Müdafiə, müqavimət və güc demək olar ki, həmişə yalnız zorakılıq kontekstində nəzərdən keçirilmişdir.
Ən azı xüsusilə amansız avtokratlara və vicdansız diktatorlara qarşı müqavimət məsələsində demək olar ki, yekdil
razılıq var ki, zorakılıq yalnız əks-zorakılıqla aradan qaldırıla bilər, müharibə sülh gətirir və s.
Ən azı 2022-ci ilin fevralında o vaxtkı kansler Olaf Şoltsun Almaniya Bundestagu-nda elan etdiyi "dönüm
nöqtəsindən" bəri diskursun hərbi arqumentlərə doğru kəskin daralması baş verib – və bu yalnız Almaniyada deyil.
Artıq hərbi gücün ümumiyyətlə istifadə olunub-olunmaması barədə heç bir müzakirə yoxdur, indi yalnız neçə silah
tədarük edilməli, hansı növ silahlar, bu tədarükün nə vaxt həyata keçirilməsi və s. barədə danışılır.
Pasisifistlər "qarışıq pasifistlər" kimi təhqir olunur və ya sadəlövh və dünyadan xəbərsiz kimi lağa qoyulurlar.
Diplomatiya ikincili sayılır və qeyri-zorakı hərəkətlər diskreditasiya olunur.
Bu, adətən "özünümüdafiə hüququ" (BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsi) adı ilə əsaslandırılır, hansı ki,
məsələn, Ukrayna və ya İsrail bu hüquqa malikdir.
Təbii ki, hər bir dövlətin bu hüququ var.
Lakin özünümüdafiə ən effektiv üsulla həyata keçirilməlidir.
Çox adam hərbi müdafiəni əvvəldən müdafiənin ən təsirli forması hesab edir.
Amma onlar həqiqətən haqlıdırmı? Kütləvi informasiya vasitələrinin – sanki hərbi tərəfdarların sözçüsünə
çevrilən – inandırmağa çalışdığı kimi, müharibəyə, zorakılığa və silah tədarükünə həqiqətən heç bir alternativ yoxdurmu?
Müdafiə effektiv olması üçün həmişə hərbi olmalıdırmı?
Yoxsa eyni dərəcədə effektiv və ya hətta daha uğurlu ola biləcək alternativ mülki müdafiə formaları varmı?
Və yan təsir kimi bütün şəhərlərin və geniş torpaq sahələrinin məhv edilməsinin qarşısını alıb
insan itkilərinin sayını kəskin şəkildə azaldır?
Bir şey əmindir: müharibələr tez-tez nəzərdə tutulan məqsədlərinə çatmadan dəhşətli dağıntılara və qan tökülüşünə səbəb olub.
Middletondakı Vesliyan Universitetindən Erica Chenoweth, ABŞ – terrorizm məsələləri üzrə tanınmış ekspert – və onun həmkarı
Maria J. Stephan 1900–2006-cı illər arasında öz müqəddəratını təyinetmə hüququ, siyasi liderlərin hakimiyyətdən
uzaqlaşdırılması və ya hərbi işğalçı qüvvələrin qovulması ilə bağlı bütün məlum münaqişələri araşdırıblar.
Bunlardan 218-i silahlanmış, 105-i isə zorakılıqsız idi.
Onun tədqiqatı 2011-ci ildə "Niyə vətəndaş müqaviməti işləyir. Qeyri-zorakı münaqişənin strateji məntiqi" adı ilə nəşr olunub
və indi alman dilində də mövcuddur ("Vətəndaş müqavimətinin niyə işlədiyi – Qeyri-zorakı münaqişənin strateji məntiqi").
Tədqiqat işğal olunmuş ərazilərin geri alınmasının, işğala qarşı müqavimətin, diktatorluqların, repressiv rejimlərin və populyar
olmayan hökumətlərin devrilməsinin qeyri-zorakı, yoxsa zorakı müqavimətlə daha uğurlu olub-olmadığını
araşdırmaqla tədqiqatlarda yaranan boşluğu doldurdu.
Beləliklə, bu tədqiqat beynəlxalq səviyyədə qabaqcıl bir nailiyyət idi və ümumi şübhələrin əsassız olduğunu ortaya qoydu.
Nəticə etibarilə, tədqiqat açıq-aydın göstərdi ki, qeyri-zorakı müqavimət formaları silahlı müqavimətə nisbətən
demək olar ki, iki dəfə daha uğurlu idi – həm Avropada, həm Amerikada, həm Asiyada, həm də Afrikada.
2000–2006-cı illər arasında qeyri-zorakı tədbirlər silahlı üsyanlardan beş dəfə daha uğurlu olub.
Müəlliflər bildirirlər: "...xüsusilə rejimin dəyişdirilməsinə və ya xarici işğaldan azad olunmasına yönəlmiş kampaniyalarda
qeyri-zorakı müqavimət açıq-aydın daha üstünüdür" .
Bu tapıntılar bu günə qədər təkzib edilməyib, çünki onlar geniş məlumatlara və hərtərəfli elmi təhlilə
əsaslanır. Bu isə aydın nəticələrə gətirib çıxardı.
Tədqiqatın müəlliflərinə görə, qeyri-zorakı müqavimətin uğur gətirəcəyinə heç bir zəmanət yoxdur.
Lakin zorakı hərəkətlər halında uğur faizi 22 faizlə əhəmiyyətli dərəcədə aşağı idi, qeyri-zorakı
müqavimət isə halların 50 faizindən çoxunda uğurlu olmuşdur.
Maraqlı detal: hətta genişmiqyaslı qeyri-zorakı müqaviməti zorakı qanadlarla birləşdirən hibrid hərəkat formaları
belə, tamamilə qeyri-zorakı kampaniyalardan daha az uğurludur.
Şiddəti qeyri-şiddətli hərəkətlərlə qarışdırmaq uğura gətirib çıxarmır.
Tədqiqatın müəllifləri kampaniyanı fəaliyyətlərin pik nöqtəsindən sonra bir il ərzində məqsədlərinin 100
faizinin yerinə yetirilməsi halında uğurlu hesab edirdilər.
Tədqiqata görə, uğurlu qeyri-zorakı kampaniyalara İran İnqilabı (1977–1979) və Filippin
Xalq Gücünə Hərəkatı (1983–1986) daxildir.
2005-ci ildə davamlı və sistemli qeyri-zorakı fəaliyyət Livandakı xarici işğala son qoydu .
"Şərqi Timorda," müəlliflərə görə, "qeyri-zorakı müqavimət hərəkatı İndoneziya qoşunlarının Şərqi
Timordan uğurla çıxarılmasına və ilhaq edilmiş ərazi üçün müstəqilliyə nail olunmasına kömək etdi."
Qeyri-zorakı müqavimət praktikada nə deməkdir?
Fəaliyyət formalarının geniş çeşidi təsəvvür edilə bilər.
Yuxarıda qeyd olunan nümunələrdə kütləvi etirazlar, tətillər və təşkilatlanmış itaətsizlik şəklində
milyonlarla iştirakçının qeyri-zorakı müqaviməti mövcud idi.
Bu, düşməni onun siyasi, iqtisadi və hərbi güc mənbələrindən sistemli şəkildə məhrum etdi.
Bu, iş adamları, işçilər, peşə ittifaqları, tələbələr, mütəxəssislər, ruhani şəxslər, gənclər, qadınlar, kasıblar,
fermer assosiasiyaları və rejimin itaət və resurslarından asılı olan digər qrupların fəal dəstəyi ilə əldə edildi.
Elektrik stansiyalarında İranlı işçilərin vətəndaş itaətsizliyi kimi yaradıcı hərəkətlər var idi.
Hər axşam dövlətin axşam xəbərlərinin yayımını kəsmək və sokaqlara çıxma qadağasını pozan nümayişçilərə qaranlıq örtüyü
təmin etmək üçün iki saat ərzində elektrik enerjisini kəsirdilər.
Çox vaxt qeyri-zorakı müqavimət aksiyalarında küçələrdə o qədər çox nümayişçi olurdu ki, qarşı tərəfin polis və
təhlükəsizlik qüvvələri qadağaları tətbiq etmək üçün kifayət qədər resurs və kadrlara malik olmurdular.
Axı, yalnız bir neçə boş həbsxana kameranız olanda birdən-birə on minlərlə insanı həbsxanaya sala bilməzsiniz.
Məsələn, on minlərlə insan hökumətə sədaqətli tankları və qoşunları dayandırmaq üçün divar qurdu.
Rejimin təhlükəsizlik qüvvələrinə hücum etmək əvəzinə, mülki nümayişçilər tankların önündə oturub əsgərlərə salam əlaməti
olaraq çiçəklər, şokoladlar və ya narıncı limonad kimi sülh simvolları təqdim etdilər
və əsgərləri müxalifətə qoşulmağa çağırdılar.
Qeyri-zorakı hərəkətlər bir neçə il əvvəl zorakı cəhdin uğursuz olduğu yerlərdə də uğur
qazandı, məsələn, Filippin Xalq Gücünün hərəkatında.
Niyə qeyri-zorakı kampaniyalar nəticədə daha yüksək uğur şansına malikdir?
Tədqiqatın müəllifləri aşağıdakı səbəbləri göstərirlər:
1. Qeyri-zorakı kampaniyalar daha çox insanı səfərbər edə bilər.
Orta hesabla zorakı hərəkətdə 50 000 iştirakçı olub, qeyri-zorakı kampaniyalarda isə orta hesabla 200 000 iştirakçı olub.
Bu, daha geniş tədbirlərin görülməsinə imkan verdi və bununla da rejimin status-kvonu qorumaq xərclərini artırdı.
Qeyri-zorakı kampaniyalar qadınların və yaşlı insanların iştirakına daha açıqdır, çünki bu fəaliyyətlər
zorakı müqavimətlə müqayisədə daha az risk daşıyır.
Erica Chenoweth-ə görə, əgər əhalinin geniş spektri əhatə olunarsa, əhalinin on faizi iştirak etdikdə rejim
öz hakimiyyətini demək olar ki, qoruyub saxlaya bilməz.
Bəli, hətta cəmi beş faiz iştirakla belə, rejim üçün çətin olacaq.
2. İştirak edən fərdləri ayırmaq daha çətindir.
Qeyri-zorakı kampaniyalarda iştirak edənlər çox vaxt əhalinin çox fərqli təbəqələrini təmsil edirlər, çünki qeyri-zorakı
kampaniyalar adətən müxtəlif cinsdən, yaşdan, dindən, etnik mənşədən, ideologiyadan, peşədən və
sosial-iqtisadi statusdan olan insanları əhatə edir.
Bu, rəqiblərin iştirakçıları təcrid etməsini və basqı tətbiq etməsini daha da çətinləşdirir.
3. Qeyri-zorakı kampaniyalar iştirakçılarının müxtəlif və daha çox sayına görə yeni taktikalar və
ideyalar inkişaf etdirmək üçün daha çox imkanlara malikdir.
Tədqiqata görə, uğurlar müvafiq rejimin avtoritar, güclü və ya zəif olmasından, eləcə də
kampaniyanı zorla boğmağa cəhd etməsindən asılı deyildi.
Qeyri-zorakı müqavimətin əlavə üstünlükləri bunlardır:
- orta müddətin xeyli qısaldığı (zorakı münaqişələr üçün 9 il əvəzinə 3 il)
- xeyli az ölüm, xəsarət, dağıntı və travma
- münaqişədən sonrakı beş il ərzində demokratikləşmənin üstün gəlməsi üçün daha yüksək ehtimal var.
Hətta zorakı üsyanlar uğurlu olsa belə, ölkədə uzunmüddətli perspektivdə demokratik şərait olmayacaq.
Nəticələr tez-tez keçmiş rejimin tərəfdarlarına qarşı qisas tədbirləri, azlıqların hüquqlarının nəzərə
alınmaması və s. olur, nəticədə ölkədə silahlı münaqişələrdən sonra vəziyyət əvvəlkindən də daha repressiv olur.
- Qeyri-zorakı müqavimət sonrakı vətəndaş müharibəsi riskini azaldır, çünki bütün uğurlu silahlı münaqişələrin təxminən
yarısı 10 il ərzində yeni silahlı münaqişəyə gətirib çıxarır.
Şiddəti yalnız əks-şiddətlə məğlub etmək olar fikri buna görə də səhvdir.
Hərbi gücə nisbətən daha uğurlu alternativlər mövcuddur ki, onlar hərbi əməliyyatlardan fərqli olaraq müvafiq ölkədə
həqiqi, davamlı, ədalətli və demokratik sülh yarada bilər.
Bu arada, Erica Chenoweth 2004–2019-cu illər arasında tədqiqatlarını davam etdirib və aşağıdakıları müəyyən edib:
Qeyri-zorakı üsyanlar zorakı üsyanlardan daha uğurlu olur.
Lakin hökumətlər qeyri-zorakı müqavimətlə mübarizə aparmaq üçün daha yaxşı təchiz olunublar.
Diktatorlar və avtoritar rejimlər zorakılıqsız hərəkatları boğmağı öyrəniblər.
Qeyri-zorakı müqavimət hərəkatı 21-ci əsrdə aşağıdakı çağırışlarla üzləşir:
- Neytral hesabatçılıq senzura və nəzarət səbəbindən çətinləşir, saxta xəbərlər isə rejimlər tərəfindən yayılır.
- Qeyri-zorakı qanadları olan zorakı hərəkatlar artıb.
Agentlər-provokatorlardan hərəkata zorakılıq gətirmək üçün getdikcə daha çox istifadə olunur.
Agent provocateur polis, baş prokurorluq və ya gizli xidmətlər kimi səlahiyyətli orqanların adından fəaliyyət
göstərən, bir qrupa və ya təşkilata sızaraq üzvlərini qanunsuz əməllər törətməyə təhrik edən şəxsdir.
Bu zorakı qanadlar bir hərəkatın uğurunu azaldır.
Buna görə: Şiddətli şəxslərin hədəfli sızmasından ehtiyat edin!
- Rəqəmsal hərəkətlər və imkanlar həddindən artıq qiymətləndirilir.
İnternet vasitəsilə insanları tez bir zamanda səfərbər etmək mümkün olsa da, bu adətən insanların
bir-birlərini şəxsən tanımasını tələb edən uzunmüddətli kampaniyalara gətirib çıxarmır.
- Çox vaxt kampaniyaların planlaşdırılmasına və hərəkat daxilində həmrəyliyin təşviqinə çox az vaxt və enerji sərf olunur.
Uğurlu müqavimət kampaniyası, insanların bir-birini yaxşı tanıdığı və təqib baş verdikdə bir-birinə
dəstək olduğu qrupların güclü şəbəkələrini tələb edir.
Bu çətinliklərə baxmayaraq, qeyri-zorakı müqavimət daha uğurlu olmağa davam edir.
Niyə bu vaxta qədər qeyri-zorakı yol daha tez-tez seçilməyib?
Tədqiqatın müəllifləri hesab edirlər ki, bu, qeyri-zorakı müqavimətin mahiyyəti, imkanları və uğur
şansları barədə bilik çatışmazlığı ilə bağlıdır.
Təəccüblü deyil ki, bu tədqiqat siyasətçilər, media və akademiya tərəfindən əsasən nəzərə alınmır.
Axı, əgər silahlı qüvvədən daha təsirli metodların mövcudluğu dərk olunsa,
müharibələrdən əldə olunan gəlirlər təhlükə altına düşər.
Bu, silah sənayesinin biznes modelinin zorakı müqavimətin zəruri və vacib olduğuna dair hekayəyə əsaslanması ilə bağlıdır.
Nəticə: Biz sülhə, müharibəyə yox, qadir olmalıyıq!
Beləliklə, xahiş edirəm bu bilikləri sosial mediada bu proqramı paylaşmaqla yayın!
Yalnız bu tədqiqatın nəticələri qəbul edilərsə, daha da dəhşətli qan tökülməsinin və dağıntıların qarşısı alına bilər və
müharibədən gəlir əldə edənlər insan əzabından və bütöv ölkələrin dağıdılmasından gəlir əldə edə bilməyəcəklər.
İnternetdəki sosial mediaya güvənməyin, əvəzinə real həyatda etibar edə biləcəyiniz oxşar düşüncəli insanlarla tanış olun.
Yalnız birlikdə zorakılıq spiralını qırmaq olar.
Bizə sülh uğrunda birləşən və nümunə göstərərək liderlik edən insanlar lazımdır.
Kla.TV sülhsevər insanların yerli şəbəkələşməsini www.kla.tv/vernetzung ünvanındakı əlaqə
forması vasitəsilə məmnuniyyətlə dəstəkləyir.