Хамгаалалт, эсэргүүцэл, хүч гэсэн ойлголтуудыг үргэлж бараг бүхэлдээ хүчирхийллийн хүрээнд л авч үздэг байсан.
Ялангуяа хэтэрхий хэрцгий автократууд болон ёс суртахуунгүй диктаторуудад эсэргүүцэл үзүүлэх тухайд хүчирхийллийг
зөвхөн эсрэг хүчирхийллээр л даван туулах, дайн энх тайвныг авчирдаг гэх мэт талаар бараг бүгд санал нэгддэг.
2022 оны хоёрдугаар сард Германы Бундестагт тухайн үеийн канцлер Олаф Шольц зарласан "эргэлтийн цэг"-ээс хойш
хэлэлцүүлэг нь зөвхөн цэргийн аргументууд руу асар ихээр хумигдсан – энэ нь зөвхөн Германд тохиолдож буй үзэгдэл биш юм.
Цэргийн хүчийг ашиглах эсэх талаар ямар ч хэлэлцүүлэг үлдээгүй, одоо зөвхөн хэдэн зэвсэг нийлүүлэх, ямар
төрлийн зэвсэг, хэзээ нийлүүлэх гэх мэт асуудлууд л үлдсэн.
Энхтайванчдыг «орхигдсон гутсан энхтайванчид» гэж доромжилж, эсвэл тэднийг гэнэн, амьдралд бэлтгэгдээгүй гэж шоолдог.
Дипломат харилцаа хоёрдогч ач холбогдолтой, хүч хэрэглээгүй арга хэмжээнүүд нэр хугарсан.
Үүнийг ихэвчлэн "өөрийгөө хамгаалах эрх" (НҮБ-ын Дүрмийн 51-р зүйл) гэж нэрлэдэг бөгөөд
жишээлбэл Украин болон Израиль улс энэ эрхтэй гэж үздэг.
Мэдээж хэрэг, бүх муж энэ эрхтэй.
Гэсэн хэдий ч өөрийгөө хамгаалахдаа хамгийн үр дүнтэй аргыг ашиглах ёстой.
Ихэнх хүмүүс эхнээсээ л цэргийн хамгаалалтыг хамгийн үр дүнтэй хамгаалалтын хэлбэр гэж үздэг бололтой.
Гэхдээ тэд үнэхээр зөв үү? Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслүүд биднийг итгүүлэхийг оролддог шиг дайн, хүчирхийлэл, зэвсэг
нийлүүлэлтэд үнэхээр өөр ямар ч сонголт байхгүй гэж үү – тэд цэргийн талын төлөөлөгчдийн амны хөтөл болчихсон мэт?
Үр дүнтэй байхын тулд хамгаалалт заавал цэргийн шинжтэй байх ёстой юу?
Эсвэл иргэний хамгаалалтын өөр ямар нэгэн хэлбэрүүд байдаг бөгөөд тэдгээр нь адил үр дүнтэй эсвэл бүр илүү амжилттай байдаг уу?
Мөн дагалдах үр дүнд нь бүхэл хотуудыг болон өргөн нутаг дэвсгэрийг сүйтгэхээс
сэргийлж, хүний амь хохирлыг эрс бууруулдаг?
Нэг зүйл тодорхой: дайнүүд ихэвчлэн зорилгодоо хүрэлгүй аймшигт сүйрэл, цус асгаралт авчирсан.
Мидлтоны Веслиан их сургуулийн Эрика Ченоваэт, АНУ-ын терроризмын асуудлаар хүлээн зөвшөөрөгдсөн мэргэжилтэн Эрика Ченоваэтх ажлын
хамтрагч Мария Ж. Стефаны хамтаар 1900–2006 оны хооронд дэлхий даяар өрнөсөн, өөрийгөө тодорхойлох эрх, улс төрийн удирдагчдыг
зайлуулах эсвэл цэргийн түрэмгий эзлэн түрэмгийлэгчдийг хөөх зорилготой бүх мэдэгдсэн мөргөлдөөнүүдийг судалжээ.
Үүнээс 218 нь зэвсэгтэй, 105 нь хүчирхийлэлгүй байсан.
Түүний судалгаа 2011 онд "Иргэний эсэргүүцэл яагаад үр дүнтэй байдаг: Хүчгүй мөргөлдөөний стратегийн логик" нэртэйгээр
хэвлэгдсэн бөгөөд одоо герман хэл дээр ч ашиглах боломжтой ("Иргэний эсэргүүцэл яагаад үр дүнтэй
байдаг – Хүчгүй мөргөлдөөний стратегийн логик")
Энэхүү судалгаа нь эзлэгдсэн нутаг дэвсгэрийг буцаан авч, эзлэн түрэмгийллийн эсрэг тэмцэх, дарангуйллаг болон хавчлагатай
дэглэмүүд, олон нийтэд таалагдаагүй засгийн газруудыг унагах нь хүчирхийлэлгүй эсвэл хүчирхийллийн аргаар илүү үр
дүнтэй эсэх асуултад хариулснаар судалгааны хоосон зайг нөхсөн.
Иймээс энэ судалгаа нь олон улсын түвшинд анхдагч амжилт болж, нийтлэг эргэлзээг үл хүлээн зөвшөөрөгдөх болохыг илчилсэн.
Эцэст нь судалгаа нь Европ, Америк, Ази, Африк тивд зэвсэгт эсэргүүцэлтэй харьцуулахад зэвсэггүй эсэргүүцлийн хэлбэрүүд
бараг хоёр дахин илүү үр дүнтэй болохыг тодорхой харуулсан.
2000–2006 оны хооронд зэвсэгт бослоготой харьцуулахад зэвсэггүй үйлдлүүд тав дахин илүү амжилттай байв.
Зохиогчид "...ялангуяа дэглэмийг солих эсвэл гадаад түрэмгийллээс чөлөөлөх кампанит
ажилд хүчгүй эсэргүүцэл тодорхой давуу талтай" .
Эдгээр олдворуудыг өнөөг хүртэл няцаагдаагүй, учир нь тэдгээр нь өргөн цар хүрээтэй мэдээлэл болон нарийвчилсан шинжлэх ухааны
шинжилгээнд тулгуурласан. Үүний үр дүнд тодорхой үр дүн гарсан.
Судалгааны зохиогчдын үзэж байгаагаар, хүчгүй эсэргүүцэл амжилтанд хүргэх баталгаа байхгүй.
Гэвч хүчирхийлэлтэй үйлдлүүдийн амжилтын хувь 22 хувьтай харьцуулахад хүчирхийлэлгүй
эсэргүүцлийн амжилтын хувь 50 хувиас давсан байв.
Сонирхолтой баримт: өргөн цар хүрээтэй хүчирхийлэлгүй эсэргүүцлийг хүчирхийлэл хэрэглэдэг хэсгүүдтэй
хослуулсан хөдөлгөөнүүдийн холимог хэлбэрүүд ч цэвэр хүчирхийлэлгүй кампанит ажлуудаас илүү амжилтгүй байдаг.
Хүчирхийллийг хүчирхийлэлгүй үйлдлүүдтэй хослуулах нь амжилтад хүргэдэггүй.
Судалгааны зохиогчид кампанит ажлыг үйл ажиллагааны оргил үеэс хойш нэг жилийн дотор зорилгоо 100
хувиар биелүүлсэн тохиолдолд амжилттай гэж үзсэн.
Судалгаагаар амжилттай хүчирхийлэлгүй кампанит ажилд Ираны хувьсгал (1977–1979) болон Филиппиний
Ард Түмний Хүчний Хөдөлгөөн (1983–1986) багтсан.
2005 онд тасралтгүй, тогтмол энх тайван арга хэмжээ нь Ливанд гадаад эзлэн түрэмгийллийн төгсгөлд хүргэлээ .
"Зүүн Тимор"-д, зохиогчдын үзэж байгаагаар, хүчирхийлэлгүй эсэргүүцлийн хөдөлгөөн нь Индонезийн
цэргүүдийг Зүүн Тиморээс амжилттай хөөж, тус нутгийн тусгаар тогтнолыг олж авахад тусалсан.
Дайралтгүй эсэргүүцэл практикт яг юу гэсэн үг вэ?
Арга хэмжээний өргөн хүрээний янз бүрийн хэлбэрүүдийг төсөөлж болно.
Дээр дурдсан жишээнүүдэд олон сая хүн оролцсон хүчирхийлэлгүй эсэргүүцэл өрнөсөн бөгөөд энэ нь олон нийтийн
эсэргүүцлийн жагсаал, ажил хаялт, зохион байгуулалттай хамтын ажиллагаанаас татгалзах хэлбэрээр илэрсэн.
Энэ нь дайсныг улс төр, эдийн засаг, цэргийн хүчний эх үүсвэрээс системтэйгээр хассан.
Үүнийг бизнес эрхлэгчид, ажилчид, үйлдвэрчний эвлэлүүд, оюутнууд, мэргэжилтнүүд, сүмийн лам нар, залуучууд, эмэгтэйчүүд, ядуусын
болон тариаланчдын холбоо болон дэглэм тэдний захирагдах байдал, нөөц бололцоонд найдаж байсан
бусад бүлгүүдийн идэвхтэй дэмжлэгээр хангасан.
Цахилгаан станцуудад ажилладаг Ираны ажилчдын иргэний эсэргүүцэл зэрэг бүтээлч үйлдлүүд гарсан.
Оройн бүрт тэд хоёр цагийн турш цахилгааныг тасалж, улсын оройн мэдээг тасалдуулж, хөл хорио зөрчигч
демонстрантуудад харанхуй нөхцөл бүрдүүлдэг байв.
Олонтаа хүчирхийлэлгүй эсэргүүцлийн арга хэмжээ гудамжинд маш олон жагсагчдыг оролцуулдаг байсан тул эсрэг
талын цагдаа, аюулгүй байдлын хүчин хоригийг хэрэгжүүлэх нөөц, хүний нөөцгүй болдог байв.
Юутай ч, хэдхэн хоосон шоронгийн өрөөтэй байхад та гэнэт хэдэн арван мянган хүнийг шоронд хорьж чадахгүй.
Жишээлбэл, хэдэн арван мянган хүн засгийн газарт үнэнч танкууд болон цэргүүдийг зогсоохын тулд хана босгосон.
Режимийн аюулгүй байдлын хүчнийг довтлохын оронд энгийн иргэд танкуудын өмнө сууж, цэргүүдэд мэндчилгээ болгон цэцэг,
шоколад эсвэл улбар шар өнгийн лимонад зэрэг энх тайвны бэлгэдлүүдийг өргөж, сөрөг хүчинд нэгдэхийг уриалсан.
Хүчирхийлэлгүй үйлдлүүд нь хэдхэн жилийн өмнө хүчирхийллийн оролдлого бүтэлгүйтсэн газруудад ч амжилттай болсон,
жишээлбэл Филиппиний Ард Түмний Хүчний Хөдөлгөөний тохиолдолд.
Яагаад хүч хэрэглэхгүй кампанит ажлууд эцэстээ илүү өндөр амжилтын магадлалтай байдаг вэ?
Судалгааны зохиогчид дараах шалтгаануудыг дурдсан байна:
1. Хүч хэрэглэхгүй кампанит ажлууд илүү олон хүнийг дайчлах боломжтой.
Дундаж хүчирхийллийн үйлдэлд 50,000 хүн оролцсон бол хүчирхийлэлгүй кампанит ажилд дунджаар 200,000 хүн оролцсон.
Энэ нь илүү өргөн хүрээний арга хэмжээ авах боломжийг олгож, дэглэмийн одоогийн байдлыг хадгалах зардлыг нэмэгдүүлсэн.
Хүчирхийлэлгүй кампанит ажлууд нь эмэгтэйчүүд болон ахмад настнуудын оролцоонд илүү нээлттэй байдаг,
учир нь эдгээр үйл ажиллагаа нь хүчирхийлэлтэй эсэргүүцэлтэй харьцуулахад эрсдэл багатай байдаг.
Эрика Ченоваэтын үзэж байгаагаар, хүн амын өргөн хүрээг хамарвал дэглэм арван хувийн оролцоогоор ч эрх мэдлээ барьж чадахгүй.
Тийм ээ, зөвхөн таван хувийн оролцоотой байсан ч энэ дэглэмд хэцүү байх болно.
2. Оролцсон хүмүүсийг тусгаарлах нь илүү хэцүү.
Хүчирхийлэлгүй кампанит ажилд оролцогчид ихэвчлэн хүн амын маш өөр өөр хэсгүүдийг төлөөлдөг, учир нь хүчирхийлэлгүй кампанит
ажилд янз бүрийн хүйс, нас, шашин шүтлэг, үндэс угсаа, үзэл суртал, мэргэжил болон
нийгэм-эдийн засгийн байдалтай хүмүүс оролцдог.
Энэ нь эсэргүүцэгчдэд оролцогчдыг тусгаарлан дарамт шахалт хэрэгжүүлэхийг илүү хүндрүүлдэг.
3. Хүч хэрэглэхгүй кампанит ажлууд нь олон төрөл, олон оролцогчтой тул шинэ тактик, санаа боловсруулах илүү олон боломжтой.
Судалгаагаар амжилтууд нь тухайн дэглэм авторитар, хүчтэй эсвэл сул байснаас болон кампанит ажлыг
хүчээр дарж оролдсон эсэхээс үл хамааран гарсан байна.
Хүч хэрэглэхгүй эсэргүүцлийн давуу талууд нь:
- дундаж үргэлжлэх хугацаа харьцангуй богино (хүчирхийлэлтэй мөргөлдөөний тохиолдолд 9 жилийн оронд 3 жил)
- хамаагүй цөөн үхэл, гэмтэл, сүйрэл ба сэтгэл зүйн шарх
- мөргөлдөөнөөс хойш таван жилийн дотор дараагийн ардчилсан тогтолцоо ноёрхох магадлал илүү өндөр байна.
Хэрвээ хүчирхийлэлтэй бослогууд амжилттай болсон ч, урт хугацаанд улсад ардчилсан нөхцөл үүсэхгүй хэвээр байх болно.
Үр дагавар нь ихэвчлэн хуучин дэглэмийн дэмжигчдэд халдлага үйлдэх, цөөнхийн эрхийг үл тоомсорлох зэрэг
байдаг тул зэвсэгт мөргөлдөөнөөс хойш улс орны нөхцөл байдал өмнөхөөсөө ч илүү хатуу хяналттай болдог.
- Хүч хэрэглээгүй эсэргүүцэл нь дараагийн иргэний дайны эрсдлийг багасгаж, учир нь амжилттай зэвсэгт мөргөлдөөнүүдийн
бараг тал нь 10 жилийн дотор шинэ зэвсэгт мөргөлдөөнд хүргэдэг.
Хүчирхийллийг зөвхөн эсрэг хүчирхийллээр даван гарах боломжтой гэж үзэх үзэл нь тиймээс буруу юм.
Цэргийн хүчний оронд, цэргийн ажиллагаанаас ялгаатай нь тухайн улсад жинхэнэ, тогтвортой, шударга, ардчилсан энх
тайвныг авчирч чадах илүү амжилттай олон хувилбарууд байдаг.
Энэ хооронд Эрика Ченовет 2004–2019 онуудын хооронд судалгаагаа үргэлжлүүлж, дараахыг тогтоожээ:
Хүчирхийлэлгүй бослогууд хүчирхийлэлтэй бослогуудаас илүү амжилттай байна.
Гэсэн хэдий ч засгийн газрууд хүч хэрэглэхгүй эсэргүүцэлтэй тэмцэхэд илүү сайн бэлтгэгдсэн болсон.
Диктаторууд болон авторитар дэглэмүүд хүчирхийлэлгүй хөдөлгөөнүүдийг дарж сурсан.
Хүч хэрэглэхгүй эсэргүүцлийн хөдөлгөөн 21-р зуунд дараах сорилтуудтай тулгарч байна:
- Цэнзур, хяналт шалгалтын улмаас төвийг сахисан мэдээлэл түгээхэд саад учрах бөгөөд худал мэдээллийг дэглэмүүд тараадаг.
- Хүчирхийлэлгүй хөдөлгөөнүүдийн хүчирхийлэл үйлддэг жигүүрүүд нэмэгдсэн.
Үйл хөдөлгөөний дотор хүчирхийлэл өдөөх зорилгоор өдөөгч агентуудыг улам бүр ихээр ашиглаж байна.
Агент провокатор гэдэг нь цагдаа, ерөнхий прокурорын газар эсвэл тусгай алба зэрэг эрх бүхий байгууллагын нэрийн өмнөөс үйл
ажиллагаа явуулж, бүлэг эсвэл байгууллагад нэвтэрч, түүний гишүүдийг хууль бус үйлдэл хийхэд өдөөн турхирдаг хүн юм.
Эдгээр хүчирхийлэлд автсан далавчид хөдөлгөөний амжилтыг бууруулдаг.
Тиймээс: Хүчирхийлэл үйлдэгч этгээдүүдийн зорилтот нэвтрэлтэд болгоомжтой бай!
- Дижитал үйлдлүүд болон боломжуудыг хэт үнэлдэг.
Интернэтээр хүмүүсийг хурдан цуглуулах боломжтой ч, энэ нь ихэвчлэн бие биенээ хувиараа таньж мэдэх
шаардлагатай урт хугацааны кампанит ажилд хүргэдэггүй.
- Ихэвчлэн кампанит ажил төлөвлөх, хөдөлгөөний доторх эв нэгдлийг бэхжүүлэхэд хангалттай цаг, эрч хүч зарцуулагддаггүй.
Амжилттай эсэргүүцлийн кампанит ажилд хүмүүс бие биенээ сайн мэддэг, хавчлага болсон үед бие
биенээ дэмждэг бүлгүүдийн бат бөх сүлжээ шаардлагатай.
Эдгээр сорилтуудтай харьцуулахад хүчирхийлэлгүй эсэргүүцэл илүү амжилттай хэвээр байна.
Яагаад өнөөг хүртэл хүчирхийлэлгүй замыг илүү олон удаа сонгоогүй байна вэ?
Судалгааны зохиогчид энэ нь хүчгүй эсэргүүцлийн мөн чанар, боломжууд болон амжилтын магадлалын талаарх
мэдлэгийн дутагдалтай холбоотой гэж таамаглаж байна.
Энэ судалгааг улс төрчид, хэвлэл мэдээлэл болон академийнхэн ихэвчлэн үл тоодог нь гайхах зүйлгүй.
Эцсийн эцэст, зэвсэгт хүчний оронд илүү үр дүнтэй арга байдаг гэдгийг хүмүүс ойлговол
дайнаас олж болох ашиг орлого эрсдэлд орох болно.
Энэ нь зэвсгийн үйлдвэрлэлийн бизнесийн загвар хүчирхийлэлтэй эсэргүүцэл зайлшгүй, чухал
шаардлагатай гэсэн өгүүлэмжид суурилсан байдагтай холбоотой.
Дүгнэлт: Бид дайн биш, харин энх тайвныг бүтээх чадвартай болох ёстой!
Тиймээс жишээ нь энэ хөтөлбөрийг нийгмийн сүлжээнд хуваалцаж, мэдээг түгээгээрэй!
Зөвхөн энэ судалгааны дүгнэлтүүдийг хүлээн зөвшөөрснөөр цаашид гарах аймшигт цуст мөргөлдөөн, сүйрлийг зогсоож,
дайнаас ашиг олдог хүмүүс хүний зовлон болон улс орнуудыг бүхэлд нь сүйтгэхээс ашиг олох боломжгүй болно.
Интернэт дэх нийгмийн сүлжээнд найдах хэрэггүй, харин бодит амьдрал дээр итгэж
болох, үзэл санаа нэгтэй хүмүүстэй танилцаарай.
Зөвхөн хамтдаа л хүчирхийллийн спиралийг эвдэж чадна.
Бидэнд энх тайвны төлөө нэгдмэл зогсож, жишгээр удирддаг хүмүүс хэрэгтэй.
Kla.TV нь www.kla.tv/vernetzung хаягийн холбоо барих маягтын тусламжтайгаар энх тайван хүсэгч хүмүүсийн
орон нутгийн сүлжээг дэмжиж байгаадаа баяртай байна.