1
00:00:00,000 --> 00:00:00,820


2
00:00:00,820 --> 00:00:07,865
Pele 2G, 3G, 4G, joale 5G theknoloji ea mohala.

3
00:00:07,865 --> 00:00:17,352
Hona jwale, bongata ba setjhaba bo se bo ntse bo tseba hore
mahlaseli a makgutshwane a tswang dianteneng a kotsi bophelong.

4
00:00:17,352 --> 00:00:23,649
Empa ho thoe'ng ka Wi-Fi eo re e kenyang
malapeng kapa Wi-Fi ea likolong, eo bana ba

5
00:00:23,649 --> 00:00:28,544
rona ba sekolo ba qobelloang ho ba tlas'a eona?

6
00:00:28,544 --> 00:00:33,976
Lekgotla la batswadi le sekolo sa Wolfhalden se
kantong ya Appenzell, Switzerland, ba ile ba sebetsana

7
00:00:33,976 --> 00:00:37,645
le taba ena mme ba mema Monghadi Rollé hore a bue.

8
00:00:37,645 --> 00:00:42,170
Dominik Rollé o sebeditse ka dilemo tse mmalwa
e le titjhere ya sekolo se phahameng, mme

9
00:00:42,170 --> 00:00:45,398
hamorao a sebetsa mesebetsing e fapaneng ya boqapi.

10
00:00:45,398 --> 00:00:52,297
Kajeno, o etella pele e 'ngoe ea mananeo a koetliso
ea baeletsi a pharaletseng ka ho fetisisa Switzerland.

11
00:00:52,297 --> 00:00:58,426
Thutong ena, o bontsha kamoo Wi-Fi e ka
senyang disele ho fihla teng le teng.

12
00:00:58,426 --> 00:01:06,906
Sena se baka mokgathala, bofokodi le ho kula habonolo.

13
00:01:06,906 --> 00:01:12,742
Mamela puo ena e monate, e sebetsang. Ho bohlokoa.

14
00:01:12,742 --> 00:01:20,737
Mantsiboea a monate ho bohle. Ke ferekane hanyane, empa ke
thabile hore ebe le fihletse sehlooho sena se thabisang.

15
00:01:20,737 --> 00:01:23,471
Ha ho tluwa tabeng ya motlakase, ho na le matla a motlakase.

16
00:01:23,471 --> 00:01:29,998
Mme ke tshepa hore nka kgona ho fetisa sena
ka diselaete tseo ke le lokiseditseng tsona.

17
00:01:29,998 --> 00:01:34,552
Joale, na Wi-Fi likolong ha e na mathata kapa e belaetsa?

18
00:01:34,552 --> 00:01:40,870
Mme nka rata ho qala ka phuputso e le hore re be
le mohopolo o itseng wa hore na ke bo-mang ba

19
00:01:40,870 --> 00:01:44,547
leng ka phaposing le hore na ba arolotswe jwang.

20
00:01:44,547 --> 00:01:48,829
Potso ea pele ke hore na Wi-Fi e bolokehile?

21
00:01:48,829 --> 00:01:56,956
Kahoo, haeba le dumela, nka thabela ha le ka phahamisa
matsoho. Ka tsela eo re ka fumana kgakanyo ya dipalo.

22
00:01:56,956 --> 00:02:03,501
E ka ba sesupo se hlakileng sa letsoho. Ha ke bone letsoho.

23
00:02:03,501 --> 00:02:11,694
Eya, e le mong. Kea leboha ka sebete sa hao sa ho qala moqoqo.

24
00:02:11,694 --> 00:02:16,188
Joale potso ea bobeli. Wi-Fi e lokile ruri, akere?

25
00:02:16,188 --> 00:02:20,859
Ke mang ea ka phahamisang letsoho moo?

26
00:02:20,859 --> 00:02:27,915
Ke e, re na le halofo ea letsoho
moo, tse peli le halofo, ho lokile.

27
00:02:27,915 --> 00:02:32,126
Potso ea boraro: Wi-Fi e ntlhorisa matšoao.

28
00:02:32,126 --> 00:02:35,851
Ke labalabela ho tseba. Ke mang ea nang le maikutlo ao?

29
00:02:35,851 --> 00:02:42,092
Oho, ke boholo bo boholo haholo. Nka be ke sa nahana jwalo.

30
00:02:42,092 --> 00:02:48,680
Na re tsoeleng pele? Re na le Wi-Fi lapeng.

31
00:02:48,680 --> 00:02:53,529
E, hoo e ntse e le bongata. Ho feta halofo feela.

32
00:02:53,529 --> 00:02:59,339
Mme potso ya ho qetela ke hore, na
Wi-Fi ya rona e sebetsa le bosiu?

33
00:02:59,339 --> 00:03:07,034
Ke ba fokolang. Kahoo batho ba bang ba e tima, ha ba e
sebelise bosiu kapa ba e bulela feela ha ba e hloka.

34
00:03:07,034 --> 00:03:14,971
Mme ke nahana hore kamorao ho puo, ho
tla hlaka ha o ka e akaretsa. Ho lokile.

35
00:03:14,971 --> 00:03:23,658
Nka rata ho pheta ka bokgutshwane kgetlo la ka la
pele la ho kopana le Wi-Fi. Ke dumela e ne e le ka 2002.

36
00:03:23,658 --> 00:03:32,482
Ke ile ka memeloa kopanong ea electrosmog hore feela
ke shebe lihlooho tsohle tse ntseng li tšohloa moo.

37
00:03:32,482 --> 00:03:43,330
Mme ka dula ka hara holo ya diboka, jwalo ka ha o le jwalo hona
jwale, mme ka ikutlwa ke mpefala le ho feta. Ha ke a tlwaela hoo.

38
00:03:43,330 --> 00:03:49,356
Mme ke ne ke sa tswa reka sekala sa tshilafalo
ya motlakase bakeng sa maqhubu a phahameng, mme

39
00:03:49,356 --> 00:03:52,775
ka lehlohonolo se ne se le ka mokotleng wa ka.

40
00:03:52,775 --> 00:03:58,900
Ka ntan'o ntša sesebelisoa. E ne e
se sona seo, ke mofuta o o latelang.

41
00:03:58,900 --> 00:04:08,068
Mme ka makala ho fumana hore ho ne ho ena le sesebediswa
ka hodima ka, haufi le setulo sa ka, se neng se ntse

42
00:04:08,068 --> 00:04:12,972
se etsa modumo wa ho kokota ka lebelo la dihertse tse 10.

43
00:04:12,972 --> 00:04:19,490
Kahoo e ile ea thunya ka mokhoa o
khaolang joaloka sethunya sa mochini.

44
00:04:19,490 --> 00:04:25,959
Mme ka nahana, ho lokile. Jwale ke a tseba hore na Wi-Fi
ke eng. Ke se ke badile ka yona, empa ha ke eso e sebedise.

45
00:04:25,959 --> 00:04:30,735
Mme kopanong ena ya lerata la
motlakase, ke ile ka iponela ka sebele.

46
00:04:30,735 --> 00:04:37,939
Mme mona ke moo ho hlaha temoho e
makatsang. Yaba ke tsamaya ka tsamaea ho ya hae.

47
00:04:37,939 --> 00:04:45,476
Mme se ileng sa nkgahla ke hore nako le nako ha ke
kwala mahlo, ke ne ke bona lebone le phatsimang ka mokgwa

48
00:04:45,476 --> 00:04:49,270
o tshwanang le la disko, ka morethetho o sa fetoheng.

49
00:04:49,270 --> 00:04:53,583
Dadadadadada, lebone le ntse le tuka le tima.

50
00:04:53,583 --> 00:05:01,571
Boko ba ka bo ile ba nka morethetho oo mme ba tswela
pele ho o pheta-pheta ka nako e fetang halofo ya hora

51
00:05:01,571 --> 00:05:06,429
– leha ke ne ke le kantle tlhaho, ke se ke le kantle.

52
00:05:06,429 --> 00:05:09,866
Eo e bile kopano ea ka ea pele e makatsang.

53
00:05:09,866 --> 00:05:16,270
Sena se bolela hore morethetho o tswang
sesebedisweng o kene maqhubu a boko ba ka.

54
00:05:16,270 --> 00:05:22,473
Ka nako eo, ke ne ke na le nako e ka etsang halofo
ea hora pele litla-morao tsena tsa khanya li fela.

55
00:05:22,473 --> 00:05:31,679
Hore na ho ne ho ntse ho ka kgoneha ho lekanya maqhubu a boko, ke
ne ke sa tsebe, hobane ke ne ke sa ka ka etsa tekanyo e jwalo.

56
00:05:31,679 --> 00:05:39,900
Kahoo, ha re shebeng hore na Wi-Fi ehlile ke eng. Ha ke na
bonnete hore bohle baa utlwisisa taba ena ka ho tshwana.

57
00:05:39,900 --> 00:05:47,435
Ha ho tluwa ho dikhomphutha, di-laptop,
di-tablet le di-smartphone tse hlokang ho hokelwa

58
00:05:47,435 --> 00:05:51,270
inthaneteng, hangata sena se etswa ka Wi-Fi.

59
00:05:51,270 --> 00:05:57,402
Ena ke theknoloji e se nang mohala, e
bolelang hore ha re hloke ho hokela likhoele.

60
00:05:57,402 --> 00:06:06,242
Tsoelopele ea tekheniki ke ntho eo ha ho hlokahale hore u e nke
e le e lebisitsoeng ho uena. Ke sona seo re nang le sona mona.

61
00:06:06,242 --> 00:06:12,625
Hona joale, leha ho le joalo, ho na le lisebelisoa tse
ngata le ho feta tse nang le Wi-Fi e hahelletsoeng ka hare.

62
00:06:12,625 --> 00:06:22,357
Mme kaha ke qetile dilemo tse fetang 30 ke lekanya kotsi ya
motlakase moyeng, ke thusa batho ho etsa tikoloho ya bona

63
00:06:22,357 --> 00:06:33,412
hore e be e nang le kutlwano le e ka mamellehang ho ya ka
bophelo ba motho, ke fumane dintho tseo o neng o sa di lebella.

64
00:06:33,412 --> 00:06:42,134
Kahoo, mosali ea neng a se a sa khone ho robala, eaba o re
moahelani oa hae o na le Wi-Fi, e neng e tlameha e be ea hae.

65
00:06:42,134 --> 00:06:46,732
O na le bothata ba ho ameha habonolo ke motlakase,
mme ke ile ka tsamaya feela ka har'a folete ea hae ke

66
00:06:46,732 --> 00:06:49,611
tšoere sesebelisoa. Seo ke karolo ea mosebetsi oa ka.

67
00:06:49,611 --> 00:06:58,029
Eaba ke hlile ka bona hore ka morao ho lebota la
bethe ea hae, ho ne ho bontša ka matla a maholo mokhoa

68
00:06:58,029 --> 00:07:02,871
oo o khaotsang-khaotsang sesebedisweng sa ho lekanya.

69
00:07:02,871 --> 00:07:08,992
Kahoo ke tlohile ka phaposing ea ho robala
'me ka botsa, "Phaposi ea mofuta ofe ee?"

70
00:07:08,992 --> 00:07:11,547
Ee, ke kamore ea polokelo feela.

71
00:07:11,547 --> 00:07:19,883
Ke itse ho tlameha ho be le sesupo ka hare mona, mme ho ne ho
e-na le mochini o monyenyane oa ho hloekisa o se nang mohala.

72
00:07:19,883 --> 00:07:28,473
Se mpotseng hore na ke hobaneng ha motšhini o
hloekisang o se nang mohala o hloka ho hokeloa inthaneteng.

73
00:07:28,473 --> 00:07:38,061
Ba ne ba sa tsebe seo. Kahoo ba ile ba e fanyeha
ho e tjhaja pela bethe ya bona – ka mose ho lebota.

74
00:07:38,061 --> 00:07:45,788
Mme ehlile, e ne e le haholoholo mosadi ya ileng a
utlwa sena; monna o ile a re ha ho mo tshwenye hakaalo.

75
00:07:45,788 --> 00:07:52,517
Ka bomalimabe, hangata ha se bohle ba amehang ka ho
lekana. Empa mosali o ne a se a sa khone ho robala.

76
00:07:52,517 --> 00:07:59,314
Le 'na ke ne ke nahana hore ke moahelani ea ka tlase ea bakang
bothata. E ne e le mochini oa hae oa ho monya o se nang mohala.

77
00:07:59,314 --> 00:08:03,199
Ke mang ea neng a ka nahana hore sesebelisoa se
senyenyane sa ho hloekisa se se nang mohala, se ka

78
00:08:03,199 --> 00:08:06,892
sebelisoang le tafoleng, se na le Wi-Fi e hahelletsoeng ka hare?

79
00:08:06,892 --> 00:08:11,996
Ha o reka sehatsetsi kapa sesebediswa sa
kichineng hona jwale, hangata se tla le Wi-Fi.

80
00:08:11,996 --> 00:08:16,901
Kahoo ho fihlile moo ho seng joale ho nang le
liofisi tse nang le li-sensor ka hare ho tsona.

81
00:08:16,901 --> 00:08:27,704
Haeba lebese le lekane, le ka odaroa hape hang-hang. E etseditswe
ho nolofatsa maphelo a rona, kapa ke kamoo e rekiswang kateng.

82
00:08:27,704 --> 00:08:37,309
Matlo a mangata a na le diprinta, mme le ha di hoketswe, di na
le Wi-Fi e hahelletsweng ka hare, e ntshang mahlaseli kamehla.

83
00:08:37,309 --> 00:08:44,418
Mme haeba ofisi e bapile le kamore ya ho
robala, re ba le phello e ka sitisang boroko.

84
00:08:44,418 --> 00:08:53,199
Lisebelisoa tsa molumo tse sa timoeng bosiu bohle
ebe li lla haholo ka mokhoa oa Bluetooth, o tšoanang

85
00:08:53,199 --> 00:08:58,160
le mokhoa oa Wi-Fi, li boetse li lla hohle ka tlung.

86
00:08:58,160 --> 00:09:07,566
Mme foleteng e tloaelehileng eo ke e hlahlobang kae kae kajeno,
re na le lisebelisoa tse pakeng tsa tse tharo le tse robeli,

87
00:09:07,566 --> 00:09:13,187
ka linako tse ling li ka fihla ho tse leshome le metso e 'meli.

88
00:09:13,187 --> 00:09:19,316
Ke tlameha ho kgaola ntho e le nngwe ka mora e nngwe, ebang
ke ho tswa motlakaseng kapa ho tswa betering, ho fihlela ke

89
00:09:19,316 --> 00:09:23,158
fumana kgutso le tidimalo sebedisweng sa ka sa ho lekanya.

90
00:09:23,158 --> 00:09:31,744
Mme maiphihlelo a bontsha hore batho ba ntanela mme ba re,
hee, hoo ho bohlale haholo, re a leboha ka ho re bontsha hoo.

91
00:09:31,744 --> 00:09:38,286
Ke se ke na le baahisani ba batho bao ke ba eletsitseng – e mong
oa bona o ile a ntetsetsa a re e ne e le ntho e

92
00:09:38,286 --> 00:09:45,620
babatsehang, ka lehlohonolo le 'na ke ile ka ea teng 'me ka re
Wi-Fi e ne e sitisa boleng ba boroko ba baahisani ba hae.

93
00:09:45,620 --> 00:09:50,603
Kaha o dula a bontsha seo, ha a sa
hloka dipilisi tsa boroko. Ho lokile.

94
00:09:50,603 --> 00:09:57,989
Kahoo, ehlile o ka felisa bokulo bona ka meriana.

95
00:09:57,989 --> 00:10:08,160
Ha re bone hore na e otla joang. Kahoo
ke tla leka ho bontsha staccato ena.

96
00:10:12,040 --> 00:10:18,853
Joale o ka se utlwa hantle haholo. Kahoo
ke kgokahano ya Wi-Fi e hodima siling.

97
00:10:18,853 --> 00:10:29,950
Ha ke e sisinya hanyane jwale, ke amohela ditshwantsho
mona, tseo molemong ona di fetiswang ntle le mohala.

98
00:10:29,950 --> 00:10:34,633
Ke phapanyetsano ea data. E utloahala e batla e tšoana le lehlwa.

99
00:10:34,633 --> 00:10:42,687
Empa tatatatata ena e batla e feta tekano
ho feta phapanyetsano ea data e etsahalang.

100
00:10:42,687 --> 00:10:47,055
Mme re fihla ho hore na hobaneng ho le jwalo.

101
00:10:47,055 --> 00:10:55,699
Kahoo re na le maqhubu a 10 ka motsotsoana, mme re ka bona
hore sena se matla ho feta phapanyetsano ea data ka ho hlaka.

102
00:10:55,699 --> 00:11:00,488
Mme ke dithubakanyo tsena tse bakang mathata.

103
00:11:00,488 --> 00:11:07,875
Li sebetsa hoo e ka bang ka lihertse tse 10.
Mme re tla bona hore na seo se na le phello efe.

104
00:11:07,875 --> 00:11:12,289
Ha re shebeng mohlala o sebetsang. Tichere e mpitsa.

105
00:11:12,289 --> 00:11:17,190
O lekanya elektrosmog. E, ho lokile. Ke na le bothata.

106
00:11:17,190 --> 00:11:25,724
Le kentse Wi-Fi ka phaposing ea ka ea borutelo
likhoeli tse peli tse fetileng, 'me ho tloha

107
00:11:25,724 --> 00:11:30,701
ka nako eo ha ke e-s'o khone ho ruta ka khotso.

108
00:11:30,701 --> 00:11:35,212
Eaba ke nahana, ho lokile, ke tla feta hore re e lekanyetse.

109
00:11:35,212 --> 00:11:39,640
Mme yaba o mpolella se ileng sa etsahala ka hona.

110
00:11:39,640 --> 00:11:44,852
Ke utlwile haholo ka electrosmog,
empa titjhere ena e ntlhakisitse ruri.

111
00:11:44,852 --> 00:11:47,680
O mpoleletse hore o na le bothata ba ho tsepamisa mohopolo.

112
00:11:47,680 --> 00:11:55,348
O qetile dilemo tse 20 a ruta, ha a eso ka a ba le mathata, mme
ho tloha ha ntho ena e leketlile ka phaposing

113
00:11:55,348 --> 00:12:01,986
ya hae, ha a sa kgona ho tsepamisa maikutlo
hantle mme o opelwa ke hlooho mantsiboya ka bong.

114
00:12:01,986 --> 00:12:05,673
Kahoo ha mmele o romela molaetsa, re lokela ho o mamela.

115
00:12:05,673 --> 00:12:11,048
Sena ke sa bohlokwa e le hore re se ke ra qetella re
na le mathata a tebileng le ho feta mabapi le naha.

116
00:12:11,048 --> 00:12:17,438
O lula a le mafolofolo. O hloka ho siloa, ho
hlapoa ka metsi a futhumetseng kapa ntho e

117
00:12:17,438 --> 00:12:21,356
'ngoe e ka thusang 'mele oa hae ho phomola hape.

118
00:12:21,356 --> 00:12:26,400
Mme eaba ntho e makatsang ka ho fetisisa eo a
ileng a mpolella yona e bile hore o ne a nonne

119
00:12:26,400 --> 00:12:29,742
dikhilogerama tse 15 dikgweding tseo tse pedi.

120
00:12:29,742 --> 00:12:36,760
Ho bohlokoa ho utloisisa hore lisele tsa mafura li
sebetsa joalo ka tšireletso bakeng sa litho tse utloang

121
00:12:36,760 --> 00:12:41,300
bohloko haholo, ho bolelang hore 'mele o arabela ka bohlale.

122
00:12:41,300 --> 00:12:52,329
Kahoo hoa utlwahala hore o bokelle mafura a mangata ka
tshohanyetso maemong a boima hakaale e le ho itshireletsa.

123
00:12:52,329 --> 00:12:58,817
Ha a mpolella se neng se etsahala ka baithuti, mme jwalo ka ha ke
boletse, o na le boiphihlelo ba dilemo tse 20, o

124
00:12:58,817 --> 00:13:04,504
itse ha a eso ka a kopana le ditshitiso tse
jwalo tsa ho ithuta sehlopheng sefe kapa sefe pele.

125
00:13:04,504 --> 00:13:09,309
Mme ho batla ho se be le letsatsi
leo baithuti bohle ba leng teng.

126
00:13:09,309 --> 00:13:17,122
Kahoo ho na le keketseho ea matsatsi a ho kula, ho na le bohale
bo boholo haholo, hang ha tšepe ea khefu e

127
00:13:17,122 --> 00:13:24,830
lla, ho ba le likhang le mehoo, 'me ka tsela e
itseng o ikutloa a se a sitoa ho laola matla ao.

128
00:13:24,830 --> 00:13:33,104
Mme yaba, hodima bohale bo neng bo
eketsehile, ho bile le ho hlatsa ka tshohanyetso.

129
00:13:33,104 --> 00:13:41,303
Boto ea sekolo e ile ea re ho tlameha hore ebe ho na le vaerase
e ntse e tsamaea. Empa maemong a feteletseng, lets'oao le

130
00:13:41,303 --> 00:13:46,208
joalo le ka sitisa tsamaiso ea methapo hoo ngoana a ka hlatsang.

131
00:13:46,208 --> 00:13:52,062
Mme ho etsahetse kgafetsa hore
ngwana a inehele feela ho dibukana.

132
00:13:52,062 --> 00:13:58,265
E, ruri, ho ne ho e-na le mosebetsi o
mongata o neng o hlokahala ho e hloekisa hape.

133
00:13:58,265 --> 00:14:04,563
Ke ne ke tsielehile haholo. Ka lehlohonolo, ke ne ke na le foil
ea aluminium ka har'a mokotlana oa ka oa

134
00:14:04,563 --> 00:14:12,870
lisebelisoa tsa ho metha, kahoo ka e phuthela li-antenna 'me
ka bona hore litekanyo li ne li le betere haholo.

135
00:14:12,870 --> 00:14:21,046
Letsatsing le hlahlamang, ke ile ka fumana mohala o
tletseng khalefo ho tsoa ho mosuoe-hlooho oa sekolo seo.

136
00:14:21,046 --> 00:14:29,133
Nakong ea mohala, ke ile ka mo phetetsa ka ho re seo a neng
a se lebelletse ho tsoa ho tichere ena le sehlopha sena sa

137
00:14:29,133 --> 00:14:32,363
sekolo e ne e le boitšoaro bo se nang boikarabelo ho hang.

138
00:14:32,363 --> 00:14:38,964
Bonyane, ntho ena e tlameha ho sutisetswa kantle ho phaposi ho
kena phasijeng, hole ka hohle kamoo ho ka

139
00:14:38,964 --> 00:14:45,412
kgonehang le diphaposi tsa borutelo, hore
bonyane ho fokotse ho mpe ka ho fetisisa ha yona.

140
00:14:45,412 --> 00:14:55,324
Mme ntho e makatsang ke hore, mohlomong o ka e bona
mona, ho na le karolo e le nngwe mme ho na le ya bobedi.

141
00:14:55,324 --> 00:15:01,113
E mong oa tsona o na le antenna,
eo ke e phuthetseng ka aluminium.

142
00:15:01,113 --> 00:15:04,926
O na le marang-rang a Wi-Fi a
mabedi, a le mong ke a phaposi ya masea.

143
00:15:04,926 --> 00:15:10,386
Yaba ke mmotsa, "Jwale mpolelle ka botshepehi, ke
bana ba sekolo sa bananyana ba fe ba lokelang

144
00:15:10,386 --> 00:15:13,723
ho sheba di-imeile tsa bona ha ba fihla sekolong?"

145
00:15:13,723 --> 00:15:17,625
Kapa na ba se ba kena inthaneteng?

146
00:15:17,625 --> 00:15:25,492
Hobaneng o ka etsa ntho e joalo bakeng sa
sehlopha sa lilemo seo e sa lokelang ho sona ho hang?

147
00:15:25,492 --> 00:15:34,395
Kahoo ho bile le ngangisano e nyane, empa libeke tse 'maloa
hamorao tichere e ile ea ntetsetsa ho ntlotla, e re

148
00:15:34,395 --> 00:15:44,234
mosuoe-hlooho o ile a nka khato mme a tlosa lintho tseo hole
le eena ka hohle kamoo ho ka khonehang e le hore a fole.

149
00:15:44,234 --> 00:15:47,406
Ke seo re ithutileng sona ho tsoa phihlelong e sebetsang.

150
00:15:47,406 --> 00:15:52,390
Ha re bone hore qotso ena e reng.

151
00:15:52,390 --> 00:16:02,159
Ho senyeha ha lisele tsa mali a motho ho
bontšitsoe ha li pepesehela masimo a motlakase le makenete.

152
00:16:02,159 --> 00:16:09,511
Ho na le bopaki ba kotsi e eketsehileng ea mofetše. Sena
ha se taba ea hlooho e bohloko feela, ke taba ea mofetše.

153
00:16:09,511 --> 00:16:13,456
Mme o nahana hore qotso ena e tswa kae?

154
00:16:13,456 --> 00:16:18,320
Kopong ea laesense ea boqapi ea Swisscom e amanang le WLAN.

155
00:16:18,320 --> 00:16:26,257
Kahoo ho tsebahala hantle, empa leha ho le jwalo
ho ntse ho diehiswa. Seo ke bohlaswa bo fetisisang.

156
00:16:26,257 --> 00:16:30,963
Mme le tla utlwa dintho tse ding tse
tshwanang le tsena mantsiboyeng ana.

157
00:16:30,963 --> 00:16:35,408
Qotso e 'ngoe e ileng ea lula le 'na kannete.

158
00:16:35,408 --> 00:16:42,846
Re ne re tlamehile ho rala Molaoana oa NIS, e
leng molaoana oa mahlaseli, ka tsela eo

159
00:16:42,846 --> 00:16:48,083
k'hamphani ea likhokahano e ka hlahisang ka bolokolohi.

160
00:16:48,083 --> 00:16:54,204
Ha electrosmog e ntse e eketseha, ke moo batho ba bang ba
ferekana le ho feta, le moo ba sebelisang

161
00:16:54,204 --> 00:16:59,406
mehala ea bona ea letsoho haholoanyane, e leng
ntho e molemo bakeng sa indasteri ea likhokahano.

162
00:16:59,406 --> 00:17:05,242
Kahoo ho na le nyatso e ngata moo. Mme e ne e le mang?

163
00:17:05,242 --> 00:17:14,053
E ne e le Mokhanselara oa mehleng oa Federale Moritz
Leuenberger kopanong ea baemeli ba Schaffhausen S-Bahn

164
00:17:14,053 --> 00:17:19,653
ka 2004. Ha ho letho le etsahetseng ho tloha ka nako eo.

165
00:17:19,653 --> 00:17:31,677
Mme jwalo ka ha le tseba, o ile a nehelana ka lefapha la hae ho
Doris Leuthard, ya ileng a sebedisana hantle haholo le Swisscom

166
00:17:31,677 --> 00:17:37,379
hoo matsapa ohle a Moritz Leuenberger a ileng a qhekelwa.

167
00:17:37,379 --> 00:17:42,309
Kahoo ho na le maikutlo a fapaneng. Ho bohlokoa ho utloisisa seo.

168
00:17:42,309 --> 00:17:49,060
A re nahane ka ntle ho lebokose. Qhomane ea athomo.

169
00:17:49,060 --> 00:17:58,596
Seo re se bonang ke hore ho hlomilwe litulo tsa
ho shebella hore batho ba shebelle ketsahalo ena.

170
00:17:58,596 --> 00:18:03,995
Mme ehlile, ho ne ho tsejwa hore ho na le kotsi e itseng mahlong.

171
00:18:03,995 --> 00:18:13,325
Ka hona, ho hlokahala likhalase tse khethehileng tse
sireletsang khahlanong le mahlaseli a gamma kapa a X-ray.

172
00:18:13,325 --> 00:18:18,138
Ho ne ho tsejwa hore ho ne ho hlokeha sebaka se itseng ho
thibela leqhubu la tshoketso le leqhubu la mocheso hore

173
00:18:18,138 --> 00:18:21,500
di se ke tsa ba kotsi haholo. Sena sohle se ne se ka balwa.

174
00:18:21,500 --> 00:18:28,399
Empa seo ba sa kang ba se nahana e ne e le mahlaseli ana a gamma.

175
00:18:28,399 --> 00:18:39,402
Mme mahlaseli a gamma ke ona hantle a bakang mathata
mmeleng kapa seleng, kaha a ka baka ho kgaoha le ho

176
00:18:39,402 --> 00:18:46,620
senyeha ha dithapo tsa sele, e leng se ka fetohang mofets'e.

177
00:18:46,620 --> 00:18:54,208
Mme ke hlahisa mohlala ona hobane re tseba hanyenyane
feela ka electrosmog, ka maqhubu ana a pholoso le ka

178
00:18:54,208 --> 00:18:59,165
maqhubu a sebedisetswang thekenoloji ena e se nang mohala.

179
00:18:59,165 --> 00:19:03,930
Re dula re e-na le tjheseho ena ya
thekenoloji mme re re, aitsane, hoo ho hotle.

180
00:19:03,930 --> 00:19:09,454
E, ke mang ea ka sa batleng ho ba haufi le ho qhoma
ho joalo? Ke seo batho ba neng ba se nahana qalong.

181
00:19:09,454 --> 00:19:13,488
Potso ke hore, sena se tla tsoela pele joang?

182
00:19:13,488 --> 00:19:19,904
Mme ke fana ka mohlala ona hobane ke rata ho
bua ka phuputso, e leng phuputso ea REFLEX.

183
00:19:19,904 --> 00:19:28,464
Sena ke setshwantsho sa maekorosekoupo ya eleketrone sa
DNA ya rona, e leng thepa ya rona ya lefutso. E lokela

184
00:19:28,464 --> 00:19:33,712
ho shebahala e batla e tshwana le sebopeho sa lehodimong.

185
00:19:33,712 --> 00:19:45,881
Haeba jwale e hlaselwa ke mahlaseli a gamma, a lekanang le
ditshwantsho tsa X-ray tse 1,600 – e leng palo eo motho

186
00:19:45,881 --> 00:19:58,053
a ka se kang a ba ho yona ka tlwaelo – jwale khoele ya
sele e a kgaoha, DNA e a kgaohana, mme e shebahala tjena.

187
00:19:58,053 --> 00:20:05,751
Seo se ne se tsejwa. Ke ka lebaka leo e bitswang
mahlaseli a ionising. Mahlaseli a ionising a kotsi.

188
00:20:05,751 --> 00:20:17,269
Eaba ho tla tšohanyetso ho saense: nakong ea ho pepesetsoa lihora
tse 24 mohala o tloaelehileng oa thekeng o sebetsang ho 1,600 MHz

189
00:20:17,269 --> 00:20:27,908
le boleng ba SAR bo neng bo le sieo le ho fihla sehlohlolong
sa li-watt tse 2 ka kilograma, empa bo le li-watt tse 1.3 ka

190
00:20:27,908 --> 00:20:34,166
kilograma, setšoantšo sena se ile sa hlaha – se tšoanang le sena.

191
00:20:34,166 --> 00:20:42,180
Mme ba re ha se mahlaseli a ionising, empa
leha ho le jwalo a sentse thepa ya lefutso.

192
00:20:42,180 --> 00:20:51,006
Mme hape ho na le potso ya hore na ho nka
nako e kae pele tumoro e hlaha kae kae.

193
00:20:51,006 --> 00:20:54,845
Eo e ne e le phuputso ea REFLEX e bontšitseng sena.

194
00:20:54,845 --> 00:21:01,173
E bontšitse phello e senyang liphatsa tsa lefutso ea
UMTS, eo ka nako eo e neng e tsejoa e le UMTS, 'me

195
00:21:01,173 --> 00:21:04,392
hona joale e le SS3-G, ha matla a tšimo e le tlase.

196
00:21:04,392 --> 00:21:07,556
Phuputso e netefalitsoe makhetlo a 'maloa. Ke sona saense.

197
00:21:07,556 --> 00:21:13,505
Haeba lithuto li ka netefatsoa
makhetlo a mangata, o tlameha ho li sheba.

198
00:21:13,505 --> 00:21:21,233
Melao ea boitšoaro sa saense e hloka
hore re shebisise taba ena ka hloko.

199
00:21:21,233 --> 00:21:26,885
Ho etsahetse'ng? 'Me u ke ke ua lumela, empa ke 'nete.

200
00:21:26,885 --> 00:21:33,775
Moprofesa Lerchl, molulasetulo oa mehleng oa Khomishene ea
Jeremane ea Tšireletso ea Marang-rang a Lehalima – Kamehla ke ne

201
00:21:33,775 --> 00:21:38,537
ke nahana hore Khomishene ea Tšireletso ea
Marang-rang a Lehalima e teng ho sireletsa

202
00:21:38,537 --> 00:21:41,819
sechaba khahlanong le marang-rang a lehalima.

203
00:21:41,819 --> 00:21:46,566
Empa se etsahetseng mona e ne e le se
fapaneng, e leng hore mahlaseli a ne a

204
00:21:46,566 --> 00:21:50,415
sirelelitsoe e le hore a ka tswela pele ho phatsima.

205
00:21:50,415 --> 00:21:55,143
O ile a qala letsholo la ho senya lebitso la
bafuputsi, a bolela hore phuputso e ne e

206
00:21:55,143 --> 00:21:58,110
qapilwe – le hore e le ya maemo a tlase-tlase.

207
00:21:58,110 --> 00:22:07,691
Eaba o re mothusi o ne a ratana le moprofesa
ea entseng phuputso ena ea karabelo ea 'mele.

208
00:22:07,691 --> 00:22:11,465
Eaba o tlohella boralitaba hore ba phatlalatse taba eo.

209
00:22:11,465 --> 00:22:20,921
Kahoo ke ntho e se nang kamano le mosebetsi o
tiileng oa saense, empa e le tlhaselo e nyarosang feela.

210
00:22:20,921 --> 00:22:30,568
Mme ho ile ha nka dilemo pele ho senolwa mecheng ya
phatlalatso hore Moprofesa enwa Lerchl o ne a qositswe. Ka

211
00:22:30,568 --> 00:22:36,140
hoo, e ne e le ho senya lebitso ka tsela e fetisisang.

212
00:22:36,140 --> 00:22:44,220
Empa batho ba ile ba e dumela leha ho le jwalo. Ba re,
e, mothusi ya ratang, o qapile diphetho tsa dithuto.

213
00:22:44,220 --> 00:22:50,086
Mme ho ne ho se jwalo. Ho ile ha pakoa.
Empa ho ile ha nka dilemo, ho feta dinyeweng

214
00:22:50,086 --> 00:22:54,313
makgotleng ohle. Ke kamoo e sebetsang kateng.

215
00:22:54,313 --> 00:23:03,016
Mme ha re ka nka mohato o mong hape mme ra sheba se ka etsahalang
ka nnete ka hare ho sele ka boeona le hore

216
00:23:03,016 --> 00:23:10,535
na ke hobaneng ha ho robeha ha likhoele tsa
sele ho etsahala, jwale re se re tseba le hoo.

217
00:23:10,535 --> 00:23:15,456
Sena se tsoa liphuputsong tsa Moprofesa Ngaka Martin Pall.

218
00:23:15,456 --> 00:23:21,772
Kahoo, mona re na le lera la sele. Tlas'a
lona ke ka hare, 'me holimo ke ka ntle.

219
00:23:21,772 --> 00:23:29,131
Khalasiamo e nang le tjhaji e habeli
e ntle ha e a lokela ho kena ho hang.

220
00:23:29,131 --> 00:23:34,816
Sodium le magnesium, mohlala, li lokela ho
dumellwa hore di kene hobane ke metheo ya bohlokwa ya ho

221
00:23:34,816 --> 00:23:37,994
haha sele. Empa calcium yona e lokela ho thibelwa.

222
00:23:37,994 --> 00:23:44,485
Ha khalsiamo e kena 'meleng, mathata a
qala. Mme ke seo Martin Pall a se bontšitseng.

223
00:23:44,485 --> 00:23:49,979
Sena se hlahisa superoxide le nitrogen
monoxide, tseo ebe li kopana ho etsa

224
00:23:49,979 --> 00:23:54,426
peroxynitrite. Ena ke radical e matla ka ho fetisisa.

225
00:23:54,426 --> 00:24:05,360
E matla haholo hoo e mpa e ntša li-electron
liseleng. Ebe karolo ea sele ea qhaqhoha.

226
00:24:05,360 --> 00:24:13,168
Mme seo se ka ba ka hara lera la sele. Se ka ba
ka hara li-mitochondria. Se ka laola liprotheine.

227
00:24:13,168 --> 00:24:16,876
Sena se ka ba hape le ka har'a
lisele tsa motheo kapa ka har'a DNA.

228
00:24:16,876 --> 00:24:27,985
Ka hona, ke lona lebaka le etsang hore le mahlaseli a
sa ionising a ka senya boitsebiso ba rona ba lefutso.

229
00:24:27,985 --> 00:24:36,278
Sena se bolela hore ha maqhubu a phahama, potoloho e ba
khutšoanyane – ntlheng eo ke tla khutlela ho eona hamorao –

230
00:24:36,278 --> 00:24:46,301
'me re ba le khatello ea oksaete e kholoanyane, e leng khatello
ena e kotsi haholo ea naetrosative, e senyang 'mele kannete.

231
00:24:46,301 --> 00:24:53,773
Hobaneng re se re le ho 50%
dipalopalong tsa kankere e le sesosa sa lefu?

232
00:24:53,773 --> 00:25:03,212
Ke bolela hore, seo se tlwaelehile hara dikarolo
tsa setjhaba tse sebedisang mehala ya letsoho.

233
00:25:03,212 --> 00:25:13,254
Hase jwalo bakeng sa batho ba matswallwa ba kae kae ba ka kgonang
ho sebedisa seteishene sa inthanete posong kapa ntho e jwalo.

234
00:25:13,254 --> 00:25:18,847
Hobaneng mona? Ke bolela hore, ke taba feela ea
hore na u batla ho sheba kapa che. Mme ha ke nahane

235
00:25:18,847 --> 00:25:24,083
hore re ka sheba ka thōko nako e telele hakaalo.

236
00:25:24,083 --> 00:25:30,911
Teko e kholo ea tšimo e ntse e tsoela pele
hajoale. Ka molao, re na le mekhatlo kapa likhomishene

237
00:25:30,911 --> 00:25:34,258
tsa 'muso oa kopanelo tse ka re sireletsang ho sena.

238
00:25:34,258 --> 00:25:38,289
Jwale ke tla nka mohlala ho tswa Jeremane, Ofisi
ya Federale ya Tshireletso kgahlanong le Mahlaseli.

239
00:25:38,289 --> 00:25:44,556
Ena ke polelo ea sepheo sa rona: Mahlaseli ohle a
lokela ho bolokoa a le tlase kamoo ho ka khonehang.

240
00:25:44,556 --> 00:25:52,699
Ebe e mong oa lihlooho tsa BfS ena o tla 'me o bolella
moqolotsi oa litaba: "Likotsi tsa 5G li hlile li hloka ho

241
00:25:52,699 --> 00:25:57,700
etsetsoa lipatlisiso, empa feela kamora hore e phatlalatsoe."

242
00:25:57,700 --> 00:26:02,140
Ena ke teko ea tšimong, tsena ke likolobe tsa Guinea.

243
00:26:02,140 --> 00:26:12,007
Re tla beha leihlo le ho hlokomela tšusumetso ea mofuta o
mocha oa antenna ponahalong ea sechaba mererong ea lipatlisiso.

244
00:26:12,007 --> 00:26:19,871
Le morero oa lipatlisiso o ntseng o shebisoa le ho
hlokomeloa – Khomishene ea Tšireletso khahlanong le

245
00:26:19,871 --> 00:26:26,533
Mahlaseli! Ka bomalimabe, boemo ha bo fapane haholo Switzerland.

246
00:26:26,533 --> 00:26:32,966
Ha re sheba boemo ba molao tabeng ena, ho na le dikarolo tse
itseng tsa Molaotheo wa Federale tse bolelang,

247
00:26:32,966 --> 00:26:38,888
ka mohlala, hore motho e mong le e mong o na
le tokelo ya botho ba hae ba mmele le kelello.

248
00:26:38,888 --> 00:26:43,153
Ka bomalimabe, ha ho sa le jwalo ka theknoloji ena.

249
00:26:43,153 --> 00:26:49,462
Bana le batjha ba na le tokelo ya
tshireletso e kgethehileng ya bonngwe ba bona.

250
00:26:49,462 --> 00:26:58,804
Joale, ke hobaneng ha ho nahanoa ka ho kenya Wi-Fi likolong
le litsing tsa tlhokomelo ea bana, empa bacha ba lokela ho

251
00:26:58,804 --> 00:27:03,509
fuoa tšireletso e khethehileng? Ho na le ho sa utloahaleng mona.

252
00:27:03,509 --> 00:27:13,134
Mme ha re na lesedi hore na seo se bolelang.
Molaotheo wa Naha o lokela ho ba wa bohlokwa ho feta tsohle.

253
00:27:13,134 --> 00:27:18,744
Ha re shebisise phuputso ena. E entsoe ke Karl Hecht.

254
00:27:18,744 --> 00:27:28,901
Re bona sele ea methapo. Ena ke sele e
hokahanang le sele e 'ngoe ka mohatla.

255
00:27:28,901 --> 00:27:34,563
Mme hore letswao le fetiswe, ho
hlokahala lera le thibelang motlakase.

256
00:27:34,563 --> 00:27:41,930
Lera lena le sireletsang le entsoe ka
lisele tsa Schwann, tse entsoeng ka myelin.

257
00:27:41,930 --> 00:27:46,800
Myelin e hahwa ka vithamine B12.

258
00:27:46,800 --> 00:27:52,985
Mohlomong lena ke lona lebaka le etsang hore ba
sa jeng nama le ba sa jeng nama e be le bothata

259
00:27:52,985 --> 00:27:56,800
bo boholo le ho feta ba e-bang le 'electrosmog'.

260
00:27:56,800 --> 00:28:03,531
Haeba re na le B12 e lekaneng, re ka
iketsetsa tshireletso e ntle mme ha re amehe haholo.

261
00:28:03,531 --> 00:28:10,509
Empa seo Karl Hecht a se sibollotseng hona joale ke hore
mahlaseli a maqhubu a seea-le-moea a EMF, e leng masimo

262
00:28:10,509 --> 00:28:17,610
ana a motlakase le makenete, a senya ka butle
likarolo tse sireletsang methapo, a siea methapo e pepesehile.

263
00:28:17,610 --> 00:28:26,372
Kahoo, hore ho hlake, ho qotsa Moprofesa Karl Hecht: "Mahlaseli a
tsoang ho radar, mehala ea thekeng – ho kenyeletsa 5G

264
00:28:26,372 --> 00:28:34,202
le 2G le tsohle tse lipakeng tsa tsona, ho
kenyeletsa le Wi-Fi – a ka senya butle boiphemelo ba methapo."

265
00:28:34,202 --> 00:28:38,467
Joale methapo ea hao e hlile e le mothating oa ho phatloha.

266
00:28:38,467 --> 00:28:49,500
Mme ke yane, Karl Hecht. Mme ho bohlokwa ho tseba hore na
dipatlisiso tse ntle tse kae di thibelwa lekaleng lena.

267
00:28:49,500 --> 00:28:53,585
Ke bolela hore, ke o boleletse ka molao.

268
00:28:53,585 --> 00:29:02,760
Ha e le hantle, re na le bopaki bo
lekaneng ba hore sena se lokela ho qhaqholloa.

269
00:29:02,760 --> 00:29:08,544
Ke yona karolo e thata. Jwale ho etswa eng? Ba leka ho e pata.

270
00:29:08,544 --> 00:29:12,192
Ke tla bona hore na seo se tla etsahala jwang, mohlala.

271
00:29:12,192 --> 00:29:18,172
Moprofesa Karl Hecht o ile a hlahloba diphuputso tse fapaneng
a emetse bolaodi ba ditlhaeletsano mme a kgona ho paka hore

272
00:29:18,172 --> 00:29:21,611
ditlhaeletsano tsa selefouno di baka tshenyo e mpe bophelong.

273
00:29:21,611 --> 00:29:25,137
Ho etsahetse'ng? Mosebetsi oa hae o ile oa
nyamela ntle le mohlala ka kamoreng e ka tlas'a

274
00:29:25,137 --> 00:29:27,557
fatše ea bolaoli; ha a ka a lumelloa ho o lokolla.

275
00:29:27,557 --> 00:29:30,517
O ile a tseba, empa o ne a sa dumellwa ho e senola.

276
00:29:30,517 --> 00:29:37,281
Kapa Amerika, George Carlo o fumane keketseho e hlakileng ea
sekhahla sa lihlahala har'a basebelisi ba mehala ea thekeng

277
00:29:37,281 --> 00:29:41,755
phuputsong e kholo ka ho fetisisa ea mehala ea thekeng Amerika.

278
00:29:41,755 --> 00:29:47,085
Batlamatšiti ba ile ba hanela phatlalatso. Dr. Carlo
ha a ka a mamela. O ile a lahleheloa ke mosebetsi.

279
00:29:47,085 --> 00:29:54,949
Ntlo ea hae e ile ea chesoa – ho ile ha pakoa hore e bile
tlhaselo ea mollo ka boomo – 'me seriti sa hae sa senngoa.

280
00:29:54,949 --> 00:30:03,527
Kahoo o qetella o loantšana le
motho boemong bo sa lokang ho hang.

281
00:30:03,527 --> 00:30:11,492
Ke sona se etsahalang ho batho ba nang le
boikarabelo le maikutlo a nepahetseng a boitšoaro. Mme

282
00:30:11,492 --> 00:30:18,118
nka u fa mehlala e meng e mengata e tšoanang le ena.

283
00:30:18,118 --> 00:30:25,702
Qotso e tsoang ho Prof. Dr. W. Ross Adey. "Re tseba hantle-ntle
hore matšoao a nang le makhopho a na le tšusumetso e matla

284
00:30:25,702 --> 00:30:34,999
ho batho ho feta a se nang ona. Maqhubu a mikrosetere a nang
le makhopho a kena-kenana haholo le lits'ebetso tsa bophelo."

285
00:30:34,999 --> 00:30:41,991
Kahoo ke lona lets'oao la morethetho. Mme joale ho
tla seo Ngaka Carlo a hlileng a se sibollotseng.

286
00:30:41,991 --> 00:30:48,935
O ile a etsa liteko ka liphoofolo, ehlile,
le ka likoloto tsa lisele, ho bona hore na

287
00:30:48,935 --> 00:30:53,119
mahlaseli ana a bile le phello efe ho tsona.

288
00:30:53,119 --> 00:30:59,498
O ile a pepesa lintho tsena mahlaseling ana a thothomelang,
mme a hlokomela hore, e, ho senyeha ha lisele ho fetohang

289
00:30:59,498 --> 00:31:03,200
mofetše ho etsahala ka potlako e batlang e le e lekaneng.

290
00:31:03,200 --> 00:31:14,069
Eaba o tla ka mohopolo oa ho tlatsa likheo ka
lerata la sepakapaka leo a le ntšitse feela lefatšeng.

291
00:31:14,069 --> 00:31:21,900
Ka lebaka leo, puisano ha ea ka ea sitisoa.
Sistimi e ile ea tsoela pele ho sebetsa ntle le mathata.

292
00:31:21,900 --> 00:31:29,336
Empa se ileng sa etsahala ka nako eo ke hore litoeba
tsa hae li ile tsa pholoha, mme lisele tse ka har'a

293
00:31:29,336 --> 00:31:33,448
lijana tsa hae tsa Petri ha li sa ka tsa etsa maqhutsu.

294
00:31:33,448 --> 00:31:42,640
O fumane tharollo, seo re ka se
etsang. O tlameha ho nahana ka seo kannete.

295
00:31:42,640 --> 00:31:53,955
Ke ka lebaka leo a ileng a senngoa seriti. Ke ka lebaka leo
laboratori ea hae e ileng ea chesoa, le ntlo ea hae ea chesoa.

296
00:31:53,955 --> 00:31:59,840
Motho a ka ipotsa hore na hobaneng, ke eng se ka morao ho sona?

297
00:31:59,840 --> 00:32:04,340
Mohlomong nka thusa hanyane, ka o
susumelletsa tseleng e nepahetseng.

298
00:32:04,340 --> 00:32:11,410
Boenjiniere ba liphatsa tsa lefutso, ho sebelisoa
maqhubu a mikroweve a matla a tlase a thothomelang ho

299
00:32:11,410 --> 00:32:16,044
kenya liphatsa tsa lefutso le ho fetola lisele tse itseng.

300
00:32:16,044 --> 00:32:20,845
Seo u se bonang mona ka ho le letona ke mofoka o tloaelehileng.

301
00:32:20,845 --> 00:32:30,932
Mme lefutso la lekweba le ile la jwetswa ka hara sefubedu
sena. Ke ka lebaka leo se ileng sa fetoha sefubedu se kganyang.

302
00:32:30,932 --> 00:32:41,115
Hoo ho thabisa ka mahlale. Ho tshwana le ho kopanya di-Lego ka
mokgwa o motjha. Hore na seo se na le kelello ho ka belaellwa.

303
00:32:41,115 --> 00:32:52,530
Empa se makatsang ke hore ka tatellano ena ya
dikgothatso, mmele ya rona e bulehetse diphetoho haholoanyane.

304
00:32:52,530 --> 00:33:07,336
Mme nakong eo re nang le mekento ya RNA e hasaneng, ho phaphamala
hona ha ho hlokehe ho hang. Ke ntho eo re lokelang ho e qoba.

305
00:33:07,336 --> 00:33:10,594
Mme re ka e qoba feela tikolohong ya rona.

306
00:33:10,594 --> 00:33:17,535
Re ka e qoba feela likolong le litsing tsa
tlhokomelo ea bana. E le hore mathata a se ke a hlaha le moo.

307
00:33:17,535 --> 00:33:28,140
Hobane lijini tsa kantle li kenngoa kapele
haholoanyane. Ke mokhoa o sebelisoang laboratoring.

308
00:33:28,140 --> 00:33:37,687
Mme seo se nkhopotsa Molao oa
Nuremberg. Liteko ho batho lia thibetsoe.

309
00:33:37,687 --> 00:33:45,040
Kaha maqhubu a mikrowaefu a phatloang ha a so fuputsoe
bakeng sa polokeho ea nako e telele, molao-motheo ona o tlōlōa.

310
00:33:45,040 --> 00:33:50,205
Tumellano ya boithaopo e bohlokwa ka ho
fetisisa bakeng sa diteko tse etswang ho batho.

311
00:33:50,205 --> 00:33:56,113
Molao oa Nuremberg o phatlalalitsoe kamorao ho
Ntoa ea Bobeli ea Lefatše ho thibela liteko tse ling

312
00:33:56,113 --> 00:34:00,895
tsa batho tse kang tseo li-Nazi li neng li li etsa.

313
00:34:00,895 --> 00:34:11,234
Empa ke sona hantle se ntseng se etswa ka
bomadimabe lefatsheng ka bophara hona jwale.

314
00:34:11,234 --> 00:34:19,773
Mme re tlameha feela ho ithuta ho utlwisisa
tsamaiso ena ebe re ithuta ho itshireletsa ka

315
00:34:19,773 --> 00:34:25,134
nepo. Ha ho na tsela e nngwe ya ho feta dilemo.

316
00:34:25,134 --> 00:34:35,575
Mme ke rata ho le bolella ntho e itseng mona e leng bohlokwa ho
e utlwisisa ka botekgeniki. Ke bokgopo ba lehlakore la letswao.

317
00:34:35,575 --> 00:34:46,806
Mona re na le lehlakore le mokotla hanyane. Kahoo ho batla ho
thehiloe holim'a leqhubu la tlhaho le hasanang ka tsela ena.

318
00:34:46,806 --> 00:34:54,855
Kahoo, ha khutlo e se motsu hakaalo,
lets'oao le amoheleha haholoanyane 'meleng.

319
00:34:54,855 --> 00:35:01,152
Ke elektroniki e liehang mme e hloka matla a
eketsehileng. Seo se ile sa hlokomeloa. Ba ile ba re,

320
00:35:01,152 --> 00:35:04,241
ho lokile, re tla khutsufatsa nako ea tatellano.

321
00:35:04,241 --> 00:35:10,240
Kahoo ha nka kgona ho fana feela ka pulso e kgutshwane, e
kgutshwane haholo, ke hloka motlakase o monyane haholo.

322
00:35:10,240 --> 00:35:17,439
Ke sona seo – empa joale ho thehoa lehlakore le moepa,
'me ke sona hantle se kotsi haholo ho feta ka

323
00:35:17,439 --> 00:35:23,377
tlhaho. 'Me ke sona se ka senyang DNA ea rona kapele haholo.

324
00:35:23,377 --> 00:35:32,830
Wi-Fi le Bluetooth li selekanyong sena. Ho se ho ntse
ho na le phapang pakeng tsa ho sebedisa Wi-Fi ho 2.45

325
00:35:32,830 --> 00:35:37,740
GHz le ho e sebedisa ho 5 GHz. Ho 5 GHz, e ya hodimo.

326
00:35:37,740 --> 00:35:45,870
Mme ka nako e nngwe matshwao a Bluetooth a na le moedi o
motsu haholo. Ha moedi o le motsu haholo, ke hore, ha

327
00:35:45,870 --> 00:35:51,016
tlhahiso e le bohale haholo, sena se ba thata le ho feta.

328
00:35:51,016 --> 00:36:00,257
Mme jwale ho hlaha bothata bo amanang le sena. Ha re lekanya
sena, boleng bo phahameng ka ho fetisisa ke bona bo bohlokwa.

329
00:36:00,257 --> 00:36:02,886
Leha ho le jwalo, re ka boela ra bala boleng bo mahareng.

330
00:36:02,886 --> 00:36:11,191
Mme ka sesupo sa pele, di ntse di le
haufi-ufi, mme ka sa bobedi, bothata ke hore ho hlokeha

331
00:36:11,191 --> 00:36:15,913
disebediswa tsa ho lekanya tse lebelo haholo.

332
00:36:15,913 --> 00:36:25,714
Ho ntse ho se na sesebediswa sa ho metha se lebelo le
lekaneng bakeng sa 5G. O tlameha ho sheba 5G ka dipalo.

333
00:36:25,714 --> 00:36:30,331
Mme ke tla o bontsha kamoo ho e etsang ka bokgutshwane.

334
00:36:30,331 --> 00:36:39,225
Fora e qobelletse hore 5G e lekanngoe ho fumana
hore na kotsi ea mahlaseli a eona e matla hakae.

335
00:36:39,225 --> 00:36:43,451
Mme maikutlo ana a nakwana a ke ke a
lemohuwa ke sesebediswa sefe kapa sefe sa ho metha.

336
00:36:43,451 --> 00:36:53,054
Ba ile ba re, ho lokile, joale motlakase o tla
hatsetswa hore o tle o dule nako e telele ka ho

337
00:36:53,054 --> 00:36:58,410
lekanyetswa. Mme e ne e le li-watt tse 24,000.

338
00:36:58,410 --> 00:37:09,700
Empa ho kopo ea kaho ho boletsoe li-watt tse 300 feela.
Hobaneng? Hobane boleng bo tloaelehileng bo tlase haholo.

339
00:37:09,700 --> 00:37:16,348
Ke moo re kenang teng lefapheng la liphutheloana tse
qhekellang. Ho lokile ho bolela hore mokhoa ona o ka

340
00:37:16,348 --> 00:37:21,141
sebelisoa ho rekisa thepa e ngata e qhekellang matsatsing ana.

341
00:37:21,141 --> 00:37:24,610
Mme ke tla bontsha sena ka mohlala o bonolo haholo.

342
00:37:24,610 --> 00:37:28,141
Motho e mong le e mong o se a kile a kokota sephephelo leboteng.

343
00:37:28,141 --> 00:37:33,400
Mme jwale re tlo etsa di-stroke. Ke hamore e kenang tshebetsong.

344
00:37:33,400 --> 00:37:38,855
Kahoo re na le khatello le nako e le
likarolo tse peli tse amehang mona.

345
00:37:38,855 --> 00:37:46,060
Mme haeba jwale re lekanya kgahlamelo mona hodima lenai, re ka ba
dikhilogerama tse ka bang 800 ka karolwana

346
00:37:46,060 --> 00:37:53,160
ya motsotswana. Kahoo o ka re boleng bo
phahameng ka ho fetisisa ke dikhilogerama tse 800.

347
00:37:53,160 --> 00:38:00,055
Empa haeba jwale re nka boleng bo karolelano le ho fokotsa ka
karolelano dikhefu dipakeng tsa merethetho

348
00:38:00,055 --> 00:38:08,416
ka bonngwe, tse teng le tsona mona, re fihla
boemong bo phahameng ba dikhilograma tse 2.

349
00:38:08,416 --> 00:38:19,060
Kahoo, ha o se o utlwisisa kgokahano ena mme o sheba thekenoloji
ya ho lekanya – ke o boleletse, re ka lekanya feela

350
00:38:19,060 --> 00:38:30,243
tshusumetso ya 5G, mohlala, kapa le Wi-Fi e lebelo,
mmeleng re sebedisa disebediswa tsa maemo a hodimo.

351
00:38:30,243 --> 00:38:34,749
Mme potso ya ka ke hore, ha ho thella, ke
eng e utlwisang monwana o motona bohloko,

352
00:38:34,749 --> 00:38:37,522
boleng bo phahameng kapa karolelano ya boleng?

353
00:38:37,522 --> 00:38:43,634
Kahoo ha o hatella monoana oa hao o motona ka
lik'hilograma tse peli, monoana oa hao ha o na taba. Empa ka

354
00:38:43,634 --> 00:38:47,366
lik'hilograma tse 800, o tla fetoha boputsoa haholo.

355
00:38:47,366 --> 00:38:54,867
Mme ka mokgwa wa tshwantshiso, ha ho tluwa tshilafalong
ya electrosmog, ho hlakile hore boleng bo phahameng ka ho

356
00:38:54,867 --> 00:39:00,151
fetisisa ke yona bothata mona, eseng boleng bo mahareng.

357
00:39:01,849 --> 00:39:09,568
Ha re shebeng feela Palamente ea Federale le se
ntseng se etsahala moo lilemong tsa morao tjena.

358
00:39:09,568 --> 00:39:14,227
Tšitoe 2016, Ntlo ea Baeletsi e re "Che ho phahamiseng moeli".

359
00:39:14,227 --> 00:39:19,653
Mme keketseho ena ya boleng ba moedi e ne e le ya bohlokwa bakeng
sa indasteri ya dikgokahano tsa selefouno hobane,

360
00:39:19,653 --> 00:39:25,824
ha ba ne ba lekola ka nepo, ba ile ba hlokomela
hore 5G e ne e ke ke ya kgonahala ka meedi ya hajwale.

361
00:39:25,824 --> 00:39:32,090
Leha o ka qhekella hanyane ka boleng bo karolelano.

362
00:39:32,090 --> 00:39:37,785
Ka 2018, House of Lords e ile ya pheta hape: "Tjhe, ha ho
eketso ya boleng bo behilweng." Kahoo ho ile ha etswa diteko

363
00:39:37,785 --> 00:39:41,418
kgafetsa-kgafetsa ho leka ho bo phahamisa hanyenyane feela?

364
00:39:41,418 --> 00:39:48,246
Ka Mmesa 2020, Lekgotla la Federale ka bo lona
le boletse hore ha le batle ho theola meedi.

365
00:39:48,246 --> 00:39:55,176
Ka Phupu 2020, 85% ya baahi ba ne ba sa batle
hore ho be le phokotso efe kapa efe ya dithibelo.

366
00:39:55,176 --> 00:40:04,154
Ka Hlakola 2021, FOEN e tla ntan'o fana ka
khothaletso ea phethahatso ho etsa hore 5G e khonehe qalong.

367
00:40:04,154 --> 00:40:09,851
Mme e tla be e ntse e le molaong ka
Lekgotla la Federale ka Tshitwe 2021.

368
00:40:09,851 --> 00:40:15,588
Mme e nolofalletsa di-transmitter tse matla
ka makgetlo a leshome, ka lebaka la mokgwa ona

369
00:40:15,588 --> 00:40:19,222
o qhekellang wa ho lekanyetsa ka karolelano.

370
00:40:19,222 --> 00:40:27,982
Kahoo ka 5G, sena se bolela hore mahlaseli a ka ba
habeli le halofo ho isa ho leshome ho feta pele.

371
00:40:27,982 --> 00:40:31,734
Ho lokile, joale ke kgutlela ho monwana o motona.

372
00:40:31,734 --> 00:40:40,081
Ha o hatella monoana wa hao o motona ka matla a dikhilograma tse
pedi, o ba matla ho feta ka dikhilograma tse mashome a mabedi.

373
00:40:40,081 --> 00:40:48,214
Kahoo ke seo se etsahalang kannete. Mme hape
ba dumellwa ho nka karolelano ya metsotso e 6.

374
00:40:48,214 --> 00:40:53,108
Kahoo o ka lekanya ka metsotso e 6
ebe tsohle li arotsoa ka bobeli.

375
00:40:53,108 --> 00:40:57,428
Ke tla kgutlela tekong ena e boima hamorao.

376
00:40:57,428 --> 00:41:07,745
Seo se ka bolela hore lenala le sutumetsoa ka matla a
lik'hilograma tse peli. E leng ntho e ke keng ea khoneha ho hang.

377
00:41:07,745 --> 00:41:15,112
Lekgotla la Federale le fana ka maikutlo a reng: "Phetolo
ena ha e theole meedi e behilweng ho ya ka Molao wa NIS."

378
00:41:15,112 --> 00:41:21,780
Ka hona, tshireletso ya bophelo bo botle
ya ho qolla e bolokwa. Sena ha se nnete.

379
00:41:21,780 --> 00:41:28,725
Ho ya ka pono ya botekgeniki le ya
baeloji, hoo ke leshano le feletseng.

380
00:41:32,353 --> 00:41:36,877
Qotso e tsoang ho Carl Friedrich
von Weizsäcker e kena hantle mona:

381
00:41:36,877 --> 00:41:42,820
Pono ea lefatše la nama ha e fosahe seo e se
bolelang, empa e fosahetse seo e se laelang.

382
00:41:42,820 --> 00:41:50,962
O ile a bua ka basebetsi-'moho le eena saense, a re bohle
baa tseba, ha o etsa lipatlisiso ka ntho e itseng, 'me

383
00:41:50,962 --> 00:41:55,707
eng kapa eng e sa phatlalatsoeng e mpa e qheleloa ka thoko.

384
00:41:55,707 --> 00:42:00,940
Mme ka bomadimabe, ke mokgwa o
tlwaelehileng saenseng matsatsing ana.

385
00:42:00,940 --> 00:42:04,793
Sena se ile sa etsa hore moithuti oa sekolo se
phahameng sa Jeremane, haufi le Munich ke lumela, a re:

386
00:42:04,793 --> 00:42:06,945
"Ho lokile, re tla iketsetsa lipatlisiso tsa rona."

387
00:42:06,945 --> 00:42:10,875
Haeba saense e itumella ho silafatsoa
ka tsela ena, re tla e etsa ka borona.

388
00:42:10,875 --> 00:42:17,218
Ba ile ba hira maekorosekope ea lebala le lefifi
'me ba nka lisampole tsa tlhahlobo e latelang, ka ho

389
00:42:17,218 --> 00:42:20,796
nka feela mali tsebeng. Kamehla sebakeng se le seng.

390
00:42:20,796 --> 00:42:26,538
Saense e bolela hore o tlameha ho kgona ho e pheta-pheta
kamehla, ka hoo o tlameha ho theha molao o hlakileng.

391
00:42:26,538 --> 00:42:31,846
Mme ba botsa potso, mohala wa selefouno o na le phello efe?

392
00:42:35,432 --> 00:42:41,931
Mona re bona setšoantšo sa lebala le lefifi. Re
bona li-platelet tse khubelu tsa mali, tse neng li le

393
00:42:41,931 --> 00:42:46,435
ngata haholo pele ho tšebeliso ea mehala ea letsoho.

394
00:42:46,435 --> 00:42:54,939
Mme kamora puisano e kgutshwane ka
mohala, madi a batjha bana a fetohile.

395
00:42:54,939 --> 00:43:00,494
Ka motsotso o le mmedi feela wa mohala
wa selefouno, mali a ne a se a fetohile.

396
00:43:00,494 --> 00:43:08,238
Mme se neng se makatsa ke hore e ne e se madi feela a motho ya
neng a tshwere mohala ka tsebe, empa ba ile ba boela

397
00:43:08,238 --> 00:43:15,754
ba hlahloba motho e mong ya neng a le bohōle ba
dimithara tse pedi, mme le ona madi a hae a ne a kgomarela.

398
00:43:15,754 --> 00:43:26,571
Kahoo e ne e se sebaka feela, empa e le lets'oao le
entseng hore mali a iketsetse meqolo ena ea chelete.

399
00:43:26,571 --> 00:43:39,075
Mme ha hoo ho etsahala, mmele kaofela o fumana phepo e
fokolang mme mathata a mantsi a tebileng a ntse a eketseha.

400
00:43:39,075 --> 00:43:45,918
Seo se bolela hore ha re ka ke ra fihla moeding oa mocheso.

401
00:43:45,918 --> 00:43:52,563
Mona re bona tlhaloso ea litekanyetso tse
tloaelehileng tsa moeli kamoo li hlahisoang kateng.

402
00:43:52,563 --> 00:44:01,590
Kamora mohala wa metsotso e 15, ho ya ka tsebo ya ka,
mmele ha o a lokela ho futhumala ka ho feta dikiri tse 2.

403
00:44:01,590 --> 00:44:06,176
Sena ke setshwantsho sa
thermographic se bontshang sena ka ho hlaka.

404
00:44:06,176 --> 00:44:12,292
Kahoo o sheba feela litekanyetso tsa moedi ho
bona hore na tsohle li chesa ho feta tekano.

405
00:44:12,292 --> 00:44:21,514
Mme ha re ka kgutlela jwale phuputsong ena, e leng
Phuputso ya Batjha, ka lehlakoreng le letshehadi, mohala

406
00:44:21,514 --> 00:44:26,951
wa selefouno ha o eso etswe, kahoo madi a ntse a lokile.

407
00:44:26,951 --> 00:44:32,529
Mme kamora mohala wa metsotso e meraro, o
qetella o na le meqolo ena ya tjhelete.

408
00:44:32,529 --> 00:44:41,300
Mme e seng feela bakeng sa motho ya tshwereng mohala
wa letsoho tsebeng, empa le bakeng sa ba bang ba haufi.

409
00:44:41,300 --> 00:44:50,114
Ha ho hlokahale lets'oao le matla
hakana ho sitisa 'mele. Seo se a tebisa.

410
00:44:50,114 --> 00:44:57,762
Ke ka lebaka leo, ka 2011, WHO e ileng ea hlopha
mahlaseli a mehala ea thekeng e le a ka bakang mofetše.

411
00:44:57,762 --> 00:45:04,899
Ena ke boemo bo tšoanang ba kotsi le ba lik'hemik'hale tse
bolaeang likokoanyana, DDT, chloroform le litšepe tse boima.

412
00:45:04,899 --> 00:45:13,119
Kahoo haeba u kenya Wi-Fi ka phaposing tsa borutelo kapa
likolong, ho ka ba molemo hore ba sebetse ka DDT kapa

413
00:45:13,119 --> 00:45:18,019
lik'hemik'hale tse bolaeang likokoanyana lithutong tsa baeloji.

414
00:45:18,019 --> 00:45:25,581
Li a bapisoa. Mme ha se 'na ea buang, ke
WHO. Hobane ke kotsi ea boemo bo lekanang.

415
00:45:25,581 --> 00:45:30,332
Meedi e sireletsa eng? Ke potso eo. Potso e latelang.

416
00:45:30,332 --> 00:45:35,183
Ke lekile ho bonts'a sena ka setšoantšo se bonolo haholo.

417
00:45:35,183 --> 00:45:38,548
Kamehla ke morwalo oa nakoana feela.

418
00:45:38,548 --> 00:45:44,782
Kahoo lisele li ka chesa ka hoo e ka bang likhato tse
le 'ngoe kapa tse peli kamora litlamorao tsa mocheso.

419
00:45:44,782 --> 00:45:49,365
Hoo ha ho bake feberu e phahameng, kahoo hoa mamelloa.

420
00:45:49,365 --> 00:45:58,037
Empa se etsoang ke ho pepesehela nako
e telele ha se kenyelelitsoe ho seo.

421
00:45:58,037 --> 00:46:04,563
Tsena li bitsoa litlamorao tse sa amaneng le
mocheso. 'Me ke tsona hantle tse bakang ho se phutholohe.

422
00:46:04,563 --> 00:46:12,565
Ke tsona hantle tse sitisang tekano ea tlhaho. Bothata ke hona.

423
00:46:12,565 --> 00:46:19,808
Ho metha ho fana ka ho hlaka; ke karolo ya
bohlokwa ya tshebetso. Ho a thabisa haholo.

424
00:46:19,808 --> 00:46:30,769
Kahoo, ha ke tsamaya ka tlung ke na le lisebelisoa tsa ka tse
bonolo tsa ho lekanya, haholo-holo ha ke shebile libethe, 'me ho

425
00:46:30,769 --> 00:46:43,067
na le router ka phaposing e bapileng, router ea Wi-Fi, joale e
fihla habonolo ho 1000 microwatts ka sekwere-mithara ka lebota.

426
00:46:43,067 --> 00:46:46,536
Eo ke matla a kgatello leqepheng lena.

427
00:46:46,536 --> 00:46:53,835
Ha re sheba bo-ramahlale ba kaho hona joale, ba re
sena esale e le moroalo o boima haholo ka nako e telele.

428
00:46:53,835 --> 00:46:58,353
Hammoho le litsebi tsa bophelo bo botle ba
tikoloho, ba ile ba fuputsa hore na ke eng se ntseng se

429
00:46:58,353 --> 00:47:01,880
amoheleha 'meleng le hore na ke eng se feteletseng.

430
00:47:01,880 --> 00:47:10,073
Mme re bone hore ho feta li-microwatt tse 100
ka metre e sekwere ho se ho le ho feteletseng.

431
00:47:10,073 --> 00:47:20,100
Kahoo haeba moahelani a na le ofisi ea hae
ka mose ho kamore ea bana, e shebahala tjena.

432
00:47:20,100 --> 00:47:28,251
Molao o dumella li-microwatt tse 60,000 ka metre e sekwere.

433
00:47:28,251 --> 00:47:37,142
Ha nka sebedisa sesebediswa sena jwale
, jwale ke se ke fetile 1,000 haholo.

434
00:47:37,142 --> 00:47:44,902
Hona ho ntse ho le bobebe; ha nka nyoloha
moo, nka be ke pepesehetse haholoanyane.

435
00:47:44,902 --> 00:47:52,090
Kahoo, mona ka phaposing ena, re feta 100
microwatts ka sekwere-mithara kapele haholo.

436
00:47:52,090 --> 00:48:01,765
Mme lena ke lenane la bohlokwa bakeng sa sebaka sa
ho robala, ke hore, bakeng sa ho dula nako e telele.

437
00:48:01,765 --> 00:48:08,867
Ha ke na matshwenyeho ka wena hona jwale, ebile ha
ke na matshwenyeho ka sesebediswa sena bakeng sa ka.

438
00:48:08,867 --> 00:48:12,070
Nka 'na ka ba le hlooho e opang hanyenyane, empa e tla feta.

439
00:48:12,070 --> 00:48:20,487
Haeba ke sa pepesetse 'mele oa ka tšibong
ena ka linako tsohle, ha ho be le bothata.

440
00:48:20,487 --> 00:48:25,759
Mme jwale re botsa, meedi ena e behwa jwang?

441
00:48:25,759 --> 00:48:32,434
Mme hape ho na le meedi ya mesi e lokolohang, ka
mohlala, e leng dibaka tsa mosebetsi tse nang le batho ba

442
00:48:32,434 --> 00:48:37,389
dimilione tse 9. Kahoo, ba dumelletswe ho etsa jwalo.

443
00:48:37,389 --> 00:48:53,931
Mme meedi e behwa ke seo ho thoeng ke "ICNIRP" (Komisi ya
Matjhaba ya Tshireletso kgahlanong le Mahlaseli a sa Ionising).

444
00:49:02,028 --> 00:49:07,516
Mme WHO e fetisetsa tlhahisoleseding ena ho
balaodi ba fapaneng ba mmuso, ba e amohelang ba sa

445
00:49:07,516 --> 00:49:10,879
e hlahloba ho kenyeletswa le makgotla a dinyewe.

446
00:49:10,879 --> 00:49:15,460
Mme ntho e thahasellisang ke hore ke mokgatlo o ikemetseng.

447
00:49:15,460 --> 00:49:21,508
Ha re ka kena moo feela. O tlameha ho memeloa, 'me o na le
monyetla o moholo oa ho memeloa haholo-holo haeba o na le

448
00:49:21,508 --> 00:49:29,820
likamano tse haufi le indasteri ea mehala ea letsoho. Joalo
ka mosebetsi-'moho le rona oa Switzerland, Martin Röösli.

449
00:49:29,820 --> 00:49:36,300
Mme meedi ena e ntan'o amohelwa feela.

450
00:49:36,300 --> 00:49:44,817
Ha e le hantle, e tshwana le sehlopha sa rally kapa sa mabelo a
dikoloi, se dumelletsweng ho beha moedi o

451
00:49:44,817 --> 00:49:53,629
phahameng ka ho fetisisa wa lebelo ka hara dibaka
tse ahilweng. Ke kakaretso e kgutshwane ya yona.

452
00:49:53,629 --> 00:49:58,434
Kahoo, meedi ya Switzerland le yona e thehilwe hodima ICNIRP.

453
00:49:58,434 --> 00:50:02,734
Palo ea baahi e na le livolte tse 5 ho isa ho tse 6 ka metre.

454
00:50:02,734 --> 00:50:10,208
Seo se re fa li-microwatt tse 60,000 ka metara e
sekwere, e leng se etsang hore re fumane li-microwatt tse

455
00:50:10,208 --> 00:50:15,276
limilione tse 9 ka metara e sekwere bakeng sa li-workstation.

456
00:50:15,276 --> 00:50:23,220
Mme hobane ba ile ba fumana hore sena se ne se
sa lekana bakeng sa 5G, ba ile ba eketsa

457
00:50:23,220 --> 00:50:27,811
palo eo ka makgetlo a 15 bakeng sa palo ya baahi.

458
00:50:27,811 --> 00:50:36,140
Ke lipalo tse bonolo feela. Ntle le ho shebisisa phuputso.

459
00:50:36,140 --> 00:50:43,807
Ke sona seo ha e le hantle se
etsahalang ka mokgatlo ona wa ICNIRP.

460
00:50:43,807 --> 00:50:51,366
Ka selemo sa 2000, Lekgotla la Federale la Switzerland le ne le
se le boletse hore meedi e behilweng ha e a lokela ho behwa

461
00:50:51,366 --> 00:50:59,092
ho itshetlehilwe hodima mabaka a tsa bongaka, empa ho ena
le hoo, hodima bokgoni ba moruo le kgonahalo ya botekgeniki.

462
00:50:59,092 --> 00:51:06,565
Kahoo, seo indasteri ea mehala ea letsoho e se buang
se bohlokoa ho feta hore na bana ba bane ba tla

463
00:51:06,565 --> 00:51:13,160
tšoaroa ke mofetše ha nako e ntse e ea ka lebaka la Wi-Fi.

464
00:51:13,160 --> 00:51:17,191
Mme Lekgotla la Tsamaiso la Bern le
ile la nka kgato e nngwe ho feta.

465
00:51:17,191 --> 00:51:20,558
Sechaba ha se na tokelo ea kotsi e batlang e le zero.

466
00:51:20,558 --> 00:51:26,635
Meedi ya boleng e sebeletsa feela ho boloka
tshenyo e le ka hara meedi e utlwahalang.

467
00:51:26,635 --> 00:51:31,541
Kahoo, hlooho ea hau e bohloko ke moeli o utloahalang.

468
00:51:31,541 --> 00:51:43,147
Ha ho hlaloswe mona hore na ke makgetlo a makae
a kankere a amohelehang kapa a sa amoheleheng.

469
00:51:43,147 --> 00:51:50,054
Ho bohlokoa ho utlwisisa hore hase bohle ba nang
le bothata bona. Hoo ke ntho ya bohlokwa haholo.

470
00:51:50,054 --> 00:51:57,343
Ho tsa bongaka, re bua ka seo ho tsejoang e le bokgoni ba
ho emisa bothata. Mmele o mong le o mong o ka emisa bothata.

471
00:51:57,343 --> 00:52:03,839
Hona joale ke etsa electrosmog ka sebopeho sa
marotholi. Mme mang kapa mang ya phetseng hantle kapa ya nang

472
00:52:03,839 --> 00:52:08,677
le bokgoni bo botle ba ho itebela o re ha ho na bothata.

473
00:52:08,677 --> 00:52:13,140
Jwale ho tla mokgwa wa ka wa ho lekanya, oo esale
ke o sebedisa ka dilemo tse fetang mashome a mararo.

474
00:52:13,140 --> 00:52:18,025
Ke kopane le batho ba bangata ba
mpoleletseng hore ha ke eso be le bothata.

475
00:52:18,025 --> 00:52:23,486
Ebe, ho tloha khoeling e 'ngoe ho ea ho e latelang, ha ke
sa khona ho tšoara ntho eo letsohong la ka, ha ke sa

476
00:52:23,486 --> 00:52:27,322
mamella Wi-Fi ka foleteng. Ha ke tsebe hore na ho etsahetse'ng.

477
00:52:27,322 --> 00:52:33,479
Ho ya ka tsa bongaka, bokgoni ba hae
ba ho emisa tshusumetso bo fedile.

478
00:52:33,479 --> 00:52:45,709
Mme ntho e kgahlang ke hore matshwao a hlaha feela ha
bokgoni ba ho boloka bo fela kapa ha ntho e batla ho phalla.

479
00:52:45,709 --> 00:52:52,571
Ke tataisa batho ke sebedisa molao wa
di-A tse 4. Ya pele e emetse 'Qoba'.

480
00:52:52,571 --> 00:52:59,912
Marang-rang a Wi-Fi a fetisa khafetsa.
Haeba a sa timoe, ha a lokela ho ba teng moahong

481
00:52:59,912 --> 00:53:05,220
oa bolulo kapa sekolong. Ke maikutlo a ka.

482
00:53:05,220 --> 00:53:14,848
Sebaka ke ntho ea bobeli. Ke sona seo ke ileng ka leka ho se
qala le tichere ena le mosuoe-hlooho, hore Wi-Fi e beoe hole.

483
00:53:14,848 --> 00:53:22,020
Eo ke e 'ngoe ea menyetla, 'me e fana ka phomolo e itseng.
Ho thata ho bolela hore na e tla lekana ha nako e ntse e ea.

484
00:53:22,020 --> 00:53:27,765
Ho sireletsa/ho monya ke A ea
boraro. Ke moo lintho li turang teng.

485
00:53:27,765 --> 00:53:37,093
Kahoo, ho sireletsa ntlo ho ka bitsa kapele
chelete e pakeng tsa 50,000 le 100,000 Swiss francs.

486
00:53:37,093 --> 00:53:46,585
Ha o ka penta bokantle ka pente e sireletsang ebe o penta hape
ka pente e nngwe hodimo, tsohle di ba le motheo o tiileng wa

487
00:53:46,585 --> 00:53:52,404
botsebi. Ho sireletsa difensetere le hona ho ja tjhelete e nyane.

488
00:53:52,404 --> 00:53:57,732
Mme A ya bone ke ho aha boitshireletso ba mmele
e le hore bokgoni ba ho boloka bo tswelle pele

489
00:53:57,732 --> 00:54:01,412
mme bo se ke ba fokotseha. Seo ke sa bohlokwa.

490
00:54:01,412 --> 00:54:11,102
Mme ka bokgutshwane, bakeng sa hao, kaofela ha
rona re se re kile ra sutumetsa ngwana sephaphatheng.

491
00:54:11,102 --> 00:54:14,562
Mme seo re se hlokometseng ke hore qalong
ho hloka matla a mangata, empa kamora moo

492
00:54:14,562 --> 00:54:16,821
le kgothatso e nyenyane feela e a lekana.

493
00:54:16,821 --> 00:54:20,480
Mme ke sona hantle se etsahalang ka electrosmog.

494
00:54:20,480 --> 00:54:28,207
Qalong, re ba kotsing e kholo. Ke utloile ho tsoa ho batho
bohle ba bileng le kutlo e feteletseng ho motlakase hore ba

495
00:54:28,207 --> 00:54:32,484
ne ba le haufi haholo le li-antenna tse matla nako e telele.

496
00:54:32,484 --> 00:54:37,866
Ebang ke Wi-Fi, meese ea mehala ea
letsoho kapa mohala oa hau oa letsoho.

497
00:54:37,866 --> 00:54:45,895
Haeba lets'oao le matla haholo le le teng nako e telele, lets'oao
lena le sa tloaelehang le kenngoa ka matla 'meleng oa hau,

498
00:54:45,895 --> 00:54:54,560
'me joale le lets'oao le lenyenyane ka ho fetisisa le ba
lekaneng. Ka mor'a moo, matšoenyeho a fokolang a ba lekaneng.

499
00:54:58,280 --> 00:55:04,667
Seo sena sohle se ka se etsang... Ke kile ka ngola
buka ka electrosmog. E ne e se buka e rekisoang haholo,

500
00:55:04,667 --> 00:55:07,717
nka o bolella seo, empa e ne e le ea bohlokoa ho 'na.

501
00:55:07,717 --> 00:55:17,766
Ka nako eo, ke ile ka leka ho utlwisisa dithuto, bonyane ka
kakaretso, mme ka di akaretsa kaofela setshwantshong se le seng.

502
00:55:17,766 --> 00:55:22,243
Mme ke sona se bolaeang. E hlasela motho e
mong le e mong moo a leng bofokoli teng.

503
00:55:22,243 --> 00:55:27,152
Haeba bohle ba ne ba na le hlooho e opang e tšoanang
kapa tumoro e tšoanang, eona e ka be e felile khale.

504
00:55:27,152 --> 00:55:37,092
Empa hobane motho e mong le e mong o na le bofokoli bo fapaneng,
ha ho bonolo ho e paka ka saense. Ka bomalimabe, ho joalo.

505
00:55:37,092 --> 00:55:45,267
Mme o ka bona hore ho tloha hloohong e opang, ho thibana
kelellong, ho theoha ha tshebetso, mathata a ho tsepamisa

506
00:55:45,267 --> 00:55:53,580
mohopolo ho ya ho di-allergy, neurodermatitis, lisele tsa mesifa,
asiti e feteletseng liseleng, bohloko bo fallang, rheumatism ea

507
00:55:53,580 --> 00:56:00,540
lisele tse bonolo kapa ho se otlele hantle ha pelo kapa tlhaselo
ea pelo – ha kea iqapela sena, ke kakaretso

508
00:56:00,540 --> 00:56:08,540
feela ea seo liphuputso li bontšitseng hore se
qholotsoa kapa se mpefatsoa haholo ke electrosmog.

509
00:56:08,540 --> 00:56:15,192
Hobaneng re itimoa tjena? Hobaneng
litefello tsa rona tsa inshorense ea bophelo li

510
00:56:15,192 --> 00:56:20,060
nyoloha haholo selemo se seng le se seng?

511
00:56:20,060 --> 00:56:24,180
Kahoo ke nahana hore ho bohlokoa ho
sheba kgokahano ena e tshekaletseng.

512
00:56:24,180 --> 00:56:32,871
Sena se entsoe ke mosali ea bitsoang Isabel Wilke, ea neng a
sebeletsa Elektrosmog-Report mme a qeta lilemo tse 30 a hlahloba

513
00:56:32,871 --> 00:56:40,240
liphuputso ka ho latellana, a leka ho utloisisa. Joaloka setsebi
sa baeloji se nang le lengolo la thuto ea

514
00:56:40,240 --> 00:56:48,115
baeloji, o ne a boetse a na le tsebo ea baeloji e
hlokahalang ho etsa sena mme a akaretsa tsohle.

515
00:56:48,115 --> 00:56:56,305
Lingaka le bo-ramahlale ba 180 ba ile ba khahloa haholo ke
phuputso eo a e entseng. Kahoo ena ke phuputso e akaretsang.

516
00:56:56,305 --> 00:57:04,628
Ha a ka a etsa lipatlisiso ka boeena, o ile
a hlahloba le ho lekola feela lipatlisiso.

517
00:57:04,628 --> 00:57:08,972
Eaba o hlokomela, e, ruri o tlameha ho araba seo.

518
00:57:08,972 --> 00:57:16,420
Mme ha dingaka tse ngata di saena,
ba re, 'he, re hloka ho shebisisa'.

519
00:57:16,420 --> 00:57:21,232
Re ke ke ra mpa ra koala mahlo a rona ra e hlokomoloha.

520
00:57:21,232 --> 00:57:34,470
Mme seo se ntlisa ntlheng ya hore na ke hobaneng ha marang-rang
a Wi-Fi a sa lokela ho hlomamisoa dikolong kapa lapeng.

521
00:57:34,470 --> 00:57:36,361
Sa pele ke tshireletso ya bana.

522
00:57:36,361 --> 00:57:43,584
Kahoo re bona mona hore ngoana ea lilemo li hlano o amohela
lets'oao le tebileng bokong ho feta ngoana ea lilemo li

523
00:57:43,584 --> 00:57:49,041
leshome kapa motho e moholo. Kahoo re tlameha ho sireletsa bana.

524
00:57:49,041 --> 00:57:56,424
Qetello. Botebo ba ho phunyeletsa ha mocheso bo
boholo haholo ho bana ho feta ho batho ba baholo.

525
00:57:56,424 --> 00:58:02,990
Re ke ke ra hakanya ho tsoa liphihlelong
tsa rona seo ngoana a tobaneng le sona.

526
00:58:02,990 --> 00:58:10,459
Kajeno ke buile le bana ba babedi mme ka ba botsa hore na ba phela
jwang. Mme ho ne ho hlakile ho nna hore ba ne ba ka utlwa seo.

527
00:58:10,459 --> 00:58:21,422
Empa haeba ho se na motho ea ba botsang, ba leka feela ho
lefella sena ka hare ho bona. Potso ke hore, ka theko efe?

528
00:58:21,422 --> 00:58:29,402
Phetolo ea lisele e seng ea mocheso. Ramahlale o ile a etsa hore
likhoto li bue fonong metsotso e 20 letsatsi le leng le le leng.

529
00:58:29,402 --> 00:58:34,613
Che, ha baa ka ba e etsa ka bo bona, eseng ka boikemelo.

530
00:58:34,613 --> 00:58:43,007
Empa ba ile ba pepesehela mahlaseli a kotsi a
neng a le ka tlase haholo ho moedi o dumelletsweng.

531
00:58:43,007 --> 00:58:51,523
Mme boko bo ile ba arabela jwang ho seo? Hantle,
mabitla ao kaofela a lefifi ke qaleho ya tumoro.

532
00:58:53,370 --> 00:58:59,612
Hobaneng ho se na Wi-Fi? Sena se mabapi le
ts'ireletso ea adrenal, ho latela seo ke se hlokometseng.

533
00:58:59,612 --> 00:59:02,925
Mme mohlomong ba bangata ba lona ba ka tshehetsa seo.

534
00:59:02,925 --> 00:59:09,655
Moritmo oa liheretse tse 10 o tsoang ho hotspot
ea Wi-Fi o kenya tšebetsong khetla ea adrenal.

535
00:59:09,655 --> 00:59:13,668
Mme ke sona se bolaeang: qalong, o fumana
maikutlo a hore, aitsane, ke na le matla a

536
00:59:13,668 --> 00:59:16,210
mangata. Qetellong, ke se ke na le matla hape.

537
00:59:16,210 --> 00:59:21,572
Wi-Fi ena e ke ke ea e-ba bothata. Ke na le
matla a mangata. Hobaneng o na le matla a mangata?

538
00:59:21,572 --> 00:59:25,345
Hobane ho lokolloa adrenaline le cortisol tse ngata.

539
00:59:25,345 --> 00:59:30,602
Adrenaline ke hormone ya matla e hlileng e o fang matla.

540
00:59:30,602 --> 00:59:37,656
Mme haeba o sa kgone ho ntsha kgalefo jyming,
tsela e molemohadi ya ho etsa jwalo ke ho ngangisana.

541
00:59:37,656 --> 00:59:46,273
Dikolo tse ngata di hlokometse hore hang ha di kenya Wi-Fi,
boemo ba bohale bo ile ba nyoloha haholo, ka bohale bo bongata

542
00:59:46,273 --> 00:59:51,588
haholo hara bana le ho hloka kutlwisiso ho e mong ho e mong.

543
00:59:51,588 --> 00:59:56,842
Ha ho sa na dipuisano, dintho di rarollwa ka matsoho feela.

544
00:59:56,842 --> 01:00:02,537
Kahoo seo se amana le adrenaline ena.

545
01:00:02,537 --> 01:00:06,115
Mme yaba ho hlaha bothata: nako.

546
01:00:06,115 --> 01:00:09,013
Mme ha o hlokomele seo ha o rekile Wi-Fi.

547
01:00:09,013 --> 01:00:12,763
U hlokomela hore kamora dilemo tse
pedi, tse tharo, mohlomong tse hlano.

548
01:00:12,763 --> 01:00:21,569
Haeba ts'oelesa ea adrenal e lula e sebetsa, qetellong e
tla felloa ke matla. Mme joale mokhathala o ba phello.

549
01:00:21,569 --> 01:00:31,642
Kahoo nka re, mme sena se thehilwe hodima dilemo tse 30 tsa
ho shebella, nka re bohle qetellong ba kgathala ka Wi-Fi.

550
01:00:31,642 --> 01:00:37,392
Kahoo, ba sa khoneng ho itima bosiu, ka kopo elellwang sena.

551
01:00:37,392 --> 01:00:41,731
Mme ha o hlokomele seo ho tloha bekeng e 'ngoe ho ea ho e 'ngoe.

552
01:00:41,731 --> 01:00:48,746
Empa ha nako e ntse e ya, o tla senya dikgeleswa tsa hao
tsa adrenal hoo o tla qetella o kgathetse ho feta tekano.

553
01:00:48,746 --> 01:00:55,122
Ha ke tsebe hore na ke karolo e kae ka liperesente ea ho
felloa ke matla kajeno e bakoang ke theknoloji ea rona ea

554
01:00:55,122 --> 01:00:59,265
mehala ea letsoho le Wi-Fi, empa e tla ba karolo e kholo.

555
01:00:59,265 --> 01:01:05,882
Mme hape re na le cortisol dikgelesweng tsa
adrenal, e kgothalletsang ho senyeha ha mmele.

556
01:01:05,882 --> 01:01:13,216
Ho qhaqhoa ha 'mele ho bolela hore
li-amino acid li ntse li qhaqhoa kae-kae.

557
01:01:13,216 --> 01:01:22,039
Haeba e le mothapo oa mali, e, ho ka etsahala hore mali a lutle.

558
01:01:22,039 --> 01:01:30,377
Empa o ka boela wa e sebedisa ho pshatla boko.
Ho pshatleha ha se ntho e lokelang ho ba sepheo.

559
01:01:30,377 --> 01:01:38,402
Ha se taba ea lipolokelo tsa mafura tse potileng
mpa, empa ke taba ea lintho tsa bohlokoa tse e-ba li

560
01:01:38,402 --> 01:01:43,073
qhaqhoa. Ke mosebetsi oa nako e telele oa cortisol.

561
01:01:43,073 --> 01:01:53,198
Qalong, cortisol e sebediswa ho pshatla eng kapa eng e ruruhileng.
Empa ha ho se letho le setseng, e tswela pele ho pshatla.

562
01:01:55,626 --> 01:02:00,480
Hobaneng ho se na Wi-Fi? Taba eohle e mabapi le
maqhubu a boko. Mme seo ke ntho ea bohlokoa haholo.

563
01:02:00,480 --> 01:02:05,636
Ho itshetlehile ka mosebetsi le nako ya
letsatsi, maqhubu a ka sehloohong bokong a fetoha.

564
01:02:05,636 --> 01:02:09,522
Sena se ka bonoa ka ho sebelisa elektroensefalogramo.

565
01:02:09,522 --> 01:02:16,134
Re na le leqhubu la bohlokoa la boko, le bitsoang alpha.
Lena le pakeng tsa 8 le 12 hertz. Ena ke boemo ba ho

566
01:02:16,134 --> 01:02:20,517
falimeha, empa e le boemo ba ho falimeha bo phutholohileng.

567
01:02:20,517 --> 01:02:25,915
Harehare tabeng ena kaofela, ho na le
merethetho ea 10-hertz e tsoang sesebelisoeng sa Wi-Fi.

568
01:02:25,915 --> 01:02:33,383
Ke beta. Ke nako eo re kenang mosebetsing. Ke
mosebetsing hona joale. Ruri ke beta hona joale.

569
01:02:33,383 --> 01:02:41,116
Mme ha nka tswela pele tjena, le nna ke tla fihla
boemong ba gamma. Sena se ka lekanngwa bobokong.

570
01:02:41,116 --> 01:02:50,765
Ha o kgoliseha ka ntho e itseng, o tshela moedi ho
tloha ho beta ho ya ho gamma ka hodimo ho dihertse tse 30.

571
01:02:50,765 --> 01:02:57,041
Empa ha se seo feela. O boetse o hloka
maqhubu a theta ka tlas'a. Ke 4 ho isa ho 7 hertz.

572
01:02:57,041 --> 01:03:07,678
Ke moo re eang teng ha re kena mokhahlelong oa boroko. Mme se
loketseng ke ha re boela re theohela mokhahlelong oa delta.

573
01:03:07,678 --> 01:03:16,170
Delta ke boroko bo tebileng. Mme ke hantle mofuteng ona
oa delta moo mekhoa ea 'mele ea ho iphekola e etsahalang.

574
01:03:16,170 --> 01:03:26,211
Ha jwale re dula re na le morethetho wa 10-hertz o haufi le
rona bosiu, re thibela boko ho kena maemong a theta le delta.

575
01:03:26,211 --> 01:03:34,854
Re thibela 'mele ho ipholisa, le ho
fumanang pholiso ka hare ho oona.

576
01:03:34,854 --> 01:03:43,186
Mme sena ke seo ke se fumaneng maobane a le mmalwa a
fetileng ho Diagnose Funk. Se nkgahlehetse haholo.

577
01:03:43,186 --> 01:03:49,455
Mokudi ya ileng a iphihlela hore o na le hlooho e opang ha a le
mosebetsing le kamora moo ofising e

578
01:03:49,455 --> 01:03:56,424
bulehileng, ke hore, e nang le Wi-Fi mme mohlomong
le antenna ya mohala wa thekeng e ka tlung.

579
01:03:56,424 --> 01:04:02,237
Mona re bontšitse morethetho oa liheretse tse
10. 'Me u ka bona mekhoeng ea maqhubu a boko hore

580
01:04:02,237 --> 01:04:05,260
methetho ena ea liheretse tse 10 e ne e le teng.

581
01:04:05,260 --> 01:04:10,193
Ke sona seo ke se buileng qalong. Ho 'na, e
ne e le leihlong la ka ka khanya ena e

582
01:04:10,193 --> 01:04:13,592
panyapanyang, ke hore, ka li-hertz tsena tse 10.

583
01:04:13,592 --> 01:04:20,318
Boko bo amohela maqhubu ana. Mme bo ithuta maqhubu ana.

584
01:04:20,318 --> 01:04:27,187
Leha ho le joalo, boko bo na le bokhoni ba ho
itloaetsa. Sena se bolela ho ithuta bophelo bohle

585
01:04:27,187 --> 01:04:31,165
haeba re ka feta mefuteng eohle ea maqhubu a boko.

586
01:04:31,165 --> 01:04:39,232
Mme haeba jwale re ka theha sesebediswa se re
qobellang ho kena maqhubu ana a boko a alpha mme se

587
01:04:39,232 --> 01:04:45,100
fetisa a mang ka matla, ka nako eo bothata bo tla hlaha.

588
01:04:45,100 --> 01:04:54,940
Mme se neng se ntshosa ke hore tekanyo mona ke
dihora tse 30 kamora ho pepesehela la ho qetela.

589
01:04:54,940 --> 01:05:01,547
Ho 'na, hoo ho batla ho sa khonehe, ntle le
haeba a se a na le bothata ba ho ameha ke motlakase.

590
01:05:01,547 --> 01:05:09,038
Ebe o boetse o fumana matšoao a Wi-Fi, hantle feela joalokaha ke
bontšitse ka swing. Haeba o ka tlohela swing ka monoana oa

591
01:05:09,038 --> 01:05:17,129
hao o monyenyane feela, o fumana matšoao a Wi-Fi a tikolohong,
eseng matšoao a matla a Wi-Fi a ofising ea hae e bulehileng.

592
01:05:17,129 --> 01:05:19,902
Joale a ke ke a lahlehelwa ke morethetho wa hae.

593
01:05:19,902 --> 01:05:26,506
Mme ha o thathamisa maqhubu a makhubu a boko
ba bona, seo re se bonang ka hodima tsohle

594
01:05:26,506 --> 01:05:30,257
ke 10 hertz. Ke sona seo Wi-Fi e se entseng.

595
01:05:30,257 --> 01:05:38,727
Empa boko bo lokela ho bonts'a mefuta eohle. Haeba
re batla ho dula re phetse hantle, re a e hloka.

596
01:05:38,727 --> 01:05:45,675
WLAN ke ntho eo, ha nako e ntse e ea, e
bakelang bohle matšoenyeho, ho bolelang hore

597
01:05:45,675 --> 01:05:51,941
bothata bo tla hlaha. Ke phello e utloahalang.

598
01:05:51,941 --> 01:05:55,370
Hobaneng ho se na Wi-Fi? Taba eohle e mabapi le maqhubu a tlhaho.

599
01:05:55,370 --> 01:06:02,574
Ho sa tsotellehe hore na ke likhokahano tsa mohala kapa tsa
Wi-Fi, haeba ho na le maqhubu a kantle, ke taba feela ea

600
01:06:02,574 --> 01:06:06,325
nako, matla le ho ba haufi le antenna pele tšitiso e hlaha.

601
01:06:06,325 --> 01:06:11,137
Mme ka mora moo re ba le setshwantsho se
jwalo ka sa mosadi enwa ka hara ofisi ena e

602
01:06:11,137 --> 01:06:15,340
bulehileng. Mme ke moo mathata a qalang teng.

603
01:06:15,340 --> 01:06:29,830
Mme jwale ke botsa ka molao, na ho a utlwahala ho se tlise
khomphutha kapa laptop ya hao? Feela hobane ho le bonolo?

604
01:06:29,830 --> 01:06:42,481
Hang ha o fihla mona, ho nka nako e telele
hore 'mele oa hao o boele o leka-lekane.

605
01:06:44,656 --> 01:06:50,399
Ho lokile. Bophelo ke ho boloka molumo oa hau.
Mme ho boloka molumo oa hau ho bolela hore kaofela

606
01:06:50,399 --> 01:06:54,400
re kenya maqhubu a likelello tsa rona tšebetsong.

607
01:06:54,400 --> 01:07:00,595
Kahoo ha ke nahane hore ho
hlokahala hore ke kene ka botebo tabeng eo.

608
01:07:00,595 --> 01:07:10,589
Ho na le liphuputso tse ngata ka dementia ea
dijithale, ke hore, bokhoba ba mohala oa thekeng.

609
01:07:10,589 --> 01:07:18,782
Haufinyane tjena ke balile tlaleho ka lenaneo la ho hloekisa
'mele le neng le reriloe empa la tlameha ho

610
01:07:18,782 --> 01:07:28,220
hlakoloa hobane bana ba ile ba ferekana haholo ha ba
ne ba tlameha ho nehelana ka liselefouno tsa bona.

611
01:07:28,220 --> 01:07:36,160
Eo ke bokhoba bo bobe ka ho
fetisisa. Mme methadone ha e sa lekana.

612
01:07:36,160 --> 01:07:41,618
U ka bona hore na ke tsamaea joang
ka nako. Ho tsamaea hantle haholo.

613
01:07:41,618 --> 01:07:46,189
Hobaneng ho se na Wi-Fi? Seo ke lebokose la Pandora.

614
01:07:46,189 --> 01:07:53,728
Seo se ile sa ntlhollisa haholo. Batswadi bohle bao ba sebetsang
ho Google le Facebook ha ba dumelle bana ba

615
01:07:53,728 --> 01:08:01,027
bona ho sebedisa dihlahiswa tseo bona ka bo
bona ba di etsang. Ak'u nahane feela ka seo.

616
01:08:01,027 --> 01:08:06,504
Mora o tla ho mmae mme a re, "Le nna ke batla
mohala wa letsoho." "Tjhe, ke Ntate ya entseng jwalo."

617
01:08:06,504 --> 01:08:09,832
Ha o ka se e fumane. E kotsi haholo.

618
01:08:09,832 --> 01:08:13,962
Ho a thahasellisa. Ba tseba hore na ke hobaneng ba etsa jwalo.

619
01:08:13,962 --> 01:08:20,897
Bana ba Silicon Valley ha ba dumellwe ho ba le mehala ya
letsoho kapa ho dula ka pela sekirini ho fihlela ba le dilemo

620
01:08:20,897 --> 01:08:26,747
tse 18, maemong a mangata. Ke bone seo sengolweng sa ho qetela.

621
01:08:26,747 --> 01:08:31,965
Hobaneng ho se na Wi-Fi? Ha re shebeng litemoso.

622
01:08:31,965 --> 01:08:39,535
Sena se tswa ho Telekom, ho tswa ho router ya Speedport, kgaolong
ya "Tlhahisoleseding ya tshireletso le tshireletso ya data":

623
01:08:39,535 --> 01:08:46,476
Li-antenna tse kopantsoeng tsa Speedport ea hau, ke
hore, router ea hau ea Wi-Fi, li phatlalatsa le ho amohela

624
01:08:46,476 --> 01:08:51,511
matšoao a seea-le-moea, mohlala, ho fana ka Wi-Fi ea hau.

625
01:08:51,511 --> 01:09:00,129
Qoba ho beha Speedport ea hau haufi le likamore tsa
ho robala, likamore tsa bana le libaka tsa phomolo

626
01:09:00,129 --> 01:09:05,330
e le ho fokotsa ho pepesehela masimong a motlakase.

627
01:09:05,330 --> 01:09:12,307
Kahoo ha e le hantle e teng moo, moo
o ka iphumang o lumella ho etsa seo.

628
01:09:12,307 --> 01:09:18,818
Hobaneng ho se Wi-Fi? Tlhokomelo, taolo.

629
01:09:18,818 --> 01:09:26,031
Sena ke tlatsetso e tsoang ho
Kla.TV. Ka bomalimabe, e lerootho haholo.

630
01:09:26,031 --> 01:09:35,062
Bana ke batho ba ka phaposing ba fumanoeng ka
lipalo-palo ka tšebeliso ea lets'oao le tsoang ho Wi-Fi.

631
01:09:35,062 --> 01:09:43,699
WLAN e etsa hore ho kgonehe eseng feela ho sekaseka
phaposi ho bona hore na ho na le eng ka hare, empa hape le ho

632
01:09:43,699 --> 01:09:48,668
sala morao metsamao ya mebele e tsamayang ka hare ho yona.

633
01:09:48,668 --> 01:09:57,279
U ka bala sena ebe ua se etsa hore se
bonahale u sebelisa lenaneo la khomphutha.

634
01:09:57,279 --> 01:10:06,745
Ha se setšoantšo seo re se tloaetseng ho se bona thelevisheneng,
empa se tlameha ho hlahisoa ka theknoloji ea khomphutha.

635
01:10:09,120 --> 01:10:12,854
Monehelo ona o ne o le ho tsoa
liunivesithing tse peli tsa Amerika.

636
01:10:12,854 --> 01:10:22,585
Haufinyane tjena, univesithi e 'ngoe ea Jeremane e sebelisitse
Bohlale ba Maiketsetso (AI) ho tsamaisa batho

637
01:10:22,585 --> 01:10:32,645
ba 200 ka phaposing, 'me ea khona ho ba tseba
bohle ka nepo e ka bang 100%. Ak'u nahane feela.

638
01:10:41,165 --> 01:10:45,055
E, ho hlakile hore sena se ka etswa le ka di-LED.

639
01:10:45,055 --> 01:10:51,988
Kahoo re na le khanya e bonahalang, e leng mahlaseli ana
a bonahalang, a ka hlahlojoang ka lenaneo la khomphutha.

640
01:10:51,988 --> 01:10:59,696
Ka AI, ho ka tsebahala ka ho hlaka hore na ba
robetse hammoho kapa na ba ngangisana ka tsela e

641
01:10:59,696 --> 01:11:03,808
itseng. Sena se ka baloa ka lets'oao la Wi-Fi.

642
01:11:03,808 --> 01:11:12,321
Ha ke nahane hore kajeno ba etsa jwalo ho bohle ka ho tshwana,
empa haeba o fetoha motho eo mohlomong mmuso o

643
01:11:12,321 --> 01:11:19,913
sa mo rateng haholo, ho na le kgonahalo e
kgolo ya hore ba tla batla mekgwa ya ho o laola.

644
01:11:19,913 --> 01:11:23,060
Mme seo se tla atoloswa haufinyane kapa hamorao.

645
01:11:23,060 --> 01:11:28,310
Tšoenyeho ea taolo e se e na le nako e telele e le teng.

646
01:11:28,310 --> 01:11:32,344
Hobaneng ho se Wi-Fi? Hobane ho na le tse ling.

647
01:11:32,344 --> 01:11:36,352
Mme e nngwe ya dikgetho tse ntle ka ho
fetisisa ke marangrang a thelevishene a kgaso.

648
01:11:36,352 --> 01:11:42,860
Seo se bolela feela hore re tlameha ho e
hokela ka lithapo. Na hoo ho hobe hakaalo?

649
01:11:42,860 --> 01:11:48,927
Ke nahana hore ho bile ho molemo le ho
ngoana. Ke ketso e etsoang ka boomo.

650
01:11:48,927 --> 01:11:56,926
Jwale ke hokahana le lefatshe ka ho hloma sena.

651
01:11:56,926 --> 01:12:03,106
Kahoo, marang-rang a thapo, a tsejoang ka hore ke
lithapo tsa Ethernet, e ka ba khetho e bonolo ka ho fetisisa.

652
01:12:03,106 --> 01:12:09,901
Mme jwale ho na le dithekenoloji tse
sebedisang LiFi. Ena ke kgokahano ya lebone e se

653
01:12:09,901 --> 01:12:13,843
nang mohala. Ho na le mefuta e fapaneng ya yona.

654
01:12:13,843 --> 01:12:18,449
Ho na le tsa LED, empa hape ho na le tsa infrared.

655
01:12:18,449 --> 01:12:27,644
Ka mohlala, ebe o e kenya leboneng ka phaposing. Mme
pela sesebediswa sa hao, o boetse o na le seamohedi-mofani.

656
01:12:27,644 --> 01:12:35,228
Ebe e tsamaisoa ka leseli. Sena se tiisitsoe
hore se na le kotsi e fokolang 'meleng ho feta seo

657
01:12:35,228 --> 01:12:40,640
re tloaetseng ho se etsa ka lerōle la motlakase.

658
01:12:42,225 --> 01:12:47,532
Lebone la infrared ruri ke khetho e bonolo
ka ho fetisisa, ka maikutlo a ka. Ho na le

659
01:12:47,532 --> 01:12:51,846
lik'hamphani moo o seng o ka e odara teng.

660
01:12:51,846 --> 01:12:57,502
Ee, ba bang baa tima. Hobaneng ba
tima? Ke tla nka motsotsoana feela.

661
01:12:57,502 --> 01:13:05,105
Paramente ya naha ya Bavaria e ile ya eletsa dikolo hore di se
sebedise Wi-Fi ka 2007. Ba batla marangrang a nang le dithapo.

662
01:13:05,105 --> 01:13:12,191
Lebaka la sena ke ho qoba likotsi life kapa life
tsa bophelo bo botle tse ka bakoang ke mahlaseli.

663
01:13:12,191 --> 01:13:19,314
Kahoo rea tseba hore ho kotsi. Ka hona, re batla ho
felisa kotsi eo. Seo ha e le hantle se utlwahala.

664
01:13:19,314 --> 01:13:24,986
Ba bang ba itima, Paris, ke sona se etsahetseng ka 2007.

665
01:13:24,986 --> 01:13:35,961
Ba ile ba kenya Wi-Fi laeboraring kaofela. Eaba
40% ea basebetsi e tletleba ka hlooho e opang.

666
01:13:35,961 --> 01:13:43,586
Le hore ha ba sa batla ho sebetsa tlasa
maemo ana. Marang-rang a Wi-Fi a ile a tima.

667
01:13:43,586 --> 01:13:49,285
Mme yaba ho etswa qeto ya ho emela ho
fihlela diphuputso tse qaqileng di fumaneha. Ha ke

668
01:13:49,285 --> 01:13:52,993
tsebe hore na di kenyelletswa jwang kajeno.

669
01:13:52,993 --> 01:14:01,915
Haifa, e le mohlala ka boeona: Ramotse oa
Haifa, Yona Yahav, o ile a re: "Ha ho tluoa

670
01:14:01,915 --> 01:14:07,384
tabeng ea bana ba rona, ha ho sa na pelaelo."

671
01:14:07,384 --> 01:14:16,977
Hela, hopola polelo ena. E akaretsa
puisano eohle: Wi-Fi likolong, ee kapa che?

672
01:14:18,769 --> 01:14:25,037
Mme toropo ya Bern e etsang? Ka 2017, e ile ya
nka kalimo ya diponto tsa Borithane tse

673
01:14:25,037 --> 01:14:30,691
dimilione tse 2.5 ho kenya Wi-Fi dikolong tsohle tse 88.

674
01:14:33,780 --> 01:14:42,141
Ke ipotsa hore na ke mang ea tla ba le sebete sa ho
fuputsa likolo tsena le ho fumana hore na ho fetohile eng

675
01:14:42,141 --> 01:14:48,900
haesale marang-rang ana a Wi-Fi a qala ho sebetsa ka 2017.

676
01:14:48,900 --> 01:14:55,720
E, ke se ke le haufi le ho qetela. Re le lefatsheng
leo boko ba rona bo leng pakeng tsa mafatshe a mabedi.

677
01:14:55,720 --> 01:14:59,755
Mme potso ke hore re batla ho ntlafatsa jwang.

678
01:14:59,755 --> 01:15:04,010
Tlhaho e hlile e entse ntho e 'ngoe le e
'ngoe hantle ho fihlela joale. Mme joale re na le

679
01:15:04,010 --> 01:15:06,607
maqhubu a thekniki le Bohlale ba Maiketsetso.

680
01:15:06,607 --> 01:15:16,820
Mme potso ke ena: E, ke eng se fetohang ka
boteng ba rona, ka baeloji ya rona, ka dintho tsena?

681
01:15:16,820 --> 01:15:23,435
Batho ba tsoetseng pele ka theknoloji khahlanong le ho
lebala ka lebaka la theknoloji – ke sona seo re

682
01:15:23,435 --> 01:15:28,802
tobaneng le sona ha ho na le likotsi tse joalo tsa ho lemalla.

683
01:15:28,802 --> 01:15:37,184
Boko bo sa fumaneng phephetso bo lahleheloa
ke bokhoni le boqapi, ka hona ho bohlokoa.

684
01:15:37,184 --> 01:15:44,418
Mme ke dumela hore re lokela ho ipotsa hore na re
lokela ho fetisetsa Lefatshe jwang ho meloko e tlang.

685
01:15:44,418 --> 01:15:51,931
Maamerika a Matsoalloa a ne a e-na le lepetjo: qeto e 'ngoe le e
'ngoe e lokela ho lekanyetsoa meloko e supileng. Na lepetjo lena

686
01:15:51,931 --> 01:15:56,547
le ntse le e-na le kelello meloko e supileng ho tloha joale?

687
01:15:56,547 --> 01:16:03,785
Ke bo-mang ho batho ba phahamisang
Wi-Fi haholo ba nahanang ka sena?

688
01:16:03,785 --> 01:16:11,793
Na re ka phela meloko e supileng
re na le Wi-Fi meahong ea likolo?

689
01:16:11,793 --> 01:16:18,667
Ke potso e loketseng! Nehelano e fane ka dintlha tse
lekaneng ho re kgothalletsa ho hlahloba maemo a rona botjha.

690
01:16:18,667 --> 01:16:24,935
Ho na le ditharollo tse ka kenngwang
tshebetsong dikolong ntle le mathata a maholo.

691
01:16:24,935 --> 01:16:33,283
Sena se hlahisa potso e 'ngoe: Na likolo li itokiselitse ho
beha boiketlo ba bana ka holim'a lithahasello tsa lichelete?

692
01:16:33,283 --> 01:16:38,936
Batswadi le matitjhere ba kgothaletswa ho tsebisa
batsamaisi ba sekolo ba lehae le balaodi ba sekolo ka

693
01:16:38,936 --> 01:16:41,845
dintlha tsa nnete le ho ba kgothaletsa ho nka kgato!

