Չպետք է թերագնահատել՝ պատերազմը ներգրավվածների համար ցանկացած պահի կարող է մահացու լինել։
Պատերազմին կամավորագրվողները անշուշտ զորքի ետնագծում չեն կանգնի, այլ կուղարկվեն առաջնագիծ։
Դա պարզ է։ Ինձ համար պարզ է, որ պատերազմը ազդում է սերունդների վրա։
Պատերազմը երբեք չի լքում քեզ։ Նույնիսկ եթե հանգրվանել ես, ունես տուն ու այգի, որը իմ ծնողները
կառուցել էին Բոննում։ Պատերազմը երբեք չի լքում քեզ։
Բոլոր սնայպերները, բոլոր սնայպերները, երբ տուն վերադառնալիս, չեն կարողանում հաշտվել այն փաստի հետ, որ մարդկանց են սպանել։
Քանի որ գիշերը, իրենց երազներում, դեմքերը կրկին վերադառնում են, և նրանք չեն կարող դրանցից ազատվել։
Արդյունքը կամ ալկոհոլն է, կամ հոգեներգործուն դեղերն են, կամ ինքնասպանությունն է։
Եվ դա վերաբերում է ամբողջ պատերազմին։ Պատերազմը ունի բազմաթիվ տարբեր դեմքեր։
Բայց պատերազմը, որը հեղեղում է մի ազգ, ունի միայն մեկ դեմք։
Նա ոչնչացնում է մարդկանց, նրանց պատմությունը, նրանց ինքնավստահությունը։
Ուրեմն ո՞վ է դեռ ուզում մասնակցել պատերազմին, կամ ո՞վ է ինչ-որ տեսակի իդեալիստ և ուզում է գնալ այնտեղ հենց այդ պատճառով...?
Լավ, պետք է ասեմ, որ ինձ համար դա ամբողջությամբ… – ես անգամ չեմ կարող պատկերացնել, որ ինչ-որ
մեկը նման բան անի! Դա ֆիլմ չէ! Դա զվարճալի չէ!
Եվ գուցե ֆիլմում կամուրջը պայթեցվի կամ նման մի բան։ Բայց իրականությունը այլ է։
Եվ ամեն օր, ամեն ժամ խոսքը ձեր սեփական կյանքի մասին է։ Եվ դա չպետք է թերագնահատվի։
Դու չես կարող ոչ ոքի օգնել երջանիկ լինել։
Բայց ես երկու անգամ կմտածեի դրա մասին...! Դուք միշտ կարող եք ասել «ոչ»։
Ի՞նչ է նշանակում պատերազմը։ Գերմանիայում քանի՞ մարդ իսկապես գիտի։
Վիրտուալ պատերազմը գոյություն ունի ֆիլմերում կամ լուրերում։
Տարբերությունն այն է, որ դու դրա մեջ չես, այլ դիտորդ ես։
Գերմանիայում ավելի քան երեք սերունդ է, ինչ պատերազմ չի եղել։
Հիմա ՆԱՏՕ-ի երկրները զանգվածաբար վերազինվում են։
Պետական դատարկ գանձարանը, թվում է, խնդիր չէ ծախսվող միլիարդների համար։
Փոխարենը, ըստ Ռեզերվիստների ասոցիացիայի նախագահի վերջին հայտարարության, պատերազմի դեպքում Գերմանիայի
զինված ուժերին օրական անհրաժեշտ կլինի մոտ 1 000 զոհված կամ ծանր վիրավոր զինվորների փոխարինում։
Դա երեք տարվա ընթացքում կազմում է մոտ 1,1 միլիոն։
Քանի որ – առայժմ – այս ամենը ենթադրվում է կամավորական, Բունդեսվերը գովազդում է դպրոցներում,
ավտոբուսային կանգառներում և մանկական ծրագրերի ընթացքում։
Ինչ-որ լավ վարձատրվող արկածային արձակուրդ լիներ։
Բայց դա պատերազմի մասին է! Դա սպանելու և սպանվելու մասին է! Դա ավերածությունների մասին է!
Այս ականատեսների վկայությունները մեզ հիշեցնում են Գերմանիայում ապրած մարդկանց՝ նրանց, ովքեր
չէին հանդիսատեսներ, այլ անմիջապես տուժածներ։
Ոչ թե այնպես կոչված հերոսներ ինչ-որ առաջնագծում, այլ երեխաներ, որոնք մինչ օրս կրում են էմոցիոնալ վերքեր։
Ես ծնվել եմ 1932 թվականին, և պատերազմի ավարտին ինձ տասներեք տարեկան էի։
Եվ որտեղ էիք ապրում, երբ սկսվեց պատերազմը?
Երբ Մյունխենում պատերազմ բռնկվեց, շատ կենտրոնական, լավ, ոչ ամբողջությամբ, բայց գրեթե քաղաքի կենտրոնում։
Լավ, ես ծնվել եմ ծովի մոտ, կամ ավելի ճիշտ՝ ծովափին՝ Կրանցում, Արևելյան Պրուսիայում։
Սա այն երկիրն է, որը անվերջ տառապել է։
Իսկ ես քանի տարեկան էի՞ Երբ մենք փախանք Կրանզից, ես մոտավորապես չորս ու երեք քառորդ տարեկան էի, ծնվել էի 1940 թվականի փետրվարին։
Իմ մայրը հետո սեպտեմբերին փախավ, գնացքով թողնելով Քրանզը, քանի որ ասում էր, որ ամեն ինչ փլուզվում է։
Քանի որ մենք արդեն լսել էինք հեռվից հրացանների դղրդյունը և գիշերը տեսել էինք, թե ինչպես է այրվում
Կյոնիգսբերգը – իհարկե, ոչ թե մենք, երեխաները, այլ մեծահասակները։
Օդանավերը թռան վերևից և հարթեցին ամեն ինչ։
Մենք ապրում էինք հենց ծովափին – ինչպես դրախտ, ինչպես դրախտ!
Մենք, կարելի է ասել, այս դրախտից արմատախիլ արվեցինք։
Իմ մայրը երեք երեխայի ձեռքից բռնեց։ Մեզ մոտ ծառանուհի կար։
Միայն մի ուղեբեռով, այսինքն՝ այն, ինչ կրում էինք մեր մեջքին, հետո գնացքով մեկնեցինք Ավստրիա, որտեղ ապրում էր նրա քույրը։
Այն սկսվեց 1943 թվականին, իսկ 1944 թվականին շատ ռմբակոծություններ եղան, ուստի ստիպված եղանք լքել Մյունխենը։
14 տարեկանից փոքր երեխաներ ունեցող մայրերը պետք է հեռանային։
Եվ եթե նրանք դրա համար պատրաստ չէին, ապա երեխաներին պարզապես ուղարկում էին ինչ-որ տեղ միայնակ։
Ես չգիտեմ որտեղ, ուստի դա մեզ համար կարևոր չէր, քանի որ մենք Մյունխենը կամավոր լքեցինք։
Բայց շատ դժվար էր գտնել մնալու տեղ։
Սովորաբար գյուղական շրջանում, այսինքն՝ քաղաքից դուրս, մեծ քաղաքից մի փոքր հեռավորության
վրա ապրող ոչ ոք չէր ցանկանում քաղաքաբնակների։
Քանի որ նրանք հարմար չէին իրենց կատարած ֆերմերային աշխատանքների համար, մեզ այդպես ասացին։
Չնայած նույն բառերով չէր, բայց դու հասկանում էիր, թե ինչ էր կատարվում։
Ի՞նչ հիշողություններ ունեք պատերազմից՝ բացի հրացանների կրակի ձայնից, բացի այն փաստից, որ Կյոնիգսբերգը… մենք, որպես երեխաներ,
գրեթե չէինք տեսնում այն, որովհետև երեկոյան քնելու էինք գնում… որ այնտեղ անկարգություններ կային, նրանք մեզ
այդ մասին պատմեցին։ Մենք լսեցինք հրացանների կրակի ձայնը։
Բայց հետո հայտնվեց մի բան, որը, կարելի է ասել, ամբողջ կյանքում ուղեկցել է ինձ։
Փախուստից առաջացած անհանգստությունը պարզապես չի անհետացել; այն դեռևս ինչ-որ տեղ մնում է։
Ուրեմն դու երբեք իսկապես չես հասնում։ Դու միշտ ինչ-որ տեղ ես մնում…
Տունը, տունը ինձ համար շատ կարևոր էր, ինչպես նաև իմ երկու եղբայրների ու քույրերի համար։
Մենք տարիներ շարունակ շարունակեցինք խոսել տան մասին։
Հիշում եմ, որ, որպես պատանեկան տարիքի մարդ, պատրաստ կլինեի, կարելի է ասել, պատերազմել
ռուսների դեմ՝ իմ հայրենիքը ազատագրելու համար։
Ես լավ եմ հիշում դա – դուք անշուշտ ծանոթ եք 1956 թ. Հունգարիայի ապստամբությանը, երբ
մոտավորապես 80 000 հունգարացի կորցրեց իր կյանքը։
Եվ ես այդ ժամանակ 16 տարեկան էի, և պատրաստ կլինեի գնալ Հունգարիա՝ საბჭոներ ընդդեմ կռվելու։
Այդպիսով, դա պարզապես այն ժամանակ գոյություն ունեցող զգացողություն էր։
Այնուհետև տեղի ունեցավ մի այլ բան, որը իսկապես զարմացրեց ինձ։
Ես տեսա «գայլերի երեխաների» մասին մի ֆիլմ։ Չգիտեմ՝ դու այն տեսե՞լ ես։
Եվ երբ ես դիտեցի այս ֆիլմը, սկսեցի լաց լինել այն աստիճանով, որը ինձ համար լիովին անծանոթ էր։ Ես դա չէի գիտակցում։
Դա մի մարդ էր, որը լաց էր լինում, բայց իրականում ես այնքան շատ լաց եղա, որ արցունքները հոսում էին իմ դեմքով։
Իմ կինը ամբողջությամբ ցնցված էր. «Քեզ ի՞նչ է պատահել?»
Ես այստեղ տեսա «Գայլային երեխաների» մասին մի ֆիլմ։
Եվ հետո ես հասկացա, որ իմ ներսում ինչ-որ բան ավերվել է։
Այս տառապանքը, այս վախերը նույնպես, կարելի է ասել, այս ֆիլմի շնորհիվ են մակերևույթ դուրս եկել։
Դա փաստագրական ֆիլմ էր՝ այս երեխաների մասին։
Այս երեխաները հայտնվեցին, խոսեցին իրենց, իրենց կյանքի և այլն մասին, թե ինչպես են իրենց զգում։
Ես հանդիպեցի մարդկանց, որոնք գտնվում էին հենց Կրանզում, երբ ռուսները գրավեցին այն, և
այն, ինչ նրանք այնտեղ ապրեցին, սարսափելի էր։
Տղաները՝ հավանաբար տասը կամ ութ տարեկան, կամ մի փոքր մեծ՝ հանեցին դիակները ցանկապատներից։
Դա նշանակում է, որ մարդիկ դուրս եկան նկուղներից, հետո ոչինչ չունեին ուտելու և սառեցին մինչև մահ, կպչելով ցանկապատներին։
Եվ այդ մարդիկ հետո նրանց, որպես երիտասարդների, տարան գերեզմանատուն՝ թաղելու համար։
Ես նաև գիտեմ բռնաբարությունների մասին, օրինակ։
Ես ունեի… Մենք ունեինք Կարմիր Խաչի բուժքույր… – բայց դա ամենը պատահեց պատերազմից հետո, նկատի ունեմ մարդկանց փորձառությունները։
Այնուամենայնիվ, պետք է նշել, որ գոյություն ուներ արդարության ձգտում, և ռուսական նաչալնիկը կամ
քաղաքապետը բավականին բարեհաճ էր գերմանացի երեխաների հանդեպ։
Նա շատ բան անել չէր կարող։ Մարդիկ սովամահ էին լինում, պարզապես որովհետև ուտելու ոչինչ չունեին, սառում էին մինչև մահ։
Ես կարող եմ միայն ասել, թե ինչ տեղի ունեցավ Քրանզում՝ հիմնվելով այն բանի վրա, ինչ լսեցի հետո։
Այսպիսով, հազարավոր ու հազարավոր բնակիչներ սպանվել են, բռնաբարվել են։
Ես, օրինակ, գիտեմ մի պատմություն՝ եթե քեզ հետաքրքրում է, իհարկե, չգիտեմ։
Շատ ծանր հղի կնոջը պարզապես քաշեցին նրա սենյակից և ռուս զինվորները իջեցրին աստիճաններով։
Կամ մոտ 15–16 տարեկան տղա, որի փորի վրա ռուս զինվորը պարեց այնքան ժամանակ, մինչև նրա աղիքները դուրս եկան։
Բայց ես ինքս դա չեմ ապրել, ես դա գիտեմ նրանցից, ովքեր դա ապրել են և ինձ դրա մասին պատմել են։
Պատերազմի ավարտին մոտ մենք գտնվում էինք գյուղական շրջանում։
Եվ ինչքան թույլ, բավականին վատ նախագծված հավելված՝ չորս մարդու, երեք երեխայի և նրանց մոր համար ընդամենը տասներկու քառակուսի մետր։
Եվ դա էր… Ֆերման ճանապարհին էր, ճանապարհը իջնում էր թեքությամբ, և մենք վեր էինք կանգնած։
Եվ սա սենյակը, որտեղ մենք ապրում էինք, հավելաշինություն էր։
Եվ ֆերմայից ետ՝ դեպի պտղատուն։
Եվ այնտեղ կար նաև նեղ ճանապարհ, բայց այն ոչ ասֆալտապատ էր, ոչ էլ որևէ այլ կերպ հարթված։ Պարզապես այդպես…
Եվ ահա մենք այնտեղ էինք, գրեթե ամբողջությամբ մեկուսացված։
Ուստի ոչ ոք զբոսանքի չէր գնում՝ բացի, գուցե, օրվա ընթացքում, քանի որ դրա համար էլ ժամանակ չէին
ունենում, եթե միայն ինչ-որ մեկը աշխատանքի չէր գնում։
Եվ պատերազմի ավարտին ժամանեց ամբողջ Վաֆեն-ՍՍ-ի բատալիոնը։
Չգիտեմ՝ դա քեզ համար ինչ-որ նշանակություն ունի՞։ Դա հատուկ ստորաբաժանում էր, որը նաև հատուկ առաջադրանքներ ուներ։
Պետք է ասեմ, նրանք իրականում շատ հրապարակային չէին; դու չէիր իմանա, թե ինչով էին զբաղված։ Բայց նրանցից վախենում էին։
Եվ մարդիկ ամբողջ գյուղով ցրված էին, ինչ-որ բնակարաններում էին մնում, չգիտեմ՝ որտեղ։ Ես այնտեղ չգնացի։
Բայց երբ մենք սկսեցինք ապրել ֆերմայի դիմաց, այն հին տունը, որը այնտեղ կանգնած էր, ընդամենը հավելված էր։
Եվ մեզ ստիպված եղավ ամբողջ պարտեզի շուրջը քայլել, ապա անցնել բակը, որպեսզի հասնենք զուգարանին։
Դա պարզապես մի պարզ զուգարան էր, կարելի է ասել՝ փոսային զուգարան։
Եվ այնտեղ զինվորներ կային, և նրանցից մեկը հանկարծ բռնեց ինձ դաստակից, քանի որ ես պետք է
զուգարան գնայի, և ուզում էր քաշել ինձ տակառի մեջ։
Եվ ես ինչ-որ կերպ զգում էի, որ նա քո հանդեպ լավ մտադրություններ չուներ։
Ես գոռացի մահացու տրամադրությամբ, ինչը իմ սովորական ինքնաարտահայտման ձևը չէ։
Եվ ապա, Աստծո շնորհիվ, գյուղացու դուստրերից մեկը հայտնվեց և անմիջապես վազեց նրա վրա – նա ուժեղ աղջիկ էր – և ասաց:
Թող այդ երեխային! Հենց հիմա! Հակառակ դեպքում ես բոլորին կհավաքեմ, և հետո դու կզղջաս։
Եվ նա, հավանաբար, այնքան զարմացած էր, չգիտեմ, ամեն դեպքում նա իսկապես ինձ բաց թողեց, նա բռնեց ինձ և տարավ մորս մոտ։
Եվ այո, ես պարզապես դա բաց թողեցի։
Եվ դա ինձ հետ կրկին պատահեց ավելի ուշ, երբ մեկ ուրիշն էլ պաշտպանեց ինձ։
Եվ հենց այդ ժամանակ մենք կրկին Մյունխենում էինք։
Եվ միշտ էլ էլեկտրականություն չկար։
Այսպիսով, ձմռանը, երեկոյան, երբ շենք մտնում էիր, ոչինչ չէիր տեսնում։
Այսպիսով, դու տեղը գիտեիր միայն այն պատճառով, որ մի որոշ ժամանակ այնտեղ ապրել էիր։
Ես պարզապես ուզում էի մտնել տուն, և այն երբեք չէր կողպվում, որովհետև դա անհնար էր. ստորին հարկից ոչ ոք բանալի չուներ…
Եվ նա կանգնած էր այն տան դռան մոտ, որտեղ ես ուզում էի մտնել։
Եվ հետո նա փորձեց ինձ այնտեղ քաշել։
Ես կրկին սարսափելի գոռացի, և հետո, բարեբախտաբար, հարևան տանից դուրս եկավ մի երիտասարդ,
որին ես ճանաչում էի. նա ինձանից մի փոքր մեծ էր։
Նա նույնպես ճանաչում էր նրան, անմիջապես մոտեցավ ինձ, հետ քաշեց ձեռքը և ասաց։
Եվ եթե դու նորից դիպչես այդ աղջկան, նա իմ ընկերուհին է, ես քեզ մինչև մոխրացնել ծեծ կտամ։
Եվ հետո նա անհետացավ առանց հետքի։ Աստծուն շնորհակալություն։
Այսպես որ հայրս վերադարձավ, և ես առաջինն էի, ով նրան տեսավ՝ ամբողջովին նիհարած։
Գուցե, չգիտեմ հստակ, նա երբեք դրա մասին ոչինչ չի ասել, փախել է Ռայնի ճահճուտներից, ուստի անշուշտ
ունեցել է դրա հնարավորությունը։ Նա ամբողջովին նիհար էր։
Եվ նա իրականում շատ քիչ էր խոսում այն մասին, ինչ ապրել էր, և նացիստական դարաշրջանի մասին։
Պատերազմից վերադարձածները կամ վիրավոր էին, կամ հոգեկան ցնցում էին ստացել, հիմնականում գրեթե բոլորը, եթե միայն նրանք
չէին զբաղեցնում ինչ-որ հատուկ պաշտոն, որի մասին ես չգիտեմ։
Մի անգամ մեզ այցելեց մորս մանկության ընկերը։ Նա Ֆրանսիայում գերի էր ընկել և մեզ պատմեց, որ այնտեղ գտնվող բանտարկյալները՝ կարծեմ
Միջերկրական ծովի մոտ ինչ-որ տեղ, պահվում էին բանտային ճամբարում։
Եվ հետո ամեն օր, սննդի փոխարեն, նրանց տալիս էին վարունգի ապուր, և ճամբարի մոտ կեսը տառապեց դիսենտերիայով ։
Եվ հետո նրանք աստիճանաբար մահացան, տրամաբանականորեն, որովհետև ոչ ոք դա չի կարողանա հանդուրժել։
Դա նաև մարդկանցից ազատվելու միջոց էր։
Նա իր մասին շատ չէր խոսում, բայց մեզ այցելելուց մեկ տարի անց մահացավ։ Սակայն ես չգիտեմ, թե ինչից նա մահացավ։
Բայց ինչպես ասացի, նրանք բոլորը հիվանդ էին, բոլորը։
Քանի որ դու այդ «դիետայով», մեջբերման նշանների մեջ, չես գոյատևի։
Հետո նա, հավանաբար, նույնպես չէր կարողանում հանդուրժել այն, ինչ ուներ տանը՝ իր կնոջ հետ, այն ուտելիքը։ Թեպետ շատ չէր ստանում։
Ես չգիտեմ, թե այն ժամանակ ինչպիսին էր իրավիճակը՝ արդյոք հաշվի էին առել այն փաստը, որ նրանք երկար ժամանակ գերության մեջ են եղել,
և, գուցե, նրանց ավելի շատ սննդային կուպոններ էին տրամադրել, կամ…
Չգիտեմ, ես դրա մասին ոչինչ չգիտեի և ոչինչ էլ չեմ լսել։
Բայց սովորաբար դրանք բոլորը պետք է հիվանդանոցներում զննվեին։ Դա արվե՞լ է։
Չեմ կարծում, որ նրանք ունեին նյութերը, մարդկանց կամ սարքավորումները; ամեն ինչ արտակարգ իրավիճակ էր։
Դրա մասին մի պատմություն կա։ Իմ ավագ քույրը – մի տղամարդ եկավ մեր տուն, թակեց դուռը և հարցրեց. «Բread ունե՞ք՞»
Եվ հետո մայրս ասաց. «Ոչ, մեզ մոտ հաց չկա»: Մեզ ինքներս հաց պետք էր։
Եվ հետո իմ ավագ քույրը գոռաց ու ասաց. «Մա՛մ, դու չես կարող պարզապես այս մարդուն այդպես թողնել գնա»:
Եվ հետո մայրս զիջեց ու տղամարդուն հաց տվեց։ Այդպես էր այն ժամանակ։
Եվ իմ մայրը դա արեց հնարավորինս լավ։
Եվ մենք ստիպված էինք ինքներս տեսնել, թե ինչպես կարող էինք սնունդ ստանալ։
Այնուհետև Ալֆելդի քաղաքը իմ ծնողներին տվեց մի կտոր այգու հող, որը նրանք ստիպված էին ինքնուրույն մշակել։
Այնուհետև մենք մեր մոր հետ գնացինք դաշտ՝ մնացորդներից հավաքելու (հավաքելով կարտոֆիլ կամ այլ
մշակաբույսեր բերքահավաքից հետո, որը նաև կոչվում է «stubble»)։
Եվ մենք նաև գողացանք ռապֆի արմատներ և, իհարկե, պետք էր համոզվել, որ զինված դաշտապահները մեզ չբռնեն։
Իհարկե, նրանք մեզ չէին կրակի տակ առնի, դա ամբողջովին պարզ է, բայց նրանք մեզ վտարելու էին։
Շաքարեղեգ ստանալու համար ճակնդեղ գողանալը։
Իմ հայրը իր օրագրում գրել է, որ մենք բոլորս թերսնված էինք։
Մենք այնքան թերսնված էինք, որ նաև աղիքային հիվանդություններ էինք ձեռք բերել՝ կլոր որդեր և այլն, և այլն։
Եվ հետո ես ինքս ստիպված էի գնալ Ավստրիայի Քլայնվալսերտալ՝ ապաքինվելու համար, քանի որ վարակվել էի
թուբերկուլյոզով, մասնավորապես հիլար թուբերկուլյոզով։
Այդպես էր։ Նախ և առաջ, ես դեռ շատ հստակ հիշում եմ այն, ինչը կոչվում էր «կորն բրեդ»։
Չգիտեմ՝ դուք երբևէ դրա մասին լսե՞լ եք։
Այսպիսով, հացահատիկի փոխարեն ամերիկացիներից եկավ եգիպտացորեն։
Այն ընդհանրապես համեղ չէր; մեզ դուր չեկավ։
Առաջին մեկ-երկու տարիներին պարզապես ստիպված էիր դիմանալ դրան։
Կարագ էլ չկար, դա ամբողջովին պարզ է, կար մարգարին։
Մեղր էլ չկար, միայն արհեստական մեղր։
Մենք շրջապատված էինք բազմաբնակարան շենքերով և ավերակներով։
Օրինակ՝ Էսսենում մենք երեխա ժամանակ քարեր էինք ցատկեցնում։
Չգիտեմ՝ արդյոք ծանոթ եք այս տերմինին։
Այսպիսով, ավերակների վայրերից հավաքեք աղյուսներ, մուրճով դրանց վրա աշխատեք և այլն։
Օրինակ՝ մետաղի թափոններ հավաքում էի, որպեսզի ստացված գումարով կաթ գնել։ Իհարկե, ես դա արեցի, երբ տղա էի։
Ընտանիքին աջակցելու համար, եթե կուզեք։
Այսպիսին էր վիճակը։ Մենք նույնիսկ հասանք այնտեղ, որ մուրճով ջարդեինք անձրևաջրերի խողովակները՝ կուռանյութը
ստանալու համար, քանի որ կուռանյութը հատկապես արժեքավոր էր։
Պատերազմի սկզբին մեզ տվեցին սննդի կուպոններ – այդպես էին դրանք կոչվում։
Եվ ընտանիքի բոլոր անդամների համար՝ վեց տարեկանից փոքր երեխաները ստացան ավելի շատ, մանկիկները ստացան մի փոքր ավելի և
ևս մի բան, բայց թե դա մանկական սնունդ էր, չեմ կարող ասել։
Այո, իսկ մեծահասակների համար դա իսկապես ստրկական էր։ Դա երբեք բավարար չէր, որ քեզ լիովին կշտացնի։
Կարտոֆիլը հասանելի էր միայն այն դեպքում, եթե ինչ-որ տեղ ինչ-որ մեկը այն վաճառում էր։
Դու երբեք վստահ չեիր, թե ուր գնալ՝ այն ստանալու համար, ինչ քեզ պետք էր։ Գոնե Մյունխենում այդպես էր։
Գյուղում նույնպես դժվար էր։ Գյուղացիները չէին ուզում ոչինչ տալ։
Դու ունեիր մի քանի իրեր, որոնք նրանց դուր եկան, նրանք քեզ ինչ-որ բան տվեցին, բայց հաջորդ անգամ քեզ մոտ ոչինչ չէր մնացել։
Քանի որ մի օր բոլոր պաշարները կվերջանան։
Լավ, ես գիտեմ, թե ինչ տեսք ունի սովը և ինչպիսի զգացողություն է դա…
Ես անշուշտ կարող եմ դա հաստատել։
Այդ ժամանակ հայրս ստիպված էր հոգ տանել, որ ընտանիքը գոյատևի։
Եվ հետո նա Արևելքում լրտեսեց ամերիկացիների և բրիտանացիների համար։ Դա նրան ապահովեց գումար իր ընտանիքի համար։
Սա ակնհայտ է նրա օրագրից և նրանից, թե որքան դժվար էր նրա համար։
Նա մեքենայով ճանապարհորդել չէր կարող, պետք էր անցնել սահմանը և այլն, և հետո ինչ-որ կերպ
գիշերն անցկացնել երկաթուղային կայարաններում։
Այսպիսով, նրա համար դա այդքան էլ հեշտ չէր եղել։
Հետագայում նա Մյունխենում և Բեռլինում գրասենյակ ուներ։
Այդ պատճառով դաշնակիցները նրա զեկույցներից շատ տպավորված էին՝ նա շատ լավ գրող էր։
Եվ բռնաբարությունները միշտ հաղորդվում էին։
Եվ մենք նաև ծանոթացանք այն մարդկանց հետ, որոնց հետ ապրում էինք։
Օրինակ՝ Էսսենում, այն բազմաբնակարան շենքում, որտեղ մեզ հետագայում տեղավորեցին։
Իմ ծնողները հետո տեղափոխվեցին Էսսեն, քանի որ հայրս այնտեղ ստանձնել էր «Neue Ruhrzeitung»
թերթի բիզնես-խմբագրական բաժնի ղեկավարությունը։
Մենք, երեխաներս, գիտեինք դա, գիտեինք։ Եվ կանանց դեմքերը այլևս երբեք երջանիկ չէին եղել։
Դա տևական տպավորություն թողեց։ Մեր քույրերից մեկը արտաքսվել է Սիբիր։
Նրա գրկում տասնյակ գերմանացի երիտասարդներ մահացան։ Նա դրա մասին նաև բանաստեղծություններ գրեց։
Նրանք բոլորը արևմուտք են նայում, ասաց նա։
Նրանք միշտ ցանկանում էին նայել արևմուտք, որտեղ արևը մայրամուտ է ապրում, որտեղ Գերմանիան է։
Ռուսների հետ կյանքը անհավանականորեն դժվար էր։
Այս հետպատերազմյան շրջանում, ասենք, մենք՝ որպես Արևելքից փախստականներ, տեղացիների կողմից
առանձնապես ջերմորեն չէինք ընդունվում։ Դա տեղի չունեցավ։
Մենք ստիպված էինք տեղացիների հետ կիսել մեր իրերը։
Բնակարանային տարածք կիսել, հագուստ կիսել, սնունդ կիսել և այլն և այլն։
Վատագույն իրավիճակներից մեկը Նոքհերբերգի այս բունկերն էր, այս օդային հարձակման ապաստարանը։
Լեռան մեջ փորված գմբեթավոր նկուղ, կառուցված ըմպելիքներ պահելու համար՝ նախկինում հիմնականում գինի, իսկ հետագայում՝ գարեջուր։
Եվ ազդանշան հնչեց, և ամեն ինչ արդեն բավականին մոտ էր, դու դա գիտեիր, և հետո մենք՝ ես ու տատիկս, երկուսով մտանք
այնտեղ, և հետո, ինչպես հետո իմացա, այնտեղ կային 3000 մարդ։
Եվ երբ ազդանշանը դադարեց, մարդիկ խուճապահար վազեցին դեպի ելքը։
Եվ այնտեղ տասը կամ ավելի մարդ կա, ճշգրիտ չգիտեմ, որոնք ոտքի տակ են ընկել՝ բառացիորեն…
Եվ դա, իհարկե, սարսափելի էր։ Մենք դրա մասին միայն հետո իմացանք։
Եվ այնտեղի օդը այնքան վատ էր, որ որոշ մարդիկ բնականաբար փլվեցին՝ ոչ շատ հեռու հատակից, ու մյուսները մի փոքր հետ
քաշվեցին, հետո նրանք ընկան հատակին, և դու նրանց վրայով չանցար, այլ հավանաբար ոտքով ոտնեցիր նրանց։
Ես չեմ կարող պատկերացնել, որ դա կարող է լինել այլ կերպ։
Այո, սրանք հաճելի դեպքեր չեն, երբ դու այդ տարիքում էիր, ես ընդամենը տասնմեկ տարեկան էի…
Կարծում եմ, որ դա իսկապես թռիչք կատարեց 1943 թվականին։
Այնուհետև գցվեցին ֆոսֆորային ռումբեր, որոնք հողին հարվածելիս պայթեցին, ազատելով ողջ ֆոսֆորը, որը անմիջապես բռնկվեց։
Եվ հետո ամբողջ փողոցը, որտեղ մենք ապրում էինք, այրվում էր, և կրակի բոցերը արդեն բարձր էին բարձրանում։
Եվ այդպես բոլորս՝ մեծ եղբայրս, մայրս և ես, ստիպված էինք կանգնել պատուհանների մոտ և մարեցնել պատուհանների
շրջանակները, որովհետև եթե կրակները հասնեին դրանց, դրանք կայրվեին, ապակիները կփշվեին, և ոչինչ չէր մնա։
Եվ դա այնքան էլ հաճելի չէ, որովհետև դուք չէիք կարող պատուհաններ ստանալ։
Դա գրեթե ամենն էր, ինչ ձեզ պետք էր։ Եթե ոչ ոք ձեզ ոչինչ չէր տվել կամ հարազատներ չունեիք, ովքեր նման բաներ ունենային, ապա այո,
ստիպված էիք ապրել այնով, ինչ ունեիք՝ անկախ նրանից՝ ձմռանը պատուհանների ապակիներ ունեիք, թե ոչ, դա նշանակություն չուներ։
Նույնիսկ պատերազմից հետո մենք ապրում էինք մի բնակարանում առանց պատուհանապակերի, որովհետև դրանք
անհնար էր ձեռք բերել։ Եվ պատուհանապակեր չկային։
Լավ, կարծում եմ՝ դրանք վաճառել են սև շուկայում, բայց իրական կյանքում անհնար էր գտնել որևէ մեկի գնելած սկավառակ։
Եվ պատերազմի ընթացքում ստացե՞լ եք տպավորություն, որ պատերազմը հաշվի է առնում երեխաներին։
Ես այդ տպավորությունը չեմ ստացել։
Քանի որ երբ դեռ գյուղում էինք, ստիպված էինք փորել կարտոֆիլն ու ռապանը, որպեսզի արևելքից եկող բոլոր փախստականները կերակրվեին։
Եվ հետո ինքնաթիռները սկսեցին մեզ վրա կրակել։ Նրանք թռչում էին այնքան ցածր, որ կաբինայում մարդկանց գլխները երևում էին։
Նրանք մեզ ուղղակի չէին նշանառում, բայց դու որպես երեխա դա չգիտես։ Դու պարզապես մտածում ես՝ նա ուզում է ինձ կրակել։
Ես վազեցի իմ կյանքի համար, ու մտածում էի, որ չեմ հասցնի։
Եվ մի անգամ, պատերազմի ժամանակ, ստիպված էի գնալ ատամնաբույժի մոտ։
Հաջորդ քաղաքը ես չէի կարողանա այդքան հեռու քայլել, որովհետև շատ շոգ էր։
Ամռանը բավականին շոգ էր, և, ինչպես ավելի վաղ ասացի, 30 աստիճանը ոչ մի արտառոց բան չէր։
Ես ստիպված էի ատամ հանել։ Եվ հետո ես նորից հեծանիվով վերադարձա։
Մեզ մոտ կար մեկ այլ հեծանիվ, բայց նրանք հետո այն մեզանից գողացին։
Եվ հետո մեկ ուրիշը իջավ ինքնաթիռով։
Հնդկաձավարի ականջները բավականին բարձր էին, այնպես որ ես ուղղակի մտա դաշտ, գցվեցի
հնդկաձավարի ականջների վրա և պարզապես նետեցի հեծանիվը։
Եվ հետո նա կրկին կրակեց իմ վրա։
Եվ դա տեղի ունեցավ երրորդ անգամ, երբ այնտեղ շատ մարդիկ կային, քանի որ հոփի սյուների բերքահավաքի ժամանակն էր, երբ հոփի կոնուսները
իջնում էին, որոնք անհրաժեշտ են գարեջուր պատրաստելու համար։
Եվ հետո եկան ինքնաթիռները։ Եվ այդպես էր՝ այս հոփի այգին բավականին մոտ էր անտառին։
Եվ որքան ավելի հեռու էիր անտառից, այնքան ավելի երկար պետք էր վազել։
Նրանք նորից ընկել են, ես կարծում էի, թե նրանք պատրաստվում են կործանվել։
Քանի որ այն ժամանակ հոփսը, այսօր ամեն ինչ ամբողջությամբ այլ է, ստիպված էին մետաղալարերով կախել։
Եվ այդ սյուները, որոնք ամրացնում էին այդ մալուխները, բավականին բարձր էին։
Եվ երբ ինքնաթիռները այդքան ցածր իջան, որ ներսում անձնակազմի անդամների գլխները արդեն երևում էին,
մենք մտածեցինք՝ Աստված իմ, նրանք այնտեղ չեն ընկնի։
Այդպես մենք խելագարների պես վազեցինք, բոլորս փորձում էինք մտնել անտառ։
Եվ հետո նրանք պարզապես վեր ու վար, առաջ ու ետ կրակեցին։
Մենք այնքան վախեցած էինք, դա խելագարություն էր։
Ես երբեք չեմ ուզում նորից նման բան ապրել։ Ուստի, հուսով եմ, որ դա այլևս երբեք չի պատահի։
Այսօր նրանց մոտ կան այլ զենքեր և նման բաներ։ Բայց դա սարսափելի բան էր։
Որպես երիտասարդ աստվածաբանության ուսանող, ես նույնպես այցելեցի որբանոց; մենք ստիպված էինք այցելել որբանոց։
Ես եղել էի աստվածաբանական ֆակուլտետի ուսանողների խմբի հետ։
Եվ մենք ամեն ինչ լսեցինք և այլն, նորից տուն վերադարձանք, և հետո հայտնվեց մի փոքրիկ տղա, գուցե
ութ կամ ինը տարեկան, գրկեց ինձ և ասաց «Պապա»։
Եվ դա սրտիս մեջ խրվեց, ինչպես դանակ։ Դու անգամ պատկերացնել չես կարող։
Եվ այդ ժամանակ ես ասացի, որ երբ ամուսնանամ, որդեգրելու եմ երկու երեխա։ Եվ հենց դա էլ արեցի։
Պարզապես որ իմանաս, երբ երեխաների հետ խաղում ես, օրինակ՝ Ալֆելդում կամ նույնիսկ Էսսենում,
և նրանք հայրեր չունեն, ինչ-որ բան պակասում է։
Մայրերը չեն կարող դա փոխհատուցել; նրանք դա բնականաբար են արել, դա ամբողջովին պարզ է, բայց շատ կարևոր է։
Եվ այս վիշտը ինձ շատ, շատ խորը հուզեց, ինչպես նաև դրանից հետո եղած գրկախառնությունը։
ավերակներով ծածկված հողակտորները։ օրինակ՝ տհաճ հոտը։
Ես հիշում եմ, երբ մենք հեռացանք Քրանզից, սկզբում Ալֆելդում էինք, չէ՞, և հետո ինձ պետք
էր գնալ Հանովեր՝ ռենտգեն հետազոտության համար։
Եվ այնտեղ ես տեսա ավերված քաղաք։ Դա ինձ համար մեծ ցնցում էր։
Դու անգամ պատկերացնել չես կարող։ Դրանք իմ փորձերն են։
Եվ փողոցներում հաշմանդամները, այո, անշուշտ։
Բայց դա այլ էր։ Ուստի, հաշմանդամների առումով, մենք ինքներս մեզ պաշտպանել էինք։
Դրա համար նա կորցրեց իր ձեռքը, դրա համար նա կորցրեց իր ոտքը, դրա համար նա դարձավ բերանով նկարող կամ ոտքերով նկարող։
Մենք հարգում էինք այդ մարդկանց։
Այսինքն՝ այն զգացողությունը, որ ամբողջ հասարակական հյուսվածքը փլուզվում է։
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո մեզ մոտ նույնպես եղան այդ տասը տարիները՝ Վայմարյան Հանրապետությունը, ինչպես գիտեք, երբ
մարդիկ շահագործվում էին և սկսվեց ամբողջական բարոյական անկումը։
Իհարկե, սա որոշ չափով գոյություն ուներ նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, բայց, իմ կարծիքով, ոչ այնքան ուժգին։
Ես չէի կարող ապրել օդանավակայանի մոտ, դա ինձ շատ կստրեսավորեր։
Ոչ միայն աղմուկը, այլև հիշողությունները վերադառնում են։
Եվ դրանք սարսափելի հիշողություններ էին։ Պատերազմից հետո մի քանի տարի դրանք ամեն գիշեր վերապրվում էին։
Բարեբախտաբար, ժամանակի ընթացքում դա որոշ չափով մեղմվել է։
Բայց երբ ես լսում եմ շատ շարժիչավոր ինքնաթիռներ, ինչը երբեմն որոշ ժամերին պատահում է, և երբ նրանք պարզապես թռչում են գովազդ անելու
կամ նման ինչ-որ բան, ես դա չափազանց կասկածելի եմ համարում։
Ես դա չեմ սիրում։ Դա ինձ հիշեցնում է այն ժամանակները, և դրանք ամենևին էլ հաճելի չէին։
Եվ հենց այդ պահին ընկան առաջին ֆոսֆորային այրողական ռումբերը՝ ուղիղ ածուխի պահեստում։ Դա, իհարկե, կրկնակի վատ էր։
Եվ մյուս կողմի տունը… փողոցը այնքան լայն չէր, և, իհարկե, կրակը՝ ֆոսֆորը, այնտեղ տարածվեց, և ամբողջ տունը այրվեց։
Եվ հենց այնտեղ մարդիկ մահացան։ Ահա…
Այո, և հետո դու պարզապես դրում ես դրանք ածուխի նկուղում։
Եվ մենք ուզում էինք ինչ-որ բան ձեռք բերել տաքացման համար, որովհետև դա այնքան էլ… աշուն էր,
բայց, այնուամենայնիվ, արդեն բավական ցուրտ էր։
Եվ երեխաները գնացին այնտեղ և ուզում էին դա, այն շատ հեռու չէր, և յուրաքանչյուրի ձեռքում մի դույլ կար։
Եվ հետո մենք կանգնած էինք այնտեղ և չէինք իմանում, թե ինչ ասել։
Մենք չլացք, բայց դա իսկական ցնցում էր։
Իսկ ձեր փորձի հիման վրա, ի՞նչ կասեիք երիտասարդներին կամ ներկայիս որոշում կայացնողներին, որ նրանք պետք է հաշվի առնեն,
նախքան ինտենսիվ գովազդ սկսելն ու նորից պատերազմի համար զինվելը։
Ես պարզապես խորհուրդ կտայի բոլորին, եթե հնարավոր է, չմասնակցել պատերազմին։
Դու չես կարող նման բան նկարագրել։ Ես կարող եմ քեզ դրա մասին պատմել, բայց դու չես կարող իմանալ, թե ինչպիսի զգացողություն
է դա, ինչի միջով պետք է անցնես, կամ կհաջողվի՞ քեզ գոյատևել։
Երբ դեռ Մյունխենում էինք, ստիպված էինք ամեն գիշեր նկուղ իջնել, որովհետև ռումբերը միշտ ընկնում էին։
Դու երբեք մանկությանդ օրերին գիշերը ամբողջությամբ չես կարողացել քնել։
Դա իսկապես ողբերգական է, դու անգամ պատկերացնել չես կարող։
Եվ նրանք, ովքեր դաշտում են, ովքեր գործնականում ոչ մի հնարավորություն չունեն
ասելու՝ «Սա ինձ չի հարմարում, ես գնում եմ»։
Դա անհնար է։ Նրանց կկրակեն։ Դա բավական նորմալ էր…
Ես կարող եմ միայն մեկ այլ բան ասել, քանի որ խոսում եմ կրակոցների մասին։
Պատերազմից հետո, այսինքն՝ պատերազմի ավարտին, երբ արդեն 100%-ով հստակ էր, որ այս պատերազմը անշուշտ պարտված է և այլևս ոչինչ
շահելու հնարավորություն չկա, նրանք հավաքեցին բոլոր տարեցներին՝ 60 և ավելի տարեկաններին, որոնք Հիտլերի կարծիքով
հին էին, և 14 և ավելի տարեկան երիտասարդներին «Ֆոլքսշտուրմի» (ժողովրդական փոթորիկ) համար։
Եվ հետո նրանք դեռ պետք է փորձեին կանգնեցնել «թշնամուն»՝ մեջբերման նշանների մեջ։
Կարելի է պատկերացնել, թե ինչպես է իրեն զգում 14-ամյա պատանին, երբ նրան զինում են հրացանով՝ իր կոչված հայրենիքը պաշտպանելու համար։
Եվ 60-ամյա մարդիկ էլ լավագույն վիճակում չէին։
Եվ հետո, պատերազմի ավարտին, երբ ամերիկացիները արդեն ներխուժել էին մեր երկիր, ամեն ինչ այսպես էր. նրանք նախապես
նկատել էին, որ որոշ 14-ամյա տղաներ ցանկանում էին փախչել.
Նրանք այլևս չէին ուզում որևէ մեկի դեմ կանգնել, վախեցած էին և ուզում էին տուն գնալ։
Նրանք բռնեցին նրանց և կախեցին մոտակա ծառից… Ավելի դաժան չի կարող լինել։
Ես խոսեցի երկու բարձրաստիճան սպաների հետ։
Ես այցելեցի նրանցից մեկին նրա զորանոցում։ Ես նրանց ասացի այսպես։
Դուք չպետք է ձեր նորակոչիկներին արտասահմանյան տեղակայման ուղարկեք։
Թող նրանք մնան տանը։ Ասեք նրանց, որ մնան տանը։
Դա, այնուամենայնիվ, կամավոր է։ Նրանք դա հասկացան։
Եվ երբ տեսնեք այս զինվորների ստացած բոլոր տրավմատիկ վնասվածքները, որոնք այժմ վիրավորվել են Աֆղանստանում և այլուր,
կարող եք ասել. «Տղե՛րք, միայն ձեր վրա եք կարող մեղադրել»:
Պետք է հարցնել՝ ինչ շարժառիթ ունեն այս տղաները։ Կան երեք շարժառիթ։
Կա բնածին երիտասարդական իդեալիզմ։
Բայց այդ երիտասարդը հետո շեղվում է։ Նա կարծում է, որ ինչ-որ լավ բան է անում, բայց դա ընդհանրապես լավ չէ։
Աֆղանստանում պատերազմը նույնպես սա ցույց է տվել։
Հետո կա մի երիտասարդ, ով, այնուամենայնիվ, ոչ մի բանի մասին չի հոգ տանում և ոչ մի բանում հետաքրքրված չէ։
Եվ հետո կան նրանք, ովքեր դա անում են արկածախնդրության զգացումից։
Այսպիսով նա նստում է իր զրահապատ մեքենայում կամ ձեռքում զենք է բռնում և իրեն հզոր է զգում՝
կյանքի ու մահվան տեր։ Դա նույնպես գայթակղություն է։
Իսկ հետո կա մեկ այլ երիտասարդ, որը ինքն իրեն ասում է՝ եթե հիմա միանամ Բրիտանական բանակին, ապա ստիպված չեմ լինի անհանգստանալ։
Ես ունեմ մշտական աշխատանք, ստանում եմ աշխատավարձ, և վերջապես կստանամ կենսաթոշակ։ Դա է։
Չպետք է թերագնահատել՝ պատերազմը ներգրավվածների համար ցանկացած պահի կարող է մահացու լինել։
Պատերազմին կամավորագրվողները անշուշտ զորքի ետնապահում չեն մնա, այլ կուղարկվեն առաջնագիծ։ Եվ դա միշտ կյանքի համար վտանգավոր է։
Սա զվարճալի չէ, և դրա ոչ մի կապ չկա որևէ ֆիլմի կամ այլ բաների հետ, որոնք դուք կարող եք որևէ տեղ զվարճության համար կարդալ։
Պատերազմը շատ դաժան է և, ինչպես ասացի, կյանքին սպառնացող երևույթ է։
Ես ոչ ոքի չեմ կարող խորհուրդ տալ գնալ այնտեղ՝ և, ինչպես ասում են, «հայրենիքը պաշտպանել»,
բայց կարելի է նաև մի փոքր եսասիրաբար մտածել։
Ինձ համար պարզ է, որ պատերազմը սերունդների վրա ունի երկարատև ազդեցություն։ Պատերազմը երբեք չի թողնում քեզ գնալ։
Չնայած դու հաստատված ես, ունես տուն ու այգի, որոնք իմ ծնողները կառուցել էին Բոննում։
Այն չի թողնի քեզ գնալ։ Դու անընդհատ վերադառնում ես դրան, դա ամբողջովին պարզ է։
Եթե ինչ-որ մեկը կարծում է, որ այս մասին կան զեկույցներ, ես դրանցից մի քանիսը մարդկանցից լսել եմ։
Ես նաև տանը արխիվ ունեմ՝ Աֆղանստանում գերմանացի զինվորների տրավմատիզացիայի մասին։ Նրանք չեն կարողանում դրանով գլուխ բերել։
Նախ՝ իրենց վնասվածքների պատճառով, բայց նաև այն պատճառով, որ այնտեղ ոչ ոք չկա, ով կհարգեր նրանց կյանքը վտանգելու
համար։ Ինչի համար՞ Ի՞նչ իմաստ ունի այս անհեթեթությունը։
Այսպիսին է վիճակը, և երիտասարդների համար շատ կարևոր է իմանալ՝ կան մասնագիտական պատրաստված սнайպերներ։
Զինվորները պարզապես սովորական զինվորներ են, և նրանք նաև բանակի մի մասն են։
Բոլոր նշանառները, բոլոր նշանառները, երբ տուն վերադառնում են, չեն կարողանում հաշտվել այն փաստի հետ, որ մարդկանց են սպանել։
Քանի որ գիշերը իրենց երազներում դեմքերը կրկին վերադառնում են, և նրանք չեն կարող դրանցից ազատվել։
Արդյունքը կամ ալկոհոլն է, կամ հոգեմետ դեղերն են, կամ ինքնասպանությունն է։ Եվ դա վերաբերում է ամբողջ պատերազմին։
Բայց անգամ նրանք, ովքեր… – այդ թվում գերմանացի նշանառները, ամերիկացի նշանառները – գերմանացի նշանառները, որոնք
պաշտպանել էին իրենց հայրենիքը և լավ էին պաշտպանել, նրանք էլ դրա հետ չէին կարողանում գլուխ բերել։ Դա պարզ է։
Նրանք նաև մյուս բաները չեն կարողանա ավարտին հասցնել։
Երբ տեսնում ես, որ ընկերդ տանկում այրվել է մինչև մահ և այլն, բոլոր այդ սարսափելի պատկերները
երիտասարդների հիշողության մեջ մնում են ողջ կյանքի ընթացքում։
Ես դրա մասին լսեցի հենց այն ուսուցչից, որի ուղեղը, կարելի է ասել, ցողված էր նրա դեմքին Ռուսաստանում՝ ռուսական
արշավի ժամանակ, երբ նռնակը նրա ընկերներին կտոր-կտոր արեց։ Իսկ հետո նա դրա մասին պատմեց դպրոցում։
Իհարկե, կար նաև նրանց մի խումբ, ովքեր կարծում էին, որ դա բավականին լավ է։ Այսպիսով, երկուսն էլ հնարավոր են։
Կախված նրանից, թե դուք որտեղ էիք տեղակայված առաջնագծում, արդյոք դա հաջող էր, թե ոչ։
Պատերազմը ունի բազմաթիվ տարբեր դեմքեր։
Բայց պատերազմը, որը հեղեղում է ազգին, ունի միայն մեկ դեմք։
Նա ոչնչացնում է մարդկանց, նրանց պատմությունը, նրանց ինքնավստահությունը։
Այո, այժմ կան անօդաչու թռչող սարքեր, որոնք սովորական մարդկանց համար անհնար է գնահատել։
Դու անշուշտ ճանապարհին կընկնես։
Ձեզ այլևս ոչինչ հատուկ անհրաժեշտ չէ։ Առաջ ունեցած բոլոր սարքավորումները այժմ հնացած են։
Եվ հիմա կամ ատոմային ռումբերը, կամ անօդաչու թռչող սարքերը նույնպես ոչնչացնում են մարդկությանը։
Ուրեմն, ով դեռ ցանկանում է մասնակցել պատերազմին, կամ ով իդեալիստ է և ուզում է գնալ այնտեղ հենց այդ պատճառով…
Լավ, պետք է ասեմ, որ ինձ համար դա ամբողջությամբ… – ես անգամ չեմ կարող պատկերացնել, որ ինչ-որ
մեկը նման բան անի! Սա ֆիլմ չէ! Սա զվարճալի չէ!
Եվ հետո գուցե կամուրջը պայթեցվի կամ նման մի բան – ֆիլմում։
Բայց իրականությունը այլ է. ամեն օր և ամեն ժամ կյանքի ու մահվան հարց է։
Եվ դա չպետք է թերագնահատվի։ Դու ոչ մեկին չես կարող օգնել երջանիկ լինել։
Բայց ես դրա մասին լուրջ կմտածեի... Դուք միշտ կարող եք ասել «ոչ»։
Ձեր ուղեցույցը շփոթեցնող ժամանակներում՝ Kla.TV։