Een däerf net ënnerschätzen: Krich kann fir déi Betraffe zu all Moment déidlech sinn!
Déi, déi sech fräiwëlleg fir de Krich mellen, stinn sécher net hannen bei de Truppen, mee ginn op d'Front geschéckt.
Dat ass kloer. Et ass mir kloer, datt de Krich en Afloss op d'Generatiounen huet.
De Krich léisst dech ni lass. Och wann de dech etabléiert hues, e Haus an e Gaart, deen meng
Elteren zu Bonn gebaut haten. Et léisst dech ni lass.
All Sniper, all Sniper, wann se heem kommen, kënnen se net mam Fakt ëmgoen, datt se Leit ëmbruecht hunn.
Well an der Nuecht an hiren Dreem kommen d'Gesiichter zréck a si kënnen sech net vun hinnen befreien.
D'Resultat ass entweder Alkohol oder psychotrop Drogen oder Selbstmord.
An dat gëllt fir de ganze Krich. Krich huet vill verschidde Gesiichter.
Awer de Krich, deen iwwer e Land fegt, huet nëmmen ee Gesiicht.
Hien zerstéiert d'Leit, hir Geschicht, hiert Selbstvertrauen.
Also wien wëll sech nach un engem Krich bedeelegen, oder wien ass eng Aart Idealist a wëll aus deem Grond dohinner goen...?
Na, ech muss soen, fir mech ass dat komplett... – Ech kann mir net emol virstellen, datt een esou
eppes mécht! Dat ass kee Film! Dat ass kee Spaass!
An vläicht gëtt eng Bréck opgeblosen oder esou eppes – am Film. Awer d'Realitéit gesäit anescht aus.
An all Dag an all Stonn geet et ëm däin eegent Liewen. An dat däerf net ënnerschat ginn.
Du kanns kengem hëllefen, glécklech ze sinn.
Awer ech géif driwwer no denken...! Du kanns ëmmer Nee soen.
Wat bedeit Krich? Wéi vill Leit a Däitschland wësse dat wierklech?
Virtuellt Krich existéiert an de Filmer oder an de Neiegkeeten.
Den Ënnerscheed: du bass net derbäi, mä e Zouschauer.
An Däitschland gouf et zënter méi wéi dräi Generatiounen kee Krich.
Elo rüsten d'NATO-Länner massiv op.
Déi eidel Staatskassen schéngen kee Problem ze sinn fir déi Milliarden, déi ausginn ginn.
Eher, laut enger rezenten Ausso vum President vun der Reservisten-Associatioun, géifen d'Däitsch Bundeswehr
am Fall vun engem Krich pro Dag Ersatz fir ongeféier 1 000 gefallene oder schwéier verwonnte Soldaten brauchen.
Dat entsprécht ongeféier 1,1 Milliounen an dräi Joer.
Well – fir de Moment – vill dovun soll fräiwëlleg sinn, annoncéiert d'Bundeswehr an de Schoulen,
op de Bushaltestellen an an de Kannerprogrammer.
Wéi wann et eng gutt bezuelt Abenteuer-Vakanz wier.
Mee et geet ëm Krich! Et geet drëm ze ëmbréngen an ëmbruecht ze ginn! Et geet drëm ëm Zerstéierung!
Dës Aenzeugenberichter erënneren eis drun, wat d'Leit a Däitschland erlieft hunn, Leit, déi net
Zouschauer waren, mee déi direkt betraff waren.
Net déi sougenannten Helde op enger Frontlinn, mä Kanner, déi haut nach emotional Narben droen.
Ech sinn 1932 gebuer, an um Enn vum Krich war ech dräizehn Joer al.
An wou hutt Dir gelieft, wéi de Krich ausgebrach ass?
Wéi de Krich zu München ausgebrach ass, ganz zentral, naja, net ganz, mee bal am Stadzentrum.
Also, ech sinn um Mier gebuer, oder éischter op der Küst – zu Kranz, a Preussen Ost.
Dëst ass dat Land, dat endlos gelidden huet.
An wéi al war ech? Wéi mir aus Kranz geflücht sinn, war ech ongeféier véier Joer a
dräivertel, ech sinn am Februar 1940 gebuer.
Meng Mamm ass duerno am September geflücht, huet Kranz mam Zuch verlooss, well si gesot huet, datt dat Ganzt zerfällt.
Well mir haten schonn dat Donnere vun de Kanounen an der Distanz héieren an hunn Königsberg bei Nuecht brennen
gesinn – net eis Kanner, natierlech, mee d'Erwuessener.
D'Bomber hunn iwwerflunn a hunn alles platt gemaach.
Mir hu direkt um Ufer gelieft – wéi Paradäis, wéi Paradäis!
Mir goufen, souzesoen, aus dësem Paradäis erausgerappt.
Meng Mamm huet dräi Kanner un d'Hand geholl. Mir haten eng Mamsell gehat.
Nëmmen mat engem Koffer, dat heescht wat mir op eise Réck haten, an duerno hu mir de Zuch op
Éisträich geholl, wou hir Schwëster gelieft huet.
Et huet am Joer 1943 ugefaangen, an am Joer 1944 goufen et vill Bombardementer, also hu mir München misse verloossen.
Mammen mat Kanner ënner 14 Joer hunn misse fortgoen.
An wann si net bereet waren, dat ze maachen, goufen d'Kanner einfach eleng ewechgeschéckt.
Ech weess net wou, also war et eis net wichteg, well mir München fräiwëlleg verlooss hunn.
Awer et war ganz schwéier, eng Plaz ze fannen, fir ze bleiwen.
Normalerweis wollt niemand, deen op dem Land gelieft huet, dat heescht ausserhalb vun der Stad, e
bësse wäit ewech vun der grousser Stad, Stadbewunner.
Well si net fir d'Aarbecht op der Bauerenhaff, déi si gemaach hunn, gëeegent waren, dat huet een eis gesot.
Net an de selwechte Wierder, mee jo, du wousst, wou et hi gaang ass.
Wat fir Erënnerungen un de Krich, ofgesinn vum Donn vun de Kanounen, ofgesinn dovun, datt Königsberg – mir hu dat als Kanner
bal net gesinn, well mir owes an d'Bett gaange sinn – datt et Onrou gouf, dat hunn se eis
erzielt. Mir hunn de Donn vun de Kanounen héieren.
Awer dann ass eppes opgetaucht, wat mech, souzesoen, mäi ganzt Liewen laang begleet huet.
Dës Ongemittlechkeet, déi duerch d'Flucht verursaacht gouf, ass net einfach verschwonnen; si bleift iergendwou.
Sou kënns du ni wierklech un. Du bleifs ëmmer iergendwou...
Sou doheem, doheem war eppes ganz Wichteges fir mech an och fir meng zwee Geschwëster.
Mir hunn nach Joeren laang iwwert d'Heem geschwat.
Ech erënnere mech, datt ech als jonke Mann bereet gewiescht wier, géint d'Russen an de Krich ze goen, fir
mäi Heemechtsland ze befreien, souzesoen, wéi e Jong.
Ech erënnere mech gutt dorun – du bass sécher mat dem Ungaresche Opstand vun 1956 vertraut, wéi
ongeféier 80.000 Ungaren hiert Liewen verluer hunn.
An ech war deemools 16 Joer al, an ech hätt bereet gewiescht, an Ungarn ze goen, fir géint d'Sowjete ze kämpfen.
Dat war e Gefill, dat einfach deemools do war.
Dann ass eppes anescht geschitt, wat mech wierklech iwwerrascht huet.
Ech hu e Film iwwer d'Wollefskanner gesinn. Ech weess net, ob du en gesinn hues.
An wéi ech dëse Film gesinn hunn, hunn ech ugefaangen ze gräinen an engem Ausmooss, dat fir
mech komplett fremd war. Dat hunn ech net gewosst.
Dat war e Mann, deen geweint huet, mee wierklech, ech hu sou vill geweint, datt d'Tréinen mengem Gesiicht erofgeronnen sinn.
Meng Fra war komplett erschüttert: "Wat ass mat dir los?"
Ech hunn hei e Film iwwer d'Wollekanner gesinn.
An duerno hunn ech realiséiert, datt eppes an mir zerstéiert gouf.
Dëse Film huet dës Leed an dës Angscht och, souzesoen, op d'Uewerfläch bruecht.
Et war e Dokumentarfilm – iwwer dës Kanner.
Dës Kanner sinn opgetaucht, hunn iwwer sech selwer, hiert Liewen an esou weider geschwat, wéi et hinnen geet.
Ech hunn Leit getraff, déi selwer zu Kranz waren, wéi d'Russen Kranz ageholl hunn, an wat si do erlieft hunn, war schrecklech.
D'Jongen – vläicht zéng oder aacht Joer al, oder e bësse méi al – hunn d'Kierper vun de Zäunen ewechgeholl.
Dat bedeit, datt d'Leit aus hire Keller erauskomm sinn an duerno näischt ze iessen haten an am
Kalte ugefroren sinn, un de Zäunen hänken bliwwe sinn.
An dës Leit hunn si duerno als Jonker op de Kierfecht bruecht, fir si ze begruewen.
Ech weess och vun Vergewaltegungen, zum Beispill.
Ech hat... Mir haten eng Schwestern vum Rout Kräiz... – mee dat ass alles no dem Krich
geschitt, ech mengen d'Erfarungen vun de Leit.
Allerdéngs muss och gesot ginn, datt et e Wonsch no Gerechtegkeet gouf, an datt de russesche Nachalnik oder
Buergermeeschter ganz frëndlech géint d'däitsch Kanner war.
Hien konnt net vill maachen. D'Leit hu gehungert, sinn einfach gestuerwen, well si näischt
ze iessen haten, an si sinn am Kalte erfroren.
Ech kann nëmmen soen, wat a Kranz geschitt ass, baséiert op deem, wat ech duerno héieren hunn.
Sou goufen dausende a dausende Awunner ëmbruecht a vergewaltegt.
Ech weess eng Geschicht, zum Beispill – wann du interesséiert bass, ech weess et net?
Eng staark schwanger Fra gouf einfach aus hirem Zëmmer gezunn a vun de russesche Soldaten d'Trappen erofgezunn.
Oder e Jong vun ongeféier 15 oder 16 Joer, op deem säi Bauch e russesche Soldat säi Tanz
duerchgefouert huet, bis seng Där erauskomm sinn.
Awer ech hunn dat net selwer erlieft, ech weess et vun Leit, déi et erlieft hunn a mir dovun erzielt hunn.
Géint d'Enn vum Krich waren mir op dem Land.
An esou eng wackeleg, zimlech schlecht entworfener Erweiderung – zwielef Quadratmeter fir
véier Leit, dat heescht dräi Kanner an hir Mamm.
An dat war... De Bauerenhaff war um Wee, en ass e Bierg erofgaangen an mir waren do uewen.
An dëst Zëmmer, wou mir gelieft hunn, war eng Erweiderung.
An zréck aus dem Bauerenhaff a Richtung Uebstgaart.
An et war och eng schmal Strooss, mee si war net asphaltéiert oder esou eppes. einfach esou...
An do stoungen mir, praktesch komplett isoléiert.
Also ass kee Spadséiergang gaangen – ausser vläicht am Dag, well si och dofir keng Zäit
haten – ausser et war een, deen net muss schaffen.
An um Enn vum Krich ass e ganzt Bataillon vun der Waffen-SS ukomm.
Ech weess net, ob dat fir dech eppes bedeit. Et war eng speziell Eenheet, déi och speziell Aufgaben hat.
Ech muss soen, si waren net wierklech ëffentlech; een huet net erausfonnt, wat si gemaach hunn. Awer si goufen gefaart.
An d'Leit waren iwwert d'ganz Duerf verdeelt a hu an enger Aart Ënnerkonft bliwwen, ech weess net wou. Ech sinn net dohi gaangen.
Awer nodeems mir ausserhalb vum Bauerenhaff gelieft hunn, wat just dat al Haus war, dat do stoung; et war just eng Ubau.
An mir hu missen ronderëm de Gaart goen an duerno an de Hof goen, fir op d'Toilette ze kommen.
Et war just eng einfach, eng Gruewklo, kann een soen.
An duerno waren do Soldaten, an ee vun hinnen huet mech op eemol um Handgelenk gegräift, well ech op d'Toilette
misst goen, an huet probéiert, mech an d'Scheier ze zéien.
An ech hat iergendwéi d'Gefill, datt hien net gutt Absichten géint dech hat.
An ech hu mörderesch geschratt, wat net meng gewéinlech Aart ass, mech auszedrécken.
An duerno, Gott sei Dank, koum eng vun de Bauerendëchter un a ass direkt op hien zougaangen – si war e staarkt Meedchen – a sot:
Loos dat Kand lass! Elo direkt! Soss sammelen ech jiddereen zesummen an du wäert et bedaueren!
An hien war warscheinlech esou iwwerrascht, ech weess et net, egal, hien huet mech wierklech losgelooss,
si huet mech gegräift a mech bei meng Mamm gefouert.
An jo, ech hu dat just verpasst.
An dat ass mir spéider nach eng Kéier geschitt, wéi nach een mech och geschützt huet.
An dat war, wéi mir erëm zu München waren.
An et war ëmmer esou, datt et keng Elektrizitéit gouf.
Sou wann een am Wanter géint Owend an e Gebai erakomm ass, konnt een näischt gesinn.
Also hues du dech nëmmen auskennst, well du schonn eng Zäit do gelieft hues.
An ech wollt just an d'Haus goen, an et war ni zougeschloss, well dat net méiglech war; keen hat e Schlëssel vun ënnen...
An hien stoung an der Dier vum Haus, an dat ech wollt erakommen.
An duerno huet hien probéiert, mech do eran ze zéien.
Ech hu erëm furchtbar geschratt, an duerno ass glécklecherweis e jonke Mann aus dem Nopeschhaus erauskomm,
deen ech gekannt hunn; hien war e bësse méi al wéi ech.
An hien huet hien och gekannt, ass direkt op mech zougaangen, huet seng Hand zréckgezunn a gesot:
An wann du dat Meedchen nach eng Kéier beréiers, si ass meng Frëndin, da schloen ech dech zu Brei!
An duerno ass hien ouni Spuer verschwonnen. Gott sei Dank!
Also koum mäi Papp zréck, an ech war deen éischten, deen hien gesinn huet – komplett mager.
Hien huet sech wahrscheinlech – ech weess et net genee, hien huet ni eppes doriwwer gesot – aus de
Rheinniederungen entkomm, also muss hien d'Méiglechkeet dozou gehat hunn. Hien war komplett mager.
An hien huet tatsächlech ganz wéineg iwwer dat geschwat, wat hien erlieft hat, an iwwer d'Nazi-Ära.
Déi, déi vum Krich zréckkomm sinn, waren entweder verwonnt oder traumatiséiert, praktesch bal all, ausser si
haten eng Aart speziell Aarbecht, vun där ech net weess.
E Kandheetsfrënd vu menger Mamm huet eis eemol besicht. Hien war a Frankräich als Gefaangene geholl ginn a huet eis erzielt,
datt d'Gefaangenen, déi do waren – ech mengen et war iergendwou bei der Mëttelmier – an engem Prisongslag gehalen goufen.
An duerno kruten si all Dag amplaz Iessen Gurkensopp, an ongeféier d'Halschent vum Lager hat Dysenterie .
An duerno sinn si lues a lues gestuerwen, logescherweis, well dat kee aushält.
Et war och eng Manéier, sech vun de Leit ze entledegen.
Hien huet net vill iwwer sech selwer geschwat, mee e Joer nodeems hien eis besicht hat, ass hien
gestuerwen. Ech weess awer net, un wat hien gestuerwen ass.
Awer wéi ech gesot hunn, si waren alleguer krank, all vun hinnen.
Well du mat där 'Diät', an Anféierungszeechen, net iwwerliews.
Dann konnt hien wahrscheinlech och net toleréieren, wat hien doheem bei senger Fra hat, d'Iessen. Och wann hien net vill krut.
An ech weess net, wéi et deemools war, ob d'Tatsaach berücksichtegt gouf, datt si laang a Gefaangenschaft
waren, datt si vläicht méi Iessgutschee kruten oder…
Keng Ahnung, ech hu näischt doriwwer gewosst an ech hunn och näischt dovun héieren.
Awer normalerweis hätten si alleguerten an de Spideeler ënnersicht ginn. Ass dat gemaach ginn?
Ech mengen net, datt si d'Materialien, d'Leit oder d'Ausrüstung haten; et war alles e Noutstand.
Et gëtt eng Geschicht doriwwer. Meng eelst Schwëster – e Mann koum bei eis heem, huet un
d'Dier gekloppt a gefrot: "Hutt dir eppes Brout?"
An duerno sot meng Mamm: "Nee, mir hunn kee Brout." Mir hu selwer Brout gebraucht.
An duerno huet meng eelst Schwëster opgeschratt a gesot: "Mamm, du kanns dësem Mann net einfach esou fortgoen loossen."
An duerno huet meng Mamm noginn a huet dem Mann e Laav Brot ginn. Sou war et deemools.
An meng Mamm huet dat esou gutt gemaach, wéi si et iwwerhaapt konnt.
An mir hu misse selwer kucken, wéi mir Iessen kréie konnten.
Meng Elteren hunn duerno vun der Stad Alfeld e Stéck Gaardeland kritt, dat si selwer musse kultivéieren.
Duerno sinn mir mat eiser Mamm op d'Feld gaangen, fir no der Ernte nach Gromperen oder aner
Kulturen ze sammelen, wat och als "Stoppel" bekannt ass.
An mir hunn och Rüben geklaut an natierlech misste mir sécherstellen, datt
d'Feldwächter, déi bewaffnet waren, eis net erwëschen.
Natierlech hätten se eis net erschoss, dat ass ganz kloer, mee se hätten eis verjagt.
Roude Rüben stiehlen, fir Sirup dovun ze maachen.
Mäi Papp huet an säi Tagebuch geschriwwen, datt mir alleguerten ënnerernéiert waren.
Mir waren esou ënnerernéiert, datt mir och Darmkrankheeten entwéckelt hunn – Rundwürmer an esou weider a weider.
An duerno hunn ech selwer an d'Kleinwalsertal an Éisträich misse goen, fir mech ze erhuelen, well ech Tuberkulose, méi
genee Tuberkulose vun de Lymphknoten an der Lunge, kritt hat.
Sou war et. Virun allem erënnere ech mech nach ganz kloer un dat sougenannte Maisbrot.
Ech weess net, ob du jeemools dovun héieren hues.
Also amplaz vu Getreide gouf et Mais vun den Amerikaner.
Et huet iwwerhaapt net gutt geschmaacht, mir hu et net gär.
Am éischte Joer oder zwee hutt Dir et einfach mussen erdroen.
Et war och keng Botter do, dat ass ganz kloer, et war Margarine do.
Et gouf och keen Hunneg, nëmmen kënschtlechen Hunneg.
Mir waren vun Wunnengsbléck a Ruine ëmgi.
Zu Essen hu mir als Kanner zum Beispill Steng gesprongen.
Ech weess net, ob Dir mat dësem Begrëff vertraut sidd.
Also sammelt Zillen aus de Schutthäufen, schafft se mat engem Hammer a sou weider.
Oder zum Beispill Schrott sammelen, fir mat dem Geld, dat ech verdéngt hunn, Mëllech ze
kafen. Dat hunn ech natierlech als Jong gemaach.
Fir d'Famill ze ënnerstëtzen, wann Dir wëllt.
Sou war et. Mir sinn esouguer esou wäit gaangen, d'Regenrinnen-Oflaafrohren mat engem Hammer ze zerdrécken, fir un
d'Gussäis ze kommen, well Gussäis besonnesch wäertvoll war.
Um Ufank vum Krich hu mir Liewensmëttelkuponnen kritt – esou goufen se genannt.
An fir jiddereen an der Famill – Kanner ënner sechs kruten méi, Puppelcher kruten e bësse méi an och eppes
anescht – mee ob dat Puppelcher-Iessen war, kann ech net soen.
Jo, an d'Erwuessener, naja, et war wierklech spartaneschen. Et war ni genuch, fir dech satt ze maachen.
Kartoffelen waren nëmmen verfügbar, wann iergendeen iergendwou se verkaaft huet.
Du warst ni sécher, wou de hi goe konnt, fir dat ze kréien, wat de gebraucht hues.
Zumindest war dat de Fall, wéi mir zu München waren.
Et war genee sou schwéier op dem Land. D'Baueren wollten näischt ewechginn.
Also hues du e puer Saachen zum Austausch gehat, déi si gären haten, dann hunn si dir eppes
ginn, mä beim nächste Mol hues du näischt méi gehat.
Well op engem Punkt sinn all Versuergungen opgebraucht.
Na, ech weess, wéi Honger ausgesäit – an wéi et sech unfillt...
Ech kann dat sécher bestätegen.
Also huet mäi Papp duerno misse suergen, datt hien d'Famill am Liewen hält.
An duerno huet hien am Osten fir d'Amerikaner an d'Briten gespionéiert. Dat huet him Suen fir seng Famill bruecht.
Dat ass aus sengem Tagebuch kloer an wéi schwéier et fir hien war.
Hien konnt net mam Auto reesen, huet d'Grenz iwwerschreiden misse an esou weider, an huet
dann iergendwéi d'Nuecht um Gare verbruecht.
Also war et fir hien net esou einfach gewiescht.
Spéider hat hien e Büro zu München an och zu Berlin.
D'Alliéierten waren dofir ganz beandrockt vun senge Berichter – hien war e ganz gudden Schrëftsteller.
An d'Vergewaltegungen goufen ëmmer gemellt.
An mir hunn och Leit kennengeléiert, mat deenen mir zesumme gelieft hunn.
Zum Beispill zu Essen, am Wunnengsgebai, wou mir spéider ënnerbruecht goufen.
Meng Elteren sinn duerno no Essen geplënnert, well mäi Papp d'Geschäftsredaktioun vun der
Zeitung "Neue Ruhrzeitung" do iwwerholl hat.
Mir Kanner wossten dat, mir wossten et. An d'Gesiichter vun de Fraen waren ni méi frou gewiescht.
Dat huet e laanghalende Androck hannerlooss. Eng vun eise Tanten gouf an d'Sibirien deportéiert.
Dutzende däitsch Jugendlech sinn an hirem Arm gestuerwen. Si huet och Gedichter doriwwer geschriwwen.
Si all kucken no Westen, sot si.
Si wollten ëmmer no Westen kucken, wou d'Sonn ënnergeet, wou Däitschland ass.
D'Liewen mat de Russen war onheemlech schwéier.
Dës Noharzäit war, loosst eis soen, datt mir als Flüchtlingen aus dem Osten net besonnesch, loosst eis soen, vun der
lokaler Bevëlkerung begréisst goufen. Dat huet net stattfonnt.
Mir hu missen eis Saachen mat de Lokalleit deelen.
Wunnraum deelen, Kleeder deelen, Iessen deelen, an esou weider a weider.
Eng vun de schlëmmsten Situatiounen war dëse Bunker, dëse Luftschutzkeller um Nockherberg.
E gewölbte Keller, an de Bierg agebuddelt, gebaut fir Gedrénks ze späicheren, haaptsächlech fréier Wäin an duerno Béier.
An et huet en Alarm geschloen an – d'ganz Saach war schonn zimlech no, du wousst dat – an duerno sinn mir, meng Groussmamm
an ech, et waren nëmmen zwee vun eis, eran gaangen, an duerno waren do, wéi ech duerno erausfonnt hunn, 3.000 Leit.
An wéi den Alarm opgehalen huet, hu d'Leit a Panik an d'Richtung vum Ausgang gerannt.
An et sinn ongeféier zéng oder méi, ech weess et net genee, Leit, déi zertrampelt goufen – buchstäblich...
An dat war natierlech schrecklech! Mir hunn dovun nëmmen duerno héieren.
An d'Loft do war esou schlecht, datt e puer Leit natierlech ëmgefall sinn, net wäit vum Buedem ewech, also hunn déi
aner sech e bësse zréckgezunn, an du hues net einfach iwwer si getrëppelt, mä hues warscheinlech op si getrëppelt.
Ech kann mir net virstellen, datt et op eng aner Manéier kéint sinn.
Jo, dat sinn net agreabel Evenementer, wéi du dat Alter hat, ech war nëmmen ellef...
Ech mengen, et war am Joer 1943, wéi et wierklech ofgehuewen huet.
Dann goufen Phosphorbomben ofgeworf, déi beim Optrëffen op de Buedem explodéiert sinn, de ganze Phosphor
fräigesat hunn, deen direkt a Flammen opgegaangen ass.
An duerno stoung d'ganz Strooss, wou mir gewunnt hunn, an Flamen, an d'Flamen hu sech schonn héich geschoss.
An esou hu mir alleguer – mäi grousse Brudder, meng Mamm an ech – bei de Fënsteren stoen a d'Fënsterkader ausmaachen, well wann
d'Flammen se erreecht hätten, hätten se gebrannt an d'Scheiwen hätten zersprongen, an duerno hätt näischt méi iwwreg bliwwen.
An dat ass net besonnesch agreabel, well Dir keng Fënsteren konnt kritt.
Dat war praktesch alles, wat een gebraucht huet. Wann een näischt vun iergendeen kritt huet oder keng Familljememberen hat, déi
esou Saachen haten, da huet een einfach mat deem gelieft, wat een hat; ob een am Wanter
Fënsterglasscheiwen hat oder net, huet et egal gewiescht.
Och no dem Krich hu mir an enger Wunneng gelieft, ouni Fënsterglas, well een kee
kréie konnt. An et gouf kee Fënsterglas.
Na, ech mengen, si hunn se um schwaarzen Maart verkaaft, mee am richtege Liewen konnt een keng
Disc kréien, déi iergendeen iergendwou kaaft hat.
An hutt Dir während dem Krich den Androck kritt, datt de Krich d'Kanner berücksichtegt huet?
Ech hat net dee Androck.
Well wéi mir nach op dem Land waren, hu mir Gromperen a Rüben ausgruewen misse, sou datt all d'Flüchtlingen,
déi aus dem Osten koumen, gefiddert ginn konnten.
An duerno hunn d'Fliger ugefaangen op eis ze schéissen. Si sinn esou niddereg geflunn, datt een
d'Käpper vun de Piloten am Cockpit gesinn huet.
Si hu net direkt op eis gezielt, mee dat weess een als Kand net. Du mengs einfach, hien wëll mech erschéissen.
Ech sinn fir mäi Liewen gerannt, also hu ech geduecht, ech géif et net packen.
An eemol, wärend dem Krich, hunn ech beim Zänndokter misse goen.
Bis an déi nächst Stad hätt ech net esou wäit goe kënnen, well et esou waarm war.
Am Summer war et zimlech waarm, an wéi ech virdru gesot hunn, waren 30 Grad näischt Aussergewéinleches.
Ech hu missen e Zänn zéien loossen. An duerno sinn ech erëm mam Vëlo zréckgefuer.
Mir haten nach e Vëlo, mee si hunn en eis spéider geklaut.
An duerno ass nach ee mam Fliger erofkomm.
D'Maiskolben waren zimlech héich, also sinn ech einfach an d'Feld gaangen, hunn mech op
d'Maiskolben geworf an einfach d'Vëlo fortgeheit.
An duerno huet hien erëm op mech geschoss.
An et ass zum drëtten Mol geschitt, wéi et vill Leit do waren, well et d'Ernte vun de Hopfenstangen war, wou d'Hopfenkone
erofgeholl ginn, déi een fir Béier ze brauen brauch.
An duerno koumen d'Fliger. An esou war et: dëse Hopfgaart war ganz no bei de Bësch.
An jee wéi méi wäit ewech du vum Bësch warst, desto méi laang hues du misse lafen.
Si sinn erëm erof, ech hat geduecht, si géifen ofstierzen.
Well d'Hoppe deemools, alles ass haut komplett anescht, mat Dréite opgehaangen musse ginn.
An dës Masten, déi dës Dréit op hirem Platz gehalen hunn, waren zimlech héich.
An nodeems d'Fliger esou wäit erofgaange waren an een schonn d'Käpp vun de Crewmemberen bannen gesinn huet, hu mir
geduecht: fir Gott sengem Numm, si wäerten do net eroffalen.
Also hu mir wéi verréckt gelaf, jiddereen huet probéiert, an de Bësch eran ze kommen.
An duerno sinn se einfach erop an erof, hin an hier geflunn.
Mir haten esou Angscht, et war verréckt!
Ech wëll ni méi esou eppes erliewen! Also, ech hoffen, et geschitt ni méi.
Haut hunn si aner Waffen a sou Saachen. Awer dat war eng schrecklech Saach.
Als jonken Theologiestudent hunn ech och e Waisenhaus besicht; mir hu missen e Waisenhaus besichen.
Ech war mat enger Grupp vu Theologiestudenten.
An mir hunn alles nogelauschtert a sou weider, sinn erëm heem gaangen, an duerno koum e jonken Jong, vläicht aacht oder néng
Joer al, huet seng Aarm ëm mech geluecht a sot zu mir "Papp".
An dat huet mäi Häerz wéi e Messer duerchstochen! Du kanns dech dat net emol virstellen.
An deemools hunn ech gesot, datt ech, wann ech bestueden, zwou Kanner adoptéieren géif. An dat hunn ech gemaach.
Nëmmen sou datt du et weess, déi Trauregkeet, déi du fills, wann du mat Kanner dobaussen spillst, zum Beispill zu Alfeld
oder souguer zu Essen, an si hunn keng Pappen, eppes feelt!
Mammen kënnen dat net kompenséieren; si hunn et natierlech gemaach, dat ass ganz kloer, mee et ass ganz wichteg.
An dëse Leed huet mech ganz, ganz déif beréiert, sou wéi och d'Ëmarmung duerno.
D'Schuttplazen. De sténkegen Geroch, zum Beispill.
Ech erënnere mech, wéi mir Kranz verlooss hunn; mir waren éischter zu Alfeld, oder? An duerno hunn ech
no Hannover misse goen fir eng Röntgenuntersuchung.
An do hunn ech eng zerstéiert Stad gesinn. Et war e Schock fir mech.
Du kanns dech dat net emol virstellen. Dat sinn meng Erfarungen.
An d'Krüppelen op de Stroossen, jo, sécher.
Awer dat war anescht. Also, wat d'Krüppelen ugeet, hu mir eis verteidegt.
Dat ass de Grond, firwat hien säi Arm verluer huet, dat ass de Grond, firwat hien säi Been verluer huet, dat ass de
Grond, firwat hien e Mondmoler gouf, oder e Moler mat de Féiss.
Mir hunn dës Leit respektéiert.
Dat Gefill, datt d'ganz sozialt Gewebe zerfällt.
No dem Éischten Weltkrich haten mir och déi zéng Joer vun der Weimarer Republik, wéi Dir wësst, wou d'Leit ausbeutet
goufen an dëse ganze moralesche Verfall ugefaangen huet.
Natierlech huet dat och no der Zweeter Weltkrich an engem gewësse Sënn existéiert, mee net esou staark, menger Meenung no.
Ech kéint net no bei de Fluchhafen wunnen, et géif mech stressen.
Net nëmmen de Kaméidi, mä och d'Erënnerungen kommen zréck.
An dat waren schrecklech Erënnerungen. No dem Krich goufen et e puer Joer, an deenen se all Nuecht präsent war.
Glécklecherweis ass dat mat der Zäit e bësse vergaangen.
Awer wann ech vill motoriséiert Fliger héieren, wat heiansdo zu bestëmmten Zäiten geschitt, an wann se just Reklamm
fléien oder esou eppes, fannen ech et extrem verdächteg.
Ech hu dat net gär. Et erënnert mech un déi Zäiten, an si waren alles anescht wéi agreabel.
An dat war grad, wéi déi éischt Phosphorbrandbomben gefall sinn, direkt an engem Kuelelager
gelant sinn. Dat war natierlech duebel schlëmm.
An dat Haus op der anerer Säit, naja, d'Strooss war net esou breet, an natierlech hunn d'Flammen – de Phosphor –
sech dohin verbreet, an duerno ass dat ganzt Haus ofgebrannt.
An do sinn d'Leit gestuerwen. Dat ass et...
Jo, an du setzt se einfach an de Kueleschëller.
An mir wollten eppes fir d'Heizung kafen, well et net grad – et war Hierscht, mee trotzdem war et schonn zimlech kal.
An d'Kanner sinn dohi gaangen a wollten dat, et war net wäit ewech, an si haten all e Eemer an de Hänn.
An duerno stoungen mir do a wossten net, wat mir soen sollten.
Mir hu net geweint, mee et war e richtege Schock!
A wat géift Dir jonke Leit oder deenen, déi aktuell Entscheedungen treffen, op Basis vun Ärer Erfahrung
soen, wat si berécksiichtege sollten, ier si staark Reklamm maachen an sech erëm fir de Krich bewaffnen?
Ech géif einfach jidderengem roden, sech net un Krich ze bedeelegen, wann et iergendwéi méiglech ass.
Du kanns esou eppes net beschreiwen. Ech kann dir dovun erzielen, mee du kanns net wësse, wéi et sech unfillt a wat
du muss duerchmaachen, oder ob du iwwerhaapt iwwerliefts.
Wéi mir nach zu München waren, hu mir all Nuecht an de Keller misse goen, well d'Bomben ëmmer gefall sinn.
Also hues du als Kand ni eng Nuecht gehat, an där du duerchgeschlof hues.
Dat ass wierklech tragëdesch, du kanns dech dat net virstellen.
An déi, déi um Terrain sinn, déi praktesch keng Méiglechkeet hunn ze soen: "Dat passt mir net, ech ginn fort."
Dat ass onméiglech! Si ginn erschoss. Dat war ganz normal...
Ech kann nëmmen nach eng Saach soen, well ech iwwer d'Schéissen schwätzen.
Nom Krich, dat heescht um Enn vum Krich, wéi et schonn zu 100 % sécher war, datt dëse Krich definitiv verluer war an datt et
näischt méi ze gewannen gouf, hunn si all déi eelere Leit, dat heescht déi vun 60 Joer un, déi vum Hitler als al
ugesi goufen, an déi jonk Leit vun 14 Joer un fir de "Volkssturm" (Volkssturm) zesummegetrieben.
An duerno hu si nach ëmmer probéiert, de "Feind" – an Anféierungszeechen – ze stoppen.
Een kann sech virstellen, wéi e 14 Joer ale Jong sech fillt, wann hien mat engem Gewehr ausgestatt
ass, fir säi sougenannte Heemechtsland ze verdeedegen.
An d'60-Järeg waren och net grad op hirem Bescht.
An duerno um Enn vum Krich, wéi d'Amerikaner schonn an eist Land agezunn waren, war et esou: si haten virdrun
gemierkt, datt e puer Jongen, 14 Joer al, wollten flüchten.
Si wollten net méi géint iergendeen opstoen, si haten Angscht a wollten heem goen.
Si hunn se gefaangen a se un dee nooste Bam opgehaangen... Et kéint net méi brutal ginn!
Ech hu mat zwee Offizéier geschwat, héichgestallte Offizéier.
Ech hunn ee vun hinnen an sengem Kaserne besicht. Ech hunn hinnen dat gesot:
Dir däerft Är Rekruten net fir auslännesch Missiounen fräiloossen!
Halt se doheem! Sot hinnen, se sollen doheem bleiwen!
Et ass jo trotzdem fräiwëlleg. Si hunn dat verstanen.
An wann Dir all déi traumatesch Verletzungen gesitt, déi dës Zaldoten elo an Afghanistan an anere Plazen
erlitten hunn, da kënnt Dir soen: "Jongen, Dir hutt nëmmen Iech selwer ze beschëllegen!"
Een muss froen, wat ass de Motiv vun dëse Jongen? Et ginn dräi Motiver.
Et gëtt en jonken Idealismus, deen ugeboren ass.
Awer dëse jonke Mënsch gëtt duerno op de falschen Wee gefouert. Hien gleeft, hien géif eppes
Guddes maachen, mee et ass iwwerhaapt net gutt!
De Krich an Afghanistan huet dat och gewisen.
Dann gëtt et déi jonk Persoun, déi sech iwwerhaapt net ëm eppes këmmert a vun deem Ganzen net interesséiert ass.
An dann ginn et déi, déi et aus engem Drang no Abenteuer maachen.
Sou sëtzt hien an sengem gepanzerten Gefier oder hält eng Waff an der Hand a fillt sech mächteg – e Här
vum Liewen an dem Doud. Dat ass och eng Verlockung!
An dann gëtt et déi aner jonk Persoun, déi sech seet: "Na, wann ech elo der britescher Arméi
bäitrieden, da muss ech mir keng Suergen maachen."
Ech hu eng permanent Aarbecht, ech kréien mäi Loun, an schliisslech kréien ech meng Pensioun. Dat ass et.
Een däerf net ënnerschätzen, datt de Krich fir déi Betraffe zu all Moment déidlech ka sinn!
Déi, déi sech fräiwëlleg fir de Krich mellen, stinn sécher net hanner de Truppen, mee ginn op
d'Front geschéckt. An dat ass ëmmer liewensgeféierlech!
Et ass net lëschteg, et huet näischt mat Filmer oder anere Saachen ze dinn, déi een fir de Spaass oder esou iergendwou liest.
Krich ass eng ganz haart a, wéi ech gesot hunn, liewensgeféierlech Saach.
Ech kann niems recommandéieren, dohinner ze goen – an "d'Vaterland verdeedegen", wéi een esou
schéin seet – een kann och e bësse egoistesch denken.
Et ass mir kloer, datt de Krich e dauerhaften Afloss op d'Generatiounen huet. De Krich léisst dech ni los.
Och wann du etabléiert bass, hues du e Haus a Gaart, deen meng Elteren zu Bonn gebaut haten.
Et léisst dech net los. Du kommst ëmmer erëm dorop zréck, dat ass ganz kloer.
An wann iergendeen mengt, et géif Berichter doriwwer ginn, hunn ech e puer dovun vun Leit héieren.
Ech hunn och e Archiv doheem – d'Traumatiséierung vun däitsche Soldaten an Afghanistan. Si kënnen domat net ëmgoen.
Éischtens wéinst hiren Verletzungen, mee och well et kee gëtt, deen si dofir éiert, datt si hiert Liewen
riskéiert hunn. Fir wat? Wat ass de Sënn vun dësem Blödsinn?
Dann ass et esou, an et ass och ganz wichteg, datt jonk Leit wësse: et ginn ausgebilte Scharfschützen.
Zaldoten sinn einfach dat, gewéinlech Zaldoten, a si sinn och Deel vun enger Arméi.
All Sniper, all Sniper, wann se heem kommen, kënnen se net mam Fakt ëmgoen, datt se Leit ëmbruecht hunn.
Well an der Nuecht an hiren Dreem kommen d'Gesiichter zréck a si kënnen sech net vun hinnen befreien.
D'Resultat ass entweder Alkohol oder psychotrop Drogen oder Selbstmord. An dat gëllt fir de ganze Krich.
Awer och déi, déi... – dorënner d'däitsch Scharfschützen, d'amerikanesch Scharfschützen – d'däitsch Scharfschützen,
déi hiert Heemechtsland verteidegt haten an dat gutt gemaach haten, konnten domat net ëmgoen. Dat ass kloer.
Si wäerten och déi aner Saachen net fäerdeg bréngen.
Wann een e Kamerad gesäit, deen an engem Panzer verbrannt ass, an esou weider, bleiwen all dës schrecklech
Biller fir de Rescht vun hirem Liewen bei de jonke Leit.
Ech hunn dovun vum Léiereren héieren, dem eenzege Léiereren, deen, souzesoen, säi Gehir iwwert säi Gesiicht gesprëtzt krut, a
Russland während der russescher Campagne, wou eng Granat seng Kameraden an Stécker gerëselt huet. An
duerno huet hien d'Geschicht an der Schoul erzielt.
Natierlech goufen et och déi, déi et zimlech gutt fonnt hunn. Also sinn béid méiglech.
Ofhängeg dovun, wou du op der Frontlinn positionéiert warst, ob et erfollegräich war oder net.
Krich huet vill verschidde Gesiichter.
Awer de Krich, deen iwwer e Land fegt, huet nëmmen ee Gesiicht:
Hien zerstéiert d'Leit, hir Geschicht, hiert Selbstvertrauen.
Jo, et ginn elo Drohnen, déi et fir normal Leit onméiglech maachen, se ze bewäerten.
Du wäert definitiv um Wee zeréckbleiwen.
Du brauchs näischt Besonnesches méi. All d'Ausrüstung, déi du virdrun hat, ass elo obsolet.
An elo zerstéieren entweder Atombomben oder Drohnen och d'Mënschheet.
Also jiddereen, deen nach ëmmer un der Krich deelhuele wëll, oder jiddereen, deen en
Idealist ass a aus deem Grond dohinner wëll goen...
Na, ech muss soen, fir mech ass dat komplett... – Ech kann mir net emol virstellen, datt een esou
eppes mécht! Dat ass kee Film! Dat ass net lëschteg!
An dann vläicht gëtt eng Bréck opgeblosen oder esou eppes – am Film.
Awer d'Realitéit ass anescht; all Dag an all Stonn ass eng Fro vu Liewen a Doud!
An dat däerf net ënnerschat ginn! Du kanns kengem hëllefen, glécklech ze sinn.
Awer ech géif doriwwer grëndlech nodenken... Du kanns ëmmer 'nee' soen.
Äre Guide an verwirrende Zäiten: Kla.TV.