1
00:00:00,531 --> 00:00:05,564
I ngā whenua maha puta noa i te ao, he mea here kia
whiwhi ngā tamariki i te werohanga mō te mate mīre.

2
00:00:05,564 --> 00:00:08,652
Me whakarato koe i tētahi taunakitanga o te
werohanga mō te mate urutā mēnā ka tīmata tō

3
00:00:08,652 --> 00:00:11,500
tamaiti ki te kura, ki te whare kōhungahunga rānei.

4
00:00:11,500 --> 00:00:18,424
Ka whakamōhio te kāwanatanga ki ngā mātua he painga, he
tiaki hoki te werohanga mate mīre mō tō rātou tamaiti.

5
00:00:18,424 --> 00:00:26,244
Ko te mea e huna ana, he tikanga rongoā te werohanga, ā, ka
taea tonu e ia te arahi ki ngā kino e pā ana ki te werohanga!

6
00:00:26,244 --> 00:00:32,722
Ka puta pea tēnei nā te matū whakahohe anō, nā
rānei ngā matū āwhina kei roto i ia werohanga, i

7
00:00:32,722 --> 00:00:37,500
whakaurua hei whakapakari ake i te urupare ārai mate.

8
00:00:37,500 --> 00:00:42,500
Hei tāpiri, tae noa ki ēnei rā, he tino iti rawa
ngā rangahau whakatairite e whakaatu ana he hauora

9
00:00:42,500 --> 00:00:46,220
ake ngā tamariki kua werohia i ērā kāore i werohia.

10
00:00:46,220 --> 00:00:51,660
Ko ngā rangahau iti e wātea ana, e whakaatu ana i te hēkē.

11
00:00:51,660 --> 00:00:59,275
Nō tēnei take, te Rōpū o ngā Tākuta me ngā Kairangahau mō te
Hauora, te Rangatiratanga me te Manapori e.V. (e mohiotia ana ko

12
00:00:59,275 --> 00:01:05,245
MWGFD) kua whakatū i tētahi rōpū mahi hei whakahaere kaupapa
whakatairanga ki te whakahē i te here

13
00:01:05,245 --> 00:01:11,845
herekore kia whiwhi werohanga mate mīre, me te
ture Tiaki Mate Mīre o nāianei i Tiamana.

14
00:01:11,845 --> 00:01:19,340
Whakarongo i raro nei ki tētahi kohinga o te wānanga pāpāho a
MWGFD i tū i te 15 o Whiringa-ā-nuku 2025, e whakaatu ana

15
00:01:19,340 --> 00:01:27,966
i ngā take matua e whakahē ana i te here kia whiwhi
katoa i te werohanga matepōrearea i Tiamana me te ao whānui.

16
00:01:27,966 --> 00:01:33,659
Ā, hei kōrero anō, kei ētahi atu whenua o Europi e herea ana te
werohanga, ā, i ētahi wā ka nui ake i te whakaritenga werohanga

17
00:01:33,659 --> 00:01:37,424
mō te mate mīre – hei tauira, Itari, Parani,
Slovenia, Croatia, te Repupurika Czech,

18
00:01:37,424 --> 00:01:40,040
Hungaria, Slovakia, Bulgaria, Latvia me Pōrana.

19
00:01:40,040 --> 00:01:45,632
Ā, e karanga ana hoki au ki ēnei whenua – e whakapono ana au ka
taea pea e mātou te whakawhiti kōrero ki a

20
00:01:45,632 --> 00:01:50,420
rātou mā Kla.TV – nā te mea i ēnei whenua anō
hoki, he tika taketake mō te kotahitanga ā-tinana.

21
00:01:50,420 --> 00:01:54,833
Ko te tikanga, ahakoa kei hea ngā whakaritenga ā-ture mō te
werohanga, ko te tika taketake ki te kotahitanga ā-tinana

22
00:01:54,833 --> 00:01:57,820
ā, kua takahia hoki ngā mana o ngā mātua.
Kāore e taea e mātou te whakaae ki tērā.

23
00:01:57,820 --> 00:02:02,592
Me whakarewa tātou i tētahi nekehanga ā-Europea ngātahi!

24
00:02:02,592 --> 00:02:05,200
Ka akiaki ahau i te katoa kia hono mai ki a mātou!

25
00:02:05,200 --> 00:02:10,629
E whā haora o te mātauranga tino
motuhake kua whakaitihia ki te 40 meneti.

26
00:02:10,629 --> 00:02:16,193
Mātakitaki ināianei i ngā wāhanga tino
nui o te wānanga MWGFD i runga i Kla.TV.

27
00:02:16,193 --> 00:02:19,768
Tākuta mō ngā mate wāhine, tākuta whānui, maimoatanga ā-taiao, he
Tiamana Tuarua o te MWGFD e.V. He mihi

28
00:02:19,768 --> 00:02:23,576
mahana ki tō tātou hui pāpāho mō te kaupapa:
'Te Ture Tiaki Mate Māhuru' e arotakihia ana.

29
00:02:23,576 --> 00:02:29,206
Ko te werohanga e aro ana tātou ki a ia i tēnei rā, kei te
karaehe tawhito tonu o ngā werohanga, ā, ka werohia he rahinga

30
00:02:29,206 --> 00:02:35,353
motuhake o tētahi ārai mate – i te take o te mate mīre, he
huaketo kua ngoikore – me ētahi atu āpitihanga e ruarua ana.

31
00:02:35,353 --> 00:02:39,133
Heoi, kāore e taea e mātou te mōhio mārika mō
te roa me te wāhi e noho ana tēnei huaketo

32
00:02:39,133 --> 00:02:41,177
kua ngoikorehia e mahi ana i roto i te tinana.

33
00:02:41,177 --> 00:02:48,560
Ā, ki te kōrero tika, kei roto i tēnei werohanga MMR te
werohanga ngātahi o ngā momo huaketo e toru, e whā rānei.

34
00:02:48,560 --> 00:02:52,589
Ko te take, kāore te werohanga mate mīre e wātea ana i konei i
Tiamana – ā, kāore hoki e wātea ana i Uropi – hei werohanga

35
00:02:52,589 --> 00:02:56,552
kotahi anake, engari hei wāhanga noa iho o te werohanga
toru-ā-huinga, me te mumps me te rubella, rānei hei wāhanga o te

36
00:02:56,552 --> 00:02:59,405
werohanga whā-ā-huinga, e whakauru ana hoki i te mate poaka.

37
00:02:59,405 --> 00:03:08,296
Hei kōrero noa, ko ēnei werohanga tuku iho – ā, ka whakaatu mātou
ki a koutou ākuanei, ehara rawa i te mea kore kino, kāore hoki i

38
00:03:08,296 --> 00:03:16,094
te kore pānga taha; i runga i te akiaki a te WHO, ka
whakawhitia ēnei werohanga e wātea ana ki tēnei hangarau mRNA

39
00:03:16,094 --> 00:03:20,754
hou, ā-mua, pērā i te whakamahinga i ngā werohanga Covid.

40
00:03:20,754 --> 00:03:24,597
Ā, kāore e kore, me mahi tātou i ngā mea
katoa e taea ana kia kore ai tērā e tupu.

41
00:03:24,597 --> 00:03:26,520
Ināianei, me titiro tātou ki te papamuri o
ngā mahi e mahia ana e tātou i tēnei rā.

42
00:03:26,520 --> 00:03:33,030
I Noema 2019, i mua tata i te mate urutā coronavirus i kīia nei,
i tere whakamanahia tētahi pire i roto i te

43
00:03:33,030 --> 00:03:39,060
Bundestag o Tiamana i raro i te ārahitanga a te Minita
Hauora, a Jens Spahn, ā, i whai mana ai i Maehe 2020.

44
00:03:39,060 --> 00:03:46,179
Ko tēnei Ture Tiaki Mate Mārewa e mea ana he mea here kia whiwhi
katoa ngā tamariki i te kōhanga, i te kōhanga reo, i te kura

45
00:03:46,179 --> 00:03:51,862
rānei i tō rātou rā tuatahi o te tau kotahi, ā, me ngā
tāngata i whānau i muri i te tau 1970 e hiahia ana ki

46
00:03:51,862 --> 00:03:55,476
te mahi i ngā whare hapori, i ngā whare hauora rānei.

47
00:03:55,476 --> 00:04:00,023
E ai ki te taunakitanga a STIKO, me whakawhiwhia te werohanga
matepōrewa e rua ngā wā, arā, i te wā e 11 marama me te 15

48
00:04:00,023 --> 00:04:05,413
marama te pakeke o ngā tamariki; ā, ki te kore he ārai mate, me
whakakī i ngā werohanga i te wā e pakeke ake ana te tamaiti.

49
00:04:05,413 --> 00:04:12,288
Nō reira, ia tau ka pā tētahi rōpū tau motuhake – i Tiamana,
kāore e iti iho i te 650,000 ki te 700,000 ngā mātua o ngā

50
00:04:12,288 --> 00:04:20,138
tamariki nohinohi – ā, hei kī atu, ka kawea mai hoki e tēnei
ngā kamupene rongoā he hua ā-tau e tekau rau mano tāra pea.

51
00:04:20,138 --> 00:04:27,237
Ahakoa e pā ana tēnei Ture ki ngā takahi tino nui o ngā mana
taketake matua, pērā i te mana kia tū tika te tinana i

52
00:04:27,237 --> 00:04:35,262
whakamanahia i raro i te Tuhinga 2 o te Ture Matua, rānei te tika
o ngā mātua i whakarārangihia i roto i te Tuhinga 6, i whakauhia

53
00:04:35,262 --> 00:04:41,497
tēnei ture hei mea hāngai ki te ture matua i Hūrae
2022 e te whakataunga e tino ruarua ana, arā ko te

54
00:04:41,497 --> 00:04:45,982
'whakataunga pokapū tiaki rā' a te Kōti Ture Matua ā-Motu.

55
00:04:45,982 --> 00:04:51,490
Nō tēnei, ka waiho te Ture Tiaki Matepōkere hei tauira
pai mō ngā kaupapa here āpiti mō te werohanga ā-ture.

56
00:04:51,490 --> 00:04:56,980
He āhuatanga ka tere rawa pea ka tū hei mea
tūturu, otirā nā ngā nekehanga o te WHO i tēnei wā.

57
00:04:56,980 --> 00:05:03,234
Ā, kia oti tēnei i te tuatahi, tērā pea koia hoki te take i tere
ai te whakamana i tēnei i roto i te Bundesrat i te mutunga o te

58
00:05:03,234 --> 00:05:08,364
tau 2019 – nā te mea, i mōhio rātou kei te tata mai te
'plandemic', ā, i hiahia rātou kia rite he tuhinga

59
00:05:08,364 --> 00:05:13,640
pire mō tētahi ture whānui mō te huaketo coronavirus i
whakamaherehia, te werohanga ā-ture mō te COVID-19.

60
00:05:13,640 --> 00:05:21,115
Ā, ko te mea, whakawhetai ki te Atua, kāore i whiwhi nuinga pōti
i waenga i ngā mema pāremata tēnei pire e whakauru

61
00:05:21,115 --> 00:05:28,283
ana i te werohanga ā-ture i te pōti o Āperira 2022, ā,
e whakapono ana au he wāhanga nā ngā mahi a te MWGFD.

62
00:05:28,283 --> 00:05:34,591
Ahakoa i te pānui tere noa iho i te tuhinga whakamārama mō te
Ture Tiaki Mate Māhuru me ngā whakaaro i muri i te whakataunga a

63
00:05:34,591 --> 00:05:40,999
te Kōti Ture Matua ā-Motu mō ngā pokapū tiaki tamariki, ka kitea
he mea whakamīharo kei runga i ngā take hauora mahangā whakapae

64
00:05:40,999 --> 00:05:45,705
me ngā whakapuakitanga kāore e tautokohia e te
pūtaiao, i whakamahia hei take tautoko i tētahi

65
00:05:45,705 --> 00:05:48,483
kaupapa here werohanga ā-ture e mea ana he mea tika.

66
00:05:48,483 --> 00:05:53,063
Ā, koia te take i whakaaro ai mātou i te MWGFD
he mea tika kia whakatū i tēnei rōpū mahi, e

67
00:05:53,063 --> 00:05:56,225
whakamōhio ana ki a koutou i konei i tēnei rā.

68
00:05:56,225 --> 00:06:00,280
Ko tā mātou whāinga kia whakakorehia tēnei
herenga ārai mate tūpato i te tere rawa e taea ana.

69
00:06:00,280 --> 00:06:04,963
Hei whāinga mō tēnei, kua whakaputaina e mātou tētahi puka
mōhiohio taipitopito e kī ana i ngā kōrero matua katoa mō te

70
00:06:04,963 --> 00:06:10,000
mate tamariki o te mīre me te werohanga mō te mīre, , tae atu ki
ngā kōrero matua katoa me ngā puna pūtaiao hei tautoko i ēnei.

71
00:06:10,000 --> 00:06:17,561
Ā, i tukuna e mātou tēnei reta i tēnei ata mā īmēra ki ā mātou
kaimahi, ki ngā mema katoa o te Bundestag me ngā paremata ā-rohe,

72
00:06:17,561 --> 00:06:24,886
ā, mā te poutāpeta hoki ki ētahi rōpū; i tukuna hoki ki ngā
kaiwhakawā o te Kōti Ture Matua ā-Motu hei whakarato i ētahi atu

73
00:06:24,886 --> 00:06:29,405
kōrero tautoko mō ngā amuamu ture matua e tatari ana i reira.

74
00:06:29,405 --> 00:06:33,088
Kei te tino harikoa ahau ināianei ki te pānui i te koha tuatahi a
te kaikōrero mai i tō mātou Heamana Whakahonore o MWGFD, a te

75
00:06:33,088 --> 00:06:36,540
Pōrohitara Sucharit Bhakdi. He mātanga ki te microbiology
me te epidemiology mate pāwera, he Kaiwhakahaere mō te wā roa

76
00:06:36,540 --> 00:06:39,838
o te Pokapū mō te Microbiology Hauora me te Hauora Taiao i

77
00:06:39,838 --> 00:06:45,720
i Te Whare Wānanga o Mainz. "I te tīmatanga o te
rautau rua tekau, he tino mōrearea ngā mate mīrori."

78
00:06:45,720 --> 00:06:55,123
Ko te take matua o ngā take tino kino ko te mate manawa pūtau
tuarua, ā, pērā i te mate urutā i ngā Rautau Waenganui, i

79
00:06:55,123 --> 00:07:05,709
tere pērā i te ahi, otirā i waenga i te hunga kāore i
whiwhi i te kai tika, i noho i ngā wāhi kapi, kāore i te ma.

80
00:07:07,506 --> 00:07:11,566
I muri i te mutunga o te Pakanga Tuatahi o te Ao,
nā te whakapai ake o ngā āhuatanga noho i arahi

81
00:07:11,566 --> 00:07:14,224
ki te hekenga tere o te maha o ngā mate mīreisi.

82
00:07:14,224 --> 00:07:22,248
Ā, i te whakaurunga o ngā rongoā huaketo hou hei
rongoā i ngā mate huaketo tuarua, kua ngaro kē te

83
00:07:22,248 --> 00:07:27,420
tūnga o te mate mīre hei mate pāwera tino mōrearea.

84
00:07:27,420 --> 00:07:34,155
Whakakapi: Kāore ināianei he take kia werohia ki te mate urutā.

85
00:07:34,155 --> 00:07:40,282
He tino haumaru rānei te kano ārai mate mīreora ora
, pēnei i te mea e whakamanahia ana e ngā tohunga,

86
00:07:40,282 --> 00:07:44,151
ngā kaihanga kaupapa here hauora me ngā pāpāho whānui?

87
00:07:44,151 --> 00:07:50,504
E ngā wāhine me ngā tāne, kei te mōhio pono koutou,
ahakoa ka whakaurua he matū tauhou ki roto hōhonu

88
00:07:50,504 --> 00:07:54,745
i tō tinana, kāore rawa e taea te kore tūponotanga?

89
00:07:54,745 --> 00:07:59,766
He tino pono ake tēnei ina tae mai ki
te whakauru i ngā ira tauhou whai mahi.

90
00:07:59,766 --> 00:08:06,816
Kua mōhio koe kāore tātou e tino mōhio ana ki
tētahi mea? Kāore he mōhio mō ngā pūtau maha – tae

91
00:08:06,816 --> 00:08:11,137
atu ki te roro – e whakaputa anō ai te huaketo?

92
00:08:11,137 --> 00:08:14,790
"Kāore he kōrero mō te roa o te whakaputa uri, ā,
kāore hoki he kōrero mō ngā hua pea?" Kaitohutohu

93
00:08:14,790 --> 00:08:19,210
mō te matū haumanu, kaitohutohu mō te rongoā ā-roto

94
00:08:19,210 --> 00:08:24,301
m. Tāpiritanga: Ngā Mate Whakawhiti, Te Koiora Mōlekulā, Ngā
Tikanga Ā-Hauora me ngā Whakaaro ā-Hapori mō te Whakawhāngai Kano

95
00:08:24,301 --> 00:08:29,109
ā-Ture mō te Mate Māhuru Ehara taku kōrero i te mea mō te
whakawhāngai ā-ture i te kano āmi, kāore hoki mō ngā kano āmi

96
00:08:29,109 --> 00:08:33,917
anake. Engari, ko te kaupapa he aha ngā mea ka taea e mātou
hei tūroro te manawanui, he aha ngā mea me manawanui tonu e

97
00:08:33,917 --> 00:08:37,221
mātou, ā, he aha ngā mea kāore e tika kia manawanui e mātou.

98
00:08:37,221 --> 00:08:44,905
Ā, he mea tino pā ana ki ngā pūtake o ēnei
whakaaro matatika me tō rātou hiranga i roto i te hapori.

99
00:08:44,905 --> 00:08:50,974
Ko te mātāpono tuatahi ko te mātāpono
o te tika ki te kotahitanga ā-tinana.

100
00:08:50,974 --> 00:08:58,983
He mana motuhake tō te tūroro ki tōna ake
tinana me tōna ake kotahitanga ā-tinana.

101
00:08:58,983 --> 00:09:06,909
Hei tauira rongoā, i ako au kāore koe e whakaaetia kia tarai i
ngā makawe o te tūroro mēnā kāore ia e hiahia kia tarai koe.

102
00:09:06,909 --> 00:09:11,275
Te mātāpono tuarua: Te mātāpono o te whakaaetanga mātau.

103
00:09:11,275 --> 00:09:17,547
He aha te tikanga o te 'whakaaetanga mātau'? Ko te
whakaaetanga mātau, ina tirohia e koe, he hononga

104
00:09:17,547 --> 00:09:20,770
tūturu, whaiaro i waenga i te tākuta me te tūroro.

105
00:09:20,770 --> 00:09:27,898
Me whakamārama ā-waha e te tākuta ki te
tūroro ngā painga, ngā tūraru me ngā pānga taha.

106
00:09:27,898 --> 00:09:34,470
Ka taea e ia te hoatu ki a ia he mea tuhi. Engari ko te mea tino
hira ko tēnei whakamārama ā-waha, ā, i taua wā ka whai wā hoki te

107
00:09:34,470 --> 00:09:39,070
tūroro ki te pātai, ā, ki te pānui koe i te
ture Tiamana, ka whai wā hoki ia ki te whakaaro

108
00:09:39,070 --> 00:09:41,801
mēnā e hiahia ana ia ki tēnei, mēnā kāore rānei.

109
00:09:41,801 --> 00:09:47,959
Ā, kātahi ka tae tātou ki te tuatoru,
koinei te mātāpono matua: tuatahi, kaua e kino!

110
00:09:47,959 --> 00:09:54,306
Ko te tikanga o tēnei, mō ia tūroro e tū ana
i mua i a rātou, me tino mōhio te tākuta ka

111
00:09:54,306 --> 00:09:57,780
nui ake te painga o tēnei rongoā i te kino.

112
00:09:57,780 --> 00:10:05,450
Arā, ko te aro ki te tūroro takitahi, ehara i
te hapori whānui, i te hapori ā-rohe rānei.

113
00:10:05,450 --> 00:10:12,598
Ko te raru kei a mātou ināianei, he hononga tino tata,
tino ngoikore hoki i waenga i te tākuta me te tūroro, ā,

114
00:10:12,598 --> 00:10:17,243
ināianei kei te kuhu mai te kāwanatanga, kia pērā ai te kī.

115
00:10:17,243 --> 00:10:24,944
Nō reira, mō te werohanga ā-ture mō te mate mīre, ki taku
nei whakaaro, ka huri katoa ki ngā take pāpori-tōrangapū

116
00:10:24,944 --> 00:10:29,130
me ngā take matatika, kāore e taea te tino taketake ake.

117
00:10:29,130 --> 00:10:35,760
Ko te pātai tuatahi: Nā wai te kupu
whakamutunga mō ō tātou tinana me ō tātou tamariki?

118
00:10:35,760 --> 00:10:40,493
Ko mātou rānei e whakatau ana i tēnei, te kāwanatanga rānei?

119
00:10:40,493 --> 00:10:45,292
Ko te tuarua o ngā take: Nā wai te haepapa a te tākuta?

120
00:10:45,292 --> 00:10:52,262
Kei te herea te tākuta ki āna tūroro – pēnei i
tōna tika? Rānei kei te herea ia ki te kāwanatanga?

121
00:10:52,262 --> 00:11:01,047
Tuatoru, mēnā he toronga tūturu a te tākuta
i te kāwanatanga, kei hea te whakawhirinaki?

122
00:11:01,047 --> 00:11:04,104
Ā, he aha mō te hononga o te tākuta me te tūroro?

123
00:11:04,104 --> 00:11:11,607
Nō te mea, mēnā ka mahi tētahi tākuta i roto i
tētahi pūnaha pēnei, me pātai: kei te tākuta tonu ia?

124
00:11:11,607 --> 00:11:21,145
Rānei he kaihangarau hauora noa ia e mahi ana
mō te kāwanatanga? – he mea tino rerekē tērā.

125
00:11:21,145 --> 00:11:24,893
He mātanga mō te rongoā ā-roto, he mema hoki o te MWGFD – He
aukatinga te werohanga matepōrearea? "Ā, ināianei, me

126
00:11:24,893 --> 00:11:28,879
tirohia mēnā e tūturu ana he aukatinga pērā mō te werohanga
matepōrearea ki ngā tamariki katoa e ora ana i Tiamana."

127
00:11:28,879 --> 00:11:35,605
He aukatinga tino mārō mō te werohanga matepō, hei tauira, ko te
ngoikore ārai mate tūturu i whānau mai; i taua

128
00:11:35,605 --> 00:11:43,079
āhuatanga, kāore e tika kia whakawhiwhia he werohanga
huaketo ora, nā te mea ka tino māuiui te tangata.

129
00:11:43,079 --> 00:11:56,426
Ko te aukatinga ā-whanaunga he mahi rongoā e nui
ake ana te kino pea, te tūraru rānei i ngā painga.

130
00:11:56,426 --> 00:12:06,159
Ināianei, me tirohia mēnā kei roto i te werohanga matepōkere
ētahi ārai ā-whanaunga pēnei. Ā, i taua wā, me whakataurite

131
00:12:06,159 --> 00:12:10,258
noa iho koe i ngā painga o te werohanga ki ōna tūraru.

132
00:12:10,258 --> 00:12:17,973
Kāore he mate i te tau 2023/24. Mai i te whakaurunga o te pūrongo
ā-ture mō te mate mīre, kua rīpoatatia e 14 ngā mate e pā ana ki

133
00:12:17,973 --> 00:12:23,254
te mate mīre i Tiamana. Heoi, kāore mātou e
mōhio taipitopito mēnā i mate ēnei tāngata me

134
00:12:23,254 --> 00:12:27,199
te mate mīre, i mate rānei nā te mate mīre.

135
00:12:27,199 --> 00:12:35,040
He tino uaua rawa ngā raruraru tino kino – e kīia ana ngā
tatauranga mai i te kotahi i roto i te mano ki te kotahi i roto i

136
00:12:35,040 --> 00:12:44,234
te tekau mano – ā, he tino torutoru rawa i te mutunga. I Tiamana,
kua tata kore rawa ēnei raruraru i puta mō ngā tekau tau.

137
00:12:44,234 --> 00:12:50,288
Hei kī anō, he tino māmā te whakahaere i
te tūraru o te pā kino nā te mate mīre.

138
00:12:50,288 --> 00:12:59,919
Ko te tūponotanga kia pāngia koe e te mate mīre i Tiamana – mēnā
ka huri koe ki te ōrau, arā – he 0.0006 ōrau. Ā, ko te tūraru kia

139
00:12:59,919 --> 00:13:10,046
pā he raruraru tino kino nā te mate mīre – āe, tāpirihia e tātou
he toru noa atu ki reira, nā te mea he kotahi i roto i te mano.

140
00:13:10,046 --> 00:13:18,687
Ā, ko te tūraru mō te oranga katoa – arā, mēnā ka
whakapūmautia anō ki te 80 – he 0.0005 ōrau tonu.

141
00:13:18,687 --> 00:13:23,504
He iti rawa te tūponotanga kia pāngia koe e
te mate mīrere, kia mate rānei i taua mate.

142
00:13:23,504 --> 00:13:29,136
Kāore he ohorere hauora tūmatanui e
whakaae ai kia herea ngā mana taketake.

143
00:13:29,136 --> 00:13:34,981
Nā reira, he tino mārama kāore e hāngai ana te
werohanga ā-ture mō te mate mīre ki te Ture Matua.

144
00:13:34,981 --> 00:13:39,285
Ka ārai te kano ārai mate mīre i ngā mate? He tino ruarua.

145
00:13:39,285 --> 00:13:44,846
Kua kī kē a Sucharit Bakhdi i tērā. Ko ēnei ngā
tatauranga nō Amerika. I reira, i te tīmatanga o te

146
00:13:44,846 --> 00:13:48,337
rautau rua tekau, he tiketike tonu te mate o te mate mīre.

147
00:13:48,337 --> 00:13:54,437
Heoi, i ngā tau 1960, kua tata kore rawa atu.

148
00:13:54,437 --> 00:14:01,207
Kāore i tae ki te tau 1963 i Amerika, ā, ki te
tau 1973 i Tiamana, i whakaurua ai te werohanga.

149
00:14:01,207 --> 00:14:05,505
Nō reira, i tae mai te werohanga ki konei i muri rawa.

150
00:14:05,505 --> 00:14:12,694
Kāore i taea e ia te aukati i ētahi atu
mate, nā te mea kua tatau kē ngā mate.

151
00:14:12,694 --> 00:14:16,288
He kino te werohanga mō te mate mīre?
He arotake Cochrane mō tēnei kaupapa.

152
00:14:16,288 --> 00:14:21,673
Ā, he tino mārama kei te kawea e te
werohanga te tūponotanga o te kino.

153
00:14:21,673 --> 00:14:26,397
Nō reira, ko ngā pānga taha tino
hira ko te mate pūkahukahu kore-huaketo

154
00:14:26,397 --> 00:14:31,780
. Kua kī kē a Sucharit Bhakdi i tērā. He
huaketo ora ēnei e horapa ana puta noa i te tinana.

155
00:14:31,780 --> 00:14:37,229
Ka uru hoki rātou ki te kiko whatukura, ka uru
hoki rātou ki te roro, ā, ka whānui hoki rātou.

156
00:14:37,229 --> 00:14:44,601
Ehara i te mea ka puta i a rātou he mate
mārama pēnei i te mate urutā, te huaketo taketake.

157
00:14:44,601 --> 00:14:51,264
Engari he huaketo tēnei; ka werohia ki roto i
te tinana, ka whānui ake, ā, ka whakapōrearea.

158
00:14:51,264 --> 00:14:56,817
– hei tauira, i roto i te roro me ngā kiko
whatukura. Ka puta ai ngā korikori wera me te mate pāwera.

159
00:14:56,817 --> 00:15:03,005
Ka puta ai ngā mate ārai-ā-tinana pērā i te
ITP, arā, te purpura thrombocytopenic idiopathic.

160
00:15:03,005 --> 00:15:08,536
He ngoikore o ngā pīra toto, ā, ka pakaru e te
pūnaha ārai mate ngā pīra toto ake o te tinana.

161
00:15:08,536 --> 00:15:15,351
me te purpura Schönlein-Henoch, he mate
ārai-ā-tinana e pā ana ki ngā ngongo toto.

162
00:15:15,351 --> 00:15:22,262
He tohu pea anō hoki mō ngā mate puku pāwera – arā ko te mate
pāwera o te kōliti whara, te mate Coeliac, ngā whakaroa

163
00:15:22,262 --> 00:15:28,228
whanaketanga i te tamarikitanga, te mate pāwera o
te kiri, te ekisima, te mate huka momo tuatahi, ngā

164
00:15:28,228 --> 00:15:31,348
mate pāwera, te mate hā me ngā mate ā-ahopūautism.

165
00:15:31,348 --> 00:15:37,425
Ko ēnei ngā pūrongo i tukuna ki te Paul
Ehrlich Institute mai i te tau 2001 ki te tau 2012.

166
00:15:37,425 --> 00:15:45,796
I tata ki te 1,700 ngā take i whakapaetia e pā ana ki te 5,300
ngā pānga kino o te werohanga, ā, i roto i ēnei, he 1,300 ngā

167
00:15:45,796 --> 00:15:50,310
take i whakapaetia e pā ana ki ngā pānga taha kino tino kino.

168
00:15:50,310 --> 00:15:58,360
I roto i te 3.4 ōrau o ngā pūrongo, ka ripoatahia he
whara mauroa, ā, i roto i te 0.9 ōrau, ka puta he hua mate.

169
00:15:58,360 --> 00:16:09,067
Ā, e whakaaro ana te PEI anake he mea pea, he mea āhei rānei te
hononga take i te tata ki te haurua o ēnei take kua rīpoatahia.

170
00:16:09,067 --> 00:16:18,802
He tino mārama te whakatau: ko te tauine tūraru ki te painga i te
tirohanga o ia tamaiti takitahi – ā, koirā te mea nui – he

171
00:16:18,802 --> 00:16:27,606
tino kino, nā te mea he tata kore te tūraru o te hopu i te
mate mīre, o te pāngia rānei e tētahi raruraru nā te mate mīre.

172
00:16:27,606 --> 00:16:34,918
Ā, ko te tūponotanga kia pā he pānga kino tino kino ki tētahi
werohanga, i runga i te 1.2 miriona werohanga ia tau – ā, kua

173
00:16:34,918 --> 00:16:42,408
wehewehea e au ki te haurua ngā pūrongo taumaha e 110 i whiwhi ai
te Whare Wānanga Paul Ehrlich, nā te mea ka whakaae te Whare

174
00:16:42,408 --> 00:16:49,898
Wānanga ki tētahi hononga take i te haurua noa o ngā take – kei
te 0.005 ōrau tonu te tūponotanga kino, he tekau ngā wā teitei

175
00:16:49,898 --> 00:16:56,021
ake i te tūponotanga o te pā ki te mate mīre, ā, he
kotahi rau ngā wā teitei ake i te tūponotanga mō te

176
00:16:56,021 --> 00:17:00,874
ao katoa o tētahi raruraru tino kino o te mate mīre.

177
00:17:00,874 --> 00:17:04,688
Hei tāpiri atu, e whakapaetia ana he iti rawa te
pūrongo mō ngā take kino e pā ana ki te werohanga, ā,

178
00:17:04,688 --> 00:17:06,769
kei waenga i te tekau ki te rua tekau ngā wā te iti.

179
00:17:06,769 --> 00:17:15,490
Ko te tikanga, i te taumata takitahi, he aukatinga āhua ki te
werohanga matepōtiki mō ia tamaiti Tiamana hauora, ā, nō reira,

180
00:17:15,490 --> 00:17:26,697
he take hei tuku i tētahi whakawāteatanga werohanga i raro i te
Wāhanga 20(9) o te Ture Tiaki Mate Huaketo, he tino ā-ture katoa.

181
00:17:26,697 --> 00:17:33,601
Kaiako whare wānanga i Vienna Ka taea e te 'ārai ā-hapori' te
whakamana i ngā werohanga? "I whakatau mārika ahau kia arotahi ki

182
00:17:33,601 --> 00:17:38,929
tētahi kaupapa kotahi anake. Ā, ko tēnei kaupapa
tonu te pūtake o te take, arā, me pēhea te huri i

183
00:17:38,929 --> 00:17:42,530
tētahi whakatau hauora takitahi hei here ā-hapori."

184
00:17:42,530 --> 00:17:50,637
Ā, nā tērā ka ara ake te pātai: kei te tūturu rānei
tēnei ārai rōpū, tēnei ārai mate rōpū e kōrerohia tonu nei?

185
00:17:50,637 --> 00:17:58,790
Ā, mēnā pēnei, ka tika tonu te
kupu i te horopaki o ngā werohanga?

186
00:17:58,790 --> 00:18:02,807
Heoi anō, ka whakamahi nuitia e te WHO te kupu nei.

187
00:18:02,807 --> 00:18:10,318
Ā, ka kī a Mr Tedros i tētahi mea pēnei, koinei te
wā e tika ana kia tangi ngā pēke whakatūpato katoa.

188
00:18:10,318 --> 00:18:14,332
Ka whakapuaki ia i tēnei i tētahi atu ara,
e kī ana: "Kāore he tangata e haumaru kia

189
00:18:14,332 --> 00:18:17,651
tae noa ki te wā ka haumaru katoa te katoa."

190
00:18:17,651 --> 00:18:23,428
Ā, ko tēnei aronga whakaaro, arā, kei runga
i tētahi whakarapopototanga nui rawa atu.

191
00:18:23,428 --> 00:18:31,193
Ko te wā tonu ka haere koe ka mea ehara i te
kararehe takitahi, te mea ora takitahi rānei, te

192
00:18:31,193 --> 00:18:35,964
mea nui, engari ko te ropū kararehe te mea nui.

193
00:18:35,964 --> 00:18:45,583
Ā, ko tērā e tohu ana kei te tino whakawātea ngā mana takitahi –
pēnei i kī a Paul Cullen i tēnei rā – kia kore rawa e whai wāhi.

194
00:18:45,583 --> 00:18:52,330
Heoi, kua mōhio tātou ināianei, mā te tauira o ngā werohanga,
ahakoa ka whakapono tētahi ki tēnei mātāpono

195
00:18:52,330 --> 00:18:58,094
o te werohanga, kāore he werohanga kotahi
e whakarato tiaki roa, ahakoa mō te wā poto.

196
00:18:58,094 --> 00:19:02,915
Engari he whakaritenga tuatahi tēnei
mō tēnei take o te tiaki kararehe.

197
00:19:02,915 --> 00:19:09,781
Heoi, e pā ana ēnei mea katoa ki te ārai mate kotahi rau ōrau
anake. Hei tauira, ka puta tēnei āhuatanga mēnā kua

198
00:19:09,781 --> 00:19:16,737
pā tētahi ki tētahi mate pērā i te mate mīrere, ā,
nā reira kua whakawhanakehia e ia tōna ake ārai mate.

199
00:19:16,737 --> 00:19:19,596
Nō hea tūturu mai tēnei ariā o te tiaki rōpū?

200
00:19:19,596 --> 00:19:29,120
Nō reira, i tuhia tuatahi i te tau 1923 e tētahi kairangahau
huakita nō Piritene, engari kāore rawa i hono ki ngā werohanga.

201
00:19:29,120 --> 00:19:40,289
Ā, i te tau 1933, i whakaae tēnei ariā e tētahi tākuta Amerikana
i a ia e mātakitaki ana i tētahi mate urutā mīre

202
00:19:40,289 --> 00:19:50,222
i Baltimore, ā, i kite ia, i te wā i pā te mate
ki te 55 ōrau o ngā tamariki, ka mutu te urutā.

203
00:19:50,222 --> 00:20:01,208
Engari e whakapae ana tēnei, pērā i te tau 1933, kua
riro te ārai mate i te mea i pāngia koe e te mate mīre.

204
00:20:01,208 --> 00:20:11,376
Ā, i ngā tau 1960, i whakaae noa te umanga rongoā ki tēnei aronga
whakaaro – ngā wheako o taua tākuta Amerikana nō te tau 1933 – ā,

205
00:20:11,376 --> 00:20:19,758
ka mea, 'Me tango ēnei kupu – te tiaki ā-roto me te ārai ā-roto –
ā, me whakamahi noa i a rātou, nā te mea e

206
00:20:19,758 --> 00:20:28,749
whakapono ana mātou he rite tonu te pai o te werohanga ki
te pā ki te mate ā-tinana e arahi ana ki te ārai.'

207
00:20:28,749 --> 00:20:35,170
– kāore rawa tēnei e tika ana. Kāore e tika kia
whakamahia te kupu 'ārai ā-hapori' i roto i te horopaki o

208
00:20:35,170 --> 00:20:38,880
ngā reiti kapi ārai mate me te ārai mate o te taupori.

209
00:20:38,880 --> 00:20:44,440
He mea anake tēnei e pā ana ki te mamae nā ngā mate ā-taiao.

210
00:20:44,440 --> 00:20:49,674
Nō reira, kāore he hononga i waenga i
ngā werohanga me te ārai mate ā-hapori.

211
00:20:49,674 --> 00:20:57,099
Nā reira, ehara i te mea tika kia whakamahia tēnei kupu i tētahi
taha, ā, i tētahi atu taha e whakauru ana i ngā

212
00:20:57,099 --> 00:21:05,362
here i runga i te whakaaro ka taea te whakataurite
i te whakataunga takitahi ki te painga mō te rōpū.

213
00:21:13,589 --> 00:21:15,251
Kairīpoata hauora, etita o te maheni 'impf-report', kaiwhakahaere
o te paetukutuku 'Impfkritik' me te whatunga ā-motu o ngā hui

214
00:21:15,251 --> 00:21:16,913
auau a NEFUNI Te whakatau mō te werohanga mai i te tirohanga o
tētahi tangata noa i te rongoā, he pāpā hoki. Wāhanga i tangohia

215
00:21:16,913 --> 00:21:18,457
mai i tētahi waiata nā Hans Tolzin (Ngā kupu me te puoro:
Hanning & Mike (+AI), whakaahua neke: Torsten Neumann (+AI))

216
00:21:18,457 --> 00:21:19,626
"I tētahi wā, i reira tētahi whaea i aroha ki tana tamaiti."

217
00:21:19,626 --> 00:21:25,347
I rapu ia i te tākuta ka kī atu ki a ia i te pono.

218
00:21:25,347 --> 00:21:31,720
Ka mea ia, "He hauora tō tama pēnei i tētahi
kau. Engari, mehemea kāore he werohanga… āe

219
00:21:31,720 --> 00:21:36,680
rānei, ka noho tonu hei moemoeā kore tūmanako."

220
00:21:36,680 --> 00:21:48,388
Engari ka pātai te whaea: "Kei hea i tuhia ai i te pango me te
mā e ora ake ana ngā tāngata kua werohia, ā, he aha te utu?"

221
00:21:48,388 --> 00:22:00,665
Homai he taunakitanga mō āku ako, homai noa he paku – kāore te
whakapono pōrearea anake e kawe mai i te hari i roto i te ao.

222
00:22:00,665 --> 00:22:07,821
Te tākuta – i pōrearea tōna reo, ka titiro
ki tōna karaka, ka kōrero mō te mate pōpoki me

223
00:22:07,821 --> 00:22:12,163
te mate polio, he wehi nui kāore he rongoā.

224
00:22:12,163 --> 00:22:18,421
Heoi, kāore ia i whakahua i ngā rangahau hei whakamana i tēnei.

225
00:22:18,421 --> 00:22:25,254
"I te nuinga, ko tēnei waiata e pā ana ki taku
haerenga ki te mārama ki te take o te werohanga."

226
00:22:25,254 --> 00:22:34,101
Ka tīmata mā te whakaae kia pātai koe i tēnei pātai. Ā, mā te
mōhio hoki kāore te kawenga whakamana i a tātou

227
00:22:34,101 --> 00:22:41,090
hei mātua, engari kei runga i te hunga e kī
ana me whakaae koe kia puta tēnei kino ā-tinana.

228
00:22:41,090 --> 00:22:48,012
He hipanga tino hira tēnei kia
mahia i mua i te hōhonu ki te kaupapa.

229
00:22:48,012 --> 00:22:56,058
I kitea e au he mea whakamīharo tēnei kōrero i te maha o
ngā pātai i tukuna ki ngā mana whakahaere – kāore he

230
00:22:56,058 --> 00:23:00,800
tangata e kī ana ka whakaritea e ngā ārai mate te ārai mate.

231
00:23:00,800 --> 00:23:06,981
He tauākī tino mārama nā te RKI me te Paul Ehrlich Institute.

232
00:23:06,981 --> 00:23:12,503
He aha te tikanga o tēnei mō ngā werohanga mate urutā?

233
00:23:12,503 --> 00:23:19,320
I whai mana te Ture mō te
Rangatiratanga o te Mōhiohio i te tau 2006

234
00:23:19,320 --> 00:23:25,426
Nō reira, kua whai taumaha ake hoki āku uiui ki ngā mana ā-motu.

235
00:23:25,426 --> 00:23:30,535
Kua tuku atu au i ngā pātai e tata ana ki te rua rau tae noa
ki tēnei wā, engari kāore au i whakaputa katoa i ēnei pātai.

236
00:23:30,535 --> 00:23:35,325
Mēnā ka tino uiui koe i ngā whakautu, he
maha ngā wā ka puta he kōrero porotaka.

237
00:23:35,325 --> 00:23:39,885
Mēnā ka tino hohonu tō tirotiro ki te take,
whakapā atu ki tētahi rōia, ā, kawea te take ki te

238
00:23:39,885 --> 00:23:42,961
Kōti Whakahaere – ahakoa he iti noa te angitu.

239
00:23:42,961 --> 00:23:51,677
He maha ngā wā ka hoatu te whakautu i te mutunga: 'He
pono nā te mea koia tā ngā pukapuka akoranga e kī ana.'

240
00:23:51,677 --> 00:23:57,161
Ehara tērā i te whakakatakata, ā, i
tino ohorere au – kāore rawa tērā e tika.

241
00:23:57,161 --> 00:24:04,800
Ko te mea nui kia pātai i ngā pātai tika i te wā
tika, ā, kia kaua e whakaae kia whakakorehia koe.

242
00:24:04,800 --> 00:24:10,852
Ā, he wero nui tēnei mō te tokomaha o ngā mātua.

243
00:24:10,852 --> 00:24:20,317
Taku karere ki ngā mātua katoa: Mēnā ka
noho mokemoke koutou, ka hinga koutou.

244
00:24:20,317 --> 00:24:26,911
Hono atu ki ngā mātua e rite ana ō whakaaro, kāore e
whakaiti i a koe, engari kei te ōrite tō rātou āhuatanga.

245
00:24:26,911 --> 00:24:31,594
Tohaina ō wheako, ā, tautokohia tētahi ki tētahi.

246
00:24:31,594 --> 00:24:34,471
Kāore mātou i te whakarite mō ngā mea kei te heke mai.

247
00:24:34,471 --> 00:24:38,196
Ko tērā te mea kei te tino whakaaro nei au i tēnei wā.

248
00:24:38,196 --> 00:24:44,965
Āe, he hē te werohanga ā-ture mō te
mate mīre; me whakakore rawa atu!

249
00:24:44,965 --> 00:24:51,004
Engari ko te mea e haere mai ana ki a tātou
he tsunami e tere ana i te tere o te oro.

250
00:24:51,004 --> 00:24:57,931
Kei te ara whakawhanaketanga neke atu i te
kotahi rau ngā werohanga ā-gena. Kei te

251
00:24:57,931 --> 00:25:02,828
whakapau kaha katoa ināianei te mafia rongoā.

252
00:25:02,828 --> 00:25:09,395
E whakapono ana ahau ko te ngoikoretanga o ngā
kamupene rongoā me ngā kaihanga werohanga ko te take haepapa.

253
00:25:09,395 --> 00:25:17,527
Ehara i te mea tika kia kore e kawenga ngā
kaihanga werohanga, o ngā tāngata katoa.

254
00:25:17,527 --> 00:25:26,126
Ā, e whakapono ana ahau me anga tahi tātou ki tēnei take – te
nekehanga katoa e whakahē ana i ngā werohanga – kia whakamōhiotia

255
00:25:26,126 --> 00:25:33,709
ki te iwi whānui. Nā te mea ahakoa ngā kaitautoko o ngā
werohanga me whakaae tonu rātou: 'Āe, ka pai ake ā tātou

256
00:25:33,709 --> 00:25:39,678
werohanga mēnā ka herea ngā kaihanga kia whakaae ki te kawenga.'

257
00:25:41,460 --> 00:25:43,673
Tākuta whānui me te homeopata, Kaiwhakahaere Hauora o te Rōpū
Levana me te Perehitini o te Akademi mō te Hauora, te Hākinakina

258
00:25:43,673 --> 00:25:45,641
me te Whakawhitiwhiti Kōrero "Ka huri te tiaki hei pēhanga – kei
te piki haere ngā whakahe ki te Ture Tiaki Mate

259
00:25:45,641 --> 00:25:47,775
Māhuru" "Kei te pēhia ngā mātua kia whakatau i
ngā whakatau e pā ana ki te pū o tō rātou ngākau."

260
00:25:47,775 --> 00:25:53,543
Ko ngā mātua kua whai tamaiti kua pāngia e tētahi urupare tino
kino ki tētahi werohanga, kei mua i a rātou he

261
00:25:53,543 --> 00:26:00,496
kōwhiringa: te tūponotanga o te kino anō, te
whakawāteatanga rānei i te whāre rūma tamariki, i te kura rānei.

262
00:26:00,496 --> 00:26:03,919
Ko tēnei te mea i pā, hei tauira,
ki a Sabrina, he whaea rangatahi.

263
00:26:03,919 --> 00:26:11,154
I a ia e tamariki ana, i pā ki a ia te mate kiri atopika tino
kino me te mate hā, i muri i ngā werohanga; nō reira i whakatau

264
00:26:11,154 --> 00:26:14,800
ia kia kaua e werohia tōna tama a Timo – ā, he tino hauora ia.

265
00:26:14,800 --> 00:26:20,226
I te wā i tika ai kia tīmata a Timo ki te whare rūma tamariki i
te whā ōna tau – me mahi wāhanga-wā a Sabrina kia taea ai te

266
00:26:20,226 --> 00:26:23,946
whakatutuki i ngā utu – i hiahiatia he
taunakitanga kua whiwhi ia i te werohanga mate

267
00:26:23,946 --> 00:26:26,892
mīre. Ki te kore, kāore ia e whakaaetia kia uru.

268
00:26:26,892 --> 00:26:33,360
He tino ū tonu te tākuta tamariki ki
ngā werohanga i ia tirohanga hauora.

269
00:26:33,360 --> 00:26:36,774
I tōna māia ki te angitu, ka whakahaere ia i
te werohanga MMR – te werohanga mō te mate

270
00:26:36,774 --> 00:26:38,696
pukupuku, te mate mumps me te mate rubella.

271
00:26:38,696 --> 00:26:44,345
I ngā rā i muri mai, kāore a Timo i te kaha, ā, i muri i
te iwa rā, ka pā mai ki a ia he werawera tino tiketike,

272
00:26:44,345 --> 00:26:47,871
tae noa ki te 41 tohu, ā, i muri iho ka pā mai he pakaru.

273
00:26:47,871 --> 00:26:50,621
I kawea a Timo ki te hōhipera e te tākuta ohorere.

274
00:26:50,621 --> 00:26:54,762
I reira, i tautuhia ia he mate urutāu kore-bakiteria.

275
00:26:54,762 --> 00:27:02,133
I mate a Timo i muri i te toru tau nā te mate pōniora
hā – he momo pōniora tino kino – i muri i tana kōhā.

276
00:27:02,133 --> 00:27:06,658
Mai i taua aitua whakatohu, kua 100 ōrau ia
e hauā ana, ā, he tangata āutisiti hoki ia.

277
00:27:06,658 --> 00:27:10,669
Ko te tākuta tamariki, me ētahi atu tākuta me ngā
mana whakahaere, kāore rātou e whakaae he hononga

278
00:27:10,669 --> 00:27:12,863
ki ngā werohanga; ka mea rātou: "He tūpono noa iho."

279
00:27:12,863 --> 00:27:18,207
Engari, me pēhea e tino mōhio ai ngā tākuta he tūponotanga noa
iho tēnei, ina koa kua whakahuatia ngā

280
00:27:18,207 --> 00:27:24,226
meningitisi huakita me ngā meningitisi kāore i te
huakita i roto i ngā puka mōhiohio mō te tūroro?

281
00:27:24,226 --> 00:27:30,742
He kāwanatanga e kī ana kei te tiaki i āna tāngata whenua i tētahi
mate tamarikitanga kāore e kino, mā ngā tikanga whakahau; kāore

282
00:27:30,742 --> 00:27:34,268
e tika kia ngaro i tōna tirohanga ngā uara matua o tōna ake.

283
00:27:34,268 --> 00:27:39,952
Ehara i te mea whakapaipai te mana tangata, te mana
ā-tinana me ngā mana mātua; he tika ēnei mō tātou katoa.

284
00:27:39,952 --> 00:27:44,303
Ka hanga rātou i te tūāpapa o tō tātou pūnaha ture
matua herekore, ā, e whakahaere ana i te manapori.

285
00:27:44,303 --> 00:27:51,121
Kua tae te wā kia tirohia anō e tātou. Kua tae hoki te
wā kia whai māia ngā kai-tōrangapū me ngā rōia ki te

286
00:27:51,121 --> 00:27:56,190
wero i tēnei Ture Tiaki Mate Māwhero, kia whakakorehia.

287
00:27:58,089 --> 00:28:01,998
Tākuta whānau/naturopata, kairangahau tinana kua whiwhi tohu, he
mema hoki o te MWGFD Mate urutā: Ngā wheako a tētahi

288
00:28:01,998 --> 00:28:05,929
tākuta whānau "Āe, he kōrero poto noa iho āku i kī ai hei
tākuta whānau mō te mate urutā me te werohanga mate urutā."

289
00:28:05,929 --> 00:28:13,635
E mōhiotia ana, i te wā i whakatuwhera ai au i taku tari
mahi, he tata kore rawa ngā mate e pā ana ki te mate mīre.

290
00:28:13,635 --> 00:28:15,879
Ā, kāore rawa tēnei heke i puta nā ngā werohanga.

291
00:28:15,879 --> 00:28:19,979
Kua tupu kē ēnei mea katoa, ahakoa ngā werohanga.

292
00:28:19,979 --> 00:28:25,110
Nā ngā āhuatanga noho i puta ai. Arā, he horoi
pai ake, he kai pai ake, me te kore o te

293
00:28:25,110 --> 00:28:28,143
pakanga me te mataku. Ko ēnei ngā mea i tino hira.

294
00:28:28,143 --> 00:28:35,770
Nō reira, pēnei i whakaaturia e Hans Tolzin i tēnei
wā tonu, kia tūtohu i tētahi werohanga, me toru ngā

295
00:28:35,770 --> 00:28:40,131
āhuatanga: he hiahia, he painga, me ngā tūraru iti rawa.

296
00:28:40,131 --> 00:28:45,675
Me rangahaua hohonu katoa ēnei mea katoa.
Heoi, kāore i tutuki tētahi o ēnei toru tikanga.

297
00:28:45,675 --> 00:28:47,951
Heoi anō, kua akiaki tonu ngā tākuta tamariki i
ngā tāngata kia whiwhi i te werohanga, mai i ngā

298
00:28:47,951 --> 00:28:49,964
rā o mua, ā, kei te akiaki tonu rātou i ēnei rā.

299
00:28:49,964 --> 00:28:56,881
I ētahi wā, kua whakahēhia ngā mātua kia uru ki te tari o te
tākuta tamariki, kua pana atu rānei, ā, kua whakaitihia

300
00:28:56,881 --> 00:29:00,663
rātou hei kaiutu kore, hei mema kāore e hono ana ki te hapori.

301
00:29:00,663 --> 00:29:05,890
Āe rā, he tino raruraru tērā. Hei tākuta, kaua rawa e kī pēnei.

302
00:29:05,890 --> 00:29:07,999
Ā, kei te pāngia mātou e ngā pānga taha o te werohanga

303
00:29:07,999 --> 00:29:13,198
– Ka poto taku kōrero. Engari ka whai
painga anō hoki mātou i te mate urutā.

304
00:29:13,198 --> 00:29:18,402
– Kāore au e hiahia kia mahue tērā. Ko ngā
tamariki kua pāngia e te mate mīre, ka pai ake tō

305
00:29:18,402 --> 00:29:21,703
rātou hauora i muri ake i roto i tō rātou oranga.

306
00:29:21,703 --> 00:29:24,447
He iti rawa te tūponotanga ka whakawhanakehia
e ngā tamariki kua pāngia e te mate mīrehe

307
00:29:24,447 --> 00:29:26,460
he mate pukupuku ā muri ake i tō rātou oranga,

308
00:29:26,460 --> 00:29:32,374
He iti rawa te auau o te mate huka, ā, he
iti rawa hoki te auau o ngā mate ārai-tinana.

309
00:29:32,374 --> 00:29:36,213
Nō reira, ko tāku anake e taea ai
te kī: Me whakauru mai te mate mīre!

310
00:29:36,213 --> 00:29:42,495
Nō, kua pā mai ki ahau ngā take mate mīre i te
tari rongoā. He aha tāku i mahi ai ki a rātou?

311
00:29:42,495 --> 00:29:49,545
Tohu tuatahi: Ko te mea tino nui
rawa atu: kia whakamarie ngā mātua!

312
00:29:49,545 --> 00:29:53,084
Ko te mate mīre he tohu he wera nui me tētahi pūwha kino.

313
00:29:53,084 --> 00:29:56,951
He tino para tērā – aroha mai.

314
00:29:56,951 --> 00:30:00,069
Ā, ko te mea tuatahi ka mahia e au, he kōrero ki a ia.

315
00:30:00,069 --> 00:30:04,127
Ko te mataku o te whaea, i te mea pono, ka
tukuna kotahi ki te kotahi ki te tamaiti.

316
00:30:04,127 --> 00:30:16,951
Tuarua: Kaua e whakaheke i te pāmahana tiketike! He āwhina
pai te pāmahana tiketike ki te whawhai i te mate pāwera.

317
00:30:16,951 --> 00:30:22,092
Mēnā ka tangohia e koe te patu i a ia,
kāore tōna pūnaha ārai mate e taea te mahi.

318
00:30:22,092 --> 00:30:26,844
Kua tino hira tonu te okiokinga ki te moenga ki
ahau. Ā, mā tēnei e kī ana: ko te okiokinga ki

319
00:30:26,844 --> 00:30:28,581
te moenga, arā, ko te okioki i roto i te moenga.

320
00:30:28,581 --> 00:30:33,089
ā, ehara i te mea: sofa me te pouaka
whakaata e whakawhitia ana. moenga – MANAWAROA

321
00:30:33,089 --> 00:30:39,300
Ahakoa kāore te tamaiti e pāngia ana e te
mate i muri i ngā rā e whā, ka puritia tonu ia ki

322
00:30:39,300 --> 00:30:42,420
te kāinga mō tētahi wiki, mō rua wiki rānei.

323
00:30:42,420 --> 00:30:47,061
Ā, mēnā ka kī ngā mātua ināianei, 'E kore tēnei e mahi
mā mātou – e rua mātou e mahi ana', ka whakahē tonu ahau.

324
00:30:47,061 --> 00:30:57,252
Ehara tērā i te pono. He tika ā-ture kia whiwhi utu
tonu mātou mō ngā rā tekau mā rima ia tau mō ia mātua.

325
00:30:57,252 --> 00:31:02,099
Tākuta, kairangahau hinengaro, kaiwhakaora hinengaro, me te
porofesa i Te Whare Wānanga Hauora o Innsbruck, i te Tari Mātai

326
00:31:02,099 --> 00:31:06,433
Hinengaro-Neroro-Imu. Te werohanga ā-ture i te tirohanga a tētahi
kairangahau hinengaro-neuro-ārai mate "Ko te

327
00:31:06,433 --> 00:31:11,280
Psychoneuroimmunology e aro ana ki ngā hononga i waenga i te
hinengaro, te pūnaha neorō me te pūnaha ārai mate, ā, kua tino

328
00:31:11,280 --> 00:31:16,009
mārama i roto i ngā tekau tau kua pahure nei, he tino pānga ngā
āhuatanga whānui o tō tātou oranga ia rā – ngā āhuatanga

329
00:31:16,009 --> 00:31:21,361
hinengaro, āhuatanga pāpori, āhuatanga hononga, tae atu
ki ngā āhuatanga ā-hapori – ki tō tātou mahi ārai mate."

330
00:31:21,361 --> 00:31:30,197
Hei tāpiri, e whakaatu ana ngā taunakitanga mārama mai i te
psychoneuroimmunology kāore ngā werohanga tuku iho e whai hua

331
00:31:30,197 --> 00:31:36,551
ana, ā, he nui ngā pānga taha e pā ana ki a
rātou ina kei raro ngā tāngata i te pēhanga

332
00:31:36,551 --> 00:31:40,311
mauroa, ā, ka whakamanatia rānei kia werohia.

333
00:31:40,311 --> 00:31:46,502
Hei whakamutunga, e mōhio ana hoki tātou, i runga i ngā rangahau
psychoneuroimmunology, ka puta i ngā tāngata e whakaraeraetia

334
00:31:46,502 --> 00:31:49,760
ana, e pēhia ana rānei, ngā urupare ārai mate ā-tinana.

335
00:31:49,760 --> 00:31:56,323
Ā, i konei anō hoki, i puta he take
āwangawanga mō te pānga o ngā werohanga katoa.

336
00:31:56,323 --> 00:31:58,800
He aha te hononga o ēnei mea katoa ki te werohanga mīre?

337
00:31:58,800 --> 00:32:03,481
Nō reira, pēnei i tā tātou i mōhio ai i ngā
kōrero kua kōrerotia, me tirohia te

338
00:32:03,481 --> 00:32:06,800
whakamarumaru mate i roto i tētahi horopaki whānui ake.

339
00:32:06,800 --> 00:32:14,779
Ā, ko te kaupapa here kua whakatinanahia i ngā tau kua pahure nei
– arā, ko te whakawhāngai ā-ture i te kano ārai mate mō te mate

340
00:32:14,779 --> 00:32:21,462
mīrē – me titiro ki a ia me te tino, tino ruarua, ā, me whakahe.

341
00:32:21,462 --> 00:32:26,244
Beate Bahner Rōia, tohunga ture hauora. 10 take ture hei whakahē
i te Ture Tiaki Mate Māhuru "Āe, i whakatau au

342
00:32:26,244 --> 00:32:30,116
i tēnei tau kia tuhi i tēnei pukapuka, 'Te
Kaitātai Mate Māhuru me te Ture Tiaki Mate Māhuru'."

343
00:32:30,116 --> 00:32:38,247
Kua toru marama e hokona ana i te mākete, ā, i runga i
ēnei kitenga, ko te taitara o taku tuhinga i tēnei rā: '10

344
00:32:38,247 --> 00:32:42,875
take e whakaatu ana he ture hē te Ture Tiaki Mate Māhuru'.

345
00:32:42,875 --> 00:32:50,511
Ko tērā, nō reira, taku whakatau i te mutunga o ngā whārangi 464.

346
00:32:50,511 --> 00:32:57,558
Nā reira, ka tuhia te Ture Tiaki Mate Māwhero ki
roto i te hītori ture o te rautau rua tekau mā tahi.

347
00:32:57,558 --> 00:33:04,914
Arā, hei tauira whakamīharo mō te āhua i whakamaheretia ai
tēnei ture kia whakatū i tētahi rangatiratanga whakamataku

348
00:33:04,914 --> 00:33:09,561
mō te hauora me te werohanga, i raro i te puku me te huna.

349
00:33:09,561 --> 00:33:16,467
Arā, i raro i te whakapae o te pūtaiao me te tiaki i te hauora
tūmatanui, mā te whakamahi hē, kāore he whakaaro pono, i te ture

350
00:33:16,467 --> 00:33:22,503
me te manaakitanga a te Kōti Ture Matua ā-Motu, me te whakamahi
hē, kāore he whakamā, i te whakawhirinaki a ngā

351
00:33:22,503 --> 00:33:29,530
tāngata whai whakaaro pai – ā, e ai ki te āhua, tae
atu hoki ki ngā mana hauora tūmatanui me ngā kōti.

352
00:33:29,530 --> 00:33:35,647
He aha taku e whakapono ai he ture hē te Ture Tiaki Mate Māwhero?

353
00:33:35,647 --> 00:33:43,772
Nā te mea ko ngā whāinga e ai ki te mea e whai
ana tēnei Ture he taupatupatu, kāore e taea te

354
00:33:43,772 --> 00:33:49,182
whakatutuki, kua tutuki kē rānei, nō reira he teka.

355
00:33:49,182 --> 00:33:57,170
Ko te whakapae he mate tino kino,
he mate mōrearea nō reira he hē.

356
00:33:57,170 --> 00:34:00,538
Ka kī atu au he teka māhaki, kāore he whakamā.

357
00:34:00,538 --> 00:34:13,010
I whakakorehia te mate mīre i Tiamana i te tau
2020, i te tau 21, i te tau 22 me te tau 23.

358
00:34:13,010 --> 00:34:16,315
E ai ki ngā paearu a te WHO, kāore rātou i noho anō.

359
00:34:16,315 --> 00:34:20,983
Nō te aha rānei me herea ai te
werohanga mēnā kua whakangaromia kē te mate?

360
00:34:20,983 --> 00:34:24,635
Nō reira, he aha ai me herea ai te
werohanga? He aha tūturu te take o tēnei?

361
00:34:24,635 --> 00:34:35,424
Ehara rawa i te mea hei tiaki i ngā tūroro, engari, mēnā he mea,
hei tiaki i ngā whiwhinga moni a ngā kaihanga werohanga e rua.

362
00:34:35,424 --> 00:34:44,314
Ko te whāinga kia whiwhi katoa ngā tāngata whenua i ngā
werohanga katoa, e ai ki ngā whakahau a te kāwanatanga.

363
00:34:44,314 --> 00:34:49,993
Hei whakamutunga, e ai ki te paremata, mā
te werohanga ā-ture e tiaki ai i ngā tūroro

364
00:34:49,993 --> 00:34:53,944
ngoikore e kīia ana kāore e taea te werohia.

365
00:34:53,944 --> 00:34:56,624
Mo ngā pēpi, pēnei i tāu kua kī nei, e taku Ronny,

366
00:34:56,624 --> 00:35:08,421
Ka whakaitia e te werohanga te tiaki e riro ana i a
rātou i ngā wā noa ka pā te mate mīre ki ō rātou whaea.

367
00:35:08,421 --> 00:35:16,384
Nā reira, kei te waihanga tūturu te
kaihanga ture i te ngoikore o ngā pēpi anō.

368
00:35:16,384 --> 00:35:25,549
Mo ngā wāhine hapū: i konei anō, kāore he rangahau kotahi e
tohu ana kei te tūpono motuhake ngā wāhine hapū i te mate mīre.

369
00:35:25,549 --> 00:35:31,069
Ki te hunga ngoikore te pūnaha ārai mate , he
māmā te kite he aha i kore ai e tika kia

370
00:35:31,069 --> 00:35:34,760
werohia rātou; kua kī hoki tēnei i ngā mōhiohio hua.

371
00:35:34,760 --> 00:35:42,002
He take nō taku mahi: He kaimahi nō tētahi kaiwhakarato-iti
ki te Hōhipera Whare Wānanga o Münster kei te whiwhi ia i te

372
00:35:42,002 --> 00:35:46,092
dialysis, nō reira kua tino ngoikore tōna pūnaha ārai mate.

373
00:35:46,092 --> 00:35:52,319
I pēhia ia e te Hōhipera o te Whare Wānanga o Münster
kia whiwhi i te werohanga, ahakoa i tata kē tōna

374
00:35:52,319 --> 00:35:55,308
taumata ārai mate ki te pae, ā, kua whakauhia ināianei.

375
00:35:55,308 --> 00:35:58,503
He tangata ia e noho ana i te tīmatanga o ngā
tau rima tekau, nō reira kei roto tonu ia i te

376
00:35:58,503 --> 00:36:00,518
rōpū e tūpono ana kua pā ki a ia te mate mīrere.

377
00:36:00,518 --> 00:36:05,640
I whakamanatia ia kia whiwhi i te werohanga; i whiua he whiunga
moni ki a ia, ā, i aukatia ia kia kore e uru ki ngā wāhi.

378
00:36:05,640 --> 00:36:11,753
Koia rā mō te rōpū tūpono-kore e ai ki te kī, o ngā tūroro kua
ngoikore ō rātou pūnaha ārai mate – kua whakahaua kia

379
00:36:11,753 --> 00:36:17,949
whiwhi katoa rātou i te werohanga kia tiakina ai tēnei
tūroro, ā, kei te whakahaua hoki ia kia whiwhi werohanga.

380
00:36:17,949 --> 00:36:23,140
Hōhipera Whare Wānanga o Münster, he mea pouri! Kāore he
rangahau whakatairite kotahi e hāngai ana ki ngā taunakitanga

381
00:36:23,140 --> 00:36:26,175
i waenga i te hunga kua werohia me te hunga kāore i werohia.

382
00:36:26,175 --> 00:36:29,483
– kua kōrerotia kē e mātou tēnei i konei – i
reira i whakaaturia ai te hiranga, te

383
00:36:29,483 --> 00:36:31,362
whaihua me te haumaru o te werohanga matepōrearea.

384
00:36:31,362 --> 00:36:41,296
He aha ngā mea e wātea ana? Kei reira ngā rangahau a ngā kaihanga
e whakatairite ana i tā rātou werohanga tawhito ki te momo hou.

385
00:36:41,296 --> 00:36:48,130
ā – he tino mīharo (kua whakaputaina hoki e mātou i konei)
– ko ngā kaihanga e whakatairite ana i ā rātou werohanga:

386
00:36:48,130 --> 00:36:54,635
I whakataurite a GlaxoSmithKline i tana
werohanga ki tērā a Merck, ā, kāore i tino rerekē.

387
00:36:54,635 --> 00:37:00,710
Nā te mea, mēnā ka mahia e au tērā, ā, ka
manawanui hoki au ki ēnei pānga taha o te

388
00:37:00,710 --> 00:37:04,886
werohanga tuatahi, he ārai auahi noa iho tērā.

389
00:37:04,886 --> 00:37:11,796
Nō reira, ko te kī e whai hua ana, e haumaru ana hoki ngā
werohanga matepōkere he teka e whakararuraru ana i te ora, i taku

390
00:37:11,796 --> 00:37:15,652
tirohanga i konei; me kī pēnei – he tūraru nui tōna mō te hara.

391
00:37:15,652 --> 00:37:25,141
Me kī noa tēnei! E whakaatu ana ngā tauanga me ngā tatauranga
he maha ngā wā teitei ake te reiti mate i muri i te werohanga

392
00:37:25,141 --> 00:37:30,263
mō te mate mīreirei i tērā i muri i te mate mīreirei anō.

393
00:37:30,263 --> 00:37:40,009
Nō reira, i runga i tēnei tauwhitinga tūraru-painga mate, kāore te
werohanga ā-ture mō ngā tamariki katoa e ū ana ki te ture matua,

394
00:37:40,009 --> 00:37:46,126
pēnei i tā Te Kōti Ture Matua ā-Motu e kī ana, engari he hara.

395
00:37:46,126 --> 00:37:52,142
Nō te mea kei te akiaki te kāwanatanga i āna ake tāngata kia
tūpono i tō rātou ora me ō rātou wāhanga

396
00:37:52,142 --> 00:37:58,493
tinana mā te whiwhi i tētahi werohanga mate mīre
kua tino kore e hiahiatia, kāore hoki he take.

397
00:37:58,493 --> 00:38:07,008
He tino kore e taea te whakakore i te mana tangata,
ā, kua whakaritea mō ake tonu atu e te Ture Matua.

398
00:38:07,008 --> 00:38:13,539
Heoi anō, i takahia tēnei mātāpono e te
whakataunga whakamāharahara mō te 'whare tiaki

399
00:38:13,539 --> 00:38:17,426
rā' a te Kōti Ture Matua ā-Motu i te tau 2022.

400
00:38:17,426 --> 00:38:23,124
Ko te aukati motuhake i ngā tamariki hauora o te kōhanga reo kia
kore e uru ki te kōhanga reo – nā te mea kāore rātou i whiwhi i

401
00:38:23,124 --> 00:38:28,556
te werohanga mō te mate mīrori – he mahi whakatoihara kāore e
taea te whakaaro, he hara kāore e taea te whakapae i te mana

402
00:38:28,556 --> 00:38:34,209
tangata o ēnei tamariki, ā, i taua wā anō, he hara hoki ki te
tika o ngā mātua ki te whakatipu, ki te tiaki i ā rātou tamariki,

403
00:38:34,209 --> 00:38:37,737
ā, nā konei, ki te whakatau i ā rātou ake whakatau hauora.

404
00:38:37,737 --> 00:38:43,801
Kāore rawa he take hei whakamana i tēnei takahi ture.

405
00:38:43,801 --> 00:38:52,599
Mēnā ka whakatauna te Kōti Ture Matua ā-Motu he hāngai ki te ture
te whakawhiunga ā-ture o te weriweri, kātahi ka mārama

406
00:38:52,599 --> 00:39:01,997
noa kāore ia e tiaki i ngā tika o ngā tamariki me ngā
tāngata, engari ko te rapu hua anake a ngā kamupene rongoā.

407
00:39:01,997 --> 00:39:09,400
E ngā wāhine, e ngā tāne, i muri i ngā marama maha o te mahi ki
taku pukapuka hou me te whakahiato i aku rangahau hauora me ture

408
00:39:09,400 --> 00:39:16,919
tino āta – e 464 ngā whārangi, ā, neke atu i te 700 ngā tohutoro
– kua tae au ki te whakatau: Ko te Ture Tiaki Mate Māhuru he ture

409
00:39:16,919 --> 00:39:22,355
hē nā ōna whakahē e kore e taea te manawanui ki
te pono me te tika, me tōna whakaparahako i te

410
00:39:22,355 --> 00:39:26,426
mana tangata – nō reira, kāore he mana, he whaimana!

411
00:39:26,426 --> 00:39:34,070
Ka karanga ahau ki te Bundestag kia whakakore i tēnei ture hē –
kia tere, kaua e roa – pērā tonu i tōna tere, i

412
00:39:34,070 --> 00:39:41,266
tōna māhaki hoki i whakatinanahia ai, i raro i
te atarangi o te whakaari mate urutā coronavirus.

413
00:39:41,266 --> 00:39:50,895
Ā tae noa ki taua wā – kia whakakorehia tēnei ture – me whakahē
ngā mana hauora tūmatanui, ngā tumuaki kura me ngā kaiwhakahaere

414
00:39:50,895 --> 00:39:56,067
whare rūma, ā, otirā ngā kōti, kia kaua e ū ki tēnei ture hē.

415
00:39:56,067 --> 00:40:05,302
Kaua e manawanui ki ngā whakahē mārama me ngā takahi i ngā
tika tangata! Kaua e whakaae kia whakamahia koe e ngā hiahia

416
00:40:05,302 --> 00:40:10,188
ruarua, ā, mā konei ka whai wāhi koe ki te tautoko i a rātou,

417
00:40:10,188 --> 00:40:18,793
Hei whakahoki mai i te ture me te riterite, te
pūtaiao, te tiaki hauora tika, me te tiaki hauora tūturu!

418
00:40:20,809 --> 00:40:22,440
Vetopedia.org – te pukapuka mōrea o ngā reo
whakahē "Kei te hiahia ahau ki te whakamōhio

419
00:40:22,440 --> 00:40:24,003
atu ki a koe ki tētahi paetukutuku ināianei."

420
00:40:24,003 --> 00:40:31,033
I tērā wiki, i tonoa ahau kia tae atu ki te AZK – te Hui a te
Kotahitanga Whakatete ki te Whakahaē – i

421
00:40:31,033 --> 00:40:38,531
Huitene i tērā Rāhoroi, ā, i reira i hono atu ahau ki
te rōpū Kla.TV kia matapaki mō te whānau Sasek.

422
00:40:38,531 --> 00:40:45,925
I tino miharo hoki ahau ki a Elias Sasek, tētahi o ngā etita
e whakahaere ana, nāna i whakaatu he kaupapa hou rawa: he

423
00:40:45,925 --> 00:40:49,999
papanga ka taea e koe te āwhina kaha ki te hanga i te ihirangi.

424
00:40:49,999 --> 00:40:56,229
Ka taea e koe te kī he momo pukapuka mō ngā mōhiotanga
katoa o te pono kāore i whakakorea, kāore i whakapaipai.

425
00:40:56,229 --> 00:41:02,495
Ā, ka tino tūtohu atu au ki a
koe. Ka kitea e koe i vetopedia.org.

426
00:41:02,495 --> 00:41:09,984
Ā, ina pāwhiri koe ki reira, ka kite koe i te
whārangi kāinga kua kapi ētahi kaupapa i konei.

427
00:41:09,984 --> 00:41:13,199
Ngā whara e pā ana ki ngā werohanga, ngā whara e pā
ana ki ngā waea pūkoro, te whakatūnga o te

428
00:41:13,199 --> 00:41:15,311
Freemasonry, te tūkino ritenga, te whai hua moni i ngā raru.

429
00:41:15,311 --> 00:41:18,061
Ka taea e koe te tiro i ngā reo e 21 i te wā kotahi i reira.

430
00:41:18,061 --> 00:41:21,669
Kua whakamāoritia ngā tuhinga katoa ki ēnei reo. He mīharo!

431
00:41:21,669 --> 00:41:24,199
Engari, me titiro tātou – me pāwhiri
tātou ki 'ngā whara o te werohanga'.

432
00:41:24,199 --> 00:41:31,818
Ānei ka kitea e koe ināianei ngā
kōrero o ngā kaiwhiwhi pānga 64,507.

433
00:41:31,818 --> 00:41:36,068
Mēnā ka titiro koe, ka kite koe kua rārangi 805
ngā tuhinga mātauranga mō ngā werohanga motuhake.

434
00:41:36,068 --> 00:41:38,248
Ka taea tonu te whakawhānui i tēnei rārangi.
Ka taea e ia tangata te tāpiri i tētahi mea.

435
00:41:38,248 --> 00:41:42,890
Engari ka tirotiro tonu te rōpū whakatika i mua i
te whakaputa kia kite mēnā ka taea te whakaputa

436
00:41:42,890 --> 00:41:45,573
katoa pēnei tonu. Ki taku whakaaro he tino mīharo.

437
00:41:45,573 --> 00:41:49,628
Ā, mēnā ka titiro koe: kei te kokonga mauī
o runga ake nei ka kitea ngā rangahau me

438
00:41:49,628 --> 00:41:52,205
ngā kōrero pono – 805 ngā tuhinga ā-akoranga,

439
00:41:52,205 --> 00:41:54,175
ā, ka taea ēnei te whakamāoritia ki ngā reo maha.

440
00:41:54,175 --> 00:41:59,920
Nā reira, e akiaki ana i te katoa kia whai wāhi ki konei, kia
whakakīia tika ai tēnei pae, kia mau tonu ai tōna whakamahinga.

441
00:41:59,920 --> 00:42:03,847
Ki taku whakaaro he tino mīharo te
whakawhanake i konei i tētahi pukapuka mōhiohio

442
00:42:03,847 --> 00:42:06,819
whakamīharo – he mea e whai painga ana ki a tātou katoa.

443
00:42:06,819 --> 00:42:11,957
E whakaatu ana ngā rangahau he hauora ake ngā tāngata kua werohia
i ngā tāngata kāore i werohia. "Ā, ko te pātai matua: me pēhea

444
00:42:11,957 --> 00:42:16,493
tātou e whakamōhio ai ki ō tātou hoa tangata, nā ngā tekau tau o
te whakatairanga ārai mate – ā, he mea hoahoatia

445
00:42:16,493 --> 00:42:20,698
kia whakatupu wehi me te mataku – kua whakauruhia e
rātou ki roto i a rātou nei te 'ārai mate tapu'?"

446
00:42:20,698 --> 00:42:26,800
Ka kite hoki koe i ēnei pānui rongoā e whakamataku
ana, ā, he nui rawa te moni e whakapaua ana ki a rātou.

447
00:42:26,800 --> 00:42:29,440
Ā, kāore e kore, ka horoi rātou i ngā hinengaro o te tangata.

448
00:42:29,440 --> 00:42:34,076
Ahakoa i roto i taku rāngai i konei, e pā ana ki te mate
pukupuku o te korokoro whana, e kī ana hoki ngā tāngata me

449
00:42:34,076 --> 00:42:36,520
tiaki i ngā tamariki – ngā kōtiro, tae noa atu ki ngā tama.

450
00:42:36,520 --> 00:42:39,651
He tino pōrangi, he tino hē tērā.

451
00:42:39,651 --> 00:42:46,693
Ā, ki taku whakaaro, tētahi huarahi ki mua pea ko te whakaatu ki
te iwi kei reira ināianei ngā kōrero whakapono kaha hei tautoko

452
00:42:46,693 --> 00:42:53,643
i tēnei, i runga i ngā rangahau e whakaatu ana he iti ake
te hauora o te hunga kua werohia i te hunga kāore i werohia.

453
00:42:53,643 --> 00:43:01,410
Āe, kei te piki haere ngā rangahau e puta mai
ana. Ā, ko te tino ohorere ko tēnei rangahau hou

454
00:43:01,410 --> 00:43:05,318
'Henry Ford', e mōhiotia ana, i tika kia huna.

455
00:43:05,318 --> 00:43:13,038
Anei te papamuri o tēnei: i whakahaerehia te rangahau i Amerika
e Markus Servus, te upoko o tētahi tari nui mō ngā mate pāwera,

456
00:43:13,038 --> 00:43:17,196
ā, nāna i tono ētahi atu hoa mahi kia uru mai ki te rōpū.

457
00:43:17,196 --> 00:43:23,994
Ā, i te tau 2017, i toro atu ki a ia te kaikampene whakahē i ngā
werohanga, a Del Bigtree, ā, i pātai atu ki a ia: "Whakarongo,

458
00:43:23,994 --> 00:43:30,363
kei a koe ngā raraunga mō te tokomaha o ngā tamariki –
kāore e taea e tātou te whakahaere rangahau e whakatairite ana i

459
00:43:30,363 --> 00:43:33,600
ngā tamariki kua werohia ki ngā tamariki kāore i werohia?"

460
00:43:33,600 --> 00:43:39,754
Ā, i whakaae a Markus Servus nā te mea i whakaaro ia ka whai
wāhi ia ki te whakaatu ki a Del Bigtree, te kaikōrero whakahē

461
00:43:39,754 --> 00:43:43,282
i ngā werohanga, he tiaki, he haumaru hoki ngā werohanga.

462
00:43:43,282 --> 00:43:48,625
Ā, i tātaritia e rātou ngā raraunga mai i ngā pokapū hauora neke
atu i te 550 – ngā raraunga mō ngā tamariki i waenga i te tau

463
00:43:48,625 --> 00:43:53,841
2000 me te 2016 – ā, i kohia e rātou he tauira tamariki neke
atu i te 18,000, ā, i roto i ēnei, tata ki te 2,000 kāore rawa

464
00:43:53,841 --> 00:43:56,537
i whiwhi i tētahi werohanga – kāore rawa he werohanga kotahi.

465
00:43:56,537 --> 00:44:04,721
ā, kua werohia neke atu i te 16,000. Āe, i te tīmatanga tonu
i whakaaetia kia whakaputaina ngā hua, ahakoa he aha rānei.

466
00:44:04,721 --> 00:44:06,264
Engari kāore ia i whakaputa i te mutunga.

467
00:44:06,264 --> 00:44:14,106
Ā, he aha? I muri iho ka mea ia i ohorere ia anō i ngā hua o tēnei
rangahau, ā, ka whakaaro ia, 'Kāore au e uru atu ki tērā anō.'

468
00:44:14,106 --> 00:44:17,578
nā te mea i mataku ia – pēnei i tāna i kī ai i muri
mai i runga i te pūrongo – kia kaua e waiho ngā tākuta

469
00:44:17,578 --> 00:44:19,724
e whakahaere ana i ngā werohanga ki tētahi tūnga uaua.

470
00:44:19,724 --> 00:44:24,970
Ā, i kī a Servus anō i tētahi uiui e āwangawanga
ana ia mō te ngaro o tana mahi ki a Henry Ford.

471
00:44:24,970 --> 00:44:29,067
Ā, e whakaatu ana tēnei i te kaha rawa o tēnei
rōpū pāpāho rongoā puta noa i ngā wāhi katoa, kia

472
00:44:29,067 --> 00:44:31,141
mataku ai ngā tāngata ki te whakaatu i te pono.

473
00:44:31,141 --> 00:44:35,971
Ka arahi tēnei ki hea? Ā, kua tukuna noa iho ēnei
kitenga ki te marea mā te mahi ture, ā, he tino whakamīharo.

474
00:44:35,971 --> 00:44:41,589
Ā, he taumaha nui tēnei rangahau, nā te nui rawa o ngā kaiuru.

475
00:44:41,589 --> 00:44:46,669
Arā, e ono ngā wā te maha o ngā mate ārai-tinana, e rima me te
haurua ngā wā te maha o ngā mate whanaketanga ā-roro, e whā ngā

476
00:44:46,669 --> 00:44:50,377
wā te maha o ngā take mate hā, neke atu i te whā
ngā wā te maha o ngā take mate kōrero, ā, e

477
00:44:50,377 --> 00:44:52,958
toru ngā wā te maha o ngā take āhua mate ā-atopika.

478
00:44:52,958 --> 00:44:56,744
I waenga i ngā tamariki kāore i whiwhi i te werohanga i roto i
tēnei rōpū, kāore i puta he take o te ngoikore o te

479
00:44:56,744 --> 00:45:00,706
roro, te mate huka, ngā uauatanga ako, ngā hauā
hinengaro, ngā tiki, me ētahi atu mate hauora hinengaro.

480
00:45:00,706 --> 00:45:07,370
Ā, ko te hua, i te hunga i werohia, he nui ake i
te toru ngā wā te tūponotanga o ngā mate pūmau.

481
00:45:07,370 --> 00:45:11,701
Nō reira, i whanake he mate mauroa i te 75 ōrau o te
rōpū kua werohia i muri i te tekau tau, i

482
00:45:11,701 --> 00:45:14,674
whakatairite ki te 17 ōrau noa iho o te rōpū kāore i werohia.

483
00:45:14,674 --> 00:45:17,719
Me whakakaha tātou i te mōhiotanga a te iwi mō tēnei take! "Nō
reira, me pēhea koe e tautoko ai i tā mātou kaupapa

484
00:45:17,719 --> 00:45:21,226
kia whakakore i te Ture Tiaki Mate Mārewa me ngā tikanga
herekore ārai mate kua whakaritea i roto i taua ture?"

485
00:45:21,226 --> 00:45:28,882
Nō reira, tēnā koa tirohia te paetukutuku kua whakarewahia
ināianei; ko tōna ingoa: https://masernschutzgesetz.mwgfd.org.

486
00:45:28,882 --> 00:45:34,160
Ā, i runga i tēnei paetukutuku, ka
whakahouhia koe mō ā mātou mahi katoa me ā mātou hua.

487
00:45:34,160 --> 00:45:37,691
Tēnā koa, kia mātua whakakī hoki koe i te puka whakapā i reira!

488
00:45:37,691 --> 00:45:42,167
He tino, tino hira kia mau tonu tātou i te mataara
ki ngā tāngata katoa e whai wāhi ana ki ngā petihana,

489
00:45:42,167 --> 00:45:44,804
kia kore ai e ngaro te kaha mēnā ka hinga ngā mahi.

490
00:45:44,804 --> 00:45:48,179
Ka haere tonu mātou, ā, ko te nui ake o ngā
wāhitau kei a mātou, ko te nui ake o ngā tāngata ka taea

491
00:45:48,179 --> 00:45:50,460
e mātou te akiaki kia mahi, kia mōhio hoki rātou.

492
00:45:50,460 --> 00:45:56,800
Hei rōpū, kua waihangatia e mātou tētahi pepa mōhiohio
e iwa ngā whārangi, kei roto katoa ngā tohutoro matua,

493
00:45:56,800 --> 00:46:02,071
Ka taea hoki te tango i tēnei paetukutuku. Ka taea e te katoa te
tango, te tā, ā, kawe mai i a ia ina haere

494
00:46:02,071 --> 00:46:07,221
rātou ki te tiki pārongo mō ngā werohanga. Tēnā,
tukuna hoki ki ōu tākuta werohanga me ērā atu.

495
00:46:07,221 --> 00:46:11,805
Nō reira, i te mea e hiahia ana mātou ki te tuku atu ki a rātou
katoa – ngā mema o te Bundestag me ngā paremata ā-rohe – kia

496
00:46:11,805 --> 00:46:16,167
pānuitia tūturu e rātou, kua tuhi mātou i tētahi reta uhi e rua
ngā whārangi hei pānui mā rātou i mua, hei whakarato i

497
00:46:16,167 --> 00:46:20,443
ētahi kōrero papamuri, kia rite rātou, kia āhei pea rātou
ki te pānui i tēnei rauemi mōhiohio e iwa ngā whārangi.

498
00:46:20,443 --> 00:46:24,383
Engari, mēnā ka piki ake te pēhanga a te iwi, ka
whakamanatia rātou kia pānui i tēnei, ki taku whakaaro.

499
00:46:24,383 --> 00:46:30,391
Kua waihangatia e mātou – tae atu ki tō mātou rōpū mahi – he
puka pānui hei tuku atu e koe, hei whakamahi hoki ki te

500
00:46:30,391 --> 00:46:34,037
whakarite kaupapa petihana, inā rawa puta noa i Tiamana katoa.

501
00:46:34,037 --> 00:46:39,787
Ka taea te tikiake i tēnei puka mōhiohio. Ka
taea hoki e koe te tikiake i ngā puka petihana.

502
00:46:39,787 --> 00:46:46,408
Ā, he mea nui kia whakaurua tonu ngā tono o te petihana – kua
tukuna hoki e au ki te Bundestag – ki runga i te pepa hainatanga.

503
00:46:46,408 --> 00:46:48,999
Nō reira, kōrero atu ki ō mema pāremata, ki ngā kaitōrangapū!

504
00:46:48,999 --> 00:46:54,109
Me pēhi mai i ngā pūtake! Kōrero ki ō
tākuta, ā, matapaki tēnei ki ō hoa me ō hoa mahi!

505
00:46:54,109 --> 00:46:56,468
Kōrero ki ngā whānau kua pāngia – ki ngā whānau rangatahi katoa!

506
00:46:56,468 --> 00:47:02,289
Ka pā tēnei ki te 700,000 tāngata ia tau. Ā,
ka whakamōhio tēnei i te take ki te marea!

