თავდაცვა, წინააღმდეგობა და ძალა ყოველთვის თითქმის ექსკლუზიურად ძალადობის კონტექსტში განიხილებოდა.
ყოველ შემთხვევაში, როდესაც საქმე ეხება განსაკუთრებით დაუნდობელი ავტოკრატებისა და უსინდისო დიქტატორების წინააღმდეგ წინააღმდეგობას,
თითქმის ერთსულოვანი თანხმობა არსებობს იმის თაობაზე, რომ ძალადობა მხოლოდ საპასუხო ძალადობით
შეიძლება დაძლეულ იქნას, რომ ომი მშვიდობას შობს და ა.შ.
2022 წლის თებერვლიდან, გერმანიის ბუნდესტაგში მაშინდელი კანცლერის, ოლაფ შოლცის მიერ გამოცხადებული "გადამწყვეტი მომენტიდან"
მოყოლებული, დისკურსი უზარმაზრად შევიწროვდა და სამხედრო არგუმენტებით შემოიფარგლა – და ეს მხოლოდ გერმანიაში არ ხდება.
ახლა უკვე აღარც კი განიხილება, უნდა იქნას თუ არა სამხედრო ძალა გამოყენებული, არამედ მხოლოდ ის, თუ
რამდენი იარაღი უნდა მიეწოდოს, რა ტიპის, როდის და ა.შ.
პაციფისტებს აგინებენ, როგორც "შეუკრავ პაციფისტებს", ან დასცინიან, როგორც ნაივურებსა და უმსოფლიოებს.
დიპლომატია მეორეხარისხოვანია, არაძალადობრივი ქმედებები დისკრედიტებულია.
ამას ხშირად ამართლებენ ეგრეთ წოდებული "თვითდაცვის უფლებით" (გაეროს წესდების 51-ე მუხლი),
რომელიც, მაგალითად, უკრაინას ან ისრაელს აქვთ.
რა თქმა უნდა, ყველა შტატს აქვს ეს უფლება.
თუმცა, თავდაცვა ყველაზე ეფექტური მეთოდით უნდა განხორციელდეს.
როგორც ჩანს, ადამიანების უმეტესობა თავდაცვის ყველაზე ეფექტურ ფორმად სამხედრო თავდაცვას თავიდანვე მიიჩნევს.
მაგრამ ნამდვილად მართლები არიან? ნამდვილად არ არსებობს ომის, ძალადობისა და იარაღის მიწოდების ალტერნატივა,
როგორც ამას მასმედია გვარწმუნებს – რომელიც, როგორც ჩანს, სამხედრო მხარდამჭერების საყრდენად იქცა?
უნდა იყოს თუ არა თავდაცვა ყოველთვის სამხედრო, რომ ეფექტური იყოს?
ან იქნებ არსებობს სამოქალაქო თავდაცვის ალტერნატიული ფორმები, რომლებიც ისეთივე ეფექტური ან კიდევ უფრო წარმატებულია?
და რომლებიც, გვერდითი ეფექტის სახით, ხელს უშლიან მთელი ქალაქებისა და დიდი მიწის ტერიტორიების
განადგურებას და მკვეთრად ამცირებენ მსხვერპლს შორის?
ერთი რამ ცხადია: ომებს ხშირად მოუტანიათ საშინელი განადგურება და სისხლისღვრა, ისე, რომ
თავიანთი დასახული მიზნები ვერასდროს მიუღიათ.
ერიკა ჩენოვეთი მიდლტონის უესლიანის უნივერსიტეტიდან, აშშ – ტერორიზმის საკითხებში აღიარებული ექსპერტი – თავის კოლეგა მარია ჯ.
შტეფანთან ერთად, შეისწავლა 1900-დან 2006 წლამდე პერიოდში მსოფლიოს მასშტაბით ცნობილი ყველა კონფლიქტი, რომლებიც
ეხებოდა თვითგამორკვევის უფლებას, პოლიტიკური ლიდერების ჩამოშორებას ან სამხედრო ოკუპანტი ძალების განდევნას.
მათგან 218 შეიარაღებული იყო, ხოლო 105 — არაძალადობრივი.
მისი ნაშრომი 2011 წელს გამოქვეყნდა სათაურით: "რატომ მუშაობს სამოქალაქო წინააღმდეგობა. არაძალადობრივი კონფლიქტის სტრატეგიული
ლოგიკა" და ახლა უკვე გერმანულ ენაზეც ხელმისაწვდომია ("რატომ მუშაობს სამოქალაქო წინააღმდეგობა –
არაძალადობრივი კონფლიქტის სტრატეგიული ლოგიკა").
კვლევამ შეავსო კვლევითი ვაკუუმი და უპასუხა კითხვას, თუ რამდენად უფრო წარმატებულია ოკუპირებული ტერიტორიების დაბრუნება,
ოკუპაციისთვის წინააღმდეგობის გაწევა, დიქტატურების, რეპრესიული რეჟიმების დამხობა და არაპოპულარული მთავრობების
ჩამოგდება არაძალადობრივი თუ ძალადობრივი წინააღმდეგობის გზით.
ამგვარად, ეს კვლევა საერთაშორისო დონეზე ნოვატორული მიღწევა იყო, რადგან მან საერთო ეჭვები დაუშვებლად გამოავლინა.
საბოლოო ჯამში, კვლევამ ნათლად აჩვენა, რომ არაძალადობრივი წინააღმდეგობის ფორმები თითქმის ორჯერ უფრო
წარმატებული იყო, ვიდრე შეიარაღებული წინააღმდეგობა – როგორც ევროპაში, ასევე ამერიკაში, აზიასა და აფრიკაში.
2000-დან 2006 წლამდე არაძალადობრივი ქმედებები ხუთჯერ უფრო წარმატებული იყო, ვიდრე შეიარაღებული აჯანყებები.
ავტორები აცხადებენ: "...განსაკუთრებით იმ კამპანიებში, რომლებიც რეჟიმის შეცვლას ან უცხოური ოკუპაციისგან გათავისუფლებას ისახავს
მიზნად, არაძალადობრივი წინააღმდეგობა აშკარად უპირატესია" .
ეს დასკვნები დღემდე არავის გაუყალბებია, რადგან ისინი ეფუძნება ვრცელ მონაცემებსა და საფუძვლიან
სამეცნიერო ანალიზს. ამან აშკარა შედეგები გამოიღო.
კვლევის ავტორების თანახმად, არ არსებობს გარანტია, რომ არაძალადობრივი წინააღმდეგობა წარმატებას მოიტანს.
თუმცა, ძალადობრივი ქმედებების შემთხვევაში, წარმატების მაჩვენებელი, 22 პროცენტით, მნიშვნელოვნად დაბალი იყო,
ვიდრე არაძალადობრივი წინააღმდეგობის შემთხვევაში, რომელიც წარმატებული იყო შემთხვევების 50 პროცენტზე მეტში.
საინტერესო დეტალი: მასშტაბურ არაძალადობრივ წინააღმდეგობასთან ძალადობრივ ფრთებსაც რომ აერთიანებდეს
მოძრაობების ჰიბრიდული ფორმებიც კი, ისინი სუფთა არაძალადობრივ კამპანიებზე ნაკლებად წარმატებულია.
ძალადობისა და არაძალადობრივი ქმედებების შერწყმა წარმატებას არ მოიტანს.
კვლევის ავტორების აზრით, კამპანია წარმატებულად ითვლებოდა, თუ მისი მიზნები 100 პროცენტით
მიიღწეოდა აქტივობების პიკიდან ერთი წლის განმავლობაში.
კვლევის თანახმად, წარმატებულ არაძალადობრივ კამპანიებს შორისაა ირანის რევოლუცია (1977–1979) და
ფილიპინების სახალხო ძალის მოძრაობა (1983–1986).
2005 წელს, შეუპოვარმა და სისტემურმა არაძალადობრივმა მოქმედებამ ლიბანში უცხოური ოკუპაცია დაასრულა .
"აღმოსავლეთ ტიმორში", ავტორების აზრით, "არაძალადობრივმა წინააღმდეგობის მოძრაობამ ხელი შეუწყო ინდონეზიელი
ჯარების აღმოსავლეთ ტიმორიდან წარმატებით გაყვანას და ანექსირებული ტერიტორიის დამოუკიდებლობის მოპოვებას."
რას ნიშნავს არაძალადობრივი წინააღმდეგობა პრაქტიკაში?
მოქმედების ფორმების ფართო მრავალფეროვნებაა წარმოსადგენი.
ზემოხსენებულ მაგალითებში გვქონდა არაძალადობრივი წინააღმდეგობა, რომელშიც მილიონობით ადამიანი მონაწილეობდა მასობრივი
პროტესტების, გაფიცვებისა და ორგანიზებული არასამხრეობის ფორმით.
ეს მტრს სისტემატურად ართმევდა პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და სამხედრო ძალაუფლების წყაროებს.
ეს მიღწეულ იქნა ბიზნესმენების, მუშების, პროფკავშირების, სტუდენტების, პროფესიონალების, სასულიერო პირების, ახალგაზრდების,
ქალების, ღარიბების, ფერმერთა ასოციაციებისა და სხვა ჯგუფების აქტიური მხარდაჭერით, რომელთა
მორჩილებასა და რესურსებზეც რეჟიმი იყო დამოკიდებული.
იყო შემოქმედებითი ქმედებები, როგორიცაა ირანელი მუშების სამოქალაქო არასამართლებრივი წინააღმდეგობა ელექტროსადგურებში.
ყოველ საღამოს, ორი საათით თიშავდნენ ელექტროენერგიას, რათა შეეწყვიტათ სახელმწიფო საღამოს ახალი
ამბები და ბნელში მოეხვედრებინათ დემონსტრანტები, რომლებიც კომენდანტის საათს არღვევდნენ.
ხშირად, არაძალადობრივ წინააღმდეგობას ქუჩებში იმდენი დემონსტრანტი გამოჰყავდა, რომ მოწინააღმდეგე მხარის
პოლიციასა და უსაფრთხოების ძალებს აკრძალვების აღსრულებისთვის რესურსები ან პერსონალი არ ჰქონდათ.
ბოლოს და ბოლოს, ხომ არ შეგიძლია უცებ ათიათასობით ადამიანი ციხეში ჩასვა, როცა მხოლოდ რამდენიმე ცარიელი საკანი გაქვს.
მაგალითად, ათიათასობით ადამიანმა კედელი აღმართა მთავრობის ერთგული ტანკებისა და ჯარების შესაჩერებლად.
რეჟიმის უსაფრთხოების ძალებზე თავდასხმის ნაცვლად, სამოქალაქო დემონსტრანტები ტანკების წინ ჩამოჯდნენ და ჯარისკაცებს მისალმების
ნიშნად მშვიდობიანი სიმბოლოები, როგორიცაა ყვავილები, შოკოლადები ან ნარინჯისფერი ლიმონადი, შესთავაზეს
– და ჯარისკაცებს ოპოზიციაში გადასვლისკენ მოუწოდეს.
არაძალადობრივი ქმედებები წარმატებული აღმოჩნდა იმ ადგილებშიც, სადაც სულ რამდენიმე წლის წინ ძალადობრივ მცდელობებს არ გაუმართლათ,
მაგალითად, ფილიპინების "ხალხის ძალის" მოძრაობის შემთხვევაში.
რატომ აქვთ არაძალადობრივ კამპანიებს საბოლოოდ გაცილებით მაღალი წარმატების შანსი?
კვლევის ავტორები შემდეგ მიზეზებს ასახელებენ:
1. არაძალადობრივ კამპანიებს შეუძლიათ გაცილებით მეტი ადამიანის მოზიდვა.
საშუალოდ, ძალადობრივ ქმედებას 50,000 მონაწილე ჰყავდა, ხოლო არაძალადობრივ კამპანიებს — საშუალოდ 200,000 მონაწილე.
ამან შესაძლებელი გახადა უფრო ფართო ზომების მიღება, რამაც რეჟიმისთვის სტატუს-კვოს შენარჩუნების ხარჯები გაზარდა.
არაძალადობრივი კამპანიები ასევე უფრო მეტად არის ღია ქალებისა და ხანდაზმულების მონაწილეობისთვის, რადგან ეს საქმიანობა
ნაკლებ რისკს შეიცავს, ვიდრე ძალადობრივი წინააღმდეგობა.
ერიკა ჩენოვეთის თანახმად, თუ მოსახლეობის ფართო სპექტრს მიაღწევენ, რეჟიმი ძნელად შეინარჩუნებს
ძალაუფლებას, თუ მოსახლეობის ათი პროცენტი მონაწილეობს.
დიახ, მხოლოდ ხუთპროცენტიანი აქტივობის შემთხვევაშიც კი, რეჟიმისთვის რთული იქნება.
2. ჩართული პირების იზოლირება უფრო რთულია.
არაძალადობრივი კამპანიების მონაწილეები ხშირად წარმოადგენენ მოსახლეობის ძალიან განსხვავებულ ფენებს, რადგან არაძალადობრივ
კამპანიებში ხშირად არიან ჩართული სხვადასხვა სქესის, ასაკის, რელიგიის, ეთნიკური წარმომავლობის, იდეოლოგიის,
პროფესიისა და სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსის მქონე ადამიანები.
ეს მოწინააღმდეგეებს ურთულებს მონაწილეთა იზოლირებასა და რეპრესიების განხორციელებას.
3. არაძალადობრივ კამპანიებს ახალი ტაქტიკებისა და იდეების განვითარების მეტი შესაძლებლობა აქვთ მათი
მრავალფეროვანი და უფრო დიდი რაოდენობის მონაწილეების გამო.
კვლევის თანახმად, წარმატებები დამოუკიდებელი იყო იმისგან, ავტორიტარული, ძლიერი თუ სუსტი იყო აღნიშნული
რეჟიმი, ან ცდილობდა თუ არა კამპანიის ძალადობრივად ჩახშობას.
არაძალადობრივი წინააღმდეგობის დამატებითი უპირატესობებია:
- გაცილებით ხანმოკლე საშუალო ხანგრძლივობა (3 წელი ძალადობრივი კონფლიქტების 9-წლიან მაჩვენებელთან შედარებით)
- გაცილებით ნაკლები სიკვდილი, დაზიანება, განადგურება და ტრავმა
- ბევრად მაღალი ალბათობა, რომ კონფლიქტიდან ხუთი წლის განმავლობაში დემოკრატიზაცია გაიმარჯვებს.
მას შემდეგაც კი, თუ ძალადობრივი აჯანყებები წარმატებული იქნება, ქვეყანაში გრძელვადიან
პერსპექტივაში მაინც არ იქნება დემოკრატიული პირობები.
შედეგად, ხშირად ხდება ყოფილი რეჟიმის მხარდამჭერების მიმართ საპასუხო ქმედებები, უმცირესობათა უფლებების უგულებელყოფა
და ა.შ., რის გამოც ქვეყანაში შეიარაღებული კონფლიქტების შემდეგ ვითარება ხშირად უფრო რეპრესიულია, ვიდრე მანამდე იყო.
- არაძალადობრივ წინააღმდეგობას შემდგომი სამოქალაქო ომის უფრო დაბალი რისკი ახასიათებს, რადგან ყველა წარმატებული
შეიარაღებული კონფლიქტის თითქმის ნახევარი 10 წლის განმავლობაში ახალ შეიარაღებულ კონფლიქტს იწვევს.
შეხედულება, რომ ძალადობა მხოლოდ საპასუხო ძალადობით შეიძლება დაძლეულ იქნას, ამიტომ არასწორია.
არსებობს სამხედრო ძალის ბევრად უფრო წარმატებული ალტერნატივები, რომლებსაც, სამხედრო ოპერაციებისგან განსხვავებით,
შეუძლიათ, დაინტერესებულ ქვეყანაში მოიტანონ ჭეშმარიტი, მდგრადი, სამართლიანი და დემოკრატიული მშვიდობა.
ამასობაში, ერიკა ჩენოვეთმა 2004-2019 წლებში კვლევა განაგრძო და შემდეგი დაადგინა:
არაძალადობრივი აჯანყებები ძალადობრივებზე უფრო წარმატებულია.
თუმცა, მთავრობები უკეთ გაუმკლავდნენ არაძალადობრივ წინააღმდეგობას.
დიქტატორებმა და ავტორიტარულმა რეჟიმებმა არაძალადობრივი მოძრაობების ჩახშობა ისწავლეს.
არაძალადობრივ წინააღმდეგობის მოძრაობას 21-ე საუკუნეში შემდეგი გამოწვევების წინაშე დგას:
- ნეიტრალურ რეპორტაჟს ხელს უშლის ცენზურა და თვალთვალი, ხოლო ყალბ ამბებს რეჟიმები ავრცელებენ.
- გაიზარდა არაძალადობრივი მოძრაობების რიცხვი, რომლებსაც ძალადობრივი ფრთები აქვთ.
მოძრაობაში ძალადობის ჩასანერგად პროვოკატორებს სულ უფრო ხშირად იყენებენ.
პროვოკატორი აგენტი არის პირი, რომელიც მოქმედებს ისეთი ორგანოების სახელით, როგორიცაა პოლიცია, საზოგადოებრივი პროკურატურა ან
საიდუმლო სამსახურები, რათა შეაღწიოს ჯგუფში ან ორგანიზაციაში და მისი წევრები უკანონო ქმედებების ჩადენაზე წაახალისოს.
ეს ძალადობრივი ფრთები ამცირებს მოძრაობის წარმატებას.
ამიტომ: უფრთხილდით ძალადობისკენ მიდრეკილი პირების მიზანმიმართულ შეღწევას!
- ციფრული ქმედებები და შესაძლებლობები გადაფასებულია.
მიუხედავად იმისა, რომ ინტერნეტის საშუალებით ადამიანების სწრაფად მობილიზებაა შესაძლებელი, ეს, როგორც წესი, არ იწვევს ხანგრძლივ
კამპანიებს, სადაც ადამიანებმა ერთმანეთი პირადად უნდა იცნონ.
- ხშირად, კამპანიების დაგეგმვასა და მოძრაობის შიგნით ერთიანობის ხელშეწყობაში ძალიან ცოტა დრო და ენერგია იხარჯება.
წარმატებულ წინააღმდეგობის კამპანიას სჭირდება ჯგუფების მყარი ქსელები, სადაც ადამიანები კარგად იცნობენ
ერთმანეთს და რეპრესიების დროს ერთმანეთს მხარს უჭერენ.
ამ გამოწვევების მიუხედავად, არაძალადობრივი წინააღმდეგობა კვლავ უფრო წარმატებულია.
რატომ არ გამოიყენებოდა არაძალადობრივი გზა აქამდე ბევრად უფრო ხშირად?
კვლევის ავტორები ეჭვობენ, რომ ეს არაძალადობრივი წინააღმდეგობის ბუნების, შესაძლებლობებისა და
წარმატების შანსების შესახებ ცოდნის ნაკლებობითაა გამოწვეული.
გასაკვირი არ არის, რომ ამ კვლევას პოლიტიკოსები, მედია და აკადემიური წრეები უმეტესად უგულებელყოფენ.
ბოლოს და ბოლოს, ომებით მიღებული მოგება საფრთხის ქვეშ დადგებოდა, თუკი გაცნობიერდებოდა, რომ
შეიარაღებულ ძალას ბევრად უფრო ეფექტური მეთოდები არსებობს.
ეს იმიტომ, რომ იარაღის ინდუსტრიის ბიზნეს მოდელი ეფუძნება ნარატივს, რომ ძალადობრივი
წინააღმდეგობა აუცილებელი და სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.
დასკვნა: ჩვენ უნდა გავხდეთ მზად მშვიდობისთვის და არა ომისთვის!
ასე რომ, გთხოვთ, გაავრცელოთ ინფორმაცია, მაგალითად, ამ პროგრამის სოციალურ ქსელებში გაზიარებით!
მხოლოდ ამ კვლევის დასკვნების მიღების შემთხვევაში იქნება შესაძლებელი შემდგომი საშინელი სისხლისღვრის და განადგურების
თავიდან აცილება და იმის უზრუნველყოფა, რომ ომით მომგებიანებმა ვეღარ მიიღონ მოგება ადამიანთა
ტანჯვისა და მთელი ქვეყნების განადგურების ხარჯზე.
ნუ დაეყრდნობით ინტერნეტში სოციალურ მედიას, არამედ გაიცანით რეალურ ცხოვრებაში თანამოაზრეები, რომლებსაც ენდობით.
მხოლოდ ერთად შეიძლება ძალადობის სპირალის გარღვევა.
ჩვენ გვჭირდება ადამიანები, რომლებიც მშვიდობისთვის ერთიანდებიან და მაგალითს იძლევიან.
Kla.TV სიამოვნებით უჭერს მხარს მშვიდობისმოყვარე ადამიანების ადგილობრივ გაერთიანებას www.kla.tv/vernetzung-ზე
განთავსებული საკონტაქტო ფორმის მეშვეობით.