkil etildi, jumladan saylov shikoyatlarini ko'rib chiqishga mas'ul
Saylovni nazorat qilish, tartib-qoidalar va immunitet qo'mitasi.
Kamida shunday deb o'ylagandik. Shuning uchun raisga chiroyli xat yozib, shaxsiy uchrashuvni so'radik.
Mehribon kishi bizga xuddi shuncha mehribonlik bilan javob yozdi va biznikidan tashqari yana yuzdan ortiq shikoyat mavjudligini,
federal saylov bo'yicha shikoyatlarni ko'rib chiqish mas'uliyati esa biznikidan mutlaqo boshqa, hali tuzilmagan saylovni
ko'rib chiqish qo'mitasiga tegishli ekanini ma'lum qildi.
Boshqa tomondan, Bundestag matbuot xizmati bildiradiki, yo'q, barcha qo'mitalar allaqachon
tuzilgan va ular boshqa qo'mitalar haqida xabardor emas.
Masalani biroz yoritish maqsadida biz Bundestag Prezidentiga xat yozib, biz uchun mas'ul qo'mita bormi, deb so'radik.
Afsuski, yaxshi xonim Klöckner hali javob bermadi. Bu haqiqiy fars.
Bundestag qayta sanash bo'yicha bizning so'rovimizni ko'rib chiqish uchun mas'ul, lekin Bundestagda bu
tekshiruvni amalga oshiradigan hech qanday qo'mita yo'q.
2025-yil 26-iyun kuni, saylovdan to'rt oydan ortiq vaqt o'tib, tegishli qo'mita nihoyat tuzildi.
Qo'mita raisi Macit Karaahmetoğlu'ga ko'ra, BSW'ning e'tirozi ustuvorlikka ega bo'ladi.
Ushbu dastur saylovdan to'qqiz oy o'tib, noyabr o'rtalarida tayyorlanganda, apellyatsiya bo'yicha hali
hech qanday qaror qabul qilinmagan edi, bu esa BSWning qattiq noroziligiga sabab bo'ldi.
Bu deyarli ajablanarli emas, chunki hukmron partiyalar CDU/CSU va SPD to'qqiz nafar a'zodan iborat qo'mitada beshta ovozga ega.
Ular tezkor qaror qabul qilib, o'z hukumatining ko'pchiligidan mahrum bo'lishga deyarli qiziqmaydilar.
Bundan tashqari, AfD va BSW keyin birgalikda tergov qo'mitalarini chaqirish imkoniyatiga ega bo'ladilar, masalan, Nord Stream
portlashi bo'yicha tergov qo'mitasi yoki koronavirus bo'yicha tergov qo'mitasi kabi, ikkala partiya ham buni talab qilmoqda.
AfD allaqachon o'zining federal rais o'rinbosari Stephan Brandner orqali qayta hisoblash
bo'yicha taklifni qo'llab-quvvatlashini e'lon qilgan.
Brandner dedi: "Boshqa siyosiy guruhlar vaqtni cho'zishga urinayotgandek ko'rinadi."
Bizning fikrimizcha, qaror iloji boricha tezroq qabul qilinishi kerak.
BSW hamraisi Andrey Xunko ushbu voqealar haqida quyidagicha izoh beradi:
"Yevropa Kengashi, Minsk guruhi yoki Germaniya Bundestagi Tashqi ishlar qo'mitasi uchun xalqaro saylov kuzatuvchisi sifatida
men Rossiya, Ukraina, Turkiya, AQSh va Lotin Amerikasi kabi mamlakatlarda taxminan 30 ta missiyada ishtirok etganman."
Men dunyoda yangi saylangan parlament o'zining qonuniy tuzilganligini o'zi hal qiladigan hech
bir mamlakatni bilmayman – Germaniyadan boshqa.
Bu mamlakatda bu qarorni qabul qilish uchun hatto muddat ham belgilangan emas.
Odatiy holda, ko'pchilik davlatlarda tegishli vakolatlarga ega mustaqil saylov organi (Markaziy saylov komissiyasi) mavjud.
Bir yil oldin men Yevropa Kengashi nomidan Gruziyada edim, u yerda keskin namoyishlar va saylov
firibgarligi ayblovlaridan so'ng bir necha kun ichida ovozlarning deyarli 15 foizi qayta sanab chiqildi.
Qaror bir necha kun ichida oliy saylov organi tomonidan qabul qilindi.
Qayta hisoblash – va keyin BSWning Bundestagga ehtimoliy kirishi – tarkibni keskin o'zgartirardi:
Taxminan barcha siyosiy partiyalardan 32 nafar parlament a'zosi Bundestagni tark etishga majbur
bo'ladi va 32 nafar BSW a'zosi uning o'rniga kiradi.
Merz/Klingbeil hukumati endi ko'pchilikka ega bo'lmaydi.
Hozirgacha qabul qilingan qarorlar qonuniylik yetishmasligi tufayli soyalangan.
Shu sababli Bundestagedagi saylov shikoyatlari ko'rib chiqilishi kechikmoqda – o'zini "demokratik
partiyalar" deb ataydigan partiyalar tomonidan.
Iyun oyida, akkreditatsiyadan so'ng, Yevropa Kengashi Parlament Assambleyasi prezidenti yangi nemis
delegatsiyasidan Germaniyadagi saylov shikoyatlarini ko'rib chiqishni tezda yakunlashni so'ragan edi.
Mahalliy parlament assambleyasining yigirma besh nafar a'zosi ham xuddi shu narsani talab
qilib, ovozlarni qayta sanashni taklif qilishdi.
Yevropa Kengashi bilan bir qatorda, Dieter Hallervorden hamda boshqa 22 taniqli shaxs, Prof. Dr. Gabriele Krone-Schmalz, sobiq
Yevropa Ittifoqi vitse-prezidenti Günter Verheugen va sobiq Saksoniya Konstitutsiyaviy sudi sudyasi prof. Dr. Christoph
Degenhart ham ochiq maktubda qayta hisoblashni talab qilmoqdalar.
Ko'plab fuqarolar BSW veb-saytidan oldindan tayyorlangan elektron pochta xabarlarini to'g'ridan-to'g'ri saylovni
qayta ko'rib chiqish qo'mitasiga yuborish uchun foydalandilar.
Uning elektron pochta qutilari allaqachon 20 000 dan ortiq bunday elektron pochta xabarlari bilan bloklangan.
Biroq, u hali ham o'zining kechiktirish taktikasiga sodiq qolmoqda.
Xulosa: Germaniyada hukmron partiyalardan bo'lgan parlament a'zolari federal saylovlarning qonuniyligi bo'yicha
siyosiy raqiblari tomonidan ko'tarilgan e'tirozlarni hal qilishlari aniq manfaatlar to'qnashuvi hisoblanadi.
Bu jirkanch va samarali ishlaydigan demokratiyada bunday holatga yo'l qo'yilmasligi kerak.
Xususan, hozirda majburiy harbiy xizmat, pensiyalar, urush va tinchlik masalalari bo'yicha keng qamrovli qarorlar ko'rib
chiqilayotganini inobatga olgan holda, Germaniyada huquqiy tizimning to'g'ri ishlayotgani va amaldagi
hukumat qonuniy ravishda saylanganligi ta'minlanishi kerak!
Quvvatlar ajratilishi, har qanday samarali demokratiyaning asosiy elementi, Germaniyada yetarlicha
kafolatlanmaganligi tobora aniqroq bo'lib bormoqda.
Asosiy islohotlar, boshqa narsalar qatori, qonunsiz o'tkazilgan saylovlar bo'yicha qaror qabul qilish vakolati hukmron
partiyalarda bo'lmasligini ta'minlash uchun zudlik bilan zarur.
Ralf Ludwig quyidagi dasturda fuqarolarga suveren sifatida hokimiyatni qaytarish uchun qo'yilishi mumkin
bo'lgan birinchi qadamlarni bayon qildi: "Aholisi hokimiyatni qanday qaytarib olishi mumkin?"
U federal davlatlarning konstitutsiyalari orqali buni tinch va to'liq qonuniy ravishda amalga oshirish usulini tasvirlaydi.
Ushbu keyingi dastur qat'iyan tavsiya etiladi.
Hatto tartibsiz davrlarda ham Kla.TV to'lqinlar orasidagi toshday mustahkam tayanchingizdir.
Bugun bizning asl saytimizga obuna bo'ling! www.kla.tv/abo