Ulinzi, upinzani na nguvu daima zimekuwa zikifikiriwa karibu kabisa kwa misingi ya ghasia.
Angalau linapokuja upinzani dhidi ya autokreti katili sana na dikteta wasio na dhamira, kuna makubaliano karibu
ya pamoja kwamba ghasia inaweza kushindwa tu kwa ghasia ya kujibu, kwamba vita huleta amani, n.k.
Angalau tangu mabadiliko yaliyotangazwa na Kansela wa wakati huo Olaf Scholz katika Bundestag ya Ujerumani mnamo
Februari 2022, mazungumzo yamepungua kwa kiasi kikubwa hadi mabishano ya kijeshi - na sio Ujerumani pekee.
Hakuna tena mjadala kuhusu kama nguvu za kijeshi zinapaswa kutumika kabisa, bali tu kuhusu ni silaha
ngapi zinapaswa kusambazwa, ni aina gani za silaha, lini hili linapaswa kutokea, n.k.
Wapenda amani wanashutumiwa kwa kuwakilisha hali ya amani ya kujihesabia haki, isiyo ya kweli au ya uwongo.
Diplomasia inachukuliwa kuwa ya pili, na hatua zisizo za ghasia zinadharauliwa.
Hii mara nyingi hutolewa haki kwa kile kinachoitwa "haki ya kujitetea" (Kifungu cha 51 cha Katiba ya Umoja wa
Mataifa), ambayo, kwa mfano, Ukraine au Israeli wana haki nayo.
Kwa kawaida, kila jimbo lina haki hii.
Hata hivyo, kujilinda kunapaswa kufanywa kwa kutumia njia yenye ufanisi zaidi.
Watu wengi wanaonekana kuona ulinzi wa kijeshi kuwa aina bora zaidi ya ulinzi tangu mwanzo.
Lakini je, kwa kweli wako sahihi? Je, kweli hakuna njia mbadala kwa vita, vurugu na usambazaji wa silaha, kama
vyombo vya habari vinavyotutaka tuamini – ambavyo vinaonekana kuwa mdomo wa watetezi wa kijeshi?
Je, ulinzi lazima uwe wa kijeshi kila wakati ili uwe na ufanisi?
Au kuna njia mbadala za ulinzi wa kiraia ambazo zinafaa au hata kufanikiwa zaidi?
Na ambazo, kama athari ya pembeni, huzuia uharibifu wa miji nzima na maeneo makubwa ya ardhi na
kupunguza kwa kiasi kikubwa idadi ya vifo vya watu?
Kwa jambo moja ni hakika: vita mara nyingi vimesababisha uharibifu mkubwa na umwagaji
damu bila kufikia malengo yao yaliyokusudiwa.
Erica Chenoweth kutoka Chuo Kikuu cha Wesleyan huko Middleton, Marekani – mtaalamu anayetambuliwa katika masuala ya ugaidi – na
mwenzake Maria J. Stephan walichunguza migogoro yote inayojulikana duniani kote kati ya mwaka 1900 na 2006
iliyohusisha haki ya kujitawala, kuondolewa kwa viongozi wa kisiasa au kufukuzwa kwa majeshi yaliyovamia.
Kati ya hawa, 218 walikuwa na silaha na 105 hawakuwa na ghasia.
Utafiti wake ulichapishwa mwaka 2011 chini ya kichwa: "Kwa nini Upinzani wa Kiraia Unafanya Kazi. Mantiki ya Kimkakati ya Mgogoro
Usio na Ukatili" na sasa pia unapatikana kwa Kijerumani ("Kwa nini Upinzani wa Kiraia Unafanya Kazi –
Mantiki ya Kimkakati ya Mgogoro Usio na Ukatili").
Utafiti ulijaza pengo katika utafiti kwa kujibu swali la iwapo kurejesha tena maeneo yaliyokaliwa, upinzani dhidi ya ukali,
udikteta, serikali za ukandamizaji na kuangusha serikali zisizopendwa kuna mafanikio zaidi
kupitia upinzani usio wa ghasia au upinzani wa ghasia.
Kwa hivyo, utafiti huo ulikuwa mafanikio ya upainia katika ngazi ya kimataifa, ukionyesha kuwa mashaka ya kawaida hayana msingi.
Hatimaye, utafiti ulionyesha wazi kwamba aina zisizo za ghasia za upinzani zilifanikiwa karibu mara mbili kuliko
upinzani wa silaha – Ulaya pamoja na Amerika, Asia na Afrika.
Kati ya mwaka 2000 na 2006, hatua zisizo za vurugu zilifanikiwa mara tano zaidi kuliko maasi ya silaha.
Waandishi wanasema: "...hasa katika kampeni zinazolenga mabadiliko ya utawala au ukombozi kutoka kwa utawala wa
kigeni, upinzani usio na ghasia ni bora zaidi waziwazi" .
Matokeo haya hayajapingwa hadi sasa, kwani yanategemea data nyingi na uchambuzi wa
kisayansi wa kina. Hii ilisababisha matokeo dhahiri.
Kulingana na waandishi wa utafiti, hakuna uhakika kwamba upinzani usio na ghasia utaleta mafanikio.
Hata hivyo, katika kesi za vitendo vya ghasia, kiwango cha mafanikio kilikuwa cha chini sana, asilimia 22,
ikilinganishwa na upinzani usio wa ghasia, ambao ulifanikiwa katika zaidi ya asilimia 50 ya kesi.
Taarifa ya kuvutia: Hata aina mseto za harakati zinazochanganya upinzani mkubwa usio na ghasia na matawi
yenye ghasia hazifanikiwi sana kuliko kampeni zinazotegemea kabisa upinzani usio na ghasia.
Kuchanganya ghasia na vitendo visivyo vya ghasia hakupelekei mafanikio.
Waandishi wa utafiti walichukulia kampeni kuwa imefanikiwa ikiwa malengo yake yalitimia kwa asilimia mia
moja ndani ya mwaka mmoja tangu kilele cha shughuli.
Kulingana na utafiti, kampeni zilizofanikiwa zisizo za vurugu zilijumuisha Mapinduzi ya Iran (1977–1979)
na Harakati ya Nguvu za Watu ya Ufilipino (1983–1986).
Mnamo mwaka 2005, hatua za kudumu na za kimfumo zisizo za vurugu zilisababisha kumalizika kwa utawala wa kigeni nchini Lebanon .
"Katika Timor Mashariki," kulingana na waandishi, "harakati ya upinzani isiyo ya vurugu ilisaidia kwa mafanikio
kuondoa wanajeshi wa Indonesia kutoka Timor Mashariki na kupata uhuru kwa eneo lililochukuliwa."
Upinzani usio na ghasia unamaanisha nini katika vitendo?
Aina mbalimbali za hatua zinaweza kufikirika.
Katika mifano iliyotajwa hivi punde, kulikuwa na upinzani usio wa ghasia uliohusisha mamilioni ya washiriki katika
mfumo wa maandamano makubwa, migomo na kutotii kwa mpangilio.
Hii ilimnyima adui kwa utaratibu vyanzo vyake vya nguvu za kisiasa, kiuchumi na kijeshi.
Hili lilifanikishwa kupitia msaada hai wa wafanyabiashara, wafanyakazi, vyama vya wafanyakazi, wanafunzi, wataalamu,
maaskofu, vijana, wanawake, maskini, vyama vya wakulima na makundi mengine ambayo utawala ulitegemea utiifu na rasilimali zao.
Kulikuwa na hatua za ubunifu, kama vile uasi wa kiraia uliofanywa na wafanyakazi wa Iran katika vituo vya umeme.
Kila jioni, walikatiza umeme kwa masaa mawili ili kuvuruga habari za jioni za serikali na kuwapa waandamanaji
waliokuwa wakiikiuka amri ya kutotoka nje giza la kuficha.
Mara nyingi, hatua za upinzani zisizo za vurugu ziliwavutia waandamanaji wengi sana mitaani kiasi kwamba polisi na
vikosi vya usalama vya upande wa wapinzani havikuwa na rasilimali wala wafanyakazi wa kutekeleza marufuku.
Baada ya yote, huwezi ghafla kuweka maelfu kadhaa ya watu gerezani wakati una seli chache tu za gereza zilizo tupu.
Kwa mfano, maelfu kadhaa ya watu waliunda ukuta ili kuzuia mizinga na wanajeshi watiifu kwa serikali.
Badala ya kushambulia vikosi vya usalama vya serikali, waandamanaji raia waliketi mbele ya tanke na kuwapa wanajeshi
alama za amani kama maua, chokoleti au juisi ya machungwa kama salamu – na kuwataka wanajeshi wajiunge na upinzani.
Hatua zisizo za vurugu pia zilifanikiwa katika maeneo ambako jaribio la vurugu lilishindwa miaka michache tu iliyopita,
kama katika kesi ya harakati ya Nguvu ya Watu ya Ufilipino.
Kwa nini kampeni zisizo za ghasia hatimaye zina uwezekano mkubwa zaidi wa kufanikiwa?
Waandishi wa utafiti wanataja sababu zifuatazo:
1. Kampeni zisizo za vurugu zinaweza kuhamasisha watu wengi zaidi.
Kitendo cha ghasia cha wastani kilikuwa na washiriki 50,000, wakati kampeni zisizo za
ghasia zilikuwa na washiriki 200,000 kwa wastani.
Hii iliruhusu kuchukuliwa hatua pana zaidi, jambo lililoongeza gharama za kudumisha hali iliyokuwepo kwa utawala.
Kampeni zisizo za ghasia pia zina ufunguzi zaidi kwa ushiriki wa wanawake na wazee, kwani shughuli
hizi zina hatari ndogo kuliko upinzani wa ghasia.
Kulingana na Erica Chenoweth, serikali haiwezi kudumisha mamlaka yake ikiwa idadi kubwa ya watu, kwa
mfano kiwango cha ushiriki cha asilimia kumi, kitafikiwa.
Ndiyo, hata kwa ushiriki wa asilimia tano tu, itakuwa vigumu kwa utawala.
2. Ni vigumu zaidi kutenga watu waliohusika.
Washiriki katika kampeni zisizo za vurugu mara nyingi huwakilisha sehemu mbalimbali sana za idadi ya watu, kwani kampeni
zisizo za vurugu mara nyingi huhusisha watu wa jinsia, umri, dini, kabila, itikadi, taaluma na hali za kiuchumi tofauti.
Hii inafanya iwe vigumu zaidi kwa wapinzani kutenga washiriki na kutekeleza ukandamizaji.
3. Kampeni zisizo za vurugu zina fursa zaidi za kuendeleza mbinu na mawazo mapya
kutokana na idadi yao kubwa na mseto wa washiriki.
Kulingana na utafiti, mafanikio hayo hayakuwa tegemezi na jinsi utawala husika ulivyokuwa wa kidikteta, imara au
dhaifu, au jinsi ulivyojaribu kukandamiza kampeni kwa nguvu.
Faida zaidi za upinzani usio na ghasia ni:
- muda wa wastani mfupi zaidi (miaka 3 badala ya miaka 9 kwa migogoro ya vurugu)
- vifo, majeraha, uharibifu na mshtuko vimepungua sana
- kuna uwezekano mkubwa zaidi kwamba demokrasia itafanikiwa katika kipindi cha miaka mitano baada ya mzozo.
Hata kama maasi ya ghasia yatafanikiwa, bado hakutakuwa na hali za kidemokrasia nchini kwa muda mrefu.
Matokeo yake mara nyingi ni kulipiza kisasi dhidi ya wafuasi wa utawala wa zamani, kupuuzwa kwa haki za wachache, n.k., na
hivyo hali nchini baada ya migogoro ya silaha mara nyingi huwa na ukandamizaji zaidi kuliko ilivyokuwa hapo awali.
- Upinzani usio wa vurugu una hatari ndogo ya kusababisha vita vya wenyewe kwa wenyewe baadaye, kwani karibu
nusu ya migogoro yote ya silaha iliyofanikiwa husababisha mgogoro mpya wa silaha ndani ya miaka 10.
Mtazamo kwamba ghasia inaweza kushindwa tu kwa ghasia za kupinga ni potofu.
Kuna njia mbadala nyingi zaidi zenye mafanikio kuliko nguvu za kijeshi ambazo, tofauti na operesheni za
kijeshi, zinaweza kuleta amani ya kweli, ya kudumu, ya haki na ya kidemokrasia katika nchi husika.
Wakati huo huo, Erica Chenoweth ameendelea na utafiti wake kati ya 2004 na 2019 na amegundua yafuatayo:
Mauvuko yasiyo ya ghasia yanaendelea kuwa na mafanikio zaidi kuliko yale ya ghasia.
Hata hivyo, serikali zimekuwa bora zaidi katika kushughulikia upinzani usio wa ghasia.
Madikteta na serikali za kidikteta wamejifunza kukandamiza harakati zisizo za ghasia.
Harakati ya upinzani isiyo na ghasia inakabiliwa na changamoto zifuatazo katika karne ya ishirini na moja:
- Uandishi wa habari usioegemea upande wowote unazuiliwa na udhibiti na ufuatiliaji,
wakati habari za uongo zinasambazwa na serikali.
- Harakati zisizo za ghasia zenye matawi ya ghasia zimeongezeka.
Wachochezi wanazidi kutumika kuingiza ghasia katika harakati.
Mchochezi ni mtu anayefanya kazi kwa niaba ya mamlaka kama polisi, ofisi ya mwendesha mashtaka wa umma au idara
za ujasusi ili kuingia ndani ya kikundi au shirika na kuchochea wanachama wake kufanya vitendo haramu.
Mabawa haya ya vurugu hupunguza mafanikio ya harakati.
Kwa hiyo: Kuwa mwangalifu na uvamizi uliolengwa na watu wenye vurugu!
- Vitendo na fursa za kidijitali zimepimwa kupita kiasi.
Ingawa inawezekana kuwahamasisha watu haraka kupitia mtandao, hii kwa kawaida haipelekei kampeni za muda
mrefu ambapo watu wanahitaji kujifahamisha kibinafsi.
- Mara nyingi, muda na nguvu kidogo sana huchangwa katika kupanga kampeni na kukuza mshikamano ndani ya harakati.
Kampeni yenye mafanikio ya upinzani inahitaji mitandao imara ya makundi ambapo watu wanajua
vizuri na kusaidiana wakati wa ukandamizaji.
Licha ya changamoto hizi, upinzani usio na ghasia unaendelea kuwa na mafanikio zaidi.
Kwa nini njia isiyo ya ghasia haijachukuliwa mara nyingi zaidi hadi sasa?
Waandishi wa utafiti wanashuku kuwa hii ni kwa sababu ya ukosefu wa maarifa kuhusu watu, uwezekano
na nafasi za kufaulu kwa upinzani usio na vurugu.
Si ajabu utafiti huu unapuuzwa sana na wanasiasa, vyombo vya habari na wasomi.
Baada ya yote, faida zinazopatikana kutokana na vita zingehatarishwa ikiwa itatambuliwa kuwa kuna njia
nyingi zenye ufanisi zaidi kuliko nguvu za silaha.
Kwa sababu mtindo wa biashara wa sekta ya silaha unatokana na dhana kwamba upinzani mkali ni muhimu na ni wa lazima.
Hitimisho: Tunahitaji kuwa na uwezo wa amani, sio vita!
Kwa hivyo tafadhali sambaza habari kwa kushiriki kipindi hiki kwenye mitandao ya kijamii, kwa mfano!
Ni pale tu matokeo ya utafiti huu yatakapokubaliwa ndipo umwagaji damu mbaya zaidi na uharibifu mkubwa vinaweza kuzuilika,
na wale wanaonufaika na vita hawatoweza tena kupata faida kutokana na mateso ya binadamu na uharibifu wa nchi nzima.
Usitegemee mitandao ya kijamii mtandaoni, bali ujue watu wenye mawazo yanayofanana na unaweza kuamini katika maisha halisi.
Ni kwa pamoja tu ndipo mzunguko wa ghasia unaweza kuvunjwa.
Tunahitaji watu wanaosimama pamoja kwa ajili ya amani na kuongoza kwa mfano.
Kla.TV inafurahi kuunga mkono mtandao wa ndani wa watu wanaopenda amani kwa msaada wa fomu
ya mawasiliano katika www.kla.tv/vernetzung.