Moet nie onderskat nie: oorlog kan te eniger tyd dodelik wees vir diegene wat betrokke is!
Dié wat as vrywilligers vir oorlog meld, sal beslis nie agter die troepe wees nie, maar sal na die voorste linie gestuur word.
Dit is duidelik. Dit is vir my duidelik dat oorlog 'n impak op generasies het.
Die oorlog verlaat jou nooit. Selfs al is jy gevestig en het jy 'n huis en tuin, wat my
ouers in Bonn gebou het. Dit verlaat jou nooit.
Alle sluipskutters, alle sluipskutters, wanneer hulle tuis terugkeer, kan nie die
feit hanteer dat hulle mense vermoor het nie.
Want snags in hul drome kom die gesigte terug en hulle kan nie daarvan ontslae raak nie.
Die resultaat is óf alkohol, óf psigotrope dwelms, óf selfmoord.
En dit geld vir die hele oorlog. Oorlog het baie verskillende gesigte.
Maar die oorlog wat oor 'n nasie spoel, het net een gesig.
Hy vernietig die mense, hul geskiedenis, hul selfvertroue.
So wie wil nog steeds by oorlog betrokke raak, of wie is 'n soort idealis en wil om daardie rede daarheen gaan...?
Wel, ek moet sê, vir my is dit heeltemal... – ek kan nie eers voorstel dat iemand so iets sou doen
nie! Dit is nie 'n fliek nie! Dit is nie pret nie!
En miskien word 'n brug opgeblase of iets soos dit – in die film. Maar die werklikheid lyk anders.
En elke dag en elke uur gaan dit oor jou eie lewe. En dit mag nie onderskat word nie.
Jy kan niemand help om gelukkig te wees nie.
Maar ek sou twee keer daaroor dink...! Jy kan altyd nee sê.
Wat beteken oorlog? Hoeveel mense in Duitsland weet dit regtig?
Virtuele oorlog bestaan in films of in die nuus.
Die verskil: jy is nie daarin betrokke nie, maar 'n toeskouer.
Daar was vir meer as drie geslagte geen oorlog in Duitsland nie.
Nou herbewapen die NAVO-lande massaal.
Die leë staatskaste blyk nie 'n probleem te wees vir die miljarde wat bestee word nie.
Eerder, volgens 'n onlangse verklaring deur die president van die Reservebevolkingvereniging, sou die Duitse Weermag in
die geval van oorlog vervanging nodig hê vir ongeveer 1 000 soldate wat per dag gedood of ernstig gewond word.
Dit beloop ongeveer 1,1 miljoen in drie jaar.
Aangesien dit – vir die tyd – grootliks vrywillig veronderstel is, adverteer die Bundeswehr in
skole, by bushaltes en tydens kinderprogramme.
Asof dit 'n goedbetaalde avontuurlike vakansie was.
Maar dit gaan oor oorlog! Dit gaan oor doodmaak en gedood word! Dit gaan oor vernietiging!
Hierdie ooggetuienisse herinner ons aan wat mense in Duitsland ervaar het, mense wat nie
toeskouers was nie, maar dié wat direk geraak is.
Nie sogenaamde helde op 'n frontlinie nie, maar kinders wat vandag nog emosionele littekens dra.
Ek is in 1932 gebore, en aan die einde van die oorlog was ek dertien (jare oud).
En waar het jy gewoon toe die oorlog uitgebreek het?
Toe die oorlog in München uitgebreek het, baie sentraal, wel, nie heeltemal nie, maar amper in die stadsentrum.
Wel, ek is gebore by die see, of eerder aan die kus – in Kranz, Oos-Pruise.
Dit is die land wat eindeloos gely het.
En hoe oud was ek? Toe ons van Kranz gevlug het, was ek ongeveer vier en driekwart jaar oud; ek is in Februarie 1940 gebore.
My ma het toe in September gevlug en Kranz per trein verlaat, omdat sy gesê het die hele ding val uitmekaar.
Want ons het reeds die gedreun van kanonne in die verte gehoor en gesien hoe Königsberg snags brand –
nie ons kinders nie, natuurlik, maar die volwassenes.
Die bomwerpers het oorgevlieg en alles platgevee.
Ons het reg aan die kus gewoon – soos 'n paradys, soos 'n paradys!
Ons is, so om te sê, uit hierdie paradys uitgeruk.
My ma het drie kinders by die hand geneem. Ons het 'n huishoudster gehad.
Net met 'n koffer, dit wil sê wat ons op ons rug gehad het, en toe het ons die trein na
Oostenryk geneem, waar haar suster gewoon het.
Dit het in 1943 begin, en in 1944 was daar baie bombardemente, so moes ons München verlaat.
Moeders met kinders onder die ouderdom van 14 moes vertrek.
En as hulle nie gereed was om dit te doen nie, is die kinders eenvoudig op hul eie êrens weggestuur.
Ek weet nie waar nie, so dit was nie vir ons belangrik nie omdat ons München vrywillig verlaat het.
Maar dit was baie moeilik om iewers 'n plek te kry om te bly.
Normaalweg wou niemand wat in die platteland gewoon het, dit wil sê buite die stad en 'n entjie
ver van die groot stad af, stadsbewoners hê nie.
Omdat hulle nie geskik was vir die plaaswerk wat hulle gedoen het nie, of so is ons vertel.
Nie in dieselfde woorde nie, maar wel, jy het geweet wat aangaan.
Watter herinneringe aan die oorlog, behalwe die gedreun van kanonne, behalwe die feit dat Königsberg – ons het dit as kinders
skaars gesien omdat ons in die aand gaan slaap het – dat daar onrus was, hulle het ons daarvan
vertel. Ons het die gedreun van kanonne gehoor.
Maar toe het iets na vore gekom wat my, so om te sê, deur my hele lewe heen vergesel het.
Hierdie onbehagen wat deur die ontsnapping veroorsaak is, het nie net verdwyn nie; dit bly êrens.
So kom jy nooit regtig aan nie. Jy bly altyd êrens...
So was huis, huis iets baie belangrik vir my, en ook vir my twee broers en susters.
Ons het nog jare daarna aanhou praat oor die huis.
Ek onthou dat ek as jong man gereed sou gewees het om oorlog teen die Russe te voer om my
vaderland, so om te sê, as 'n seun te bevry.
Ek onthou dit goed – jy is sekerlik vertroud met die Hongaarse opstand van 1956, toe
ongeveer 80 000 Hongaren hul lewens verloor het.
En ek was destyds 16 jaar oud, en ek sou bereid gewees het om na Hongarye te gaan om teen die Sowjets te veg.
Dit was dus 'n gevoel wat eenvoudig op daardie tydstip daar was.
Toe het iets anders gebeur wat my regtig verras het.
Ek het 'n film oor die "wolfkinders" gesien. Ek weet nie of jy dit al gesien het nie.
En toe ek hierdie film gesien het, het ek begin huil tot 'n mate wat vir my heeltemal vreemd was. Ek het nie geweet dat nie.
Dit was 'n man wat gehuil het, maar regtig het ek so baie gehuil dat trane oor my gesig afgestroom het.
My vrou was heeltemal geskok: "Wat is fout met jou?"
Ek het hier 'n film oor die wolfkinders gesien.
En toe het ek besef dat daar iets in my is wat vernietig is.
Hierdie lyding, hierdie vrese, is ook, so om te sê, deur hierdie film na die oppervlak gebring.
Dit was 'n dokumentêre film – oor hierdie kinders.
Hierdie kinders het verskyn, het oor hulself, hul lewens en so meer gepraat, hoe dit met hulle gaan.
Ek het mense ontmoet wat self in Kranz was toe die Russe Kranz ingeneem het, en wat hulle daar ervaar het, was verskriklik.
Die seuns – dalk tien of agt jaar oud, of effens ouer – het die liggame van die heinings verwyder.
Dit beteken dat mense uit hul kelders gekom het en toe niks gehad het om te eet nie en het
doodgevries terwyl hulle aan die heinings geklou het.
En hierdie mense het hulle toe as jongmense na die begraafplaas geneem om hulle te begrawe.
Ek weet ook van verkragtings, byvoorbeeld.
Ek het... Ons het 'n Rooikruisverpleegster gehad... – maar dit het alles ná die oorlog
gebeur, ek bedoel, die ervarings van die mense.
Dit moet egter ook gesê word dat daar 'n begeerte na geregtigheid was, en dat die Russiese nachalnik of
burgemeester redelik vriendelik teenoor die Duitse kinders was.
Hy kon nie veel doen nie. Mense het verhonger, gesterf bloot omdat hulle niks gehad het om te eet nie, en het doodgevries.
Ek kan net sê wat in Kranz gebeur het op grond van wat ek daarna gehoor het.
Dus duisende en nogmaals duisende inwoners is gedood en verkrag.
Ek ken 'n storie, byvoorbeeld – as jy belangstel, ek weet nie?
'n Swanger vrou is eenvoudig uit haar kamer gesleep en deur Russiese soldate die trappe afgetrek.
Of 'n seun van ongeveer 15/16 jaar oud, op wie se maag 'n Russiese soldaat sy dans
uitgevoer het totdat sy ingewande uitgekom het.
Maar ek het dit nie self ervaar nie; ek ken dit van mense wat dit ervaar het en my daarvan vertel het.
Teen die einde van die oorlog was ons in die platteland.
En so 'n flou, nogal swak ontwerpte uitbreiding – twaalf vierkante meter vir vier mense, naamlik drie kinders en hul ma.
En dit was... Die plaas was langs die pad, dit het 'n helling af gegaan en ons was daar bo.
En hierdie kamer waarin ons gewoon het, was 'n uitbreiding.
En agteruit uit die plaas en na die vrugteboord.
En daar was ook 'n smal pad, maar dit was nie geplavei of iets nie. Net so…
En daar was ons, prakties heeltemal geïsoleer.
So het niemand staptogte gemaak nie – behalwe dalk gedurende die dag, want hulle het ook nie tyd daarvoor
gehad nie – tensy dit iemand was wat nie hoef te werk nie.
En aan die einde van die oorlog het 'n hele bataljon van die Waffen-SS aangekom.
Ek weet nie of dit vir jou iets beteken nie. Dit was 'n spesiale eenheid wat ook spesiale take gehad het.
Ek moet sê, hulle was nie regtig baie openbaar nie; jy het nie uitgevind waarmee hulle besig was nie. Maar hulle is gevrees.
En die mense was regoor die dorpie versprei en het in 'n soort akkommodasie gebly, ek weet
nie waar nie. Ek het nie daarheen gegaan nie.
Maar nadat ons buite die plaas gewoon het, wat net daardie ou huis was wat daar gestaan het, was dit net 'n aanbouing.
En ons moes heeltemal om die vrugteboord loop en toe in die binnehof ingaan om by die toilet uit te kom.
Dit was net 'n eenvoudige een, 'n gat-toilet, kan jy sê.
En toe was daar soldate daar, en een van hulle het my skielik by die pols gegryp omdat ek na die toilet
moes gaan en probeer het om my in die skuur te sleep.
En ek het op een of ander manier die gevoel gehad dat hy nie goeie bedoelings teenoor jou gehad het nie.
En ek het moorddadig geskree, wat nie my gewone manier is om myself uit te druk nie.
En toe, dankie tog, het een van die boer se dogters opgedaag en onmiddellik na hom toe gegaan – sy was 'n sterk meisie – en gesê:
Los daardie kind nou dadelik! Anders gaan ek almal bymekaarkry en dan gaan jy spyt wees!
En hy was waarskynlik so verras, ek weet nie, maar hy het my regtig losgelaat, sy het my gegryp en na my ma gelei.
En ja, ek het dit net gemis.
En dit het later weer met my gebeur toe iemand anders my ook beskerm het.
En dit was toe ons weer in München was.
En dit was altyd so dat daar geen elektrisiteit was nie.
So wanneer jy in die winter teen die aand 'n gebou binnegegaan het, kon jy niks sien nie.
So het jy jou net rondgekon omdat jy al 'n geruime tyd daar gewoon het.
En ek wou net die huis ingaan, en dit was nooit gesluit nie, want dit was nie moontlik nie;
niemand het 'n sleutel van onder af gehad nie...
En hy het in die deuropening van die huis gestaan wat ek wou binnengaan.
En toe het hy probeer om my daar in te sleep.
Ek het weer vreeslik geskreeu, en toe het gelukkig 'n jong man uit die buurhuis gekom,
wat ek geken het; hy was 'n bietjie ouer as ek.
En hy het hom ook geken, en het dadelik na my toe gekom, sy hand teruggetrek en gesê:
En as jy daardie meisie weer aanraak, sy is my meisie, sal ek jou tot pap slaan!
En toe het hy sonder 'n spoor verdwyn. Dankie tog!
So het my pa teruggekom, en ek was die eerste wat hom gesien het – heeltemal uitgemergeld.
Hy het waarskynlik, ek weet nie seker nie, hy het nooit iets daaroor gesê nie, uit die Rynmoerlande ontsnap, so hy
moes die geleentheid gehad het. Hy was heeltemal uitgemergeld.
En hy het eintlik baie min gepraat oor wat hy ervaar het en oor die Nazi-era.
Dié wat uit die oorlog teruggekom het, was óf gewond óf getraumatiseer, basies byna almal, tensy hulle 'n
soort spesiale werk gehad het waarvan ek nie weet nie.
'n kinderdae-vriend van my ma het ons eendag besoek. Hy was in Frankryk gevangene geneem en het vir ons gesê dat die
gevangenes wat daar was – ek dink dit was êrens naby die Middellandse See – in 'n tronkkamp aangehou is.
En toe is hulle elke dag, in plaas van kos, komkommersoep gegee, en toe het ongeveer die helfte van die kamp dysenterie gehad .
En toe het hulle bietjie vir bietjie gesterf, logies, want niemand kan dit verdra nie.
Dit was ook 'n manier om van mense ontslae te raak.
Hy het nie baie oor homself gepraat nie, maar hy is 'n jaar ná sy besoek aan ons oorlede.
Ek weet egter nie waaraan hy gesterf het nie.
Maar soos ek gesê het, hulle was almal siek, almal van hulle.
Want jy gaan nie op daardie 'dieet', in aanhalingstekens, oorleef nie.
Toe kon hy waarskynlik ook nie verdra wat hy gehad het toe hy terug by die huis by sy vrou was
nie, die kos. Selfs al het hy nie veel gekry nie.
En ek weet nie hoe dit toe was nie, of daar ag geslaan is op die feit dat hulle lank in gevangenskap was,
dat hulle dalk meer voedselstempels gekry het of...
Geen idee nie, ek het niks daarvan geweet nie en het ook niks daarvan gehoor nie.
Maar gewoonlik moes hulle almal in hospitale ondersoek gewees het. Is dit gedoen?
Ek dink nie hulle het die materiaal, die mense of die toerusting gehad nie; dit was alles 'n noodtoestand.
Daar is 'n storie daaroor. My oudste suster – 'n man het by ons huis gekom, het op die deur geklop en gevra: "Het julle brood?"
En toe sê my ma: "Nee, ons het nie brood nie." Ons het self brood nodig gehad.
En toe het my oudste suster uitgeroep en gesê: "Ma, jy kan nie net hierdie man so laat gaan nie."
En toe het my ma toegee en die man 'n brood gegee. Só was dit destyds.
En my ma het dit so goed gedoen as wat sy kon.
En ons moes self uitvind hoe ons kos kon kry.
My ouers is toe deur die dorp Alfeld 'n stuk tuinland gegee, wat hulle self moes bewerk.
Ons het toe saam met ons ma na die veld gegaan om na-oeswerk te doen .
En ons het ook raap gesteel en moes natuurlik seker maak dat die veldwagte, wat gewapen was, ons nie vang nie.
Natuurlik sou hulle ons nie geskiet het nie, dit is heeltemal duidelik, maar hulle sou ons jaag weg.
Roof raap af om stroop daarvan te maak.
My pa het in sy dagboek geskryf dat ons almal ondervoed was.
Ons was so ondervoed dat ons ook darmkwale ontwikkel het – rondewurms en so meer en meer.
En toe moes ek self na Kleinwalsertal in Oostenryk gaan om te herstel omdat ek TB opgedoen het, spesifiek hilêre TB .
Dit was so. Boonop onthou ek die sogenaamde mieliebrood nog baie duidelik.
Ek weet nie of jy al ooit daarvan gehoor het nie.
So in plaas van graan was daar mielies van die Amerikaners.
Dit het glad nie lekker gesmaak nie, ons het dit nie gehou nie.
In die eerste jaar of twee moes jy dit net verdra.
Daar was ook geen boter nie, dit is heeltemal duidelik, daar was margarien.
Daar was ook geen heuning nie, net kunsmatige heuning.
Ons is omring deur woonstelblokke en ruïnes.
In Essen, byvoorbeeld, het ons as kinders klippies geslaan.
Ek weet nie of jy vertroud is met hierdie term nie.
So, versamel bakstene van die puinterreine, werk daaraan met 'n hamer, en so aan.
Of byvoorbeeld skrootmetaal insamel om melk te koop met die geld wat ek verdien het. Ek het dit natuurlik as seun gedoen.
Om die familie te help voed, as jy wil.
Dit was hoe dit was. Ons het selfs so ver gegaan om die afvoerpype van die reëngoote met 'n hamer stukkend te slaan om aan
die gietyster te kom, want gietyster was besonder waardevol.
Aan die begin van die oorlog het ons voedselkaarte gekry – so is dit genoem.
En vir almal in die gesin – kinders onder ses het meer gekry, babas het 'n bietjie meer gekry en ook iets
anders – maar of dit babakos was, kan ek nie sê nie.
Ja, en die volwassenes, wel, dit was regtig spaars. Dit was nooit genoeg om jou vol te maak nie.
Aartappels was net beskikbaar as iemand êrens dit verkoop het.
Jy was nooit seker waarheen om te gaan om te kry wat jy nodig gehad het nie. Ten minste was dit so terwyl ons in München was.
Dit was net so moeilik op die platteland. Die boere wou niks weggee nie.
So jy het 'n paar dinge gehad om te ruil wat hulle gehou het, toe het hulle jou iets in ruil gegee,
maar die volgende keer het jy niks meer oor gehad nie.
Want op 'n stadium sal alle voorrade opraak.
Wel, ek weet hoe honger lyk – en hoe dit voel...
Ek kan dit beslis bevestig.
So moes my pa toe sorg dat hy die gesin in lewe kon hou.
En hy het toe in die Ooste vir die Amerikaners en Britte spioeneer. Dit het hom geld vir sy familie besorg.
Dit is duidelik uit sy dagboek en hoe moeilik dit vir hom was.
Hy kon nie per motor reis nie, moes die grens oorsteek en so aan, en moes dan iewers die nag by spoorstasies deurbring.
Dit was dus nie so maklik vir hom nie.
Hy het later 'n kantoor in München gehad en ook in Berlyn.
Die Geallieerdes was dus baie beïndruk deur sy verslae – hy was 'n baie goeie skrywer.
En die verkragtings is altyd aangemeld.
En ons het ook mense leer ken met wie ons saam gewoon het.
Byvoorbeeld, in Essen, in die woonstelblok waar ons later gehuisves is.
My ouers het toe na Essen verhuis omdat my pa die sake-redaksie-afdeling van die
koerant "Neue Ruhrzeitung" daar oorgeneem het.
Ons kinders het dit geweet, ons het dit geweet. En die vroue se gesigte was nooit weer gelukkig nie.
Dit het 'n blywende indruk gemaak. Een van ons tantes is na Siberië gedeporteer.
Tientalle Duitse jongmense het in haar arms gesterf. Sy het ook gedigte daaroor geskryf.
Hulle kyk almal wes, het sy gesê.
Hulle wou altyd na die weste kyk, waar die son ondergaan, waar Duitsland is.
Die lewe saam met die Russe was ongelooflik moeilik.
Hierdie naoorlogse tydperk was, laat ons sê, ons as vlugtelinge uit die Ooste was nie besonder, laat ons sê, verwelkom
deur die plaaslike bevolking nie. Dit het nie gebeur nie.
Ons moes ons goed met die plaaslikes deel.
Woonruimte deel, klere deel, kos deel, en so meer en meer.
Een van die ergste situasies was hierdie bunker, hierdie lugaanvalskuiling in Nockherberg.
'n gewelfde kelder wat in die berg uitgegrawe is, gebou om drankies te stoor, hoofsaaklik wyn in die verlede en later bier.
En daar was 'n alarm en – die hele ding was reeds heel naby, jy het geweet dat – en toe het ons, my ouma en
ek, ons was net twee, daar ingegaan en toe was daar, het ek later uitgevind, 3 000 mense.
En toe die alarm opgehou het, het mense in paniek na die uitgang gehardloop.
En daar is ongeveer tien of meer, ek weet nie presies nie, mense wat vertrap is – letterlik...
En dit was verskriklik, natuurlik! Ons het eers daarna daarvan gehoor.
En die lug daarbinne was so sleg dat sommige mense natuurlik ineengestort het, nie ver van die vloer af nie, so het die ander
'n bietjie wegbeweeg en toe het hulle op die vloer geval en toe het jy nie net oor hulle
gestap nie, maar waarskynlik op hulle getrap.
Ek kan my nie voorstel dat dit op 'n ander manier kan wees nie.
Ja, dit is nie aangename gebeure nie; toe jy daardie ouderdom was, was ek net elf...
Ek dink dit was in 1943 toe dit regtig van die grond af gekom het.
Toe is fosforbomme laat val, wat ontplof het toe hulle die grond tref en al die fosfor
vrygestel het, wat onmiddellik ontvlam het.
En toe was die hele straat waar ons gewoon het in brand, en die vlamme het reeds hoog opgeskiet.
En so moes almal – my ouer broer, my ma en ek – by die vensters staan en die vensterraamwerke blus, want as die vlamme
hulle bereik het, sou hulle verbrand het en die ruite sou verbrokkel het, en dan sou niks oorgebly het nie.
En dit is nie besonder aangenaam nie, want jy kon nie vensters kry nie.
Dit was feitlik alles wat jy nodig gehad het. As jy niks van iemand gekry het nie of nie familielede gehad het wat sulke goed
gehad het nie, moes jy net met wat jy gehad het klaarkom, of jy nou vensterruite gehad het of
nie in die winter, dit het nie saak gemaak nie ...
Selfs ná die oorlog het ons in 'n woonstel gewoon sonder vensterruite omdat mens nie eers
kon kry nie. En daar was geen vensterruite nie.
Wel, ek dink hulle het dit op die swartmark verkoop, maar in die werklike lewe kon jy nie
'n skyf kry wat iemand êrens gekoop het nie.
En het jy tydens die oorlog die indruk gekry dat die oorlog kinders in ag geneem het?
Ek het nie daardie indruk gekry nie.
Want toe ons nog op die platteland was, moes ons aartappels en raappe uitgrawe sodat al die
vlugtelinge wat uit die ooste gekom het, gevoed kon word.
En toe het die vliegtuie begin op ons skiet. Hulle het so laag gevlieg dat jy die vlieëniers se koppe in die kajuit kon sien.
Hulle het nie direk op ons gemik nie, maar as kind weet jy dit nie. Jy dink net hy wil my skiet.
Ek het vir my lewe gehardloop, so ek het gedink ek gaan dit nie maak nie.
En eendag, tydens die oorlog, moes ek na die tandarts gaan.
Na die volgende dorp kon ek nie so ver geloop het nie, want dit was so warm.
Dit was nogal warm in die somer, en soos ek vroeër gesê het, was 30 grade niks ongewoons nie.
Ek moes 'n tand laat uittrek. En toe het ek weer teruggefiets.
Ons het nog 'n fiets gehad, maar hulle het dit later by ons gesteel.
En toe het nog een met die vliegtuig afgekom.
Die mieliekolwe was nogal lank, so ek het net die veld ingeloop, myself op die
mieliekolwe gegooi en die fiets eenvoudig weggesmet.
En toe het hy weer na my geskiet.
En dit het 'n derde keer gebeur toe daar baie mense was omdat dit die oes van die hoppepale was, waar
die hopkegels afkom, wat jy nodig het om bier te brou.
En toe het die vliegtuie gekom. En so was dit: hierdie hopetuin was nogal naby die woud.
En hoe verder jy van die woud af was, hoe langer moes jy hardloop.
Hulle is weer af, ek het gedink hulle gaan ineenstort.
Omdat hoppe destyds, alles vandag heeltemal anders is, met drade opgehang moes word.
En hierdie pale wat hierdie drade op hul plek gehou het, was nogal hoog.
En nadat die vliegtuie so ver afgedaal het dat jy reeds die koppe van die bemanningslede binne-in kon sien, het ons
gedink: vir God se saak, hulle gaan mos nie daar afval nie.
Ons het soos malmense gehardloop, almal het probeer om in die woud in te kom.
En toe het hulle net op en af, heen en weer geskiet.
Ons was so bang, dit was mal!
Ek wil nooit weer iets soos dit ervaar nie! Ek hoop dus dat dit nooit weer sal gebeur nie.
Vandag het hulle ander wapens en sulke dinge. Maar dit was 'n verskriklike ding.
As 'n jong teologiestudent het ek ook 'n weeshuis besoek; ons moes 'n weeshuis besoek.
Ek was saam met 'n groep teologiestudente.
En ons het na alles en so aan geluister, het weer huis toe gegaan, en toe het 'n jong seuntjie van ongeveer agt of nege
jaar opgedaag, sy arms om my geslaan en vir my "Pappa" gesê.
En dit het my hart soos 'n mes deurboor! Jy kan dit nie eens voorstel nie.
En destyds het ek gesê dat wanneer ek sou trou, ek twee kinders sou aanneem. En dit is wat ek gedoen het.
Net sodat jy weet, daardie hartseer wat jy voel wanneer jy buite met kinders speel, byvoorbeeld in Alfeld, of selfs in
Essen, en hulle het nie vaders nie, daar is iets wat ontbreek!
Moeders kan dit nie kompenseer nie; hulle het dit natuurlik gedoen, dit is heeltemal duidelik, maar dit is baie belangrik.
En hierdie hartseer het my baie, baie diep geraak, net soos die drukkie daarna.
Die puinbestrooide erwe. Die stinkende reuk, byvoorbeeld.
Ek onthou toe ons Kranz verlaat het, ons was eers in Alfeld, reg, en toe moes ek na Hannover gaan vir 'n röntgenondersoek.
En daar het ek 'n verwoeste stad gesien. Dit was 'n skok vir my.
Jy kan dit nie eens voorstel nie. Dit is my ervarings.
En die kreupeles op die strate, ja, beslis.
Maar dit was anders. Ons het onsself dus verdedig wat die gestremdes betref.
Dit is waarom hy sy arm verloor het, dit is waarom hy sy been verloor het, dit is waarom hy 'n
mondskilder geword het, of 'n skilder met sy voete.
Ons het daardie mense gerespekteer.
So hierdie gevoel dat die hele sosiale struktuur dan uitmekaar val.
Na die Eerste Wêreldoorlog het ons ook daardie tien jaar gehad, die Weimarrepubliek, soos jy weet, toe mense
uitgebuit is en hierdie hele morele verval ingetree het.
Natuurlik het dit ná die Tweede Wêreldoorlog in 'n sekere sin ook bestaan, maar nie tot dieselfde mate nie, na my mening.
Ek kon nie naby die lughawe woon nie, dit sou my stres gee.
Nie net die geraas nie, maar die herinneringe kom ook terug.
En dit was verskriklike herinneringe. Na die oorlog was dit vir verskeie jare elke nag teenwoordig.
Gelukkig het dit mettertyd ietwat vervaag.
Maar wanneer ek baie gemotorisierte vliegtuie hoor, wat soms op sekere tye gebeur, en wanneer hulle net advertensies
of iets dergeliks uitvlieg, vind ek dit uiters verdag.
Ek hou nie daarvan nie. Dit herinner my aan daardie tye, en hulle was allesbehalwe aangenaam.
En dit was net toe die eerste fosforbrandbomme geval het, reg in 'n steenkoolpakhuis beland het. Dit was natuurlik dubbel sleg.
En die huis aan die ander kant, wel, die straat was nie so breed nie, en natuurlik het die vlamme – die fosfor
– daarheen versprei en toe het die hele huis afgebrand.
En dit is waar die mense gesterf het. Dis dit...
Ja, en dan sit jy hulle net in die steenkoolkelder.
En ons wou iets kry om te verhit, want dit was nie presies – dit was herfs, maar ondanks dit was dit reeds redelik koud.
En die kinders het daarheen gegaan en dit wou hê, dit was nie ver nie, en hulle het elkeen 'n emmer in hul hande gehad.
En toe het ons daar gestaan en nie geweet wat om te sê nie.
Ons het nie gehuil nie, maar dit was 'n regte skok!
En wat sou jy, op grond van jou ervaring, vir jongmense of huidige besluitnemers sê dat hulle in ag moet neem voordat hulle weer
intensief advertensies plaas en hulleself vir oorlog bewapen?
Ek sal eenvoudig almal adviseer om, indien moontlik, nie by oorlog betrokke te raak nie.
Jy kan nie iets soos dit beskryf nie. Ek kan jou daarvan vertel, maar jy kan nie weet hoe dit voel nie
en wat jy moet deurmaak, of of jy selfs sal oorleef.
Toe ons nog in München was, moes ons elke nag na die kelder afgaan omdat die bomme voortdurend geval het.
So het jy as kind nooit 'n nag gehad waarin jy deur die nag kon slaap nie.
Dis regtig dramaties, jy kan dit nie voorstel nie.
En dié wat in die veld is, wat prakties geen geleentheid het om te sê: "Dit pas nie by my nie, ek gaan weg."
Dit is onmoontlik! Hulle sal geskiet word. Dit was heeltemal normaal...
Ek kan net nog een ding sê, aangesien ek oor skiet praat.
Na die oorlog, dit wil sê aan die einde van die oorlog, toe dit reeds 100% seker was dat hierdie oorlog beslis verlore was en dat
daar niks meer te wen was nie, het hulle al die bejaardes, dit wil sê dié van 60 jaar en ouer wat deur Hitler as
oud beskou is, en die jongmense van 14 jaar en ouer vir die "Volkssturm" (volksstorm) byeengejaag.
En toe moes hulle steeds probeer om die "vyand" – in aanhalingstekens – te stop.
Mens kan jou voorstel hoe 'n 14-jarige voel wanneer hy met 'n geweer toegerus is om sy sogenaamde vaderland te verdedig.
En die 60-jariges was ook nie juis op hul beste nie.
En toe aan die einde van die oorlog, toe die Amerikaners reeds in ons land gemarsjeer het, was dit so: hulle het
vooraf opgemerk dat sommige seuns, 14-jariges, wou vlug.
Hulle wou nie meer vir enigiemand opstaan nie, hulle was bang en wou huis toe gaan.
Hulle het hulle gevang en aan die naaste boom opgehang... Dit kon nie meer wreed wees nie!
Ek het met twee offisiere gepraat, hoë-gegradeerde offisiere.
Ek het een van hulle in sy kazerne besoek. Ek het vir hulle dit gesê:
Jy mag jou rekrute nie vir buitelandse ontplooiings vrylaat nie!
Hou hulle tuis! Sê vir hulle om tuis te bly!
Dit is tog vrywillig. Hulle het dit verstaan.
En wanneer jy al die traumatiese beserings sien wat hierdie soldate nou in Afghanistan en elders opgedoen het,
kan jy sê: "Julle, julle het net julleself om te blameer!"
Mens moet vra, wat is die motief vir hierdie seuns? Daar is drie motiewe.
Daar is 'n jeuglike idealisme wat aangebore is.
Maar hierdie jong persoon word dan verlei. Hy glo hy doen iets goeds, maar dit is glad nie goed nie!
Die oorlog in Afghanistan het dit ook gedemonstreer.
Dan is daar die jong persoon wat tog nie omgee vir enigiets nie, wat nie in enige daarvan belangstel nie.
En dan is daar dié wat dit uit 'n dors na avontuur doen.
So sit hy in sy gepantserde voertuig of hou hy 'n geweer in sy hand en voel magtig – 'n
heer van lewe en dood. Dit is ook 'n verlei!
En dan is daar die ander jong persoon wat vir homself sê: wel, as ek nou by die Britse Leër
aansluit, hoef ek nie bekommerd te wees nie.
Ek het 'n permanente werk, ek kry my salaris, en uiteindelik sal ek my pensioen kry. Dis dit.
Moet nie onderskat nie: oorlog kan te eniger tyd dodelik wees vir diegene wat betrokke is!
Diegene wat as vrywilligers vir oorlog meld, sal beslis nie agter die troepe wees nie, maar sal na die voorste
linie gestuur word. En daar is dit altyd lewensgevaarlik!
Dit is nie pret nie, dit het niks te doen met enige films of ander dinge wat jy dalk êrens vir pret of iets lees nie.
Oorlog is 'n baie harde en, soos ek gesê het, lewensgevaarlike ding.
Ek kan nie aanbeveel dat iemand daarheen moet gaan nie – en 'die vaderland verdedig', soos die
gesegde lui – mens kan ook ietwat egoïsties dink.
Dit is vir my duidelik dat oorlog 'n blywende uitwerking op geslagte het. Oorlog laat jou nooit los nie.
Selfs al is jy gevestig, het jy 'n huis en tuin wat my ouers in Bonn gebou het.
Dit sal jou nie loslaat nie. Jy bly daaraan terugkom, dit is heeltemal duidelik.
En as iemand dink daar is verslae hieroor, het ek van sommige daarvan van mense gehoor.
Ek het ook 'n argief by die huis – traumatisering van soldate van die Duitse Weermag in
Afghanistan. Hulle kan nie daarmee klaar kom nie.
Eerstens, as gevolg van hul beserings, maar ook omdat daar niemand is om hulle te eer vir die risiko wat hulle met hul lewens
geneem het nie. Waarvoor? Wat is die sin van hierdie nonsens?
So dit is hoe dit is, en dit is ook baie belangrik vir jongmense om te weet: daar is sluipskutters, opgeleides.
Soldate is net dit, gewone soldate, en hulle is ook deel van 'n leër.
Al die sluipskutters, al die sluipskutters, wanneer hulle huis toe terugkeer, sal nie in staat wees om
die feit te hanteer dat hulle mense vermoor het nie.
Want snags in hul drome kom die gesigte terug en hulle kan nie daarvan ontslae raak nie.
Die resultaat is óf alkohol, óf psigotrope dwelms, óf selfmoord. En dit geld vir die hele oorlog.
Maar selfs dié wat... – insluitend die Duitse sluipskutters, die Amerikaanse sluipskutters – die Duitse
sluipskutters wat hul vaderland verdedig het en dit goed verdedig het, kon dit nie hanteer nie. Dit is duidelik.
Hulle sal ook nie die ander dinge kan voltooi nie.
Wanneer jy 'n kameraad sien wat in 'n tenk lewendig verbrand is en so aan, bly al hierdie
verskriklike beelde vir die res van hul lewens by jongmense.
Ek het daarvan gehoor by daardie een onderwyser, reg, wie se brein, so om te sê, oor sy gesig versprei is in Rusland tydens
die Russiese veldtog, waar 'n granaat sy kamerade in stukkies geskeur het. En toe het hy die storie by die skool vertel.
Natuurlik was daar ook dié wat gedink het dit was nogal goed. Dus is albei moontlik.
Afhangende van waar jy op die voorste linie geposisioneer was, of dit suksesvol was of nie.
Oorlog het baie verskillende gesigte.
Maar die oorlog wat oor 'n nasie woeker, het net een gesig:
Hy vernietig die mense, hul geskiedenis, hul selfvertroue.
Ja, daar is nou drones wat vir gewone mense onmoontlik is om te beoordeel.
Jy sal beslis langs die pad val.
Jy het nie meer iets besonders nodig nie. Al die toerusting wat jy voorheen gehad het, is nou verouderd.
En nou vernietig óf atoombomme óf drones ook die mensdom.
Enigiemand wat nog steeds by die oorlog betrokke wil raak, of enigiemand wat 'n idealis
is en om daardie rede daarheen wil gaan...
Wel, ek moet sê, vir my is dit heeltemal... – ek kan nie eers voorstel dat iemand so iets sou doen
nie! Dit is nie 'n fliek nie! Dit is nie pret nie!
En dan dalk word 'n brug opgeblase of iets soos dit – in die film.
Maar die werklikheid is anders; elke dag en elke uur is 'n saak van lewe en dood!
En dit moet nie onderskat word nie! Jy kan niemand help om gelukkig te wees nie.
Maar ek sou daaroor goed nadink... Jy kan altyd 'nee' sê.
Jou gids in verwarrende tye: Kla.TV.