Ez da gutxietsi behar: gerra parte hartzen dutenentzat edozein unetan hilgarria izan daiteke!
Gerra boluntario izateko izena ematen dutenek, zalantzarik gabe, ez dute tropen atzealdean
egongo, baizik eta fronte-lerroan bidaliko dituzte.
Argia da. Niretzat argi dago gerrak belaunaldietan eragina duela.
Gerra inoiz ez zaitu uzten. Nahiz eta finkatuta egon, etxea eta lorategia izan, nire gurasoek
Bonnen eraiki zituztenak. Inoiz ez zaitu uzten.
Sniper guztiak, sniper guztiak, etxera itzultzean ezin dute jasan pertsona hil dituztela.
Gauetan, ametsetan, aurpegiak berriro agertzen baitzaizkie eta ezin baitituzte kendu.
Emaitza alkohola, psikotropikoen droga edo suizidioa da.
Eta hori gerra osoari aplikatzen zaio. Gerrak aurpegi asko ditu.
Baina nazio bat zeharkatzen duen gerra bakarrik aurpegi bat du.
Jendea, haien historia eta haien auto-konfiantza suntsitzen ditu.
Beraz, nor da oraindik gerran parte hartu nahi duena, edo idealista moduko norbait, eta horregatik hara joan nahi duena...?
Ba, esan behar dut, niretzat hori guztiz... – ezin dut irudikatu inork halako zerbait
egitea! Hau ez da filma! Ez da dibertigarria!
Eta agian zubi bat lehertu egiten da edo halako zerbait – filmean. Baina errealitatea bestelakoa da.
Egunero eta orduero zure bizitza da jokoan. Eta hori ez da gutxietsi behar.
Ez duzu inori zoriontsu izaten lagundu ahal.
Baina bi aldiz pentsatuko nuke...! Beti esan dezakezu ezetz.
Zer esan nahi du gerrak? Zenbat pertsonak dakite benetan Alemanian?
Birtual gerra filmetan edo albisteetan existitzen da.
Desberdintasuna: ez zaude gauzen erdian, ikusle baizik.
Alemanian hiru belaunaldi baino gehiagotan ez da gerrarik izan.
Orain NATOko herrialdeek masiboki berriro armatu ari dira.
Estatuaren hutsik dauden kutxek ez dirudi arazoa direnik gastatzen ari diren miliardoentzat.
Aitzitik, Erreserbisten Elkarteko presidenteak duela gutxi egindako adierazpen baten arabera, gerra gertatuz
gero, Bundeswehrrek egunean 1.000 inguru soldadu hildako edo larri zauritutako ordezko beharko lituzke.
Horrek hiru urtean 1,1 milioi inguru suposatzen du.
Une honetan hau guztia borondatezkoa dela suposatzen denez, Bundeswehr-ek eskoletan,
autobus-geltokietan eta haurrentzako programetan iragartzen du.
Oso ondo ordaindutako abentura-opor bat balitz bezala.
Baina gerrari buruzkoa da! Hiltzeari eta hiltzeari buruzkoa da! Suntsiketari buruzkoa da!
Lekukoen testigantza hauek gogorarazten digute Alemanian bertatik bertara eragindakoek,
ikusle soilak izan ez zirenek, bizi izan zutena.
Ez dira fronte-lerro batean deituriko heroak, baizik eta gaur egun oraindik emoziozko zauriak daramatzaten haurrak.
1932an jaio nintzen, eta gerra amaitu zenean hamahiru urte nituen.
Eta non bizi zinen gerra piztu zenean?
Gerra Munichen piztu zenean, oso erdigunean, ba, ez guztiz, baina ia hirigunearen erdian.
Ba, itsasoaren ondoan jaio nintzen, edo hobeto esanda kostaldean – Kranz-en, Ekialdeko Prusian.
Hau da amaigabe sufritu duen herrialdea.
Eta nik zenbat urte nituen? Krantz-etik ihes egin genuenean, lau urte eta hiru laurden
inguru nituen; 1940ko otsailean jaio nintzen.
Nire ama irailan ihes egin zuen, Kranz trenaz utzita, dena hondatzen ari zela esanez.
Jadanik urrunean kanoien zarata entzun genuen eta gauean Königsberg erretzen ikusi
genuen – noski, ez guk haurrak, helduek baizik.
Bonbardatzaileek hegan egin zuten gainetik eta dena lauso egin zuten.
Kostaldean bertan bizi ginen – paradisua bezalaxe, paradisua bezalaxe!
Esateko moduan, paradisu honetatik erauzi gintuzten.
Nire amak hiru haur eskuetatik hartu zituen. Guk zerbitzari bat izan genuen.
Maleta batekin bakarrik, hau da, gainean genuenarekin, eta gero trenaz Austriara joan ginen, han bizi baitzen haren ahizpa.
1943an hasi zen, eta 1944an bonbardaketa asko izan ziren, beraz, Munich utzi behar izan genuen.
14 urtetik beherako seme-alabak zituzten amek alde egin behar izan zuten.
Eta hori egiteko prest ez baziren, haurrak bakarrik nonbaitera bidali zituzten.
Ez dakit non, beraz, guretzat ez zen garrantzitsua izan, Munich borondatez utzi genuelako.
Baina oso zaila zen nonbait egoteko lekua aurkitzea.
Normalean, inork ez zuen nahi hiriko biztanlerik, hau da, hirigunetik kanpo, hiritik pixka bat urrun bizi zirenek.
Egin zuten baserriko lanerako egokiak ez zirenez, hori esan ziguten.
Ez hitz berberekin, baina ondo, zer gertatzen ari zen jakin zenuen.
Gerrari buruzko oroitzapenak, kanoien tronpeta-hotsetik aparte, eta Königsberg-eko egoeraz – haur ginenez ia ez genuen
ikusten, arratsaldean ohera goazelako – tentsioa zegoela kontatu ziguten. Kanoien tronpeta-hotsa entzun genuen.
Baina orduan zerbait agertu zen, eta, esan genezakeen bezala, bizitza osoan zehar nirekin izan da.
Ihesak eragindako deserosotasun honek ez du soilik desagertu; nonbait oraindik badago.
Beraz, inoiz ez zara benetan iristen. Beti nonbait geratzen zara...
Beraz, etxea niretzat oso garrantzitsua zen, eta baita nire bi anai-arrebentzat ere.
Urte askotan zehar etxeari buruz hitz egiten jarraitu genuen.
Gogoratzen dut, mutiko nintzela, gazte nintzela, prest egongo nintzela Errusiarren aurka gerrara
joateko, nire jaioterria askatzeko, esateko moduan.
Oso ondo gogoratzen dut – ziur aski ezagutzen duzu 1956ko Hungariako altxamendua, non gutxi
gorabehera 80.000 hungariarrek bizia galdu zuten.
Eta orduan 16 urte nituen, eta Sobietarrei aurre egiteko Hungariara joateko prest egongo nintzateke.
Hori une hartan bertan soilik zegoen sentimendu bat zen.
Orduan beste zerbait gertatu zen eta benetan harritu ninduen.
"Orein-umeen" inguruko film bat ikusi nuen. Ez dakit zuk ikusi duzun.
Eta filma ikusi nuenean, niretzat guztiz ezezaguna zen neurrira arte negar egiten hasi nintzen. Hori ez nekien.
Hark negar egin zuen gizona zen, baina egia esan, hainbeste negar egin nuen ezen
malkoek nire aurpegitik behera isurtzen baitziren.
Nire emaztea guztiz astinduta geratu zen: "Zer gertatzen zaizu?"
Hemen otso-haurren inguruko film bat ikusi nuen.
Eta orduan konturatu nintzen nire barruan zerbait suntsituta zegoela.
Sufrimendu hauek eta beldura hauek ere, esateko moduan, film honek azaleratu ditu.
Dokumental bat zen – haur hauei buruzkoa.
Hauek agertu ziren, beren buruaz, beren bizitzaz eta abarrez hitz egin zuten, nola zeuden kontatuz.
Kranz bera hartzen zuten Errusiarrek Kranz hartu zutenean bertan zeuden pertsonak ezagutu
nituen, eta han bizitakoa izugarri txarra izan zen.
Mutilak – agian hamar edo zortzi urtekoak, edo pixka bat zaharragoak – gorputzak hesietatik kendu zituzten.
Horrek esan nahi du jendea bere sotoetatik atera zela, eta gero ezer jan gabe geratu eta hesiari itsatsita izoztuta hil zirela.
Eta pertsona horiek, gazte gisa, haiek hilerriraino eraman zituzten lurperatzera.
Nik ere, adibidez, bortxaketaei buruz dakit.
Nirekin... Gurekin Gurutze Gorriko erizain bat genuen... – baina hori guztia gerra ondoren
gertatu zen, hau da, jendearen esperientziak.
Hala ere, esan behar da justiziaren aldeko nahia zegoela, eta Errusiako nachalnik edo
alkateak alemaniar haurrekin oso adeitsua izan zela.
Ez zuen asko egin ahal izan. Jendea gosez hiltzen ari zen, janaririk ez zutenez, hotzez ere hiltzen ari ziren.
Kranz-en gertatutakoa soilik esan dezaket ondoren entzun nuenaren arabera.
Beraz, milaka eta milaka biztanle hil eta bortxatu dituzte.
Adibidez, istorio bat dakit – interesatzen bazaizu, alegia; ez dakit?
Errusiako soldaduek haurdun oso zegoen emakume bat bere gelatik atera eta eskaileretatik behera eraman zuten.
Edo 15 edo 16 urte inguruko mutiko bat, bere sabelean soldadu errusiarrak dantza egin
zion arte, haren hesteak atera zirenerako.
Baina nik neuk hori ez dut bizi izan; hori bizi izan dutenek kontatu didate.
Gerraren amaierara hurbiltzen ari ginela, baserrian ginen.
Eta hain ahula eta nahiko gaizki diseinatutako luzapena – lau pertsonentzako, hiru haur eta
haien amari, hamabi metro koadro besterik ez.
Eta hori zen... Baserria errepidean zegoen, malda batetik behera zihoan eta guk han gora geunden.
Eta bizi ginen gela hau luzapen bat zen.
Eta atzera baserriko atetik irten eta sagasti aldera.
Eta bide estu bat ere bazegoen, baina ez zegoen asfaltatuta edo ezer. Horrela besterik gabe...
Eta han ginen, ia erabat isolatuta.
Beraz, inork ez zuen paseatzera ateratzen – agian egunez bakarrik, horretarako ere denborarik ez
zutenez – lanik egin beharrik ez zuen norbait izan ezik.
Eta gerraren amaieran, Waffen-SSeko batailoi oso bat iritsi zen.
Ez dakit horrek zuretzat ezer esan nahi duen. Unitate berezi bat zen, eta baita eginkizun bereziak ere zituen.
Esan behar dut ez zirela benetan oso publiko; ezin zen jakin zer egiten ari ziren. Baina beldurtuak ziren.
Eta jendea herri osoan zehar zabalduta zegoen, nolabaiteko ostatu batean egon zirela, non jakin gabe. Ez nintzen han joan.
Baina baserritik kanpo bizi izan ginenean, han zegoen etxe zahar hura besterik ez zen, luzapen bat besterik ez.
Eta sagasti osoa ingurutu eta ondoren barneko patioan sartu behar izan genuen komunera iristeko.
Sinplea besterik ez zen, zulo-komuna bat, esan genezakeen bezala.
Eta han soldaduak zeuden, eta bat-batean soldaduetako batek nire eskumuturra hartu zuen, komunera
joan behar nuelako, eta ganbarara eraman nahi ninduen.
Eta nolabait sentitu nuen ez zuela zuregan asmo onik.
Eta hilketarako asmoz oihukatu nuen, eta hori ez da nire ohiko adierazteko modua.
Eta orduan, Jainkoari esker, nekazariaren alabetako bat agertu zen eta berehala haren bila
joan zen – neska sendoa baitzen – eta esan zuen:
Utzi haur hori! Orain bertan! Bestela, denak bilduko ditut eta gero damutuko zara!
Eta ziurrenik hain harrituta geratu zen, ez dakit, hala ere, benetan askatu ninduen; hark
hartu ninduen eta nire amara eraman ninduen.
Eta bai, hori besterik ez nuen huts egin.
Eta hori berriro gertatu zitzaidan geroago, beste norbaitek babestu ninduenenean.
Eta orduan berriro Muniquen ginen.
Eta beti elektrizitaterik ez zegoen.
Beraz, neguan, arratsalderantz eraikin batera sartzean, ezer ezin zenuen ikusi.
Beraz, bertan denbora batez bizi izan zarelako bakarrik ezagutzen zenuen inguru hori.
Eta nik etxera sartu nahi nuen, eta inoiz ez zen giltzaz itxi, ezinezkoa zelako; inork ez zuen beheko solairuko giltzarik.
Eta nik sartzea nahi nuen etxearen atean zutik zegoen.
Eta gero han sartzera eraman nahi ninduen.
Berriro izugarri oihukatu nuen, eta orduan zorte onez auzoko etxetik gazte bat atera zen,
ezagutzen nuena; ni baino pixka bat zaharragoa zen.
Eta hark ere ezagutzen zuen, eta berehala niregana etorri, eskua kendu eta esan zuen:
Eta neska hori berriro ukitzen baduzu, nire neska-lagina baita, zapuztu egingo zaitut!
Eta gero arrastorik gabe desagertu zen. Eskerrak Jainkoari!
Beraz, nire aita itzuli zen, eta ni izan nintzen lehenengoa ikusi nuena – erabat argala.
Agian, ziur ez dakit, inoiz ez zuen horri buruz ezer esan; Rhin ibaiaren paduretatik ihes egin zuen,
beraz aukera izan behar zuen. Erabat argala zegoen.
Eta egiaz, oso gutxi hitz egin zuen bere bizitakoaz eta nazien garaiaz.
Gerratik bueltatu zirenak zaurituak edo traumatizatuak ziren, oinarrizkoan ia denak, nik
ez dakidan lan berezirik bazutenik izan ezik.
Behin nire amaren haurtzaroko lagun bat etorri zitzaigun bisitan. Frantzian preso hartu zuten, eta esan zigun han zeuden
presoak – uste dut Mediterraneoaren inguruan zegoen leku batean – kartzela-kanpamentu batean atxiki zituztela.
Eta gero, egunero, janariaren ordez pepino-salda eman zieten, eta kanpamenduko erdiak disenteria izan zuen.
Eta gero pixkanaka-pixkanaka hil ziren, logikoki, inork hori jasateko gai ez delako.
Jendea kentzeko modu bat ere bazen.
Bere buruari buruz ez zuen asko hitz egin, baina gurekin bisitan etorri eta urtebete geroago
hil zen. Hala ere, ez dakit zerengatik hil zen.
Baina esan nuen bezala, denak gaixo zeuden, denak.
Zeren dieta horrekin ez zara bizirik irauteko gai izango, komatxo artean.
Orduan, ziurrenik ezin zuen jasan etxera itzuli zenean bere emaztearekin zuen janaria ere. Nahiz eta asko ez zuen jaso.
Eta ez dakit nola zen orduan, ea kontuan hartu zuten denbora luzez preso egon izana, ea
agian janari-txartel gehiago eman zizkieten edo...
Ez dakit, horretaz ezer ere ez nekien eta ezer ere ez dut entzun.
Baina normalean, denak ospitaleetan aztertu beharko zituzten. Horixe egin al zen?
Ez dut uste materialik, jenderik edo ekipamendurik zituztenik; dena larrialdi-egoera zen.
Horri buruz istorio bat dago. Nire ahizpa nagusia – gizon bat etorri zen gure etxera, atea jo eta galdetu zuen: "Ogi al duzue?"
Eta orduan nire amak esan zuen: "Ez, ez dugu ogirik." Guk geuk ogia behar genuen.
Eta orduan nire ahizpa nagusiak oihuka esan zuen: "Ama, ezin duzu gizon hau horrela utzi."
Eta gero nire amak amore eman eta gizonari ogi bat eman zion. Garai hartan gauzak horrela izaten ziren.
Eta nire amak ahal zuen ondoen egin zuen.
Eta guk geuk ikusi behar izan genuen nola lortu genezakeen janaria.
Orduan, Alfeldeko udalak nire gurasoei baratze-lursail bat eman zien, eta beraiek bertan landatu eta zaindu behar izan zuten.
Ondoren gure amarekin zelaira joan ginen uzta biltzera .
Eta azaloreak ere lapurtu genituen, eta, noski, ziurtatu behar izan genuen arma zituzten zelai-zainak ez zigutela harrapatu.
Jakina, ez ziguten tiro egingo, hori guztiz argi dago, baina ihes eginaraziko ziguten.
Erremolatxak lapurtzea haiengandik siropa egiteko.
Nire aitak bere egunkarian idatzi zuen gu guztiok gaizki elikatuta geundela.
Hain gaizki elikatuta geunden ezen hesteetako gaixotasunak ere garatu genituen – zizare biribilak eta abar.
Eta gero nik neuk Austriako Kleinwalsertalera joan behar izan nuen osatzeko, tuberkulosia harrapatu
nuelako, zehazki hilarko ganglioetako tuberkulosia.
Horrela zen. Gainerako guztia baino gehiago, oraindik ere oso garbi gogoratzen dut hain deitutako arto-ogia.
Ez dakit inoiz horretaz entzun duzun.
Beraz, zerealaren ordez, amerikarren artoa zegoen.
Ez zuen batere zapore onik, eta ez zitzaigun gustatu.
Lehen urtebete edo bi urteetan, besterik gabe onartu besterik ez zenuen egin behar.
Ez zegoen gurinik ere, hori guztiz argi dago, margarina baizik.
Ez zen ezti naturala ere, bakarrik artifiziala.
Etxebizitza-blokeek eta hondakinek inguratuta ginen.
Essen-en, adibidez, haur ginenean harriak saltoarazten genituen.
Ez dakit termino honekin ezagutzen zaren.
Beraz, hondakin-guneetatik adreiluak bildu, mailu batekin landu, eta abar.
Edo, adibidez, metalezko hondakinak biltzea, irabazitako diruarekin esnea erosteko.
Noski, mutiko nintzela hori egiten nuen.
Familia laguntzeko, nahi izanez gero.
Horrela zen. Hain urrun ere joan ginen ezen eurien kanaletik zetozten euri-ur hodiak mailu batekin apurtu genituen burdin
galdara heltzeko, burdin galdara bereziki baliotsua zelako.
Gerra hasieran janari-txartelak eman zizkiguten – horrela deitzen zitzaien.
Eta familiako guztientzat – sei urtetik beherako haurrek gehiago jaso zuten, bularreko haurrek pixka bat gehiago eta beste zerbait
ere – baina hori haurrentzako janaria zen ala ez ezin dut esan.
Bai, eta helduentzat, ba, benetan espartarra zen. Ez zen inoiz nahikoa zure sabela betetzeko.
Patatak bakarrik eskuragarri zeuden norbaitek nonbait saltzen bazituen.
Ez zinen inoiz ziur non joan behar zenuen behar zenuena lortzeko. Gutxienez, hala zen guk Munichen geundenean.
Landan ere hain zaila zen. Nekazariek ezer ere eman nahi ez zuten.
Beraz, trukatzeko gustuko zitzaizkien gauza batzuk zeuzkan, eta trukean zerbait eman
zizuten, baina hurrengoan ezer gabe geratu zinen.
Zeren eta noizbait, hornidura guztiak agortuko baitira.
Ba, badakit goseak nola itxura duen – eta nola sentitzen den...
Hori ziur aski baieztatu dezaket.
Beraz, orduan nire aitak ziurtatu behar izan zuen familiaren biziraupena.
Eta gero Ekialdean amerikarren eta britainiarren aldeko espioitza egin zuen. Horrek
bere familiari dirua lortzeko aukera eman zion.
Hori bere egunerokoan eta hark izan zuen zailtasunetik argi dago.
Autoz bidaiatu ezin zuen, mugatik pasatu behar zuen eta abar, eta nolabait gauean tren-geltokietan igaro behar zuen.
Beraz, berarentzat ez zen hain erraza izan.
Geroago Munichen eta baita Berlinen ere bulego bat izan zuen.
Beraz, Aliatuek bere txostenek oso inpresionatuta geratu ziren – idazle bikaina baitzen.
Eta bortxaketa guztiak beti jakinarazi ziren.
Eta elkarrekin bizi izan ginen pertsonak ere ezagutu genituen.
Adibidez, Essenen, geroago bertan ostatu hartu genuen etxebizitza-blokean.
Nire gurasoak gero Essenera joan ziren, nire aitak han "Neue Ruhrzeitung" egunkariaren negozio-edizio saila hartu zuelako.
Guk, haurrak, hori jakin genuen, benetan jakin genuen. Eta emakumeen aurpegiak inoiz berriro ez ziren alai izan.
Horrek iraunkor den inpresioa utzi zuen. Gure izebetako bat Siberiara deportatu zuten.
Alemaniako dozenaka gazte hil ziren bere besoetan. Horri buruzko poemak ere idatzi zituen.
Denak mendebaldera begira daude, esan zuen.
Beti mendebaldera begiratu nahi izan zuten, eguzkia sartzen den lekura, Alemaniaren dagoen lekura.
Errusiarrekin bizitza izugarri gogorra izan zen.
Gerra osteko garaia, esan dezagun, Ekialdeko errefuxiatu gisa, ez gintuzten bertakoek
bereziki ongi etorriak izan. Hori ez zen gertatu.
Gure gauzak bertakoekin partekatu behar izan genituen.
Bizilekua partekatzea, arropa partekatzea, janaria partekatzea eta abar, eta abar.
Egoera okerrenetako bat Nockherbergen zegoen bonba-erasoetarako babeslekua, bunker hau izan zen.
Mendian eraikitako upeltegi-arkupe bat, edariak gordetzeko erabiltzen zena,
iraganean batez ere ardoa eta geroago garagardoa.
Eta alarma bat izan zen eta – dena jada nahiko gertu zegoela bazekien – eta gero guk, nire amonak eta biok,
biok bakarrik ginen, barrura sartu ginen, eta gero, ondoren jakin nuenez, 3.000 pertsona zeuden.
Eta alarma amaitu zenean, jendea panikan irtenbiderantz korrika egin zuen.
Eta hamar inguru edo gehiago daude, ez dakit zehazki, literalki zapalduak izan diren pertsonak...
Eta hori izugarri txarra izan zen, noski! Gero arte bakarrik jakin genuen.
Eta bertako airea hain txarra zen ezen pertsona batzuk naturalki erori ziren, lurrera oso gertu; beraz, besteek pixka bat atzera
egin zuten, eta gero haiek ere lurrera erori ziren, eta zuk ez zenuen haien gainean pausorik egin
bakarrik, baizik eta ziurrenik haien gainean zapaldu zenuen.
Ezin dut beste modu batean irudikatu.
Bai, ez dira atseginak gertakari hauek; zuk adin horretan zinenekoan, nik hamaika besterik ez nuen...
Uste dut 1943an benetan abiarazi zela.
Ondoren fosforo-bonbak bota zituzten; lurra jo zutenean lehertu, fosforo guztia askatu eta berehala su hartu zuten.
Eta orduan, bizi ginen kale osoa sutean zegoen, eta su-hildakoek jada altu-altu jauzi egiten zuten.
Eta, beraz, denok — nire anaia nagusia, nire ama eta ni — leihoen aurrean gelditu eta leiho-markoak itzali behar izan genituen;
izan ere, suak haiei heltzen bazitzaien, erre egingo lirateke eta beirak hautsi egingo lirateke, eta orduan ezer ez legokeen.
Eta hori ez da bereziki atsegina, leiho bat ere ezin izan zenuelako lortu.
Hori zen ia behar zenuen guztia. Inorengandik ezer jaso ez bazenu edo halakorik zuten seniderik ez bazenu, bai, zuk zeuk
zenuena besterik gabe onartu eta bizitzera behartuta zinen; neguan leiho-beirak izan ala ez, ez zuen axola...
Gerra amaitu ondoren ere, leiho-beirarik gabeko etxebizitza batean bizi izan ginen, ez baitzegoen
eskuratzeko modurik. Eta leiho-beirarik ez zegoen.
Ba, uste dut beltz-merkatuan saldu zituztela, baina benetako bizitzan ezin zen inork inon erositako disko bat eskuratu.
Eta gerra garaian inpresioa izan zenuen gerra haurrak kontuan hartzen zituela?
Ez nuen halako inpresiorik jaso.
Oraindik landa-eremuan geundenean, patatak eta errabiak lurretik atera behar izan genituen,
ekialdetik zetozten errefuxiatu guztiak elikatzeko.
Eta orduan hegazkinak guregan tiro egitera hasi ziren. Hain baxu hegan egin zuten ezen
kabinan zeuden gizonen buruak ikus zitezkeen.
Ez ziguten zuzenean tiro egiten, baina haur zarenean hori ez dakizu. Pentsatzen duzu bakarrik: "Niri tiro egin nahi dit."
Nire bizitza salbatzeko korrika ari nintzen, beraz, pentsatu nuen ezin nuela lortuko.
Eta behin, gerra garaian, hortz-medikuarengana joan behar izan nuen.
Hurrengo herrira ezin nuen hain urrun oinez joan, bero handia zelako.
Udako beroa nahiko handia zen, eta lehen esan nuen bezala, 30 gradu ez zen ezer arraroa.
Hortz bat kendu behar izan nuen. Eta gero berriro bizikletan itzuli nintzen.
Beste bizikleta bat genuen, baina gero guretik lapurtu zuten.
Eta gero beste bat ere hegazkinarekin jaitsi zen.
Arroza-belarrezko belarriak nahiko altuak ziren, beraz, eremu barrura sartu, arroza-belarrezko
belarrietan bota eta bizikleta bota besterik ez nuen egin.
Eta gero berriro niregan tiro egin zuen.
Eta hirugarren aldiz gertatu zen, han jende asko zegoenean, lupulu-palen uzta biltzeko unean, lupulu-konoak
behera jaisten diren tokian, garagardoa egiteko behar dena.
Eta gero hegazkinak etorri ziren. Eta horrela zen: garagar-soro hau basoaren ondoan zegoen.
Eta basoatik zenbat eta urrunago egon, orduan eta gehiago korrika egin behar izan zenuen.
Berriro behera daude, eroriko zirela pentsatu nuen.
Garai hartako lupuluak, gaur egun guztia guztiz desberdina delako, harietan zintzilikatu behar ziren.
Eta hari hauek beren tokian eusten zituzten zutabe hauek nahiko altuak ziren.
Hegazkinak hainbeste jaitsi zirenean eta barruan tripulazioko kideen buruak jada ikusten zirenean, pentsatu
genuen: Jainkoaren izenean, ez dira han behera eroriko.
Beraz, zorian bezala korrika egin genuen, denok basora sartzen saiatuz.
Eta gero, besterik gabe, gora eta behera, aurrera eta atzera tiro egin zuten.
Hain beldurtuta geunden, zoroa zen!
Ez dut inoiz berriro halakorik bizitu nahi! Beraz, espero dut berriro inoiz ez gertatzea.
Gaur egun beste arma batzuk eta antzekoak dituzte. Baina hori gauza izugarri txarra izan zen.
Teologia ikasle gazte gisa, nik ere hurbildu nintzen hurbiltze-etxe batera;
hurbiltze-etxe batera joan behar izan genuen.
Teologia ikasle talde batekin egon nintzen.
Eta dena entzun genuen eta abar, berriro etxera joan ginen, eta orduan agertu zen mutiko gazte bat, agian zortzi edo bederatzi
urtekoa, besoak nire inguruan jarri eta "Aita" esan zidan.
Eta horrek nire bihotza labana baten moduan zulatu zuen! Ez duzu ere irudika dezakezu.
Eta orduan esan nuen ezkondu nintzenean bi haur hartuko nituela. Eta hori egin nuen.
Jakizu, haurrekin kanpoan jolasten duzunean, adibidez Alfeld-en edo baita Essen-en ere, eta
haiek aitarik ez dutenean, zerbait falta dela!
Amaek ezin dute hori konpentsatu; naturalki egin zuten, hori guztiz argi dago, baina oso garrantzitsua da.
Eta dolu honek oso, oso sakon hunkitu ninduen, eta ondorengo besarkadak ere bai.
Hondakinen guneak. Adibidez, usain txarra.
Gogoratzen dut Kranz utzi genuenean, hasieran Alfeld-en geundela, ezta? Eta gero Hanovera joan
behar izan nuen erradiografia-azterketa batera.
Eta han hiri hondatu bat ikusi nuen. Niretzat kolpe handia izan zen.
Imajinatu ere ezin duzu. Hauek dira nire esperientziak.
Eta kaleetan dauden ezinduak, bai, zalantzarik gabe.
Baina hori bestelakoa zen. Beraz, desgaituen aldetik geure burua defendatu genuen.
Hori dela eta besoari galdu zion, hori dela eta hankanari galdu zion, hori dela eta
aho-margolaria bihurtu zen, edo oin-margolaria.
Pertsonak errespetatu genituen.
Beraz, gizarte-ehun osoa desegiten ari dela sentitzen den sentsazioa da, beraz.
Lehen Mundu Gerraren ondoren, guk ere hamar urte horiek izan genituen, Weimar Errepublika, dakizunez, jendea
ustiatua izan zen eta moraltasunaren gainbehera osoa hasi zen.
Jakina, hau ere Bigarren Mundu Gerraren ondoren zentzuzko batean existitu zen, baina nire ustez ez zen hain indartsua.
Ez nengoen aireportuaren ondoan bizi ahal izango; estresatuko ninduke.
Ez zarata bakarrik, oroitzapenak ere bueltan datoz.
Eta horiek oroitzapen izugarriak ziren. Beraz, gerraren ondoren, urte batzuk egon ziren, eta gauero present zegoen.
Zorionez, denborarekin pixka bat ahuldu da.
Baina motorizatutako hegazkin asko entzuten ditudanean, batzuetan une jakin batzuetan gertatzen dena, eta publizitatea edo antzeko
zerbait hegan ari direnean, oso susmagarria iruditzen zait.
Ez zait gustatzen hori. Garai horiek gogorarazten dizkit, eta ez ziren batere atseginak.
Eta hori gertatu zen lehen fosforozko bonba incendiarioak erori zirenean, ikatz-biltegi batean
zuzenean eroriz. Noski, hori bikoitza txarra izan zen.
Eta beste aldeko etxea, ba, kalea ez zen hain zabala, eta, jakina, suak – fosforoa – han
zabaldu ziren, eta ondoren etxea osorik erre zen.
Eta han hil ziren pertsonak. Hori da...
Bai, eta gero ikatz-sotoan besterik gabe sartzen dituzu.
Eta zerbait nahi genuen lekua berotzeko, ez zelako zehazki – udazkena zen, baina hala ere, jada nahiko hotz zegoen.
Eta haurrak hara joan ziren eta hori nahi zuten, ez zegoen urrun, eta bakoitzak eskuetan kubo bat zuen.
Eta gero han gelditu ginen eta ez genekien zer esan.
Ez genuen negar egin, baina benetako kolpea izan zen!
Eta zer esango zenieke gazteei edo gaur egungo erabaki-hartzaileei, zure esperientzian
oinarrituta, publizitate masiboa hasi eta berriro gerrarako armatzen hasi aurretik kontuan hartu beharko luketena?
Nik, ahal den neurrian, denei gomendatuko nieke gerran ez sartzea.
Halako zerbait ezin da hitzetan azaldu. Nik kontatu diezazuket, baina ezin duzu jakin zer sentitzen den,
zer pasatu behar duzun, edo bizirik irtenko zaren ere.
Munichen oraindik geundenean, gauero sotoara jaitsi behar ginen, bonbak beti erortzen zirenez.
Beraz, ume zineneko gau batean ere ezin izan zenuen gau osoa lo egin.
Hori benetan dramatikoa da, ezin duzu irudikatu.
Eta zelaietan daudenek, praktikan aukerarik ez dutenek esateko: "Honek ez zait egokitzen, alde noa."
Hori ezinezkoa da! Tiro egingo diete. Hori nahiko normala zen...
Tiro egiteari buruz ari naizenez, gauza bat gehiago bakarrik esan dezaket.
Gerra ondoren, hau da, gerraren amaieran, jada ehuneko ehunean ziurra zenean gerra hau behin betiko galdua zela eta ezer gehiago
lortzerik ez zegoela, 60 urtetik gorako adineko guztiak —Hitleri zaharrak iruditzen zitzaizkionak— eta 14 urtetik gorako
gazteak "Volkssturm" (herri-ekaitza) baterako bildu zituzten.
Eta gero ere, aipamen artean dagoen "etsai" hori geldiarazten saiatu behar izan zuten.
Imajinatu daiteke nola sentitzen den 14 urteko gazte bat, bere deituriko aberria defendatzeko fusil batekin hornituta dagoenean.
Eta 60 urtekoek ere ez zeuden beren onenean.
Eta gerra amaitzean, amerikarrak jada gure herrialdera sartu zirenean, honela zen: aurretik ohartu
ziren 14 urteko mutiko batzuek ihes egin nahi zutela.
Ez zuten inori aurre egin nahi gehiago, beldurtuta zeuden eta etxera joan nahi zuten.
Hartu zituzten eta gertuko zuhaitz batetik zintzilikatu zituzten... Ez zen bruterik handiagorik izan daitekeenik!
Bi ofizialekin hitz egin nuen, goi-mailako ofizialekin.
Haienetako bati bere kuarteletan bisita egin nion. Hau esan nien:
Ez dituzu zure errekrutuak atzerriko misioetarako bidaltzeko askatu behar!
Gorde etxean! Esan iezaiezu etxean geratzeko!
Hala ere, borondatezkoa da. Hori ulertu zuten.
Eta Afganistanen eta beste leku batzuetan zauritutako soldadu hauek jasandako lesio traumatiko guztiak ikusten dituzunean,
esango zenuke: "Mutilak, zuek bakarrik zarete errudun!"
Galdetu egin behar da: zein da mutiko hauen motiboa? Hiru motibo daude.
Barnekoa den idealismo gaztea dago.
Baina gazte hau orduan bide okerretara eramaten dute. Berak uste du zerbait ona egiten ari dela, baina ez da batere ona!
Afganistaneko gerra honek ere hori erakutsi du.
Orduan, badago gazte bat, edozerk axola ez diona, ezerk ere ez diona interesatzen.
Eta, gainera, abentura-sentimenduagatik egiten dutenak ere badaude.
Beraz, bere ibilgailu blindatuan eserita edo eskuan pistola bat hartuta, boteretsu sentitzen da –
bizitza eta heriotzaren jaun bat. Hori ere lilura bat da!
Eta beste gazte bat dago, bere buruari esaten diona: "Ba, orain Erresuma Batuko Armadan
sartzen banaiz, ez dut kezkatu beharrik izango."
Lan finko bat daukat, soldata jasotzen dut eta azkenean pentsioa jasoko dut. Hori da guztia.
Ez da gutxietsi behar: gerra parte hartzen dutenentzat edozein unetan hilgarria izan daiteke!
Gerra boluntario izateko izena ematen dutenek, zalantzarik gabe, ez dute tropen atzealdean egongo, baizik eta fronte-lerroan
bidaliko dituzte. Eta hori beti bizitza-arriskutsua da!
Ez da dibertigarria, eta ez du inolako zerikusirik filmekin edo beste edozein gauza dibertigarri
edo antzekorekin, nonbait irakur dezakezunarekin.
Gerrak oso gogorra da eta, esan dudan bezala, bizitza mehatxatzen duen zerbait da.
Ezinezkoa zait inori han joatea gomendatzea – eta, esaten den bezala, "aitzindiarra defendatzea" – norberak
bere burua pixka bat egoista moduan pentsa dezake ere.
Argi dut gerra belaunaldietan iraupen luzeko eragina duela. Gerra inoiz ez zaitu askatzen.
Finkatuta egonda ere, Bonn-en nire gurasoek eraiki zuten etxea eta lorategia dituzu.
Ez zaitu askatuko. Horretara etengabe itzultzen zara, hori guztiz argi dago.
Eta inork uste badu honi buruzko txostenak daudela, jendearengandik horietako batzuk entzun ditut.
Ni ere etxean artxibo bat daukat – Afganistanen alemaniar soldaduen traumatizazioa. Horri ezin diote aurre egin.
Lehenik eta behin, euren zauriengatik, baina baita bizitza arriskuan jartzearren inor ez dagoelako haiek omenezko
egiteko. Zertarako? Zer zentzu du zentzugabekeria honek?
Beraz, horrela da, eta gazteek jakin behar dute oso garrantzitsua dela: prestakuntza jaso duten sniperak daude.
Soldaduak horixe dira, soldadu arruntak, eta, gainera, armadaren parte dira.
Sniper guztiak, sniper guztiak, etxera itzultzean ezin dute jasan pertsona hil dituztela.
Gauetan, ametsetan, aurpegiak berriro agertzen baitzaizkie eta ezin dituzte kendu.
Emaitza alkohola, psikotropikoen droga edo suizidioa da. Eta hori gerra osoari aplikatzen zaio.
Baina baita haiek ere... – alemaniar sniper-ak, amerikar sniper-ak barne – beren aberria defendatu eta
ondo defendatu zuten alemaniar sniper-ak ere ezin izan zuten horrekin egin. Hori argi dago.
Beste gauzak ere ezin izango dituzte amaitu.
Tanke batean kide bat erre-erre hilik ikusten duzunean eta antzeko egoeretan, irudi beldurgarri
horiek guztiak gazteen bizitza osorako geratzen dira.
Hori irakasle horretatik entzun nuen, hain zuzen ere, Errusian, kanpaina errusiarrean, bere aurpegian, esateko moduan,
garuna hedatuta izan zuen irakasle bakarra, granada batek bere kideak zatika utzi zituenean. Eta gero eskolan kontatu zuen.
Noski, ondo zela uste zutenak ere baziren. Beraz, biak posible dira.
Lehen lerroan non kokatuta zinenaren arabera, arrakastatsua izan ala ez.
Gerra aurpegi askorekin dator.
Baina nazio bat zeharkatzen duen gerra bakarrik aurpegi bat du:
Jendea, haien historia eta haien auto-konfiantza suntsitzen ditu.
Bai, orain jende arruntarentzat ebaluatzea ezinezkoa den dronak daude.
Ziur aski bide bazterrean eroriko zara.
Ez duzu ezer berezirik behar gehiago. Lehen zenuen ekipamendu guztia orain zaharkituta dago.
Eta orain, bonba atomikoek edo dronek ere gizateria suntsitzen ari dira.
Beraz, oraindik gerran parte hartu nahi duen edonor, edo idealista izanik arrazoi horregatik hara joan nahi duen edonor...
Ba, esan behar dut, niretzat hori guztiz... – ezin dut inor halako zerbait egiten
irudikatu ere! Ez da filma! Ez da dibertigarria!
Eta gero agian zubi bat lehertu egiten da edo halako zerbait – filmean.
Baina errealitatea bestelakoa da; egunero eta orduero bizitza eta heriotzaren kontua da!
Eta hori ez da gutxietsi behar! Ezinezkoa da inori zoriontsu izaten laguntzea.
Baina horri buruz ondo pentsatuko nuke... Beti esan dezakezu 'ez'.
Zure gida garai nahasietan: Kla.TV.