Birinchi 2G, 3G, 4G, endi 5G mobil texnologiyasi.
Hozirga kelib, aholining aksariyati antennalar tomonidan chiqariladigan qisqa to'lqinli
nurlanish sog'liq uchun zararli ekanligini biladi.
Ammo uyda o'zimiz o'rnatadigan Wi-Fi yoki maktablardagi Wi-Fi, maktab o'quvchilarimiz
muqarrar ravishda unga duch keladigan, nima bo'ladi?
Ota-onalar kengashi va Shveytsariyaning Appenzell kantonidagi Wolfhalden maktabi ushbu masalani ko'rib
chiqib, janob Rolléni so'zlash uchun taklif qildi.
Dominik Rollé bir necha yil o'rta maktabda o'qituvchi bo'lib ishladi, keyinchalik turli ijodiy kasblarga o'tdi.
Bugun u Shveytsariyadagi eng keng qamrovli konsultantlarni tayyorlash dasturlaridan birini boshqaradi.
Ushbu ma'ruza davomida u Wi-Fi'ning hujayralarga ularning eng ichki qismida qanday zarar yetkazishini ko'rsatadi.
Bu charchoq, zaiflik va kasallikka moyillikni oshiradi.
Ushbu qiziqarli va amaliy ma'ruzeni tinglang. Bu bunga arziydi.
Assalomu alaykum, hammangiz. Men biroz chalg'iganman, lekin bu qiziqarli mavzuga yo'l topganingizdan xursandman.
Elektr toki haqida gap ketganda, kuchlanish ishtirok etadi.
Va men umid qilamanki, men buni siz uchun tayyorlagan slaydlarim orqali yetkazib bera olaman.
Demak, maktablardagi Wi-Fi muammosizmi yoki shubhali?
Va men so'rovnoma o'tkazishni xohlayman, shunda xonada kim borligi va ular qanday
taqsimlanganligi haqida biroz tasavvurga ega bo'lamiz.
Birinchi savol: Wi-Fi xavfsizmi?
Xo'sh, agar roziman bo'lsangiz, qo'l ko'tarib ko'rsatishingizni iltimos qilaman. Shu
tariqa biz sonlar haqida taxminiy ma'lumot olamiz.
Bu aniq qo'l ishorasi bo'lishi mumkin. Men qo'lni ko'rmayapman.
Ah, ha, bittasi. Muzni erituvchi jasorat ko'rsatganing uchun rahmat.
Keyin ikkinchi savol. Wi-Fi albatta yaxshi, to'g'rimi?
U yerda kim qo'l ko'tarardi?
Bu ha, bizda yarim qo'l bor, ikki yarim, bu yaxshi.
Uchinchi savol: Wi-Fi menda alomatlar keltirib chiqaradi.
Men qiziqaman. Bu taassurot kimda bor?
Oh, bu katta qism ekan. Men shunday deb o'ylamagandim.
Davom etaylikmi? Uyda Wi-Fi bor.
Ha, bu hali ham ko'pchilik. Yarimdan biroz ko'p.
Va oxirgi savol: Wi-Fi tarmog'imiz tunu kun ham ishlaydimi?
Bu kamroq. Shuning uchun ba'zi odamlar uni o'chirib qo'yishadi, kechasi ishlatmaydilar yoki faqat kerak bo'lganda yoqishadi.
Va menimcha, ma'ruza tugagach, uni qisqartira olsangiz, ehtimol bu aniq bo'ladi. Xo'p.
Men Wi-Fi bilan birinchi uchrashuvimni qisqacha hikoya qilmoqchiman. Menimcha, bu 2002-yilda bo'lgan.
Meni elektrosmog konferensiyasiga taklif qilishdi, shunchaki u yerda muhokama
qilinayotgan barcha mavzularni ko'rib chiqishim uchun.
Va men tomoshabinlar orasida o'tirardim, xuddi hozir sen kabi, va o'zimni tobora
yomonroq his qilardim. Men bunga odatlanmaganman.
Va men yaqinda yuqori chastotali elektromagnit ifloslanishini o'lchovchi qurilmani sotib olgandim va u sumkamda edi.
Keyin men qurilmani chiqardim. Bu u emas edi, bu uning vorisi.
Va keyin men o'rindiq yonidagi tepada 10 gertslik ritmda titrab turgan bir qurilma borligini bilib hayratlandim.
Shunday qilib, u mitralyot kabi stakatto uslubida otildi.
Va keyin men o'yladim: yaxshi, endi men Wi-Fi nima ekanligini bilaman. Men bu haqda
o'qiganman, lekin hali uni sinab ko'rmaganman.
Va shu elektrosmog konferensiyasida men buni o'zim boshdan kechirdim.
Va mana hayratlanarli kuzatuv. Keyin men uyga piyoda bordim.
Va meni hayratga solgani shuki, har safar ko'zlarimni yumsam, diskotekadagi kabi strob yoritgichni,
xuddi shu to'xtab-yonib turadigan naqshda ko'rardim.
Dadadadadada, yorug'lik yoqilib-o'chib turibdi.
Miyam ritmni egallab, uni yarim soatdan ortiq takrorlashni davom ettirdi – garchi men
allaqachon tabiatda, tashqarida bo'lsam ham.
Bu mening birinchi hayratlanarli uchrashuvim edi.
Bu shuni anglatadiki, bir qurilmadan kelgan ritm mening miya to'lqinlarimga kirib qoldi.
O'sha paytda bu yorug'lik effektlari yo'qolguncha taxminan yarim soat vaqtim bor edi.
Miya to'lqinlarini o'lchash hali ham mumkin bo'larmidi, bilmasdim, chunki men bunday o'lchovlarni o'tkazmagan edim.
Xo'sh, keling, Wi-Fi aslida nima ekanligini ko'rib chiqaylik. Hammamiz bu haqda bir xil tushunchaga egamizmi, aniq emas.
Kompyuterlar, noutbuklar, planshetlar va smartfonlarni internetga ulash kerak bo'lganda,
ko'p hollarda bu Wi-Fi orqali amalga oshiriladi.
Bu simsiz texnologiya bo'lib, bu bizga hech qanday kabellarni ulashga hojat yo'qligini anglatadi.
Texnik taraqqiyotni shaxsan qabul qilishingiz shart emas. Mana shu narsani biz bu yerda ko'ryapmiz.
Endi esa Wi-Fi o'rnatilgan qurilmalar tobora ko'payib bormoqda.
Va men 30 yildan ortiq vaqtdan beri elektromagnit smogini o'lchab, odamlarga atrof-muhitlarini yanada uyg'un va
elektro-biologik jihatdan bardoshli qilishda yordam berib kelar ekanman, kutilmagan narsalarni aniqladim.
Demak, uxlay olmagan ayol qo'shnisida Wi-Fi borligini va bu albatta uning ekanini da'vo qildi.
U elektr sezgir, va men shunchaki uskunani qo'limda ushlab uning kvartirasi bo'ylab yurib chiqdim. Bu mening ishining bir qismi.
Keyin men aslida uning yotoqxonasining devori ortida o'lchov qurilmasida staccato
naqshda juda kuchli ko'rsatayotganini ko'rdim.
Shunday qilib, men yotoqxonani tark etib, "Bu qanday xona?" deb so'radim.
Ha, bu faqat omborxona.
Men bu yerda signal bo'lishi kerak, dedim, va kichik simsiz changyutgich bor edi.
Menga simsiz changyutgichni nima uchun internetga ulash kerakligini so'ramang.
Ular buni bilishmas edi. Shuning uchun uni devorning narigi tomonida, o'z yotoqlariga
yaqin joyda zaryadlash uchun osib qo'ydilar.
Va albatta, buni asosan ayol his qildi; erkak esa bu uni bezovta qilayotganini kamroq aytdi.
Afsuski, ko'pincha hamma teng darajada ta'sirlanmaydi. Ammo ayol endi uxlay olmadi.
Shuningdek, muammoni pastdagi qo'shni keltirib chiqarayotgandek taassurot paydo bo'ldi. Aslida bu uning simsiz changyutgichi edi.
Kim o'ylagandi, stol ustida ham ishlatilishi mumkin bo'lgan kichik simsiz changyutgichda ichki Wi-Fi borligini?
Agar hozir muzlatgich yoki oshxona texnikasini sotib olsangiz, odatda u Wi-Fi bilan jihozlangan bo'ladi.
Shunday darajaga yetdiki, hozirda ichida sensorlar o'rnatilgan muzlatgichlar mavjud.
Agar sut yetarli bo'lmasa, uni darhol qayta buyurtma qilish mumkin. Bu hayotimizni osonlashtirish
uchun mo'ljallangan, yoki shunday bozorga chiqarilgan.
Ko'pgina uylarida printerlar bor, va ular tarmoqqa ulangan bo'lsa ham, ichki Wi-Fi modullari doimiy ravishda nurlanish tarqatadi.
Agar ofis yotoqxona yonida bo'lsa, u holda uxlashni buzishi mumkin bo'lgan ta'sir yuzaga keladi.
Tun bo'yi o'chirilmay, keyin Wi-Fi rejimiga o'xshash Bluetooth rejimida ishlaydigan tovush
tizimlari butun kvartira bo'ylab ham shovqin qiladi.
Va bugun tahlil qilayotgan o'rtacha kvartirada bizda uchdan sakkiztagacha, ba'zan o'n ikkita qurilma mavjud.
O'lchov qurilmamda haqiqiy tinchlik va sokinlik bo'lguncha, men bir narsani keyin navbat bilan, yoki
tarmoqdan, yoki batareyadan uzib qo'yishimga to'g'ri keladi.
Va tajriba shuni ko'rsatadiki, odamlar keyin menga qo'ng'iroq qilib: "Ey, bu juda ajoyib,
buni bizga ko'rsatganing uchun rahmat" deyishadi.
Menga maslahat bergan odamlarning qo'shnilari allaqachon bor – ulardan biri menga qo'ng'iroq qilib, bu juda zo'r
ekanini aytdi; omadim kelsa, men ham borib, Wi-Fi uning qo'shnilarining uyqusini buzayotganini aytdim.
U har doim buni namoyish qilgani uchun, endi unga uyqu dorilariga ehtiyoji yo'q. Xo'p.
Shunday qilib, albatta, bu buzilishni dori-darmon bilan bartaraf etishingiz mumkin.
Keling, uning qanday urayotganini ko'raylik. Shunday qilib, men bu stakkatoni ko'rsatib berishga harakat qilaman.
Endi uni nisbatan yaxshi eshitasiz. Demak, bu shiftda o'rnatilgan Wi-Fi tarmog'i.
Agar men uni hozir biroz silitsam, bu yerda tasvirlar uzatiladi, bu holatda simsiz.
Bu ma'lumot almashinuvi. Bu deyarli qor kabi eshitiladi.
Ammo bu tatatatata deyarli sodir bo'layotgan ma'lumot almashinuvdan ham keskinroq.
Va shu sabab nima ekanligiga kelamiz.
Demak, bizda soniyada 10 ta puls bor va bu ma'lumot almashinuvdan aniq kuchliroq ekanini ko'rishimiz mumkin.
Va aynan shu zarbalardir muammolarni keltirib chiqaradigan.
Ular taxminan 10 gertsda ishlaydi. Va buning qanday ta'sirga ega ekanligini ko'ramiz.
Keling, amaliy misolga nazar solamiz. O'qituvchi menga qo'ng'iroq qiladi.
Siz elektrosmogni o'lchaysiz. Ha, mayli. Menda muammo bor.
Siz ikki oy oldin sinfxonamga Wi-Fi o'rnattirdingiz, va shundan beri men tinchlikda dars bera olmadim.
Va keyin men o'yladim: yaxshi, men kelaman, shunda biz uni o'lchab olamiz.
Va keyin u menga buning natijasi nima bo'lganini aytdi.
Men elektrosmog haqida ko'p eshitganman, lekin bu o'qituvchi meni chinakam hayratda qoldirdi.
U menga diqqatini jamlashda muammolari borligini aytdi.
U yigirma yildan beri dars beradi, hech qachon qiynalmagan, lekin bu narsa xonasida osilib turganidan beri u to'g'ri diqqatini
jamlay olmayapti va har kecha bosh og'rig'idan aziyat chekmoqda.
Shunday ekan, tana signal yuborganida, biz unga quloq solishimiz kerak.
Bu yerda yanada jiddiy muammolarga duch kelmasligimiz uchun muhimdir.
U doimiy ravishda tarang. Uning tanasini yana bo'shashtirish uchun massajli vannalar yoki boshqa biror narsa kerak.
Va keyin u menga aytgan eng hayratlanarli narsa shuki, u o'sha ikki oy ichida 15 kilogramm vazn olgan edi.
Yog' to'qimasi sezgir a'zolarni izolyatsiya qilish vazifasini bajarishini tushunish muhim, ya'ni
tananing aqlli tarzda javob berishini anglatadi.
Shunday qilib, bunday keskin vaziyatda o'zini himoya qilish uchun u birdaniga shunchalik ko'p yog' to'plashi tushunarli.
U menga o'quvchilar bilan nima bo'layotganini aytganida, va aytganimdek, uning 20 yillik tajribasi bor, u ilgari hech qaysi
sinfda bunday o'rganish to'siqlariga duch kelmaganini aytdi.
Va deyarli hech qachon bunday kun bo'lmaydi,ki barcha o'quvchilar mavjud bo'lsin.
Shunday qilib, kasallik kunlari soni ortdi, agressiya ancha kuchaydi, tanaffus qo'ng'irog'i chalinar-chalinar
bahslashish va qichqiriqlar boshlanadi, va u qandaydir qilib bu energiyani endi nazorat qila olmasligini his qiladi.
Va keyin, agressiyaning ortishi bilan birga, o'z-o'zidan qusish ham bo'ldi.
Maktab kengashi keyin aytdiki, atrofda virus yuribdi. Ammo og'ir hollarda bunday signal asab
tizimini shunchalik buzadiki, bola qayt qiladi.
Va takror-takror bolalar oddiygina daftarlarni tashlab qo'yishgan.
Va ha, albatta, uni yana tozalashga ko'p ish ketdi.
Men butunlay adashib qoldim. Avvalo, omadim kelsa-ki, o'lchov qutichamda bir oz alyuminiy folga bor edi,
shuning uchun uni antennalarning atrofiga o'rab chiqdim va qiymatlar ancha yaxshilanganini ko'rdim.
Keyingi kuni men o'sha maktab direktoridan g'azablangan telefon qo'ng'irog'ini oldim.
Telefon qo'ng'irog'i paytida men vaziyatni o'zgartirib, unga shu o'qituvchi va maktab sinfidan
kutayotganlari mutlaqo mas'uliyatsiz ekanini aytdim.
Kamida bu narsani xonadan chiqarib, koridorda, sinfxonlardan iloji boricha uzoqroqqa ko'chirish
kerak, shunda eng yomoni kamida yengillashtiriladi.
Va g'alati tomoni shundaki, balki buni bu yerda ko'rishingiz mumkin, birinchi element bor va ikkinchisi ham bor.
Ulardan birining antennasi bor, uni men alyuminiy bilan o'rab qo'ydim.
Uda ikkita Wi-Fi tarmog'i bor, biri bolalar xonasi uchun.
Keyin men undan so'radim: "Xo'sh, rostini aytsang, bog'chaga kelgan bolalar qachon
elektron pochta xabarlarini tekshirishi kerak?"
Yoki ular haqiqatan ham allaqachon onlayn bo'lib qolishdimi?
Nega siz bunday narsani, aslida bu yosh guruhi uchun mutlaqo munosib bo'lmagan narsani qilmoqchisiz?
Shunday qilib, ozgina tortishuv bo'ldi, lekin bir necha hafta o'tgach, o'qituvchi menga rahmat aytish uchun qo'ng'iroq qildi va
maktab direktori darhol chora ko'rib, o'sha narsalarni uning yonidan iloji boricha uzoqqa olib
tashlaganini aytdi, shunda u tuzalib ketishi mumkin bo'lardi.
Demak, amaliy tajribadan shuni o'rgandik.
Keling, bu iqtibos nimani aytayotganini ko'raylik.
Inson qon hujayralari elektromagnit maydonlariga duchor etilganda genetik materialga zarar yetishi isbotlangan.
Rak kasalligiga chalinish xavfi oshganligiga oid dalillar mavjud. Bu faqat bosh og'rig'i haqida emas, bu rak haqida.
Va siz bu iqtibos qayerda aytilgan deb o'ylaysiz?
Swisscom tomonidan WLAN ga oid patent arizasida.
Bu hammaga ma'lum, ammo hanuzgacha cho'zib yotishmoqda. Bu solishtirib bo'lmaydigan darajada mas'uliyatsizlikdir.
Va bu kechada shunga o'xshash boshqa narsalarni ham eshitasiz.
Meni haqiqatan ham qoldirgan yana bir iqtibos.
Bizdan NIS qoidasini, ya'ni radiatsiya qoidasini telekommunikatsiya kompaniyasining erkin rivojlanishiga
imkon beradigan tarzda ishlab chiqish talab qilindi.
Elektrosmog qancha ko'p bo'lsa, odamlar shuncha chalg'iydi va mobil telefonlaridan shuncha ko'p foydalanadi,
bu esa kamida telekommunikatsiya sanoati uchun foydali.
Demak, u yerda katta miqdorda sarkazm bor. Va u kim edi?
Bu 2004 yilda Shaffxauzen S-Bahn vakillari yig'ilishida sobiq federal kengash a'zosi Moritz
Leuenberger edi. Shundan beri hech narsa bo'lmadi.
Va siz bilganingizdek, u keyin o'z vazirligini Doris Leuthardga topshirdi, u Swisscom bilan shunchalik yaxshi til topishib oldiki,
Moritz Leuenberger qilgan har bir sa'y-harakat bekor qilindi.
Shunday qilib, turli nuqtai nazarlar mavjud. Buni tushunish muhim.
Keling, kutilgan doiradan tashqarida o'ylaylik. Atom portlashi.
Ko'rib turganimizdek, tomoshabinlarga bu tadbirni tomosha qilishlari uchun tribunalar o'rnatilgan.
Va albatta, ko'zlar uchun ma'lum bir xavf borligi ma'lum edi.
Shuning uchun gamma nurlanishidan yoki rentgen nurlaridan himoya qiladigan maxsus ko'zoynaklar kerak.
Shock to'lqini va issiqlik to'lqini kritik darajaga yetmasligi uchun ma'lum bir masofa zarurligi
ma'lum edi. Bularning barchasini hisoblash mumkin edi.
Lekin ular o'ylamagan narsa bu gamma nurlanishi edi.
Va gamma nurlanishi aynan tanaga yoki hujayraga muammolar keltirib chiqaradi, chunki u hujayra ipchalarining
uzilishiga va degeneratsiyasiga olib kelishi mumkin, bu esa saraton kasalligiga aylanib ketishi mumkin.
Va men bu misolni keltiraman, chunki biz elektromog'it haqida, bu puls chastotalari va simsiz texnologiya uchun ishlatiladigan
chastotalar haqida ham deyarli hech narsa bilmaymiz.
Biz doimo texnologiyaga obsesif bo'lib qolamiz va "Voy, bu ajoyib" deb o'ylaymiz.
Ha, bunday portlashga yaqin joyda bo'lishni kim xohlamaydi? Dastlab odamlar shunday o'ylashgan edi.
Savol shuki, bu qanday rivojlanadi?
Va men bu misolni keltirmoqdaman, chunki REFLEX tadqiqoti haqida gaplashmoqchiman.
Bu bizning DNAmiz, ya'ni genetik materialimizning elektron mikroskop tasviridir. U deyarli osmon jismiga o'xshashi kerak.
Agar uni gamma nurlari bilan nurlantirilsa, bu 1 600 ta rentgen tasviriga teng – odatda hech qachon rentgen
qilinmaydigan miqdor – unda hujayra ipi sinadi, DNK bo'linib ketadi va u shunday ko'rinadi.
Bu ma'lum edi. Shuning uchun uni ionizatsion nurlanish deb atashadi. Ionizatsion nurlanish xavfli.
Keyin ilm-fan uchun hayrat bo'ldi: 1 600 MHz chastotada ishlaydigan va SAR qiymati kilogramiga atigi 2 vatt emas, balki
1,3 vatt bo'lgan oddiy mobil telefonning 24 soatlik ta'siriga duchor bo'lganda, shunga o'xshash ushbu tasvir paydo bo'ldi.
Va ular aytishicha, bu ionizatsion nurlanish emas, ammo u genetik materialga zarar yetkazgan.
Va keyin savol tug'iladi: biror joyda o'simta paydo bo'lishi qancha vaqt oladi?
Buni isbotlagan REFLEX tadqiqoti edi.
Bu o'sha paytda UMTS deb atalgan va bugungi kunda SS3-G nomi bilan tanilgan UMTSning past maydon
kuchlanishlarida genotoksik ta'sirini namoyish etdi.
Tadqiqot bir necha marta tasdiqlangan. Bu ilm-fandir.
Agar tadqiqotlar bir necha marta tasdiqlansa, ularga nazar solishingiz kerak.
Ilmiy axloqiyat bizdan buni yaqindan o'rganishni talab qiladi.
Nima bo'ldi? Va siz bunga ishonmaysiz, lekin bu rost.
Professor Lerchl, Germaniyaning Radiologik Himoya Komissiyasi sobiq raisi – men har doim Radiologik Himoya Komissiyasi
aholiyni nurlanishdan himoya qilish uchun mavjud deb o'ylardim.
Ammo bu yerda bo'lgan voqea buning teskarisi bo'ldi, ya'ni radiatsiya himoyalandi va unga
nurlanishni davom ettirishga ruxsat berildi.
U tadqiqotchilarga qarshi tuhmat kampaniyasini boshladi, tadqiqot soxtalashtirilganini
va u eng past darajadagi ekanini da'vo qildi.
Keyin u yordamchi shu refleks tadqiqotini olib borgan professorga oshiq bo'lganini da'vo qildi.
Va keyin u matbuotga buni e'lon qilishga ruxsat berdi.
Demak, bu ilmiy jihatdan ishonchli ish bilan umuman bog'liq bo'lmagan, balki pastdan zarbadir.
Va bu professor Lerchlga ayblov qo'yilgani ommaviy axborot vositalarida e'lon qilinishi uchun
yillar ketdi. Demak, bu eng yuqori darajadagi tuhmat.
Ammo odamlar baribir bunga ishonishdi. Ular aytishdi: ha, sevgiga botgan yordamchi u tadqiqot natijalarini soxtalashtirgan.
Va bu holat bunday emas edi. Bu isbotlandi. Ammo barcha sud instantsiyalaridan o'tish uchun yillar ketdi. Shunday ishlaydi.
Agar yana bir qadam tashlab, hujayra ichida aslida nima sodir bo'lishi va nega bu hujayra ipchalarining sinishi
yuzaga kelishini ko'rib chiqsak, endi buni ham bilamiz.
Bu Prof. Dr. Martin Pall tadqiqotidan olingan.
Demak, bu yerda hujayra membranasi bor. Pastki qismi ichki tomon, yuqori qismi esa tashqi tomon.
Ikki marta ijobiy zaryadga ega kalsiy deyarli hech qachon kirmasligi kerak.
Masalan, natriy va magniy hujayraning muhim qurilish bloklari bo'lgani uchun ularni kiritishga ruxsat
berilishi kerak. Ammo kalsiyni kiritmaslik kerak.
Kaltsiy tizimga kirganda muammolar boshlanadi. Va aynan shuni Martin Pall isbotladi.
Bu superoksid va azot monoksidini hosil qiladi, ular keyin birlashib peroksinitritni hosil qiladi. Bu eng kuchli radikaldir.
U shunchalik kuchliki, u hujayralardan elektronlarni chiqarib yuboradi. Keyin hujayraning bir qismi parchalanadi.
Va u keyin hujayra membranasida bo'lishi mumkin. U mitoxondriyada bo'lishi mumkin. U oqsillarni aniqlashi mumkin.
Bu shuningdek ildiz hujayralarda yoki DNKda ham bo'lishi mumkin.
Shuning uchun hattoki ionlantirmaydigan nurlanish ham genetik materialimizga zarar yetkazishi mumkin.
Bu shuni anglatadiki, chastota qanchalik yuqori bo'lsa, tsikl shunchalik qisqa bo'ladi – bu haqda keyin qaytaman – va
oksidativ stressimiz, ya'ni juda xavfli nitrosativ stressimiz shunchalik ortadi, bu esa organizmni jiddiy zaiflashtiradi.
Nega biz allaqachon o'lim sabablari bo'yicha saraton kasalligini 50% statistikada egallab turibmiz?
Ya'ni, bu mobil telefonlardan foydalanadigan aholi qatlamlari orasida keng tarqalgan.
Bu, masalan, pochta bo'limidagi internet stansiyadan foydalanish imkoniga ega bo'lishi mumkin
bo'lgan mahalliy aholi uchun to'g'ri kelmaydi.
Nega aynan shu yerda? Ya'ni, bu faqat qarashni xohlaysizmi yoki yo'qmi, shu savol. Va menimcha,
biz bundan keyin uzoq vaqt ko'z yumib turolmaymiz.
Hozirda yirik miqyosli maydon sinovi olib borilmoqda. Nazariy jihatdan, bizni bularning oldini
oladigan federal agentliklar yoki komissiyalar mavjud.
Endi men Germaniyadagi Radiatsiyani Himoya Qilish Federal Idorasidan misol keltiraman.
Bu bizning missiya bayonotimiz: barcha nurlanish iloji boricha past bo'lishi kerak.
Va keyin shu BfS rahbarlaridan biri jurnalistga shunday deydi: "5G xavflari albatta
o'rganilishi kerak, lekin faqat tarmoq ishga tushirilgach."
Bu maydon sinovi, bu gvineya cho'chqalari.
Biz tadqiqot loyihalarida yangi antenna turining aholining nurlanishiga ta'sirini kuzatamiz va baholaymiz.
Siz nazorat qilinayotgan va kuzatilayotgan tadqiqot loyihasiz – Radiatsiyadan Muhofaza Qilish Komissiyasi!
Afsuski, Shveytsariyada ham vaziyat unchalik farq qilmaydi.
Agar hozir bu boradagi huquqiy vaziyatga nazar tashlasak, Federal Konstitutsiyada, masalan, har bir kishiga jismoniy va ruhiy
yaxlitlik huquqi berilganini bildiruvchi ma'lum moddalar mavjud.
Afsuski, bu texnologiya bilan bu endi bunday emas.
Bolalar va yoshlar o'z yaxlitliklarining maxsus himoyasiga haqlidirlar.
Nima uchun maktablar va bog'chalarda Wi-Fi o'rnatish haqidagi g'oya mavjud, agar yoshlarga maxsus himoya
berilishi kerak bo'lsa? Bu yerda nimadir to'g'ri kelmayapti.
Va biz buning nimani anglatishini umuman bilmaymiz. Federal Konstitutsiya aslida hamma narsadan ustun bo'lishi kerak.
Keling, tadqiqotga yaqindan nazar solaylik. Bu Karl Hecht tomonidan olib borilgan.
Biz nerv hujayrasini ko'ramiz. Bu hujayra dum orqali boshqa hujayraga ulanadi.
Va signal uzatilishi uchun izolyatsion qatlam zarur.
Ushbu izolyatsion qatlam Schwann hujayralaridan iborat bo'lib, ular mielindan tashkil topgan.
Miyelin B12 vitamini bilan shakllanadi.
Bu, deyish mumkinki, veganlar va vegetarianlarning elektromog' bilan kurashishlari go'sht iste'mol qiluvchilarga
qaraganda yanada qiyinlashishining sabablaridan biridir.
Agar bizda B12 vitamini yetarli bo'lsa, yaxshi izolyatsiya hosil qila olamiz va kamroq ta'sirlanamiz.
Ammo Karl Hecht hozir aniqladiki, EMF radio to'lqinli nurlanish, ya'ni bu elektromagnit maydonlar asta-sekin
miyelin qobig'ini yo'q qilib, nervlarni ochiq holda qoldiradi.
Shunday qilib, aniq bo'lishi uchun professor Karl Hechtning so'zlariga ko'ra: "Radar, mobil telefonlardan – jumladan 5G va 2G
hamda ular orasidagi barcha tarmoqlar, jumladan Wi-Fi – keladigan nurlanish asablarning
izolyatsiyasini asta-sekin buzib tashlashi mumkin."
Unda asablaringiz haqiqatan ham tarang bo'ladi.
Mana u – Karl Hecht. Va bu sohada qancha yaxshi tadqiqotlar to'xtatib qo'yilayotganini bilish muhimdir.
Ya'ni, men sizga qonun haqida aytgan edim.
Aslida, buni buzib tashlash kerakligiga yetarli dalillarimiz bor.
Mana qiyin qismi. Unda nima qilinmoqda? Ular buni yashirishga harakat qilishyapti.
Masalan, keyin qanday bo'lib chiqishini ko'raman.
Professor Karl Hecht telekommunikatsiya idorasi nomidan turli tadqiqotlarni o'rganib, mobil telefonlar
jiddiy sog'liq muammolariga sabab bo'lishini isbotladi.
Nima bo'ldi? Uning ishi hokimiyatning podvalida izsiz yo'qoldi; uni e'lon qilishga ruxsat berilmadi.
U buni bilib oldi, lekin uni oshkor qilishga ruxsat berilmadi.
Yoki Amerikada Jorj Karlo eng yirik amerikalik mobil telefon tadqiqoti doirasida mobil telefon foydalanuvchilari
orasida o'simta darajasining aniq oshishini aniqladi.
Mablag' beruvchilar nashr etilishini taqiqlashdi. Dr. Carlo bo'ysunmadi. U ishidan mahrum bo'ldi.
Uning uyi yondirildi – bu arson ekani isbotlandi – va uning obro'si yo'q qilindi.
Shunday qilib, oxir-oqibat siz haqiqatan ham mutlaqo adolatsiz darajada kimdir bilan kurashasiz.
Shunday odamlarga, vijdonan va axloqiy, to'g'ri qarashlarga ega bo'lganlarga shunday bo'ladi. Va men
sizga bunday yana ko'plab misollar keltira olaman.
Prof. Dr. W. Ross Adeyning iqtibosi: "Biz pulsli signallar insonlarga pulslanmagan signallarga qaraganda
kuchliroq ta'sir qilishini yaxshi bilamiz. Pulsli mikroto'lqinlar biologik jarayonlarga chuqur aralashadi."
Demak, bu puls signali. Endi esa doktor Karlo aslida nima kashf qilganini ko'ramiz.
U, albatta, hayvonlar va hujayra madaniyatlari bilan tajribalar o'tkazdi, bu nurlanish hayvonlar va
hujayralarga qanday ta'sir qilishini aniqlash uchun.
U obyektlarni bu impulsli nurlanishga duchor qildi va keyin kuzatdiki, ha, raka kasalligiga
aylanadigan degeneratsiyalar nisbatan tez sodir bo'ladi.
Keyin u bo'shliqlarni oddiygina yerdan olingan atmosferaviy shovqin bilan to'ldirish g'oyasini o'ylab topdi.
Natijada aloqa uzilmadi. Tizim hech qanday muammosiz ishlashda davom etdi.
Ammo o'shanda sichqonchalari omon qoldi va uning Petri idishlaridagi hujayralar endi o'simta hosil qilmadi.
U yechimni, nima qilishimiz mumkinligini aniqladi. Buni haqiqatan ham hisobga olishingiz kerak.
Va shuning uchun u obro'sizlantirildi. Shuning uchun uning laboratoriyasi yondirildi, uyi yondirildi.
Kimdir o'zi so'rashi mumkin: nega, buning ortida nima bor?
Va balki men biroz yordam bera olaman, sizga biroz yordam beraman.
Genetik muhandislikda past intensivlikli impulsli mikroto'lqinlar genlarni kiritish va
ma'lum hujayralarni o'zgartirish uchun ishlatiladi.
Bu yerda o'ngda ko'rayotganingiz oddiy paporotnikdir.
Va bu shoxsimon o'simlikka chaqmoqqush geni kiritildi. Shuning uchun u porlab turadigan shoxsimon o'simlikka aylandi.
Bu ilmiy jihatdan hayajonli. Bu Lego bloklarini yangi usulda yig'ishga o'xshaydi. Buning
qanchalik mantiqqa to'g'ri kelishi esa savol ostida.
Ammo hayratlanarli tomoni shundaki, bu impulslar ketma-ketligi bilan organizmimiz o'zgarishga yanada ochiqroq bo'ladi.
Va hozirda RNK vaksinalar aylanib yurgan bir paytda, bu pulsatsiya aslida kun tartibiga to'g'ri
kelmaydi. Bu biz qochishimiz kerak bo'lgan narsa.
Va biz uni faqat o'z muhitimizda oldini olishimiz mumkin.
Biz buni faqat maktablar va bog'chalarda oldini olishimiz mumkin. Shunda u yerda ham qiyinchiliklar yuzaga kelmaydi.
Chunki chet genlar shunda tezroq kiritiladi. Bu laboratoriyada qo'llaniladigan texnikadir.
Va bu menga Nyurnberg kodeksini eslatadi. Insonlar ustida tajribalar taqiqlanadi.
Impulsli mikroto'lqinlarning uzoq muddatli xavfsizligi bo'yicha tadqiqotlar olib borilmaganligi sababli, bu printsip buziladi.
Inson sub'ektlari ishtirokidagi sinovlar uchun ixtiyoriy rozilik mutlaqo zarurdir.
Nürnberg kodeksi Ikkinchi jahon urushidan keyin nasistlar tomonidan o'tkazilgan kabi insonlar ustida eksperimentlarning
takrorlanishini oldini olish maqsadida e'lon qilindi.
Ammo afsuski, hozirda butun dunyo bo'ylab aynan shunday qilinmoqda.
Va biz shunchaki bu tizimni tushunishni o'rganishimiz va keyin o'zimizni to'g'ri himoya qilishni o'rganishimiz
kerak. Yillar davomida omon qolishning boshqa yo'li yo'q.
Va men bu yerda texnik jihatdan tushunish uchun muhim bo'lgan bir narsani aytmoqchiman. Bu signaldagi yon qiyalikdir.
Bu yerda biroz tik yon bag'rimiz bor. Shuning uchun u deyarli shu tarzda tarqaladigan tabiiy sinusoidaga asoslangan.
Shunday qilib, burchak qancha kam egilgan bo'lsa, signal shuncha biologik jihatdan mos keladi.
Bu elektronika sekin ishlayapti va unga ko'proq quvvat kerak. Bu sezildi. Ular: "Yaxshi,
ketma-ketlik davomiyligini qisqartiramiz", deyishdi.
Demak, agar men faqat qisqa, juda qisqa impuls bera olsam, menga ancha kam elektr toki kerak bo'ladi.
Bu birinchi holat – lekin shunda tik yon bag'ra hosil bo'ladi va aynan shu biologik jihatdan ancha zararli.
Va aynan shu bizning DNAmizni juda tez buzishi mumkin.
Wi-Fi va Bluetooth ushbu diapazonga kiradi. Wi-Fi'ni 2,45 GHz chastotada ishlatish bilan 5 GHz chastotada ishlatish
o'rtasida allaqachon farq mavjud. 5 GHz'da u yuqoriroq bo'ladi.
Va Bluetooth signallari ba'zan nihoyatda tik chekkaga ega bo'ladi. Chekkasi qancha tikroq, ya'ni
chiqish qancha keskinroq bo'lsa, bu shuncha qiyinlashadi.
Va endi bog'liq muammo paydo bo'ladi. Buni o'lchaganimizda, eng muhim bo'lgan cho'qqi qiymatdir.
Biroq, biz o'rtacha qiymatni ham hisoblay olamiz.
Va birinchi signalda ular hali nisbatan yaqin bo'lib turadi, ikkinchi signalda esa muammo
shundaki, juda tez o'lchov qurilmalari kerak bo'ladi.
Hali ham 5G uchun yetarlicha tez o'lchov qurilmasi yo'q. 5Gni matematik jihatdan ko'rib chiqish kerak.
Va men sizga buni qanday qilishni qisqacha ko'rsataman.
Fransiya 5G ta'sir kuchini aniqlash uchun uni o'lchashni majburiy qildi.
Va bu qisqa impulslarni hech qanday o'lchov qurilmasi aniqlay olmaydi.
Ular aytishdi: "Yaxshi, unda puls o'lchanishga yetarli darajada uzoq davom etishi uchun
muzlatib qo'yiladi." Va bu 24 000 vatt edi.
Ammo binoni qurish uchun arizada faqat 300 vatt ko'rsatilgan. Nega? Chunki o'rtacha qiymat juda past.
Shunday qilib, biz aldovchi qadoqlash olamiga kirib boramiz. Bu usul bugungi kunda nisbatan katta
miqdordagi aldovchi mahsulotlarni sotish uchun ishlatilishi mumkin, deyish adolatli bo'ladi.
Va men buni juda oddiy misol bilan ko'rsataman.
Har bir kishi hayotida biror payt devorga mix urgan.
Endi biz zarba berishni bajaramiz. Mana bu ishga tushadigan bolg'adir.
Demak, bu yerda rol o'ynaydigan ikki komponent – bosim va vaqt.
Va agar biz hozir bu yerda mixga ta'sirni o'lsak, bir soniyaning bir qismida taxminan 800 kilogramm bo'ladi.
Shunday qilib, cho'qqi qiymat 800 kilogramm deb aytish mumkin.
Ammo agar biz hozir o'rtacha qiymatni olib, shu yerda ham mavjud bo'lgan alohida zarbalarning orasidagi tanaffuslarni
ham o'rtacha hisoblasak, unda maksimal 2 kilogrammga yetamiz.
Demak, agar hozir bog'lanishni o'rnatib, o'lchov texnologiyasiga nazar solsangiz – aytganimdek, masalan, 5G yoki
hatto tez Wi-Fi ning tanaga ta'sirini faqat eng zamonaviy uskuna yordamida o'lchashimiz mumkin.
Va mening savolim shuki, sirpanib tushganda bosh barmoqqa qaysi ko'rsatkich zarar
yetkazadi: maksimal qiymatmi yoki o'rtacha qiymatmi?
Demak, agar bosh barmog'ingizni 2 kilogramm bosim bilan bosib tursangiz, barmog'ingiz bunga e'tibor bermaydi.
Ammo 800 kilogramm bosim ostida u juda ko'k tusga kiradi.
Va ma'naviy ma'noda, elektromagnit ifloslanishiga kelsak, bu yerda ham o'rtacha qiymat
emas, balki maksimal qiymat muammo ekanligi aniq.
Keling, Federal Parlamentga va so'nggi yillarda u yerda nima bo'layotganiga nazar solamiz.
2016 yil dekabrida Maslahatchilar palatasi limitni oshirishga "yo'q" dedi.
Va chegaraviy qiymatning bu oshishi mobil aloqa sanoati uchun muhim edi, chunki agar ular to'g'ri
hisoblaganida, hozirgi chegaraviy qiymatlar bilan 5G endi imkonsiz bo'lib qolishini anglashardi.
Hatto o'rtacha qiymat bilan biroz firibgarlik qilsangiz ham.
2018 yilda Lordlar palatasi yana ta'kidladi: "Yo'q, chegaraviy qiymatni oshirish bo'lmaydi." Shunday qilib,
uni birozgina oshirishga qayta-qayta urinishlar bo'ldimi?
2020 yil aprelida Federal Kengash o'zi chegaralarni yumshatmoqchi emasligini bildirdi.
2020 yil iyul oyida aholining 85 foizi cheklovlarning yumshatilishini istamagan.
2021 yil fevral oyida FOEN dastlab 5Gni amalga oshirish uchun ijro etish bo'yicha tavsiya beradi.
Va u keyin 2021 yil dekabrida Federal Kengash tomonidan qonuniylashtiriladi.
Va bu hiyla-nayishli o'rtacha hisoblash tufayli o'n baravar kuchliroq uzatuvchilarni ishga tushirishga imkon beradi.
Demak, 5G bilan nurlanish ikki yarimdan o'nga qadar ko'payishi mumkin.
Xo'p, endi men bosh barmog'imga qaytayapman.
Agar bosh barmog'ingizni 2 kilogramm kuch bilan bosib tursangiz, u 20 kilogramm kuch bilan biroz kuchliroq bo'ladi.
Demak, aslida shunday bo'ladi. Va ularga shuningdek 6 daqiqalik o'rtachani olishga ham ruxsat beriladi.
Shunday qilib, siz 6 daqiqa davomida o'lchab, keyin hamma narsa o'rtacha hisoblanadi.
Men keyinroq bu kislota sinoviga qaytaman.
Bu mixning 2 kilogramm kuch bilan bosilganini anglatadi. Bu esa albatta mumkin emas.
Federal Kengash keyin izohlaydi: "Ushbu o'zgartirish NIS qoidalarida belgilangan cheklovlarni yumshatmaydi."
Shunday qilib, ehtiyot choralarini ko'rgan holda sog'liqni saqlash ta'minlanadi. Bu to'g'ri emas.
Texnik va biologik nuqtai nazardan bu mutlaqo yolg'on.
Karl Fridrix fon Vaytsakerning iqtibosi bu yerda yaxshi mos keladi:
Fizik dunyoqarashi o'z da'volarida emas, balki tavsiyalarida xato qiladi.
U ilm-fan sohasidagi hamkasblari haqida shunday dedi: hamma biladi, siz nimadir tadqiq qilasiz va
ochib bo'lmaydigan narsalar oddiygina chetga suriladi.
Va afsuski, bu bugungi kunda ilm-fanda keng tarqalgan amaliyotdir.
Bu, menimcha, Myunxen yaqinidagi nemis o'rta maktabi o'quvchisini shunday deyishga undadi:
"Yaxshi, biz o'z tadqiqotimizni o'zimiz qilamiz."
Agar fan o'zini shu tarzda buzilishga yo'l qo'ysa, unda biz buni o'zimiz qilamiz.
Ular qorong'i maydon mikroskopini ijaraga olib, quloqdan qon olish orqali keyingi namunalarga olishdi. Har doim bir xil joydan.
Fan shuni anglatadiki, uni har doim takrorlash imkoni bo'lishi kerak, shuning uchun aniq qoida o'rnatishingiz lozim.
Va ular savol berishdi: mobil telefon qo'ng'irog'ining qanday ta'siri bor?
Bu yerda biz qorong'i maydon tasvirini ko'ramiz. Qizil qon trombositlarini ko'rishimiz mumkin, ular aslida
mobil telefon ishlatilishidan oldin juda erkin bo'lgan.
Va qisqa mobil telefon suhbatidan so'ng, bu yoshlarning qoni o'zgardi.
Faqat ikki daqiqalik mobil telefon qo'ng'irog'i va qon allaqachon boshqacha bo'lib qoldi.
Va hayratlanarli jihati shundaki, faqat qulog'iga mobil telefonni bosib turgan odamning qoni emas, balki ikki
metr narida turgan boshqa kishining ham qoni tekshirildi va uning ham qoni yopishqoq chiqdi.
Demak, bu faqat masofa emas, balki shunchaki signal qonning bunday pul rulonchalari hosil bo'lishiga sabab bo'lgan.
Va bu sodir bo'lganda, butun tanamiz yomonroq oziqlanadi va tobora jiddiyroq muammolar paydo bo'ladi.
Bu shuni anglatadiki, biz haqiqatan ham termik chegaraga bora olmaymiz.
Bu yerda odatiy limit qiymatlarning qanday ifodalanganiga oid izohni ko'ramiz.
15 daqiqalik telefon qo'ng'irog'idan so'ng, men bilganimcha, tana harorati 2 darajadan ortiq ko'tarilmasligi kerak.
Bu termografik tasvir bo'lib, bu narsani aniq ko'rsatadi.
Shunday qilib, butun narsa haddan tashqari qizib ketayotganini tekshirish uchun limit qiymatlaridan foydalanasiz.
Va agar biz hozir bu tadqiqotga, ya'ni Yoshlar tadqiqotiga chap tomonda qaytsak, mobil telefon qo'ng'irog'i
hali bo'lib o'tmagan, shuning uchun qon hali ham yaxshi.
Va uch daqiqalik telefon qo'ng'irog'idan so'ng, sizda mana bu pul rulonlari qoladi.
Va bu nafaqat mobil telefonni qulog'iga tutib turgan kishi uchun, balki atrofdagilar uchun ham.
Tananing ishini buzish uchun shunchalik kuchli signal kerak emas. Bu ogohlantiruvchi.
Shu sababli 2011 yilda JSST mobil telefon nurlanishini ehtimoliy rak keltirib chiqaruvchi omil deb tasniflagan.
Bu pestitsidlar, DDT, xloroform va og'ir metallar bilan bir xil xavf darajasidir.
Shunday ekan, agar sinfxonalarga yoki maktablarga Wi-Fi o'rnatsangiz, biologiya darslarida ularni DDT yoki
pestitsidlar bilan ishlashga ham majbur qilishingiz mumkin.
Bu solishtirish mumkin. Va buni men emas, JSST aytmoqda. Chunki xavf darajasi bir xil.
Chegaralar nimani himoya qiladi? Bu savol. Keyingi savol.
Men buni juda oddiy chizma bilan ko'rsatishga harakat qildim.
Bu har doim faqat qisqa muddatli yukdir.
Shunday qilib, termal ta'sirlar natijasida hujayralar taxminan bir-ikki daraja isitilishi mumkin.
Bu yuqori isitma keltirib chiqarmaydi, shuning uchun bardosh berish mumkin.
Ammo uzoq muddatli ta'sir nimani anglatishi shunga kiritilmagan.
Ular termik bo'lmagan ta'sirlar deb ataladi. Va aynan ular noqulaylikka sabab bo'ladi.
Aynan shular biologik muvozanatni buzadi. Muammo shunda.
O'lchash aniqlik beradi; bu jarayonning muhim qismi. Bu juda hayajonli.
Shunday qilib, oddiy o'lchov asboblarim bilan uy bo'ylab yurganimda, ayniqsa yotoqlarga qaraganimda va qo'shni
xonada Wi-Fi marshrutizator turgan bo'lsa, devor orqali kvadrat metriga 1000 mikrovatgacha osonlikcha yetib keladi.
Bu sahifadagi quvvat zichligi.
Agar hozir qurilish biologlariga qarasak, ular bu uzoq vaqtdan beri juda katta yuk bo'lib kelganini aytishadi.
Atrof-muhit sog'ligi bo'yicha mutaxassislar bilan birga ular tanaga hali qabul qilinishi mumkin
bo'lgan miqdor va haddan tashqari miqdorni o'rgandilar.
Va biz ko'rdikki, kvadrat metrga 100 mikrovatdan ortiq bo'lsa, bu allaqachon juda ko'p.
Demak, agar qo'shnining ofisi bolalar xonasining boshqa tomonida bo'lsa, u shunday ko'rinadi.
Qonun kvadrat metrga 60 000 mikrovatgacha ruxsat etadi.
Agar men hozir bu qurilmani ishlatsam , men hozir 1 000 dan ancha oshib ketdim.
Bu hali ham nisbatan yumshoq; agar men u yerga chiqsam, men yanada ko'proq ochiq qolardim.
Demak, bu xonada biz juda tezda kvadrat metrga 100 mikrovatdan oshib ketamiz.
Va bu, albatta, yotoq joyi uchun, ya'ni uzoq muddatli qolish uchun muhim bo'lgan ro'yxat.
Hozirda men siz haqingizda hech qanday xavotirga ega emasman, shuningdek, bu qurilma
menga ham hech qanday xavotir tug'dirmaydi.
Menda biroz bosh og'rig'i bo'lishi mumkin, lekin u o'tib ketadi.
Agar men tanamni doimiy ravishda bu ta'sirga duchor qilmasam, unda hech qanday muammo bo'lmasligi kerak.
Va endi biz so'raymiz: bu chegaralar qanday aniqlanadi?
Va keyin emissiya chegaralari bor, masalan, bu 9 millionga ega bo'lgan ish joylariga tegishli.
Shuning uchun ularga buni qilishga ruxsat beriladi.
Va chegaralar shunday deyiladigan "ICNIRP" (Xalqaro noionizlovchi nurlanishdan himoya qilish komissiyasi) tomonidan belgilanadi.
So'ngra JSST bu ma'lumotni turli hukumat idoralariga uzatadi, ular esa uni tekshirmasdan qabul qiladilar jumladan sudlar.
Va qiziqarli tomoni shundaki, bu xususiy uyushma.
Biz shunchaki u yerga kirib bora olmaymiz. Sizni taklif qilishlari kerak, va ayniqsa mobil telefon sanoati bilan
yaqin aloqalaringiz bo'lsa, taklif olish ehtimolingiz yuqori. Masalan, bizning shveysariyalik hamkasbimiz Martin Röösli kabi.
Va bu chegaralar keyin oddiygina qabul qilinadi.
Bu aslida ralli klubi yoki motor poyga klubiga o'xshaydi, ularga aholi punktlarida eng yuqori tezlik chegarasini
belgilashga ruxsat berilgan. Bu uning qisqa versiyasi.
Demak, Shveytsariyadagi cheklovlar ham ICNIRPga asoslangan.
Aholi 5–6 volt/metrga teng.
Bu bizga kvadrat metrga 60 000 mikrovatta beradi, ish stansiyalari uchun esa kvadrat metrga 9 000 000 mikrovatta beradi.
Va ular keyin bu 5G uchun yetarli emasligini aniqlagach, aholi soni uchun koeffitsientni 15 barobar oshirishdi.
Bu shunchaki oddiy arifmetika. Tadqiqot vaziyatiga chin dildan e'tibor bermasdan.
Aslida aynan shu ICNIRP assotsiatsiyasi bilan sodir bo'lmoqda.
2000 yilda Shveytsariya Federal Sudi allaqachon chegaraviy qiymatlar tibbiy jihatdan emas, balki iqtisodiy samaradorlik va
texnik imkoniyatlar asosida belgilanishi kerakligini ta'kidlagan.
Demak, mobil telefon sanoatining aytayotganlari Wi-Fi tufayli to'rt bola vaqt o'tishi bilan saraton
kasalligiga chalinadimi-yo'qmi, degan savoldan ham muhimroqdir.
Va Bern ma'muriy sudi bir qadam oldinga bordi.
Aholining nol xavfsizlikka huquqi yo'q.
Cheklov qiymatlari faqat zararni maqbul chegaralar ichida saqlash uchun xizmat qiladi.
Shunday qilib, o'zingizning bosh og'rig'ingiz maqbul chegaradir.
Qancha saraton holatlari qabul qilinishi yoki qabul qilinmasligi bu yerda ko'rsatilmagan.
Har bir kishi bunga duch kelavermaydiganini tushunish muhim. Bu juda muhim.
Tibbiyotda biz bufer sig'imi deb ataladigan narsa haqida gapiramiz. Har bir organizm muammoni buferlay oladi.
Men hozir elektrosmogni tomchi shaklida tayyorlayapman. Va yaxshi sog'likka ega yoki yuqori bufer sig'imiga
ega bo'lgan har kim buning muammo emasligini aytadi.
Endi esa men 30 yildan ortiq vaqtdan beri qo'llab kelayotgan o'lchov amaliyotimni keltiraman.
Men hech qachon muammo bo'lmaganimni aytgan ko'plab odamlar bilan uchrashganman.
Va keyin, oyma-oy, men uni qo'limda ushlab turolmayman, kvartiradagi Wi-Fi'ga
chidab bo'lmayapti. Nima bo'lganini bilmayman.
Tibbiy nuqtai nazardan uning bufer sig'imi tugagan.
Va qiziq tomoni shundaki, simptomlar faqat bufer sig'imi tugagach yoki barrel to'lib toshishga yaqin bo'lganda paydo bo'ladi.
Men odamlarni 4 ta A qoidasidan foydalanib yo'naltiraman. Birinchi A o'chirishni anglatadi.
Wi-Fi tarmog'i uzluksiz uzatadi. Agar uni o'chirib bo'lmasa, u turar-joy binosida yoki maktabda joyi yo'q. Bu mening fikrim.
Masofa ikkinchi masala. Men shu o'qituvchi va maktab direktori bilan aynan shuni tashabbus qilishga
harakat qildim: Wi-Fi'ni uzoqda joylashtirish kerak.
Bu bitta imkoniyat, bu biroz yengillik beradi. Uzoq muddatda bu yetarlimi, deyish qiyin.
Qalqish/so'rib olish keyin uchinchi A bo'ladi. Mana shu yerda u qimmatga tushadi.
Shunday qilib, uyni himoya qilish xarajatlari tezda 50 000 dan 100 000 gacha Shveytsariya franki oralig'ida bo'lishi mumkin.
Agar tashqi tomonni himoya qatlami bilan bo'yab, ustiga yana bir qatlam bo'yoq surtsangiz, butun ish
professional tarzda astarlanadi. Derazalarni qandaydir qilib himoya qilish ham biroz xarajat talab qiladi.
Va to'rtinchi A – bu bufer sig'imi saqlanib qolishi va kamaymasligi uchun jismoniy qarshilikni oshirishdir. Bu muhim.
Va qisqasi, siz uchun biz hammamiz bir paytlar bolani tebranishga itarganmiz.
Va biz payqaganimiz shuki, boshida ko'p kuch kerak bo'ladi, lekin keyin eng kichik turtki ham yetarli bo'ladi.
Va aynan shu elektrosmog bilan sodir bo'ladi.
Boshida kuchli ta'sir bo'ladi. Elektrosezitiv bo'lib qolgan barcha odamlardan eshitishimcha, ular uzoq
vaqt davomida kuchli antennalarga juda yaqin bo'lishgan.
Bu Wi-Fi bo'lsin, mobil telefon mastlari yoki sizning o'zingizning mobil telefoningiz bo'lsin.
Agar signal juda kuchli va uzoq davom etsa, bu begona signal sizning organizmingizga chuqur singdiriladi va keyin eng kichik
signal ham yetarli bo'ladi. Keyin zaif impuls kifoya qiladi.
Bularning barchasi nimaga erishishi mumkin... Bir paytlar men elektrosmog haqida kitob yozgandim. U bestseller
bo'lmagan, buni ayta olaman, lekin u men uchun muhim edi.
O'sha paytda men tadqiqotlarni, hech bo'lmaganda qisqa mazmunda, tushunishga harakat qildim
va ularning barchasini bitta rasmga jamladim.
Va aynan shu halokatli jihatidir. U har bir kishini zaif tomonidan uradi.
Agar hammada bir xil bosh og'rig'i yoki bir xil o'simta bo'lganida, u allaqachon yo'qolgan bo'lardi.
Ammo har bir kishining zaif tomoni turlicha bo'lgani uchun, buni ilmiy jihatdan isbotlash oson emas. Afsuski, holat shunday.
Va bosh og'rig'idan, aqliy to'siqlardan, ish unumdorligining pasayishidan, diqqat muammolaridan allergiyagacha, neyrodermatit,
mushak to'qimasi, to'qimalarning kislotali ortiqchiligi, ko'chib yuruvchi og'riq, yumshoq to'qimalar revmatizmi yoki
kardiovaskulyar aritmiya, yurak xuruji – men buni ixtiro qilmaganman, bu shunchaki elektromagnit smog
ta'sirida yuzaga kelgan yoki keskin yomonlashgan holatlarni tadqiqotlar ko'rsatgan xulosalarning qisqacha bayoni.
Nega biz o'zimizga shunday qilayapmiz? Nega har yili sog'liqni sug'urtasi bo'yicha to'lovlarimiz shunchalik keskin oshadi?
Shuning uchun menimcha, bu kesishgan bog'lanishni ko'rib chiqish muhim.
Buni Elektrosmog-Report uchun ishlagan va 30 yil davomida bir tadqiqotdan keyin boshqasini ko'rib chiqib, tushunishga harakat
qilgan Isabel Vilke ismli ayol amalga oshirdi. Biologiya bo'yicha diplomga ega biolog sifatida u bunga zarur
biologik bilimlarga ham ega edi va hammasini umumlashtirdi.
180 nafar shifokor va olim uning o'tkazgan tadqiqotidan shunchalik ta'sirlandiki, bu umumiy ko'rinish tadqiqoti hisoblanadi.
U o'zi tadqiqot olib bormadi, u faqat tadqiqotlarni tahlil qildi va baholadi.
Keyin sen angladingki, ha, sen bunga haqiqatan ham javob berishing kerak.
Va shuncha ko'p shifokorlar uni imzolagach, ular: "Ey, biz buni yaqindan ko'rib chiqishimiz kerak", deyishadi.
Biz shunchaki ko'z yumib, buni e'tiborsiz qoldirolmaymiz.
Va bu meni maktablarda yoki uyda Wi-Fi tarmoqlarini o'rnatmaslik kerakligi nuqtasiga olib keladi.
Birinchisi bolalarni himoya qilishdir.
Demak, bu yerda biz besh yoshli bolaning signali o'n yoshli bola yoki kattaga qaraganda miyaning ancha chuqur
qatlamlariga yetib borishini ko'ryapmiz. Shuning uchun bolalarni himoya qilishimiz kerak.
Nuqta. Bolalarda termal kirib borish chuqurligi kattalarga nisbatan sezilarli darajada katta.
Biz o'z tajribalarimizdan kelib chiqib, bolaning nimadan o'tayotganini taxmin qila olmaymiz.
Men bugun ikki bola bilan gaplashdim va ularga qanday ekanliklarini so'radim. Va
ular buni sezayotganlari menga aniq edi.
Agar hech kim ulardan so'ramasa, ular shunchaki buni o'z ichida qoplashga harakat qilishadi. Savol shuki, qanday narx evaziga?
Issiqliksiz hujayra o'zgarishi. Bir olim sichqonlarni har kuni 20 daqiqa davomida telefonda gaplashishga majbur qilgan.
Yo'q, ular buni mustaqil ravishda o'zlari bajarmadilar.
Ammo ular ruxsat etilgan chegaradan ancha past darajadagi radiatsiyaga duchor bo'lishdi.
Va miya bunga qanday javob berdi? Xo'sh, o'sha barcha qorong'i dog'lar o'simta boshlanishi.
Nega Wi-Fi yo'q? Bu mening kuzatganlarimga ko'ra buyrak usti bezlari haqida.
Va ehtimol ko'pchangiz buni qo'llab-quvvatlaysiz.
Wi-Fi hotspotidan keladigan 10 gertslik ritm buyrak usti bezini faollashtiradi.
Va aynan shu halokatli: dastlab sizda "vov, energiyam ko'proq" degan taassurot paydo bo'ladi. Nihoyat, yana energiyam bor.
Bu Wi-Fi muammo bo'lmasligi kerak. Menda ko'proq energiya bor. Nega sizda ko'proq energiya bor?
Chunki ko'proq adrenalin va kortizol ajralib chiqadi.
Adrenalin — bu haqiqatan ham sizga kuch beradigan kuch gormoni.
Agar sport zalida g'azabingizni chiqara olmasangiz, buning eng yaxshi yo'li bahslashishdir.
Ko'plab maktablar Wi-Fi o'rnatilgach, bolalar orasidagi agressiya darajasi keskin oshganini,
bir-birlarini tushunish esa yo'qolganini payqashdi.
Endi hech qanday muhokama yo'q, hammasi faqat qo'l bilan hal qilinadi.
Demak, bu adrenalin bilan bog'liq.
Va keyin muammo paydo bo'ladi: davomiylik.
Va Wi-Fi sotib olganingda buni sezmayapsan.
Siz ikki, uch, balki besh yildan keyin buni sezishingiz mumkin.
Agar buyrak usti bezi doimiy ravishda faollashtirilsa, u oxir-oqibat charchab qoladi. Natijada esa charchoq yuzaga keladi.
Shunday qilib, men aytardim, bu 30 yillik kuzatuvga asoslangan, har kim Wi-Fi tufayli charchab qoladi.
Demak, kechasi o'chirmaydiganlar, iltimos, bunga e'tibor bering.
Va siz buni bir haftadan keyingi haftaga qadar sezmayapsiz.
Ammo uzoq muddatda siz buyrak usti bezlaringizga shunchalik zarar yetkazasizki, natijada charchash yuzaga keladi.
Men bugungi kunda mobill telefon va Wi-Fi texnologiyalarimizga qanchalik yuqori foizda burnoutlar bog'liq
ekanini bilmayman, lekin bu foiz albatta yuqori bo'ladi.
Va shuningdek, buyrak usti bezlarida organizmning parchalanishini rag'batlantiruvchi kortizol ham mavjud.
Tananing parchalanishi shuni anglatadiki, aminokislotalar qaerdaдир parchalanyapti.
Agar bu qon tomiri bo'lsa, ha, unda qon oqishi aniq.
Ammo siz uni miyani sindirish uchun ham ishlatishingiz mumkin. Sindirish maqsad bo'lishi kerak emas.
Bu qorin atrofidagi yog' zaxiralari haqida emas, balki keyinchalik parchalanadigan muhim moddalar
haqida. Bu kortizolning uzoq muddatli vazifasidir.
Dastavval kortizol yallig'langan har qanday narsani parchalash uchun ishlatiladi. Ammo hech
narsa qolmagach, u parchalanishni davom ettiradi.
Nega Wi-Fi yo'q? Hammasi miya to'lqinlari haqida. Va bu haqiqatan ham muhim.
Faoliyat va kun vaqti bo'yicha miyadagi asosiy chastotalar o'zgaradi.
Buni elektroensefalografiya yordamida tasvirlash mumkin.
Bizda alfa deb ataladigan muhim miya to'lqini mavjud. U 8 dan 12 gertsgacha bo'lgan chastotaga to'g'ri
keladi. Bu uyg'oq holat, ammo bo'shashgan uyg'oq holatdir.
Barchasining o'rtasida Wi-Fi qurilmasidan kelayotgan 10 gertslik ritmlar bor.
Bu beta. Mana shu paytda biz faoliyatga kirishamiz. Hozir men faoliyatdaman. Hozir men albatta betadaman.
Agar men shunday davom etsam, men ham gamma holatiga erishaman. Buni miyada o'lchash mumkin.
Agar siz nimagadir ishonsangiz, unda 30 gertsdan yuqori beta fazodan gamma fazoga o'tasiz.
Ammo bu yagona narsa emas. Shuningdek, ostida theta to'lqinlari ham bo'lishi kerak. Bu 4 dan 7 gertsgacha.
Uyqu bosqichiga kirganimizda biz aynan shu fazaga o'tamiz. Va ideal holat – biz delta bosqichiga ham tushib ketganimizdir.
Delta chuqur uyqu hisoblanadi. Aynan shu delta diapazonida tananing tiklanish jarayonlari sodir bo'ladi.
Agar biz hozir kechasi doim yonimizda 10 gertsli ritm bo'lsa, miyaning theta va delta holatlariga o'tishini oldini olamiz.
Biz tananing o'zini tiklashini va ichida shifo topishini oldini olamiz.
Va bu narsani men ikki kun oldin Diagnose Funk'da topdim. U meni butunlay maftun etdi.
Ochiq rejalashtirilgan ofisda ishlayotganda va undan keyin bosh og'rig'ini o'zi tashxislagan bemor, ya'ni Wi-Fi va
ehtimol ichki mobil telefon antennasi mavjud bo'lgan ofisda.
Bu yerda biz 10 gertslik ritmni tasvirladik. Va siz miya to'lqinlari naqshlarida bu 10 gertslik
ritmlar mavjud bo'lganini ko'rishingiz mumkin.
Mana boshida ham shuni aytgan edim. Menga esa bu stroboskopik chaqnash, ya'ni 10 gerts bilan ko'zimga tushgandek bo'ldi.
Miya bu chastotani qabul qiladi. Va u bu chastotani o'rganadi.
Biroq, miya neyroplastiklikka ega. Bu, agar biz barcha miya to'lqinlari naqshlarini boshdan
kechira olsak, umrboqiy o'rganishni anglatadi.
Agar biz endi bizni shu alfa miya to'lqinlariga majbur qiladigan va boshqalarni shunchaki ortda qoldiradigan
qurilma o'rnatadigan bo'lsak, muammo yuzaga kelishi muqarrar.
Va meni hayratga solgani shuki, bu o'lchov oxirgi ta'sirlanishdan 30 soat o'tib olingan.
Menga bu deyarli imkonsiz, agar u elektr sezgir bo'lib qolmagan bo'lsa.
Keyin u ham Wi-Fi signallarini qabul qila boshlaydi, xuddi men tebranish bilan ko'rsatganimdek. Agar tebranishni faqat kichik
barmog'ingiz bilan qo'yib yuborsangiz, u atrofdagi Wi-Fi signallarini qabul qilib, ochiq reja
asosidagi ofisidagi kuchli Wi-Fi signalini qabul qilmaydi.
Shunda u ritmini yo'qotmaydi.
Va ularning miya to'lqinlari chastotalari ro'yxatini tuzganingizda, eng avvalo 10
gertsni ko'ramiz. Aynan shuni Wi-Fi qilgan.
Ammo miya butun spektrni aks ettirishi kerak. Agar biz sog'lom bo'lib qolishni istasak, bunga muhtojmiz.
Uzoq muddatda WLAN hamma uchun noqulaylik tug'diradi, ya'ni muammo yuzaga kelishi muqarrar. Bu mantiqiy oqibatdir.
Nega Wi-Fi yo'q? Hammasi tabiiy chastota haqida.
Mobil aloqa bo'lsin yoki Wi-Fi, agar tashqi chastota bo'lsa, aralashuv yuzaga kelishi
faqat vaqt, kuch va antennaga yaqinlik masalasi.
Va keyin bizda ochiq rejalashtirilgan ofisdagi bu ayolga o'xshash bir rasm bo'ladi. Va keyin qiyinchiliklar boshlanadi.
Va endi men rasmiy ravishda so'rayapman: o'zingizning kompyuteringiz yoki noutbukingizni olib
kelmaslikka arziydimi? Faqatgina amaliyroq bo'lgani uchunmi?
Bu yerga tushib qolganingizdan so'ng, tanangizni yana muvozanatga qaytarish uchun ancha ko'p vaqt ketadi.
Xo'p. Sog'liq – bu o'z toningizni saqlashdir. Va o'z toningizni saqlash degani, biz hammamiz miya to'lqinlarimizni ishga solamiz.
Shuning uchun men bu haqda batafsil to'xtalishga hojat yo'q deb o'ylayman.
Raqamli demensiya, ya'ni mobil telefonga qaramlik bo'yicha ko'plab tadqiqotlar mavjud.
Men yaqinda rejalashtirilgan, ammo bolalar mobil telefonlarini topshirishlari kerak bo'lganda juda xafa bo'lib ketgani
uchun bekor qilingan detoks dasturi haqidagi hisobotni o'qidim.
Bu eng yuqori darajadagi qaramlikdir. Va bunday hollarda metadon yetarli bo'lmaydi.
Vaqt jihatidan qanday ketayotganimni ko'rishingiz mumkin. Bu juda yaxshi ketmoqda.
Nega Wi-Fi yo'q? Bu Pandora qutisi.
Bu meni juda hayratga soldi. Google va Facebook'da ishlaydigan barcha ota-onalar o'zlari ishlab chiqqan
mahsulotlardan farzandlarining foydalanishiga ruxsat bermaydilar. Faqat buni tasavvur qiling.
O'g'il onasiga kelib: "Men ham mobil telefon xohlayman." "Yo'q, buni dadam qilgan."
Senga bu berilmaydi. Bu juda xavfli.
Bu qiziq. Ular nima uchun shunday qilishlarini bilishadi.
Silicon vodiysidagi bolalarga ko'p hollarda 18 yoshga to'lguncha mobil telefon olish yoki ekranning oldida
o'tirishga ruxsat berilmaydi. Men buni oxirgi maqolada ko'rdim.
Nega Wi-Fi yo'q? Keling, ogohlantirishlarga nazar solaylik.
Bu Telekomdan, Speedport marshrutizatorining "Xavfsizlik ma'lumotlari va ma'lumotlar xavfsizligi" bo'limidan:
Sizning Speedportingiz, ya'ni Wi-Fi marshrutizatoringizning integratsiyalashgan antennalari, masalan, Wi-Fi'ingizni
ta'minlash uchun radio signallarini uzatadi va qabul qiladi.
Elektromagnit maydonlarga ta'sirni minimallashtirish uchun Speedportni yotoqxona, bolalar xonalari va
yashash xonalari yaqinida joylashtirishdan saqlaning.
Demak, aslida u yerda, endi o'zingizga buni qilishga ruxsat berishingiz mumkin.
Nega Wi-Fi yo'q? Nazorat, boshqaruv.
Bu Kla.TV tomonidan taqdim etilgan hissa. Afsuski, u juda xiralashgan.
Bu xonada bo'lgan odamlar bo'lib, ular Wi-Fi uzatish signali asosida matematik usulda aniqlangan.
WLAN nafaqat xonani skanerlab unda nima borligini aniqlashga, balki xonada harakatlanayotgan
jismlarning harakatlarini kuzatishga ham imkon beradi.
Siz buni o'qishingiz va keyin kompyuter dasturi yordamida ko'rinadigan qilib o'zgartirishingiz mumkin.
Bu televideniyada odatdagidek ko'rib odatlangan tasvir emas, balki kompyuter texnologiyasi yordamida yaratilishi kerak.
Bu hissa ikki amerikalik universitetdan edi.
Yaqinda bir nemis universiteti xonada 200 kishini sun'iy intellekt yordamida siljitib, ularning deyarli 100%
ni aniqlik bilan taniy oldi. Faqat buni tasavvur qiling.
Ha, albatta, buni LEDlar bilan ham amalga oshirish mumkin.
Demak, bizda aks ettirilgan nurlanish bor, uni kompyuter dasturi yordamida tahlil qilish mumkin.
Sun'iy intellekt yordamida ularning birga uxlayotganini yoki qandaydir tarzda janjallashayotganini aniq
aniqlash mumkin. Buni Wi-Fi signali orqali o'qish mumkin.
Menimcha, ular hali bu ishni hamma joyda keng qo'llashmayapti, lekin agar siz davlat nazarida ayniqsa mashhur
bo'lmagan odamga aylansangiz, ular sizni nazorat qilish yo'llarini izlashlari ehtimoli ancha yuqori bo'ladi.
Va erta yoki kech, bu kengaytiriladi.
Neyroz ustidan nazorat aslida anchadan beri mavjud.
Nega Wi-Fi yo'q? Chunki boshqa alternativalar mavjud.
Va eng yaxshi alternativalardan biri kabel tarmog'idir.
Bu shunchaki uni sim bilan ulashimiz kerakligini anglatadi. Bu shunchalik yomonmi?
Menimcha, bu hatto bolaga ham yaxshi. Bu ongli harakat.
Men hozir buni o'rnatib, dunyo bilan bog'lanmoqdaman.
Shunday qilib, Ethernet kabellari deb ataladigan kabel tarmog'i eng sodda variant bo'ladi.
Endi LiFi texnologiyasidan foydalanadigan texnologiyalar ham mavjud. Bu simsiz
yorug'lik ulanishi. Uning turli versiyalari mavjud.
LEDli turlari ham bor, lekin infraqizil turlari ham mavjud.
Masalan, uni xonadagi lampada o'rnatib qo'yishingiz mumkin. Qurolingiz yonida esa qabul qiluvchi-uzatgich ham mavjud.
Va keyin u yorug'lik orqali uzatiladi. Bu elektromagnit smog bilan odatda qiladigan ishlarimizga qaraganda
biologik jihatdan kamroq zararli bo'lishi kafolatlangan.
Infraqizil nur, mening fikrimcha, albatta eng sodda variant. Uni allaqachon buyurtma
qilishingiz mumkin bo'lgan kompaniyalar mavjud.
Ha, boshqalar o'chadi. Nega ular o'chadi? Men faqat bir lahza olaman.
Bavariya shtati parlamenti 2007 yilda maktablarga Wi-Fi ishlatmaslikni maslahat
bergan edi. Ular simli tarmoqlarni xohlashadi.
Buning maqsadi nurlanish tufayli yuzaga kelishi mumkin bo'lgan har qanday sog'liq xavfini bartaraf etishdir.
Demak, biz bilamizki, bu xavfli. Shuning uchun biz xavfni bartaraf etmoqchimiz. Bu aslida mantiqiy.
Boshqalar o'chib qoldi, Parij, aynan shunday bo'ldi 2007 yilda.
Ular barcha kutubxonalarni Wi-Fi bilan jihozladilar. Keyin xodimlarning 40 foizi bosh og'rig'idan shikoyat qildi.
Va ular bu sharoitlarda ishlashni xohlamayaptilar. Keyin Wi-Fi tarmoqlari o'chirilgan edi.
Va keyin batafsil tadqiqotlar mavjud bo'lguncha kutishga qaror qilindi. Bugun ular qanday kiritilganini bilmayman.
Hayfa o'zi bir misol: Hayfa meri Yona Yahav shunday dedi: "Bolalarimiz haqida shubha
paydo bo'lsa, endi hech qanday shubha qolmaydi."
Hey, bu jumlani eslab qol. Bu butun muhokamani ajoyib tarzda yakunlaydi: maktablarda Wi-Fi bo'lsinmi yoki yo'qmi?
Bern shahri esa nima qilmoqda? 2017 yilda u barcha 88 maktabni Wi-Fi bilan jihozlash uchun
2,5 million funt sterling miqdorida qarz oldi.
Men qiziqaman, kimda jur'at bo'ladi bu maktablarni tekshirib, 2017 yilda Wi-Fi tarmoqlari
yoqilganidan beri nimalar o'zgarganini aniqlashga?
Ha, men asta-sekin yakuniga yetib boryapman. Biz miyamiz ikki dunyo orasida bo'lgan dunyoda yashayapmiz.
Va savol shuki, biz kelajakda qanday rivojlanishni xohlaymiz.
Tabiiy evolyutsiya hozirgacha hamma narsani yaxshi uddaladi. Endi esa bizda texnik chastotalar va sun'iy intellekt bor.
Va savol shuki: Ha, bu narsalar bilan bizning bo'lishimizda, biologiyamizda nimalar o'zgaradi?
Raqamli avlodga mansublar va raqamli demensiya – qaramlik xavfi shunday bo'lganda biz aynan shu bilan yuzlashmoqdamiz.
Kam sinovdan o'tadigan miya o'z qobiliyati va ijodkorligini yo'qotadi, shuning uchun bu muhimdir.
Va menimcha, biz o'zimizdan keyingi avlodlarga Yerni qanday topshirishimiz kerakligini o'zimizdan so'rashimiz lozim.
Amerika tub aholisi shiorga ega edi: har bir qaror yetti avlod uchun o'lchanishi kerak. Bu
yetti avloddan keyin ham ma'noga ega bo'ladimi?
Wi-Fi ni shunchalik targ'ib qiladigan odamlardan qaysilari buni o'ylaydi?
Maktab binolarida Wi-Fi bo'lsa, biz yetti avlod davomida omon qololamizmi?
Bu haqiqiy savol! Taqdimot qayta o'ylashga undaydigan yetarli faktlarni berdi.
Maktablarda hech qanday jiddiy qiyinchiliksiz amalga oshirilishi mumkin bo'lgan yechimlar mavjud.
Bu yana bir savolni tug'diradi: maktablar bolalarning farovonligini moliyaviy manfaatlardan ustun qo'yishga tayyormi?
Ota-onalar va o'qituvchilar mahalliy maktab ma'muriyati va maktab hokimiyat organlarini voqeliklar haqida xabardor
qilishga va ularni chora ko'rishga undashga chaqiriladi!