WEBVTT 00:00.531 --> 00:08.940 Ou pa dwe souzestime: lagè ka touye nenpòt ki lè pou moun ki enplike yo! 00:08.940 --> 00:21.968 Moun ki volontè pou lagè yo sètènman pap nan dèyè twoup yo, men y ap voye yo nan premye liy la. 00:21.968 --> 00:33.069 Sa klè. Li klè pou mwen ke lagè gen yon enpak sou jenerasyon yo. 00:33.069 --> 00:51.827 Lagè a pa janm kite ou. Menm si ou byen etabli, gen yon kay ak yon jaden ke paran mwen te bati nan Bonn. Li pa janm kite ou. 00:51.827 --> 01:05.085 Tout snaypè, tout snaypè, lè yo retounen lakay yo, yo pa ka fè fas ak lefèt ke yo te touye moun. 01:05.085 --> 01:12.445 Paske nan mitan lannwit, nan rèv yo, figi yo retounen epi yo pa ka debarase yo de yo. 01:12.445 --> 01:23.687 Rezilta a se swa alkòl, swa dwòg sikotropik, oswa swisid. 01:23.687 --> 01:32.448 E sa aplike pou tout lagè a. Lagè gen anpil fas diferan. 01:32.448 --> 01:41.976 Men lagè ki anvayi yon nasyon gen sèlman yon sèl figi. 01:41.976 --> 01:47.375 Li detwi pèp la, istwa yo, konfyans yo nan tèt yo. 01:47.375 --> 01:58.608 Kidonk, kiyès ki toujou vle patisipe nan lagè, oswa kiyès ki yon kalite idealis e ki vle ale la pou rezon sa a...? 01:58.608 --> 02:08.548 Byen, mwen dwe di, pou mwen sa a se konplètman... – Mwen pa ka menm imajine yon moun ki ta fè 02:08.548 --> 02:15.455 yon bagay konsa! Sa a pa yon fim! Sa pa amizan! 02:15.455 --> 02:25.735 E petèt yo fè yon pon eksploze oswa yon bagay konsa – nan fim nan. Men reyalite a sanble diferan. 02:25.735 --> 02:35.336 E chak jou ak chak èdtan, se lavi ou menm li ye. E sa pa dwe souzestime. 02:35.336 --> 02:39.897 Ou pa ka ede pèsonn vin ere. 02:39.897 --> 02:46.288 Men mwen ta panse de fwa sou sa...! Ou ka toujou di non. 02:46.288 --> 02:52.664 Ki sa lagè vle di? Konbyen moun nan Almay ki vrèman konnen? 02:52.664 --> 02:55.991 Gè vityèl egziste nan fim oswa nan nouvèl. 02:55.991 --> 03:00.138 Diferans lan: ou pa nan mitan l, men ou se yon espektatè. 03:00.138 --> 03:04.528 Pa gen lagè nan Almay depi plis pase twa jenerasyon. 03:04.528 --> 03:07.755 Kounye a peyi OTAN yo ap re-arme an mas. 03:07.755 --> 03:12.553 Kès leta ki vid la pa sanble yon pwoblèm pou milya y ap depanse yo. 03:12.553 --> 03:19.327 Olye de sa, dapre yon deklarasyon resan pa prezidan Asosyasyon Rezèv yo, nan ka gen lagè, Fòs Lame Alman yo ta bezwen ranplasman 03:19.327 --> 03:23.497 pou anviwon 1,000 sòlda ki tonbe oswa ki gravman blese pa jou. 03:23.497 --> 03:28.325 Sa egal anviwon 1.1 milyon nan twa ane. 03:28.325 --> 03:34.016 Depi – pou kounye a – anpil nan sa a sipoze volontè, Bundeswehr la fè piblisite nan lekòl, 03:34.016 --> 03:37.820 nan estasyon otobis ak pandan pwogram pou timoun. 03:37.820 --> 03:41.237 Kòmsi se te yon vakans avantur byen peye. 03:41.237 --> 03:50.195 Men se sou lagè! Se sou touye ak mouri! Se sou destriksyon! 03:50.195 --> 03:57.880 Temwayaj temwen sa yo fè nou sonje sa moun nan Almay te viv, ki pa t espektatè, men ki te dirèkteman afekte. 03:57.880 --> 04:04.818 Se pa sa yo rele ewo sou kèk liy devan, men timoun ki toujou pote mak emosyonèl jodi a. 04:04.818 --> 04:11.815 Mwen te fèt an 1932, e nan fen lagè a mwen te gen trèz an. 04:11.815 --> 04:15.172 E kote w t ap viv lè lagè a te eklate? 04:15.172 --> 04:25.906 Lè lagè a te eklate nan Minik, trè santralman, byen, pa vrèman, men prèske nan sant vil la. 04:25.906 --> 04:33.323 Byen, mwen te fèt bò lanmè a, oswa pito sou kòt la – nan Kranz, Prisi Lès. 04:33.323 --> 04:37.856 Sa a se peyi ki soufri san rete. 04:37.856 --> 04:51.958 E ki laj mwen te genyen? Lè nou te kouri kite Kranz, mwen te gen anviwon kat (twa ka) ane, mwen te fèt nan fevriye 1940. 04:51.958 --> 05:02.950 Manman m te kouri ale an septanm, li te kite Kranz sou tren paske li te di tout bagay t ap kraze. 05:02.950 --> 05:13.105 Paske nou te deja tande bri kanon yo nan distans e nou te wè Königsberg ap boule nan mitan lannwit – se 05:13.105 --> 05:18.832 pa nou menm timoun yo, natirèlman, men granmoun yo. 05:18.832 --> 05:22.587 Bonbadye yo vole anlè epi yo kraze tout bagay. 05:22.587 --> 05:32.259 Nou te viv jis sou kòt la – tankou paradi, tankou paradi! 05:32.259 --> 05:39.054 Nou te, pou nou di konsa, rache soti nan paradi sa a. 05:40.899 --> 05:48.310 Manman m te pran twa timoun pa men. Nou te gen yon sèvant. 05:48.310 --> 05:54.904 Jis ak yon valiz, sa vle di sa nou te gen sou nou, epi nou pran tren an pou nou ale nan Otrich, kote sè li t ap viv. 05:54.904 --> 06:08.281 Li te kòmanse an 1943, epi an 1944 te gen anpil bonbadman, kidonk nou te oblije kite Minik. 06:08.281 --> 06:14.007 Manman ki gen timoun ki poko gen 14 an te oblije ale. 06:14.007 --> 06:21.966 E si yo pa t pare pou fè sa, yo te jis voye timoun yo ale yon kote poukont yo. 06:21.966 --> 06:30.982 Mwen pa konnen ki kote, kidonk sa pa t enpòtan pou nou paske nou te kite Minik volontèman. 06:30.982 --> 06:34.332 Men li te vrèman difisil pou jwenn yon kote pou rete. 06:34.332 --> 06:47.863 Nòmalman, pèsonn ki te viv nan zòn riral, sètadi deyò vil la, yon ti distans lwen gwo vil la, pa t vle moun vil yo. 06:47.863 --> 06:57.208 Paske yo pa t apwopriye pou travay fèm yo t ap fè a, se sa yo te di nou. 06:57.208 --> 07:03.031 Pa nan menm mo yo, men byen, ou te konnen sa k t ap pase. 07:03.031 --> 07:11.871 Ki souvni nou genyen sou lagè a, apa de bri kanon yo, apa de lefèt ke Königsberg – nou prèske pa t wè sa lè nou 07:11.871 --> 07:19.849 te timoun paske nou te dòmi nan aswè – ke te gen ajitasyon, yo te di nou sa. Nou tande bri kanon yo. 07:19.849 --> 07:30.912 Men apre sa, yon bagay parèt ki te akonpaye m pandan tout lavi mwen, pou di konsa. 07:30.912 --> 07:39.345 Enkyetid sa a ki te koze pa kouri chape a pa jis disparèt; li rete yon kote. 07:39.345 --> 07:48.440 Kidonk ou pa janm vrèman rive. Ou toujou rete yon kote... 07:48.440 --> 07:54.318 Donk lakay, lakay te yon bagay ki te trè enpòtan pou mwen, e tou pou de frè ak sè mwen yo. 07:54.318 --> 07:59.771 Nou te kontinye pale sou lakay pandan plizyè ane apre sa. 07:59.771 --> 08:14.341 Mwen sonje ke, lè m te yon ti gason, mwen t ap pare pou m al nan lagè kont Ris yo pou libere peyi mwen, pou di konsa. 08:14.341 --> 08:24.648 Mwen sonje sa byen – ou sètènman abitye ak soulèvman Ongwa 1956 la, lè apeprè 80,000 Ongwa te pèdi lavi yo. 08:24.648 --> 08:34.646 Epi mwen te gen 16 an nan epòk sa a, e mwen ta te dispoze ale nan Ongri pou m al goumen kont Sovyetik yo. 08:34.646 --> 08:37.854 Se te yon santiman ki te senpleman la nan moman an. 08:37.854 --> 08:44.997 Apre sa, yon lòt bagay te rive ki vrèman te siprann mwen. 08:44.997 --> 08:55.939 Mwen te wè yon fim sou "timoun lougarou yo". Mwen pa konnen si ou te wè li. 08:55.939 --> 09:09.818 E lè mwen te wè fim sa a, mwen te kòmanse kriye nan yon nivo ki te totalman etranj pou mwen. Mwen pa t konnen sa. 09:09.818 --> 09:15.475 Sa te yon nonm ki t ap kriye, men an reyalite, mwen te kriye tèlman anpil ke dlo t ap koule sou figi mwen. 09:15.475 --> 09:19.552 Madanm mwen te konplètman seke: "Kisa k mal avè w?" 09:19.552 --> 09:22.874 Mwen te wè yon fim isit la sou timoun lougarou yo. 09:22.874 --> 09:29.232 Epi mwen reyalize ke gen yon bagay andedan mwen ki te detwi. 09:29.232 --> 09:38.075 Soufrans sa yo, krent sa yo, te vin sou sifas la tou, pou nou di konsa, pa fim sa a. 09:38.075 --> 09:41.825 Se te yon fim dokimantè – sou timoun sa yo. 09:41.825 --> 09:47.325 Timoun sa yo parèt, yo te pale de tèt yo, de lavi yo ak sou sa, kijan yo t ap fè. 09:47.325 --> 09:59.794 Mwen te rankontre moun ki te nan Kranz menm lè Larisi te pran Kranz, e sa yo te viv la te terib. 09:59.794 --> 10:06.802 Ti gason yo – petèt yo gen dis oswa uit an, oswa yon ti kras pi gran – retire kò yo sou kloti yo. 10:06.802 --> 10:11.885 Sa vle di moun yo te sòti nan sousòl yo epi yo pa t gen anyen pou yo manje, yo te jele 10:11.885 --> 10:15.224 jiskaske yo mouri pandan yo t ap kole sou kloti yo. 10:15.224 --> 10:21.943 Epi moun sa yo mennen yo nan simityè a kòm jèn pou antere yo. 10:21.943 --> 10:24.591 Mwen konnen tou sou vyòl, pou egzanp. 10:24.591 --> 10:33.379 Mwen te... Nou te gen yon enfimyè Kwaz Wouj... – men tout sa te rive apre lagè a, mwen vle di, eksperyans moun yo. 10:33.379 --> 10:43.406 Sepandan, fòk nou di tou ke te gen yon dezi pou jistis, e ke Nachalnik Ris la oswa 10:43.406 --> 10:49.732 majistra a te byen zanmitay anvè timoun Alman yo. 10:49.732 --> 10:59.716 Li pa t ka fè anpil. Moun t ap mouri grangou, t ap mouri senpleman paske yo pa t gen anyen pou manje, t ap jele pou mouri. 11:01.440 --> 11:08.466 Mwen ka sèlman di sa k te pase nan Kranz selon sa mwen tande apre sa. 11:08.466 --> 11:18.747 Kidonk, dè milye sou dè milye abitan yo te touye, vyole. 11:18.747 --> 11:24.161 Mwen konnen yon istwa, pa egzanp – si w enterese, sa vle di, mwen pa konnen? 11:24.161 --> 11:34.990 Yo te senpleman rale yon fanm ki te ansent anpil soti nan chanm li, epi rale l desann eskalye a pa sòlda Ris yo. 11:34.990 --> 11:45.482 Oswa yon ti gason ki gen anviwon 15/16 an, sou vant li yon sòlda Ris te fè dans li jiskaske trip li te soti. 11:47.161 --> 11:53.848 Men mwen pa t fè eksperyans sa a tèt mwen, mwen konnen sa de moun ki te fè eksperyans li e ki te rakonte m sou li. 11:53.848 --> 11:58.976 Nan fen lagè a, nou te nan zòn riral la. 11:58.976 --> 12:17.951 Epi yon ekstansyon tèlman frajil, ki mal fèt – douz mèt kare pou kat moun, twa timoun ak manman yo. 12:17.951 --> 12:28.352 Epi sa te... Fèm nan te sou wout la, li te desann yon pant epi nou te anlè a. 12:28.352 --> 12:35.880 Epi chanm sa a kote nou te viv la se te yon ekstansyon. 12:35.880 --> 12:42.955 Epi li tounen dèyè soti nan fèm nan pou l ale nan jaden fwi a. 12:42.955 --> 12:49.786 Epi te gen tou yon wout etwat, men li pa t asfalte ni anyen. Jis konsa... 12:49.786 --> 12:55.300 Epi men nou te la, prèske konplètman izole. 12:55.300 --> 13:01.389 Kidonk pèsonn pa t al mache – eksepte petèt pandan lajounen, paske yo pa t gen tan pou sa non 13:01.389 --> 13:05.647 plis – sof si se te yon moun ki pa t bezwen travay. 13:05.647 --> 13:14.120 Epi nan fen lagè a, yon batalyon antye Waffen-SS te rive. 13:14.120 --> 13:23.668 Mwen pa konnen si sa vle di anyen pou ou. Se te yon inite espesyal ki te gen tou tach espesyal. 13:23.668 --> 13:37.905 Mwen dwe di, yo pa t vrèman piblik; ou pa t ka konnen sa y ap fè. Men yo te fè moun pè. 13:37.905 --> 13:48.961 Epi moun yo te gaye toupatou nan vilaj la, yo t ap rete nan yon kalite lojman, mwen pa konnen ki kote. Mwen pa t ale la. 13:48.961 --> 14:02.160 Men apre nou te viv deyò fèm nan, ki te jis – vye kay sa a ki te la a, li te jis yon ekstansyon. 14:02.160 --> 14:09.263 Epi nou te oblije mache tout wout la alantou jaden fwi a epi antre nan lakou a pou n al nan twalèt la. 14:09.263 --> 14:15.312 Se te jis yon ti twalèt senp, ou ta ka di. 14:15.312 --> 14:25.115 Epi te gen sòlda la, e youn nan yo toudenkou pran m nan ponyèt mwen paske m te bezwen ale 14:25.115 --> 14:31.420 nan twalèt epi li eseye trennen m nan etab la. 14:31.420 --> 14:35.919 E mwen te gen yon santi ke li pa t gen bon entansyon anvè ou. 14:35.919 --> 14:42.464 Epi mwen rele ak anvi touye, sa ki pa fason mwen abitye eksprime tèt mwen. 14:42.464 --> 14:56.061 Epi, mèsi Bondye, youn nan pitit fi kiltivatè a parèt epi li imedyatman kouri al pran li – li te yon fi ki fò – epi li di: 14:56.061 --> 15:03.120 Kite timoun sa a! Kounye a menm! Sinon m ap rasanble tout moun epi w ap regrèt! 15:03.120 --> 15:12.873 E li te pwobableman tèlman sezi, mwen pa konnen, de tout fason, li vrèman lage m, li kenbe m epi mennen m bay manman m. 15:12.873 --> 15:18.365 E wi, mwen jis rate sa. 15:20.833 --> 15:30.891 E sa te rive m ankò pita, lè yon lòt moun te pwoteje m tou. 15:30.891 --> 15:34.988 E se lè sa a nou te tounen ankò nan Minik. 15:34.988 --> 15:41.305 Epi se te toujou konsa ke pa t gen elektrisite. 15:41.305 --> 15:48.188 Kidonk, lè ou te antre nan yon bilding nan sezon fredi, bò aswè, ou pa t ka wè anyen. 15:48.188 --> 15:54.083 Kidonk, ou te sèlman konnen wout la paske ou te abite la depi kèk tan. 15:54.083 --> 16:02.513 Epi mwen jis te vle antre nan kay la, e li pa t janm fèmen paske sa pa t posib; pèsonn pa t gen kle ki soti anba kay la... 16:02.513 --> 16:09.612 Epi li te kanpe nan pòt kay mwen te vle antre ladan l lan. 16:09.612 --> 16:14.138 Epi li te eseye rale m antre la. 16:14.138 --> 16:21.534 Mwen rele terib ankò, epi, erezman, yon jèn gason ki te soti nan kay vwazen an, ke mwen te 16:21.534 --> 16:26.161 konnen, li te yon ti kras pi gran pase mwen. 16:26.161 --> 16:34.154 Epi li te konnen l tou, epi li vin jwenn mwen touswit, li rale men l epi li di: 16:34.154 --> 16:40.217 E si w manyen fi sa a ankò, se mennaj mwen li ye, m ap bat ou an miyèt moso! 16:40.217 --> 16:46.784 Epi li disparèt san tras. Mèsi Bondye! 16:46.784 --> 16:57.849 Konsa papa m te retounen, e mwen te premye moun ki te wè li – li te konplètman maigre. 16:57.849 --> 17:06.195 Li pwobableman, mwen pa konnen pou sèten, li pa t janm di anyen sou sa, li te sove soti nan marekaj Rèn nan, 17:06.195 --> 17:13.025 kidonk li dwe te gen opòtinite. Li te konplètman maigre. 17:13.025 --> 17:25.521 Epi li te aktyèlman di trè ti kras sou sa li te fè eksperyans ak sou epòk Nazi a. 17:25.521 --> 17:34.310 Moun ki te retounen soti nan lagè a te swa blese swa traumatize, prèske tout ladan yo, sòf si yo 17:34.310 --> 17:41.388 te gen yon kalite travay espesyal mwen pa konnen. 17:41.388 --> 17:56.860 Yon zanmi timoun manman m te genyen te vizite nou yon fwa. Yo te pran li prizonye an Frans e li te di nou ke 17:56.860 --> 18:12.674 prizonye ki te la yo – mwen panse se te yon kote toupre Mediterane a – te kenbe nan yon kan prizon. 18:12.674 --> 18:27.021 Epi chak jou, olye de manje, yo te ba yo soup konkonm, epi prèske mwatye nan kan an te gen disentri . 18:27.021 --> 18:34.021 Epi yo mouri ti kras pa ti kras, lojikman, paske pèsonn pa ka sipòte sa. 18:35.700 --> 18:38.820 Sa te tou yon fason pou debarase moun. 18:38.820 --> 18:50.458 Li pa t pale anpil sou tèt li, men li mouri yon ane apre li te vizite nou. Mwen pa konnen de kisa li mouri, menm si. 18:50.458 --> 18:55.575 Men, jan mwen te di, yo tout te malad, tout ladan yo. 18:55.575 --> 19:03.560 Paske ou pap siviv sou 'dyèt' sa a, nan komèsyon. 19:06.146 --> 19:13.100 Lè sa a, li pwobableman pa t ka tolere sa li te genyen lè li te tounen lakay li ak 19:13.100 --> 19:18.107 madanm li, manje a. Menm si li pa t jwenn anpil. 19:18.107 --> 19:24.995 E mwen pa konnen kijan sa te ye lè sa a, si yo te pran an konsiderasyon lefèt ke yo te nan prizon pou yon bon 19:24.995 --> 19:29.091 bout tan, ke petèt yo te resevwa plis koupon manje oswa... 19:29.091 --> 19:34.747 Mwen pa gen okenn lide, mwen pa t konnen anyen sou sa e mwen pa t tande anyen non plis. 19:34.747 --> 19:41.365 Men nòmalman, yo tout ta dwe egzamine nan lopital. Èske sa te fèt? 19:41.365 --> 19:51.794 Mwen pa kwè yo te gen materyèl yo, moun yo oswa ekipman yo; se te yon sitiyasyon ijans. 19:51.794 --> 20:04.884 Gen yon istwa sou sa. Sè mwen ki pi gran an – yon nonm te vini lakay nou, li frape nan pòt la epi li mande, "Èske ou gen pen?" 20:06.591 --> 20:12.460 Epi manman m te di, "Non, nou pa gen okenn pen." Nou menm nou te bezwen pen an. 20:12.460 --> 20:18.316 Epi gran sè mwen an rele byen fò epi li di, "Manman, ou pa ka jis kite nonm sa a ale konsa." 20:18.316 --> 20:26.747 Epi manman m te lage kò l epi li ba nonm nan yon pen. Se konsa bagay yo te ye nan epòk sa a. 20:29.740 --> 20:33.865 Epi manman m te fè l otan byen ke li te kapab. 20:33.865 --> 20:39.000 Epi nou te oblije wè poukont nou kijan nou te ka jwenn manje. 20:39.000 --> 20:47.294 Lè sa a, vil Alfeld te ba paran m yon moso tè jaden ke yo te oblije kiltive poukont yo. 20:47.294 --> 20:49.943 Apre sa, nou te ale ak manman nou nan chan an pou ranmase . 20:49.943 --> 20:56.936 Epi nou te vòlè tou navè, e natirèlman nou te dwe asire nou ke gad jaden yo, ki te ame, pa t trape nou. 20:56.936 --> 21:02.474 Natirèlman, yo pa t ap tire sou nou, sa klè nèt, men yo t ap chase nou ale. 21:02.474 --> 21:06.720 Vòlè bètrav pou fè siwo. 21:06.720 --> 21:11.896 Papa m te ekri nan jounal li ke nou tout te malnouri. 21:11.896 --> 21:22.023 Nou te tèlman malnouri ke nou te devlope maladi entesten tou – vè won ak lòt ankò. 21:22.023 --> 21:37.600 Epi mwen menm te oblije ale nan Kleinwalsertal nan Otrich pou m refè paske mwen te pran TB , espesyalman TB nan glann ilè . 21:39.101 --> 21:52.021 Se konsa li te ye. Anvan tout bagay, mwen toujou sonje trè klè sa yo rele pen mayi a. 21:52.021 --> 21:53.968 Mwen pa konnen si ou janm tande pale de li. 21:53.968 --> 21:57.840 Kidonk, olye de grenn, te gen mayi ki soti nan men Ameriken yo. 21:57.840 --> 22:01.446 Li pa t gen bon gou ditou, nou pa t renmen li. 22:01.446 --> 22:06.124 Nan premye ane a oswa de premye ane yo, ou te jis oblije sipòte sa. 22:06.124 --> 22:09.007 Pa t gen bè non plis, sa klè nèt, te gen majerinn. 22:09.007 --> 22:12.390 Pa t gen siwo myèl non plis, te gen sèlman siwo myèl atifisyèl. 22:12.390 --> 22:17.866 Nou te antoure pa blòk apatman ak rès kraze. 22:17.866 --> 22:23.385 Nan Essen, pa egzanp, nou te konn fè tòde wòch lè nou te timoun. 22:23.385 --> 22:26.424 Mwen pa konnen si ou abitye ak tèm sa a. 22:26.424 --> 22:30.571 Kidonk, ranmase brik nan sit debri yo, travay sou yo ak yon mato, elatriye. 22:30.571 --> 22:47.201 Oswa, pa egzanp, ranmase metal dechè pou achte lèt ak lajan mwen te touche. Mwen te fè sa lè m te ti gason, natirèlman. 22:47.201 --> 22:51.859 Pou ede sipòte fanmi an, si ou vle. 22:51.859 --> 23:02.641 Se konsa li te ye. Nou menm nou te rive kraze tiyo desant yo ki soti nan goutyè lapli yo ak yon mato pou 23:02.641 --> 23:10.585 nou jwenn fè fòje a, paske fè fòje te gen anpil valè. 23:10.585 --> 23:21.495 Nan kòmansman lagè a, yo te ban nou koupon manje – se konsa yo te rele yo. 23:21.495 --> 23:32.772 E pou tout moun nan fanmi an – timoun ki poko gen sis an te jwenn plis, tibebe yo te jwenn yon ti kras plis epi tou 23:32.772 --> 23:39.960 yon lòt bagay – men si se te manje tibebe, mwen pa ka di. 23:41.882 --> 23:50.023 Wi, e pou granmoun yo, byen, li te vrèman spartan. Li pa t janm ase pou fè ou santi w plen. 23:50.023 --> 23:56.163 Pòmdetè te disponib sèlman si yon moun yon kote t ap vann yo. 23:56.163 --> 24:05.069 Ou pa t janm sèten ki kote pou ale pou jwenn sa ou te bezwen. Omwen, se konsa li te ye pandan nou te nan Minik. 24:05.069 --> 24:12.148 Li te jis osi difisil nan zòn riral la. Kiltivatè yo pa t vle bay anyen. 24:12.148 --> 24:20.062 Kidonk ou te gen kèk bagay pou echanje ke yo te renmen, epi yo te ba ou yon bagay an 24:20.062 --> 24:25.460 retou, men pwochen fwa a ou pa t gen anyen ankò. 24:25.460 --> 24:30.632 Paske yon lè, tout rezèv yo ap fini. 24:34.296 --> 24:39.633 Ebyen, mwen konnen kisa grangou sanble – ak kijan li santi... 24:39.633 --> 24:41.484 Mwen ka sètènman konfime sa. 24:41.484 --> 24:48.726 Kidonk, papa m te oblije asire ke li te kenbe fanmi an vivan. 24:48.726 --> 25:04.819 Epi li te espyon pou Ameriken yo ak Britanik yo nan Lès la. Sa te ba li lajan pou fanmi li. 25:04.819 --> 25:13.522 Sa a parèt klè nan jounal li ak jan sa te difisil pou li. 25:13.522 --> 25:20.516 Li pa t ka vwayaje ak machin, li te oblije travèse fwontyè a ak tout sa, epi yon jan li te pase nwit la nan estasyon tren yo. 25:20.516 --> 25:24.351 Kidonk, sa pa t fasil konsa pou li. 25:24.351 --> 25:30.468 Apre sa, li te gen yon biwo nan Minik epi tou nan Bèlen. 25:30.468 --> 25:40.749 Alye yo te kidonk vrèman enpresyone pa rapò li yo – li te yon ekriven ki vrèman bon. 25:42.726 --> 25:44.920 Epi vyòl yo te toujou rapòte. 25:44.920 --> 25:48.860 Epi nou te konnen moun nou te viv avèk yo tou. 25:48.860 --> 25:54.890 Pa egzanp, nan Essen, nan bilding apatman kote yo te plase nou pita. 25:54.890 --> 26:05.024 Apre sa, paran m yo te demenaje nan Essen paske papa m te pran chaj depatman edisyon biznis jounal "Neue Ruhrzeitung" la. 26:05.024 --> 26:13.680 Nou timoun yo te konnen sa, nou te konnen li. E figi fanm yo pa t janm kontan ankò. 26:13.680 --> 26:21.000 Sa te kite yon enpresyon ki dire lontan. Youn nan matant nou yo te depòte nan Sibèri. 26:21.000 --> 26:30.884 Plizyè douzèn jèn Alman mouri nan bra li. Li te ekri tou powèm sou sa. 26:30.884 --> 26:36.657 Yo tout ap fè fas ak lwès, li te di. 26:36.657 --> 26:42.680 Yo te toujou vle gade nan direksyon lwès la, kote solèy la kouche, kote Almay ye. 26:47.944 --> 26:53.705 Lavi ak Ris yo te ekstrèmman difisil. 26:53.705 --> 27:05.655 Peryòd apre lagè sa a te, ann di, nou menm refijye ki soti nan Lès pa t vrèman, ann di, byen 27:05.655 --> 27:12.223 resevwa pa popilasyon lokal la. Sa pa t rive. 27:12.223 --> 27:16.024 Nou te oblije pataje bagay nou yo ak moun lokal yo. 27:16.024 --> 27:21.169 Pataje espas kote w ap viv, pataje rad, pataje manje, elatriye, elatriye. 27:21.169 --> 27:28.631 Youn nan pi move sitiyasyon yo te bunker sa a, abri kont atak ayeryen nan Nockherberg. 27:28.631 --> 27:42.047 Yon kav vooute fouye nan mòn nan, bati pou estoke bwason, sitou diven nan tan lontan epi pita byè. 27:42.047 --> 27:56.628 Epi te gen yon alam e – tout bagay te deja byen pre, ou te konnen sa – epi nou, grann mwen ak mwen, te sèlman nou de, nou 27:56.628 --> 28:05.938 antre la a epi apre sa te gen, mwen dekouvri pita, 3,000 moun. 28:05.938 --> 28:17.100 E lè alam nan fini, moun yo kouri nan panik pou sòti. 28:17.100 --> 28:27.243 E gen anviwon dis oswa plis, mwen pa konnen egzakteman, moun ki te kraze anba pye – literalman... 28:27.243 --> 28:34.079 E sa te terib, natirèlman! Nou sèlman tande pale de sa apre sa. 28:36.180 --> 28:46.101 E lè a te tèlman move ladan ke kèk moun tonbe san yo pa t fè anyen, pa twò lwen atè a, konsa lòt yo deplase yon 28:46.101 --> 28:56.071 ti kras epi yo menm tou yo tonbe atè a, epi ou pa t jis pase sou yo, men pwobableman ou te mache sou yo. 28:56.071 --> 28:59.500 Mwen pa ka imajine l yon lòt jan. 29:01.375 --> 29:09.430 Wi, sa yo pa evènman agreyab, lè ou te gen laj sa a, mwen te gen sèlman onz an... 29:09.430 --> 29:13.937 Mwen panse se te an 1943 lè li te vrèman pran vòl. 29:13.937 --> 29:27.477 Apre sa, yo lage bonm fosfò, ki eksploze lè yo frape tè a, lage tout fosfò a, ki imedyatman pran dife. 29:27.477 --> 29:37.289 Epi tout lari kote nou te rete a te an dife, e flanm yo te deja ap monte wo. 29:37.289 --> 29:47.973 Kidonk, tout moun—frè m ki pi gran, manman m ak mwen—te oblije kanpe bò fenèt yo epi etenn kad fenèt yo, paske 29:47.973 --> 29:58.094 si flanm yo te rive sou yo, yo t ap boule epi vè yo t ap kraze, epi pa t ap gen anyen ki t ap rete. 29:58.094 --> 30:05.555 E sa pa twò agreyab ankò, paske ou pa t ka jwenn fenèt. 30:05.555 --> 30:14.218 Sa te prèske tout sa ou te bezwen. Si ou pa t resevwa anyen kòm kado nan men yon moun oswa ou pa t gen fanmi ki te gen bagay 30:14.218 --> 30:20.296 konsa, lè sa a wi, ou te jis oblije viv ak sa ou te genyen, kit ou te gen vè fenèt oswa 30:20.296 --> 30:25.024 ou pa nan sezon fredi, sa pa t gen pwoblèm ... 30:25.024 --> 30:36.760 Menm apre lagè a, nou te viv nan yon apatman san vit fenèt paske ou pa t ka jwenn okenn. E pa t gen okenn vit fenèt. 30:36.760 --> 30:47.036 Byen, mwen panse yo te vann yo sou mache nwa, men nan lavi reyèl ou pa t ka jwenn okenn disk ke nenpòt moun te achte okenn kote. 30:47.036 --> 30:52.532 E ou te gen enpresyon pandan lagè a ke lagè a te pran timoun yo an konsiderasyon? 30:55.586 --> 30:57.461 Mwen pa t jwenn enpresyon sa a. 30:57.461 --> 31:15.352 Paske lè nou te toujou nan zòn riral, nou te oblije fouye pòmdetè ak navèt pou tout refijye ki t ap vini depi lès la te ka manje. 31:15.352 --> 31:27.281 Epi avyon yo te kòmanse tire sou nou. Yo te vole tèlman ba ke ou te ka wè tèt pilòt yo nan kabin nan. 31:27.281 --> 31:36.539 Yo pa t ap vize nou dirèkteman, men ou pa konnen sa lè w te timoun. Ou jis panse, li vle tire sou mwen. 31:36.539 --> 31:41.664 Mwen t ap kouri pou lavi mwen, konsa mwen te panse mwen pa t ap rive. 31:44.380 --> 31:52.656 Epi yon fwa, pandan lagè a, mwen te oblije ale kay dantis la. 31:52.656 --> 31:59.125 Nan pwochen vil la, mwen pa t ka mache tèlman lwen paske li te tèlman cho. 31:59.125 --> 32:06.133 Li te vrèman cho nan sezon lete, e jan mwen te di pi bonè, 30 degre pa t anyen espesyal. 32:08.305 --> 32:13.187 Mwen te oblije fè retire yon dan. Epi apre sa, mwen te retounen ankò. 32:13.187 --> 32:17.125 Nou te gen yon lòt bisiklèt, men yo te vòlè li nan men nou pita. 32:17.125 --> 32:22.625 Epi yon lòt te desann ak avyon an. 32:22.625 --> 32:33.297 Zèb mayi yo te byen wo, konsa mwen jis antre nan jaden an, lage kò m sou zèb mayi yo epi senpleman jete bisiklèt la. 32:33.297 --> 32:36.992 Epi li tire sou mwen ankò. 32:36.992 --> 32:50.016 Epi sa te rive yon twazyèm fwa, lè te gen anpil moun la paske se te rekòt poto houblon yo, kote kon 32:50.016 --> 32:58.094 houblon yo desann, ki se sa ou bezwen pou fè byè. 33:00.773 --> 33:07.020 Epi avyon yo te vini. Se konsa li te ye, jaden houblon sa a te byen pre forè a. 33:07.020 --> 33:11.211 E plis ou te lwen forè a, se pi lontan ou te gen pou kouri. 33:11.211 --> 33:16.422 Yo tonbe ankò, mwen te panse yo t ap prèt pou kraze. 33:16.422 --> 33:24.836 Paske lè sa a, tout bagay te konn fèt ak fil pou pann houblon, men jodi a tout bagay konplètman diferan. 33:24.836 --> 33:30.500 Epi poto sa yo ki te kenbe fil sa yo an plas te byen wo. 33:30.500 --> 33:38.612 Epi apre avyon yo te desann tèlman ba ke ou te deja ka wè tèt manm ekipaj yo andedan, 33:38.612 --> 33:43.161 nou te panse, pou Bondye, yo pap tonbe la a. 33:43.161 --> 33:47.020 Kidonk nou kouri tankou moun fou, tout moun t ap eseye antre nan forè a. 33:47.020 --> 33:51.686 Epi yo jis tire monte desann, ale vini. 33:51.686 --> 33:55.359 Nou te tèlman pè, sa te fou! 33:57.297 --> 34:04.195 Mwen pa janm vle fè eksperyans anyen konsa ankò! Kidonk, mwen espere li pap janm rive ankò. 34:04.195 --> 34:11.392 Jodi a yo gen lòt zam ak bagay konsa. Men sa te yon bagay terib. 34:11.392 --> 34:19.250 Kòm yon jèn etidyan teyoloji, mwen te vizite tou yon òfelina; nou te oblije vizite yon òfelina. 34:19.250 --> 34:23.015 Mwen te ak yon gwoup etidyan teyoloji. 34:23.015 --> 34:32.610 Epi nou tande tout bagay ak tout rès la, nou tounen lakay ankò, epi yon ti gason vin bò kote m, petèt li te gen uit 34:32.610 --> 34:37.900 oswa nèf an, li mete bra li sou mwen epi li di "Papa" pou mwen. 34:37.900 --> 34:46.101 E sa te pèse kè m tankou yon kouto! Ou pa ka menm imajine. 34:46.101 --> 34:56.758 Epi nan moman sa a, mwen te di ke lè m ta marye, m t ap adopte de timoun. Epi se sa mwen te fè. 34:56.758 --> 35:06.899 Jis pou ou konnen, tristès sa a ou santi lè w ap jwe ak timoun deyò nan Alfeld pa egzanp, oswa menm 35:06.899 --> 35:13.305 nan Essen, e yo pa gen papa, gen yon bagay ki manke! 35:13.305 --> 35:20.392 Manman pa ka konpanse sa; yo te fè l natirèlman, natirèlman, sa klè nèt, men li trè enpòtan. 35:20.392 --> 35:26.742 Epi lapenn sa a te touche m anpil anpil pwofondman, menm jan ak akolad ki te vini apre a. 35:26.742 --> 35:33.992 Pwopriyete yo ki chaje ak debri. Odè sal la, pa egzanp. 35:33.992 --> 35:43.380 Mwen sonje lè nou te kite Kranz, nou te premye nan Alfeld, pa vre, epi apre sa mwen te 35:43.380 --> 35:50.461 oblije ale Hannover pou yon egzamen radyografi. 35:50.461 --> 35:57.422 Epi la mwen te wè yon vil detwi. Sa te yon chòk pou mwen. 35:57.422 --> 36:04.316 Ou pa ka menm imajine. Sa yo se eksperyans mwen. 36:04.316 --> 36:08.305 E moun ki andikape nan lari yo, wi, sètènman. 36:08.305 --> 36:15.008 Men sa te diferan. Kidonk nou te defann tèt nou konsènan moun ki enfim yo. 36:15.008 --> 36:24.928 Se poutèt sa li pèdi bra li, se poutèt sa li pèdi janm li, se poutèt sa li vin yon pent ak bouch li, oswa yon pent ak pye li. 36:27.219 --> 36:31.687 Nou te respekte moun sa yo. 36:31.687 --> 36:39.580 Kidonk, santiman sa a ke tout estrikti sosyal la ap efondre. 36:41.280 --> 36:48.940 Apre Premye Gè Mondyal la, nou te genyen tou dis ane sa yo, Repiblik Weimar la, jan ou konnen, lè moun yo 36:48.940 --> 36:54.304 te eksplwate e tout dekadans moral sa a te kòmanse. 36:54.304 --> 37:01.367 Natirèlman, sa te egziste tou apre Dezyèm Gè Mondyal la nan yon sèten sans, men pa t osi fò, selon mwen. 37:01.367 --> 37:06.961 Mwen pa t ka viv toupre ayewopò a, sa t ap ban m estrès. 37:06.961 --> 37:11.773 Se pa sèlman bri a, men souvni yo ap retounen tou. 37:14.354 --> 37:25.812 E sa yo te souvni terib. Kidonk, apre lagè a, te gen plizyè ane kote li te prezan chak swa. 37:28.156 --> 37:33.320 Erezman, sa te diminye yon ti jan ak tan. 37:33.320 --> 37:41.483 Men lè m tande anpil avyon motè, ki pafwa rive nan sèten moman, e lè y ap jis vole fè piblisite oswa 37:41.483 --> 37:47.064 yon bagay konsa, mwen jwenn sa ekstrèmman sispèk. 37:49.211 --> 37:56.977 Mwen pa renmen sa. Sa fè m sonje epòk sa yo, e yo pa t ditou agreyab. 37:56.977 --> 38:03.630 E se te jis lè premye bonm enflamatwa fosfò yo te tonbe, yo te ateri tou dwat nan yon 38:03.630 --> 38:07.383 depo chabon. Sa te de fwa pi mal, natirèlman. 38:07.383 --> 38:19.780 Epi kay ki sou lòt bò a, byen, lari a pa t twò laj, e natirèlman flanm yo – fosfò a – gaye sou bò sa a epi tout kay la boule nèt. 38:19.780 --> 38:23.601 E se la moun yo te mouri. Se sa... 38:23.601 --> 38:26.562 Wi, epi ou jis mete yo nan sousòl chabon an. 38:26.562 --> 38:37.352 E nou te vle jwenn yon bagay pou chofe kote a, paske li pa t vrèman – se te otòn, men menm konsa, li te deja byen frèt. 38:37.352 --> 38:47.383 Epi timoun yo te ale la e yo te vle sa, li pa t lwen, e yo chak te gen yon bokit nan men yo. 38:47.383 --> 38:54.523 Epi nou te kanpe la epi nou pa t konnen sa pou nou di. 38:54.523 --> 39:01.888 Nou pa t kriye, men se te yon vrè chòk! 39:01.888 --> 39:08.381 E kisa ou ta di jèn yo oswa moun k ap pran desizyon kounye a, selon eksperyans ou, pou yo konsidere anvan yo 39:08.381 --> 39:12.081 kòmanse fè gwo piblisite epi ame tèt yo pou lagè ankò? 39:12.081 --> 39:20.015 Mwen ta senpleman konseye tout moun pou yo pa patisipe nan lagè si sa posib. 39:20.015 --> 39:29.221 Ou pa ka dekri yon bagay konsa. Mwen ka rakonte w sou li, men ou pa ka konnen kijan sa santi, sa 39:29.221 --> 39:34.352 w ap oblije pase atravè, oswa si w ap menm siviv. 39:34.352 --> 39:45.953 Lè nou te toujou nan Minik, nou te oblije desann nan sousòl la chak swa paske bonm yo t ap tonbe san rete. 39:45.953 --> 39:51.250 Kidonk, ou pa t janm gen yon nwit kote ou te ka dòmi pandan tout nwit lan lè ou te timoun. 39:51.250 --> 39:53.828 Sa vrèman dramatik, ou pa ka imajine. 39:53.828 --> 40:03.258 Epi moun ki sou teren an, ki prèske pa gen okenn opòtinite pou di, "Sa pa bon pou mwen, m ap pati." 40:03.258 --> 40:08.919 Sa enposib! Yo pral tire sou yo. Sa te byen nòmal... 40:08.919 --> 40:14.273 Mwen ka sèlman di yon lòt bagay, depi m ap pale de tire. 40:14.273 --> 40:27.758 Apre lagè a, sa vle di nan fen lagè a, lè li te deja 100% sèten ke lagè sa a definitivman te pèdi e ke pa t gen anyen ankò pou 40:27.758 --> 40:39.959 jwenn, yo rasanble tout granmoun aje yo, sa vle di moun ki gen 60 an oswa plis, ke Hitler te konsidere kòm vye, ak 40:39.959 --> 40:47.945 jèn ki gen 14 an oswa plis pou "Volkssturm" (tanpèt pèp la). 40:47.945 --> 40:55.695 Epi yo toujou te oblije eseye kanpe "lènmi" an – nan komèsyon. 40:55.695 --> 41:06.443 Ou ka imajine kijan yon jèn ki gen 14 an santi l lè yo ekipe l ak yon fizi pou defann sa yo rele peyi li. 41:06.443 --> 41:10.930 Epi moun ki gen 60 an yo pa t vrèman nan pi bon fòm yo non plis. 41:10.930 --> 41:23.747 Epi nan fen lagè a, lè Ameriken yo te deja antre nan peyi nou, sa te konsa: yo te remake 41:23.747 --> 41:31.648 davans ke kèk ti gason, ki gen 14 an, te vle kouri. 41:31.648 --> 41:38.469 Yo pa t vle kanpe kont pèsonn ankò, yo te pè e yo te vle ale lakay yo. 41:38.469 --> 41:49.344 Yo te trape yo epi pann yo sou pye bwa ki pi pre a... Sa pa t ka pi brital! 41:49.344 --> 41:54.609 Mwen te pale ak de ofisye, ofisye ki gen gwo ran. 41:54.609 --> 41:59.698 Mwen te vizite youn nan yo nan kazèn li. Mwen te di yo sa a: 41:59.698 --> 42:09.193 Ou pa dwe lage rekrit ou yo pou misyon aletranje! 42:09.193 --> 42:11.734 Kenbe yo lakay! Di yo pou yo rete lakay! 42:11.734 --> 42:20.719 Se volontè de tout fason. Yo te konprann sa. 42:20.719 --> 42:31.145 E lè ou wè tout blesi traumatik ke sòlda sa yo te sibi, ki kounye a blese nan Afganistan ak lòt kote, ou ta 42:31.145 --> 42:36.800 ka di, "Mesye, se nou menm sèlman nou gen pou blame!" 42:36.800 --> 42:46.439 Fòk nou mande, ki motivasyon ti gason sa yo genyen? Gen twa motivasyon. 42:46.439 --> 42:51.727 Gen yon ideyalis jenès ki natirèl. 42:51.727 --> 42:58.453 Men jèn sa a vin pèdi. Li kwè li ap fè yon bagay ki bon, men li pa bon ditou! 42:58.453 --> 43:02.148 Lagè nan Afganistan an te demontre sa tou. 43:02.148 --> 43:09.953 Epi gen jèn nan ki pa pran swen anyen ditou, ki pa enterese nan anyen ladan l. 43:09.953 --> 43:14.703 Epi gen moun ki fè l poutèt sans avantur. 43:14.703 --> 43:19.962 Kidonk li chita nan machin blende li oswa kenbe yon zam nan men li epi li santi li pwisan – 43:19.962 --> 43:23.755 yon mèt lavi ak lanmò. Sa a tou se yon sediksyon! 43:23.755 --> 43:33.523 Epi gen lòt jèn moun ki di tèt li, byen, si mwen antre nan Lame Britanik kounye a, mwen pap bezwen enkyete. 43:33.523 --> 43:39.445 Mwen gen yon travay pèmanan, mwen resevwa salè mwen, epi finalman m ap resevwa pansyon mwen. Se tout. 43:39.445 --> 43:47.840 Ou pa ta dwe neglije lefèt ke lagè ka touye nenpòt ki lè pou moun ki enplike yo! 43:47.840 --> 43:57.952 Moun ki volontè pou lagè yo sètènman pap rete dèyè twoup yo, men y ap voye yo sou liy 43:57.952 --> 44:05.531 devan an. E sa toujou mete lavi yo an danje! 44:05.531 --> 44:16.569 Sa pa amizan, li pa gen anyen pou wè ak okenn fim oswa lòt bagay ou ta ka li yon kote pou plezi oswa yon lòt bagay. 44:16.569 --> 44:24.773 Lagè se yon bagay ki trè mechan e, jan mwen te di, li menase lavi. 44:24.773 --> 44:35.230 Mwen pa ka rekòmande pèsonn ale la – e "defann peyi a", jan yo di – yon moun ka panse yon ti jan egois tou. 44:35.230 --> 44:50.157 Li klè pou mwen ke lagè gen yon efè dirab sou jenerasyon yo. Lagè pa janm lage ou. 44:50.157 --> 45:03.164 Menm si ou deja tabli, ou gen yon kay ak yon jaden ke paran mwen te bati nan Bonn. 45:03.164 --> 45:09.711 Li pap lage ou. Ou kontinye retounen sou li, sa klè nèt. 45:12.281 --> 45:19.653 E si gen moun ki panse gen rapò sou sa, mwen tande kèk ladan yo nan men moun. 45:19.653 --> 45:35.608 Mwen gen tou yon achiv lakay mwen – traumatisasyon sòlda Alman yo nan Afganistan. Yo pa ka jere sa. 45:35.608 --> 45:50.753 Premyeman, akoz blesi yo, men tou paske pa gen pèsonn la pou onore yo paske yo te riske 45:50.753 --> 46:01.578 lavi yo. Pou kisa? Ki sans nan tout bagay sa a? 46:01.578 --> 46:12.896 Kidonk, se konsa sa ye, e li enpòtan anpil pou jèn yo konnen: gen snaypè ki byen fòme. 46:12.896 --> 46:19.537 Sòlda yo se jis sa, sòlda òdinè, e yo se tou yon pati nan yon lame. 46:19.537 --> 46:32.414 Tout snaypè, tout snaypè, lè yo retounen lakay yo, yo pa ka fè fas ak lefèt ke yo te touye moun. 46:32.414 --> 46:40.171 Paske nan mitan lannwit, nan rèv yo, figi yo retounen epi yo pa ka debarase yo de yo. 46:40.171 --> 46:54.872 Rezilta a se swa alkòl, swa dwòg psikotropik, oswa swisid. E sa aplike pou tout lagè a. 46:54.872 --> 47:07.482 Men menm moun sa yo... – enkli snaypè Alman yo, snaypè Ameriken yo – snaypè Alman yo ki te defann peyi yo 47:07.482 --> 47:15.227 e ki te defann li byen, yo pa t ka jere sa. Sa klè. 47:19.016 --> 47:21.406 Yo pap kapab fini lòt bagay yo non plis. 47:21.406 --> 47:34.297 Lè ou wè yon kamarad boule vivan andedan yon tank ak tout sa, tout imaj terib sa yo rete ak jèn yo pou tout rès lavi yo. 47:34.297 --> 47:43.542 Mwen tande sa nan men pwofesè a, sèl pwofesè a, wi, ki te gen sèvo li gaye sou figi li, pou di konsa, nan Larisi 47:43.542 --> 47:53.208 pandan kanpay Ris la, kote yon grenad te dechire kamarad li yo an miyèt moso. Epi li te rakonte lekòl la sa. 47:53.208 --> 48:01.797 Natirèlman, te gen moun tou ki te panse li te vrèman bon. Kidonk, tou de posib. 48:01.797 --> 48:08.289 Sa depann de kote ou te plase sou liy devan an, si sa te reyisi oswa non. 48:08.289 --> 48:13.508 Lagè gen anpil figi diferan. 48:13.508 --> 48:23.094 Men lagè ki anvayi yon nasyon gen yon sèl figi: 48:23.094 --> 48:29.202 Li detwi pèp la, istwa yo, konfyans yo nan tèt yo. 48:29.202 --> 48:35.127 Wi, kounye a gen dron ki enposib pou moun òdinè evalye. 48:35.127 --> 48:37.977 Ou pral definitivman tonbe sou kote. 48:37.977 --> 48:45.631 Ou pa bezwen anyen espesyal ankò. Tout ekipman ou te genyen anvan yo kounye a demode. 48:45.631 --> 48:52.528 E kounye a, swa bonm atomik oswa dron ap detwi limanite tou. 48:52.528 --> 49:03.773 Kidonk, nenpòt moun ki toujou vle patisipe nan lagè a, oswa nenpòt moun ki idealis e ki vle ale la pou rezon sa a... 49:03.773 --> 49:13.862 Byen, mwen dwe di, pou mwen sa a se konplètman... – Mwen pa ka menm imajine yon moun ki ta fè 49:13.862 --> 49:20.600 yon bagay konsa! Sa pa yon fim! Sa pa amizan! 49:20.600 --> 49:27.805 Epi petèt yo fè yon pon eksploze oswa yon bagay konsa – nan fim nan. 49:27.805 --> 49:35.930 Men reyalite a diferan; chak jou ak chak èdtan se yon kesyon lavi ak lanmò! 49:35.930 --> 49:45.057 E sa pa dwe souzestime! Ou pa ka ede pèsonn vin kontan. 49:45.057 --> 49:51.713 Men mwen ta panse byen sou sa... Ou ka toujou di 'non'. 50:07.486 --> 50:12.343 Gid ou nan tan konfizyon: Kla.TV.