Պաշտպանությունը, դիմադրությունը և ուժը միշտ գրեթե բացառապես ընկալվել են բռնության համատեքստում։
Գոնե երբ խոսքը վերաբերում է հատկապես անողմնակալ ավտոկրատների և անբարոյական դիկտատորների դեմ դիմադրությանը, գրեթե միաձայն
համաձայնություն կա, որ բռնությունը կարելի է հաղթահարել միայն հակաբռնությամբ, որ պատերազմը բերում է խաղաղություն և այլն։
2022 թվականի փետրվարին Գերմանիայի Բունդեսթագում այն ժամանակվա կանցլեր Օլաֆ Շոլցի կողմից հայտարարված «փոխման կետից» ի վեր
բանավեճը ահռելիորեն նեղացել է՝ սահմանափակվելով բացառապես ռազմական փաստարկներով, և դա տեղի է ունեցել ոչ միայն Գերմանիայում։
Այսուհետ այլևս չի քննարկվում, թե արդյոք ռազմական ուժ պետք է կիրառվի, այլ միայն՝ քանի զենք պետք է
մատակարարվի, ինչ տեսակի զենքեր, երբ պետք է դա կատարվի և այլն։
Խաղաղապաշտներին վիրավորում են՝ անվանելով «խառնաշփոթ խաղաղապաշտներ», կամ ծաղրում են՝
համարելով նրանց պարզամիտ և աշխարհից անտեղյակ։
Դիվանագիտությունը երկրորդական է, ոչ բռնի գործողությունները վարկաբեկված են։
Սա հաճախ հիմնավորվում է այնպես կոչված «ինքնապաշտպանության իրավունքով» (ՄԱԿ-ի կանոնադրության 51-րդ
հոդված), որի իրավունք ունեն, օրինակ, Ուկրաինան կամ Իսրայելը։
Բնականաբար, յուրաքանչյուր նահանգ ունի այս իրավունքը։
Այնուամենայնիվ, ինքնապաշտպանությունը պետք է իրականացվի ամենաարդյունավետ եղանակով։
Շատերը, կարծես, սկզբիցই ռազմական պաշտպանությունը համարում են պաշտպանության ամենաարդյունավետ ձևը։
Բայց արդյոք նրանք իսկապես ճիշտ են՞ Արդյոք իսկապես գոյություն չունեն պատերազմի, բռնության և զենքերի մատակարարումների
այլընտրանքներ, ինչպես մեզ համոզում են զանգվածային լրատվամիջոցները, որոնք կարծես դարձել են ռազմական կողմնակիցների խոսափողը՞
Պետք է արդյոք պաշտպանությունը միշտ ռազմական լինի, որպեսզի արդյունավետ լինի՞
Կամ արդյոք գոյություն ունեն քաղաքացիական պաշտպանության այլընտրանքային ձևեր, որոնք
նույնքան արդյունավետ են կամ նույնիսկ ավելի հաջողակ:
Եվ որոնք, որպես կողմնակի ազդեցություն, կանխում են ամբողջ քաղաքների և մեծ տարածքների
ոչնչացումը և արմատապես նվազեցնում մարդկային զոհերի թիվը։
Մի բան հստակ է՝ պատերազմները հաճախ ահավոր ավերածություններ և արյունահեղություններ են բերել, առանց
իրականում հասնելու իրենց նախանշված նպատակներին։
Էրիկա Չենոուեթը Միդլթոնի Ուեսլիան համալսարանից, ԱՄՆ-ը՝ ահաբեկչության հարցերի ճանաչված փորձագետ, իր գործընկեր Մարիա Ջ.
Ստեֆանի հետ միասին ուսումնասիրել է 1900–2006 թվականների ընթացքում աշխարհում հայտնի բոլոր հակամարտությունները, որոնք
առնչվել են ինքնորոշման իրավունքին, քաղաքական առաջնորդների հեռացմանը կամ ռազմական օկուպացիոն ուժերի արտաքսմանը։
Այսներից 218-ը զինված էին, իսկ 105-ը՝ ոչ բռնի։
Նրա ուսումնասիրությունը հրապարակվել է 2011 թվականին «Ինչու քաղաքացիական դիմադրությունը գործում է. ոչ բռնի հակամարտության
կառավարման ռազմավարական տրամաբանություն» վերնագրով և այժմ հասանելի է նաև գերմաներեն («Ինչու քաղաքացիական դիմադրությունը գործում
է. ոչ բռնի հակամարտության ռազմավարական տրամաբանությունը»)։
Ուսումնասիրությունը լրացրեց հետազոտական բացը՝ պատասխանելով այն հարցին, թե արդյոք օկուպացված տարածքների վերագրավումը,
օկուպացիային դիմադրությունը, դիկտատուրաները, ճնշող ռեժիմները և ոչ հանրաճանաչ կառավարությունների տապալումը
ավելի հաջող են ոչ բռնի, թե բռնի դիմադրության միջոցով։
Ուստի այս ուսումնասիրությունը միջազգային մակարդակում նորարարական ձեռքբերում էր, որը
բացահայտեց ընդհանուր առարկությունները որպես անհիմն։
Վերջիվերջո ուսումնասիրությունը հստակ ցույց տվեց, որ ոչ բռնի դիմադրության ձևերը գրեթե երկու անգամ ավելի
հաջողակ էին, քան զինված դիմադրությունը՝ և՛ Եվրոպայում, և՛ Ամերիկայում, Ասիայում և Աֆրիկայում։
2000-ից 2006 թվականների ընթացքում ոչ բռնի գործողությունները հինգ անգամ ավելի հաջողակ էին, քան զինված ապստամբությունները։
Հեղինակները նշում են. «…հատկապես այն արշավներում, որոնք ուղղված են ռեժիմի փոփոխությանը կամ օտար օկուպացիայից
ազատագրմանը, ոչ բռնի դիմադրությունը ակնհայտորեն գերազանց է» .
Այս եզրակացությունները մինչ օրս չեն հերքվել, քանի որ դրանք հիմնված են լայնածավալ տվյալների և մանրակրկիտ
գիտական վերլուծության վրա։ Սա հանգեցրեց հստակ արդյունքների։
Ուսումնասիրության հեղինակների համաձայն՝ ոչ բռնի դիմադրությունը հաջողության երաշխիք չունի։
Սակայն բռնի գործողությունների դեպքում հաջողության ցուցանիշը զգալիորեն ցածր էր՝ ընդամենը 22 տոկոս,
մինչդեռ ոչ բռնի դիմադրության դեպքում այն հաջողությամբ ավարտվել է ավելի քան 50 տոկոս դեպքերում։
Հետաքրքիր մանրամասնություն՝ նույնիսկ շարժումների հիբրիդային ձևերը, որոնք համատեղում են լայնածավալ ոչ բռնի դիմադրությունը
բռնի թևերի հետ, պակաս հաջող են, քան բացառապես ոչ բռնի արշավները։
Բռնության և ոչ բռնի գործողությունների խառնուրդը հաջողության չի բերում։
Ուսումնասիրության հեղինակները արշավը հաջողված են համարել, եթե դրա նպատակները 100 տոկոսով իրականացվել
են գործունեության գագաթնակետից մեկ տարվա ընթացքում։
Ուսումնասիրության համաձայն՝ հաջողված ոչ բռնի արշավների թվում են Իրանի հեղափոխությունը (1977–1979) և
Ֆիլիպինների «Ժողովրդական ուժի շարժումը» (1983–1986):
2005 թվականին շարունակական և համակարգված ոչ բռնի գործողությունները վերջ դրեցին Լիբանանում օտար օկուպացիային .
«Արևելյան Թիմորում», ըստ հեղինակների, «ոչ բռնի դիմադրության շարժումը օգնեց հաջողությամբ հեռացնել ինդոնեզական զորքերը
Արևելյան Թիմորից և ապահովել անեքսացված տարածքի անկախությունը»։
Ի՞նչ է նշանակում ոչ բռնի դիմադրությունը գործնականում?
Գործողության բազմազան ձևեր կարելի է պատկերացնել։
Նախորդ օրինակներում նշվեց ոչ բռնի դիմադրություն, որը միլիոնավոր մասնակիցների մասնակցությամբ զանգվածային բողոքների, գործադուլների
և կազմակերպված անհնազանդության ձևով էր արտահայտվում։
Սա համակարգված կերպով զրկեց թշնամուն նրա քաղաքական, տնտեսական և ռազմական իշխանության աղբյուրներից։
Սա իրականացվեց գործարարների, աշխատավորների, արհմիությունների, ուսանողների, մասնագետների, հոգևորականների, երիտասարդների, կանանց,
աղքատների, գյուղացիական միությունների և այլ խմբերի ակտիվ աջակցության շնորհիվ, որոնց
ենթարկվածությանն ու ռեսուրսներին ռեժիմը կախված էր։
Կային ստեղծագործական գործողություններ, օրինակ՝ էլեկտրակայաններում աշխատող իրանցի աշխատողների քաղաքացիական անհնազանդություն։
Յուրաքանչյուր երեկո երկու ժամով անջատում էին էլեկտրաէներգիան՝ խափանելու պետական երեկոյան լուրերը և խավարի
ծածկոց ապահովելու կուրֆյուն խախտող ցուցարարների համար։
Հաճախ ոչ բռնի դիմադրության գործողությունները փողոցներ էին բերում այնքան շատ ցուցարարներ, որ ընդդիմության
ոստիկանությունն ու անվտանգության ուժերը միջոցներ կամ անձնակազմ չունեին արգելքները կիրառելու համար։
Վերջիվերջո, երբ քո բանտում ընդամենը մի քանի դատարկ խուց կա, հանկարծ տասնյակ հազարավոր մարդկանց բանտարկել չես կարող։
Օրինակ՝ տասնյակ հազարավոր մարդիկ պատնեշ կազմեցին՝ կանգնեցնելու կառավարությանը հավատարիմ տանկերն ու զորքերը։
Ռեժիմի անվտանգության ուժերին հարձակվելու փոխարեն քաղաքացիական ցուցարարները նստեցին տանկերի առջև և որպես ողջույն
զինվորներին հանձնեցին խաղաղ խորհրդանիշներ՝ ծաղիկներ, շոկոլադներ կամ նարնջագույն լիմոնադ, և կոչ արեցին միանալ ընդդիմությանը։
Բռնազերծ գործողություններն նույնպես հաջողություն ունեցան այն վայրերում, որտեղ ընդամենը մի քանի տարի առաջ բռնի փորձը ձախողվել
էր, օրինակ՝ Ֆիլիպինների «Ժողովրդական ուժ» շարժման դեպքում։
Ինչու՞ ոչ բռնի արշավները վերջիվերջո ունեն շատ ավելի մեծ հաջողության հնարավորություն։
Ուսումնասիրության հեղինակները նշում են հետևյալ պատճառները:
1. Բռնազավթումից զերծ արշավները կարող են動ավորել շատ ավելի շատ մարդկանց։
Միջին բռնի գործողությունը ունեցել է 50 000 մասնակից, իսկ ոչ բռնի արշավները՝ միջինում 200 000 մասնակից։
Սա թույլ տվեց ձեռնարկել ավելի լայնածավալ գործողություններ, ինչը ռեժիմի համար բարձրացրեց ստատուս-քվոն պահպանելու ծախսերը։
Բռնազերծ արշավները նաև ավելի բաց են կանանց և տարեցների մասնակցության համար, քանի որ այս
գործողությունները պակաս ռիսկային են, քան բռնի դիմադրությունը։
Ըստ Էրիկա Չենոուեթի, եթե բնակչության լայն շրջանակ ներգրավվի, ռեժիմը դժվարությամբ կկարողանա
պահպանել իր իշխանությունը տասը տոկոս մասնակցությամբ։
Այո, նույնիսկ ընդամենը հինգ տոկոս մասնակցությամբ ռեժիմի համար դժվար կլինի։
2. Ծրագրում ներգրավված անհատներին առանձնացնելը ավելի դժվար է։
Բռնության չդիմող արշավների մասնակիցները հաճախ ներկայացնում են բնակչության շատ տարբեր հատվածներ, քանի որ այդ արշավներում
ներգրավված են տարբեր սեռերի, տարիքի, կրոնների, էթնիկ պատկանելության, գաղափարախոսությունների,
մասնագիտությունների և սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակների մարդիկ։
Սա դժվարացնում է հակառակորդների համար մասնակիցներին մեկուսացնելը և ճնշում կիրառելը։
3. Բռնազերծ արշավները իրենց բազմազան և ավելի մեծ թվով մասնակիցների շնորհիվ ավելի շատ հնարավորություններ
ունեն նոր տակտիկաներ և գաղափարներ մշակելու համար։
Ուսումնասիրության համաձայն՝ հաջողությունները անկախ էին նրանից, թե տվյալ ռեժիմը ավտորիտար, ուժեղ կամ
թույլ էր, կամ փորձե՞լ էր բռնի կերպով ճնշել արշավը։
Բռնության չդիմող դիմադրության հետագա առավելություններն են՝
- միջին տևողությունը շատ ավելի կարճ է (3 տարի՝ բռնի հակամարտությունների դեպքում 9 տարվա փոխարեն)
- շատ ավելի քիչ մահեր, վիրավորումներ, ավերածություններ և հոգեկան վնաս
- հակամարտությունից հետո հինգ տարվա ընթացքում հետագա ժողովրդավարացման հաստատման շատ ավելի մեծ հավանականություն կա։
Նույնիսկ եթե բռնի ապստամբությունները հաջողվեն, երկարաժամկետ հեռանկարում երկրում դեմոկրատական պայմաններ չեն լինի։
Հետևանքները հաճախ են լինում նախկին ռեժիմի կողմնակիցների նկատմամբ վրեժխնդրություններ, փոքրամասնությունների իրավունքների
անտեսում և այլն, ինչի արդյունքում զինված հակամարտություններից հետո երկրում իրավիճակը հաճախ ավելի ճնշող է, քան նախկինում։
- Բռնազերծ դիմադրությունը կրճատում է հետագա քաղաքացիական պատերազմի ռիսկը, քանի որ հաջողակ զինված հակամարտությունների գրեթե
կեսը տասը տարվա ընթացքում հանգեցնում է նոր զինված հակամարտության։
Ուստի այն տեսակետը, որ բռնությունը կարելի է հաղթահարել միայն հակաբռնությամբ, սխալ է։
Կան ռազմական ուժի նկատմամբ շատ ավելի հաջողակ այլընտրանքներ, որոնք, ի տարբերություն ռազմական
գործողությունների, կարող են տվյալ երկրում բերել իսկական, տևական, արդար և ժողովրդավարական խաղաղություն։
Մինչդեռ Էրիկա Չենոուեթը 2004-ից մինչև 2019 թվականը շարունակել է իր հետազոտությունը և պարզել է հետևյալը:
Բռնազերծ ապստամբությունները շարունակում են ավելի հաջողակ լինել, քան բռնի ապստամբությունները։
Այնուամենայնիվ, կառավարությունները ավելի լավ են հագեցված ոչ բռնի դիմադրությանը դիմակայելու համար։
Դիկտատորներն ու ավտորիտար ռեժիմները սովորել են ճնշել ոչ բռնի շարժումները։
Բռնության չդիմող դիմադրության շարժումը 21-րդ դարում բախվում է հետևյալ մարտահրավերներին՝
- Նեյտրալ լրատվությունը խոչընդոտվում է ցենզուրայով և հսկողությամբ, մինչդեռ կեղծ լուրերը տարածվում են ռեժիմների կողմից։
- Բռնի թևեր ունեցող ոչ բռնի շարժումները աճել են։
Պրովոկատոր գործակալները ավելի ու ավելի հաճախ են օգտագործվում շարժման մեջ բռնություն մտցնելու համար։
Ագենտ պրովոկատորը այն անձն է, որը գործում է ոստիկանության, հանրային դատախազության կամ գաղտնի ծառայությունների նման
իշխանությունների անունից՝ խմբի կամ կազմակերպության մեջ ներթափանցելու և դրա անդամներին
ապօրինի արարքներ կատարելու դրդելու համար։
Այս բռնի թևերը նվազեցնում են շարժման հաջողությունը։
Ուստի զգուշացեք բռնի անհատների թիրախային ներթափանցումներից։
- Թվային գործողությունները և հնարավորությունները գերագնահատվում են։
Չնայած ինտերնետի միջոցով հնարավոր է արագորեն մարդկանց մոբիլացնել, սակայն սա սովորաբար չի հանգեցնում երկարաժամկետ
արշավների, որտեղ մարդիկ պետք է անձամբ ճանաչեն միմյանց։
- Հաճախ քարոզարշավների պլանավորմանը և շարժման ներսում համախմբվածության խթանմանը շատ քիչ ժամանակ և էներգիա է հատկացվում։
Հաջողված դիմադրության արշավը պահանջում է խմբերի ամուր ցանցեր, որտեղ մարդիկ լավ ճանաչում են
միմյանց և աջակցում են միմյանց ճնշման ժամանակ։
Չնայած այս մարտահրավերներին, ոչ բռնի դիմադրությունը շարունակում է ավելի հաջողակ լինել։
Ինչու՞ մինչև հիմա ոչ բռնի ճանապարհը չի կիրառվել ավելի հաճախ։
Ուսումնասիրության հեղինակները կասկածում են, որ դա պայմանավորված է ոչ բռնի դիմադրության բնույթի, հնարավորությունների
և հաջողության շանսերի վերաբերյալ գիտելիքների պակասով։
Չի զարմանալի, որ այս ուսումնասիրությունը մեծամասամբ անտեսվում է քաղաքական գործիչների,
լրատվամիջոցների և ակադեմիական շրջանակների կողմից։
Վերջիվերջո, պատերազմներից ստացված շահույթը վտանգի տակ կհայտնվի, եթե գիտակցվի, որ զինված ուժից շատ ավելի արդյունավետ մեթոդներ կան։
Սա պայմանավորված է նրանով, որ զենքերի արդյունաբերության բիզնես մոդելը հիմնված է այն պատմության
վրա, թե բռնի դիմադրությունը անհրաժեշտ և էական է։
Եզրակացություն: Մենք պետք է խաղաղության, ոչ թե պատերազմի ունակ դառնանք։
Ուստի խնդրում ենք տարածել այս տեղեկությունը՝ օրինակ, սոցիալական ցանցերում կիսելով այս ծրագիրը։
Միայն եթե ընդունվեն այս ուսումնասիրության եզրակացությունները, հնարավոր կլինի կանխել հետագա սարսափելի արյունահեղությունն ու
ավերածությունները, և նրանք, ովքեր պատերազմից շահույթ են ստանում, այլևս չեն կարողանա շահույթ քաղել
մարդկային տառապանքից և ամբողջ երկրների ավերումից։
Մի հենվեք ինտերնետի սոցիալական ցանցերի վրա, այլ իրական կյանքում ծանոթացեք ձեզ նման մտածող և վստահելի մարդկանց։
Միայն միասին կարելի է կոտրել բռնության սպիրալը։
Մեզ անհրաժեշտ են մարդիկ, ովքեր միավորված են խաղաղության համար և օրինակով առաջնորդում են։
Kla.TV-ն ուրախ է աջակցել խաղաղասեր մարդկանց տեղական ցանցավորմանը՝ www.kla.tv/vernetzung կայքում հասանելի կապի ձևաթղթի միջոցով։