Tsy tokony hohamaivanina: mety hahafaty amin'ny fotoana rehetra ho an'ireo mandray anjara ny ady!
Ireo izay manao an-tsitrapo hiady amin'ny ady dia tsy ho any aoriana amin'ny tafika, fa halefa any amin'ny laharana voalohany.
Mazava izany. Mazava amiko fa misy fiantraikany amin'ny taranaka ny ady.
Tsy miala aminao mihitsy ny ady. Na dia efa manana toerana mafy aza ianao, manana trano sy zaridaina izay naorin'ny
ray aman-dreniko tany Bonn. Tsy miala aminao mihitsy izany.
Ry mpitsikilo rehetra, ry mpitsikilo rehetra, rehefa miverina any an-trano izy ireo, tsy
mahazaka ny zava-misy fa efa namono olona izy ireo.
Satria amin'ny alina, ao anatin'ny nofin'izy ireo, miverina ireo endrika ary tsy afaka miala amin'izy ireo izy ireo.
Ny vokany dia na toaka, na zava-mahadomelina mampisy fiantraikany amin'ny saina, na famonoan-tena.
Ary mihatra amin'ny ady manontolo izany. Manana endrika maro samihafa ny ady.
Fa ny ady mandrakotra firenena iray dia manana endrika iray ihany.
Manimba ny vahoaka izy, ny tantarany, ary ny fahatokisan-tenany.
Ka iza àry no mbola te-handray anjara amin'ny ady, na iza no karazana idealista ka te-ho any noho izany antony izany...?
Eny ary, tsy maintsy milaza aho fa ho ahy dia tena… – Tsy azoko eritreretina akory hoe misy olona manao
zavatra toy izany! Tsy sarimihetsika ity! Tsy mahafinaritra!
Ary angamba misy tetezana voapoaka na zavatra toy izany – ao amin'ny sarimihetsika. Saingy hafa ny zava-misy.
Ary isan'andro sy isan'ora dia momba ny fiainanao manokana izany. Ary tsy tokony hohamaivanina izany.
Tsy afaka manampy olona ho faly ianao.
Fa mieritreritra indroa momba izany aho...! Azonao atao foana ny milaza hoe tsia.
Inona no dikan'ny ady? Firy ny olona any Alemaina no tena mahalala?
Ny ady virtoaly dia hita ao amin'ny sarimihetsika na ao amin'ny vaovao.
Ny fahasamihafana: tsy ao anatin'ny tena zava-misy ianao, fa mpijery fotsiny.
Tsy nisy ady tany Alemaina nandritra ny taranaka mihoatra ny telo.
Ankehitriny dia mampitombo be ny fitaovam-piadiana ny firenena mpikambana ao amin'ny OTAN.
Toa tsy olana ho an'ireo miliara lany ny tsy fisian'ny vola ao amin'ny tahirim-bolam-panjakana.
Fa kosa, araka ny fanambarana vao haingana nataon'ny filohan'ny Fikambanan'ny Reservista, raha misy ady dia mila
mpisolo toerana ho an'ny miaramila manodidina ny 1 000 lavo na naratra mafy isan'andro ny Tafika Alemà.
Izany dia manodidina ny 1,1 tapitrisa ao anatin'ny telo taona.
Satria – amin'izao fotoana izao – heverina ho an-tsitrapo ny ankamaroan'izany, dia manao dokam-barotra ny
Bundeswehr any an-tsekoly, eny amin'ny fijanonan'ny bus ary mandritra ny fandaharana ho an'ny ankizy.
Toy ny hoe fialan-tsasatra feno traikefa sy karama tsara.
Fa momba ny ady izany! Momba ny famonoana sy ny ho voavono izany! Momba ny fandravana izany!
Ireo fitantarana mivantana ireo dia mampahatsiahy antsika ny zavatra niainan'ny olona tany Alemaina,
ireo olona tsy mpijery fotsiny fa voakasika mivantana.
Tsy ireo antsoina hoe mahery fo eny amin'ny laharana aloha, fa ireo ankizy mbola mitondra ratra ara-pihetseham-po hatramin'izao.
Teraka tamin'ny taona 1932 aho, ary tamin'ny faran'ny ady dia telo ambin'ny folo taona aho.
Ary tany aiza ianao no nipetraka rehefa nipoaka ny ady?
Rehefa nipoaka ny ady tany Munich, tena afovoany tokoa, eny, tsy dia tena afovoany loatra, fa saika teo afovoan-tanàna.
Eny, teraka teo amoron-dranomasina aho, na marina kokoa, teo amorontsiraka – tao Kranz, Prusia Atsinanana.
Ity no firenena izay nijaly tsy an-kiato.
Ary firy taona aho? Rehefa nandositra tany Kranz izahay, dia efa ho efatra taona sy telo
ampahefatry ny taona aho; teraka tamin'ny Febroary 1940 aho.
Nandositra tamin'ny Septambra ny reniko, niala tamin'i Kranz tamin'ny lamasinina satria hoy
izy fa efa rava tanteraka ilay zava-drehetra.
Fa efa nandre ny fihorakorakan'ny kanona tany lavitra izahay ary nahita an'i Königsberg mirehitra tamin'ny
alina – tsy izahay ankizy, mazava ho azy, fa ny olon-dehibe.
Nidina ambony ireo fiaramanidina mpitondra baomba ary nandrava tanteraka ny zava-drehetra.
Nipetraka teo amoron-dranomasina mihitsy izahay – toy ny paradisa, toy ny paradisa!
Izahay, raha azo lazaina, dia voaroaka tamin'ity paradisa ity.
Nitondra ankizy telo tamin'ny tanany ny reniko. Nanana mpanampy an-trano izahay.
Nitondra valizy fotsiny izahay, ka izay fotsiny no nanananay taminay, ary avy eo nandeha tamin'ny
lamasinina ho any Aotrisy izahay, izay nonenan'ny rahavaviny.
Nanomboka tamin'ny 1943 izany, ary tamin'ny 1944 dia nisy fipoahana baomba maro, ka voatery niala tany Munich izahay.
Ny reny manana zanaka latsaky ny 14 taona dia tsy maintsy niala.
Ary raha tsy vonona hanao izany izy ireo, dia nalefa tany amin'ny toerana hafa irery fotsiny ny ankizy.
Tsy fantatro hoe aiza, ka tsy zava-dehibe ho anay izany satria niala an'i Munich izahay tamin'ny sitrapontsika.
Saingy tena sarotra ny nahita toerana hipetrahana.
Amin'ny ankapobeny, tsy nisy olona monina any ambanivohitra, izany hoe ivelan'ny tanàna, kely lavitra ny
tanàn-dehibe, izay naniry ny mponina an-tanàn-dehibe.
Satria tsy nety tamin'ny asa fambolena nataon'izy ireo izy ireo, izany no nolazaina tamintsika.
Tsy tamin'ny teny mitovy, fa eny, fantatrao izay nitranga.
Inona avy ireo fahatsiarovana momba ny ady, ankoatra ny feon'ny basy mibosesika, ankoatra ny zava-misy fa Königsberg – saika tsy
nahita izany izahay tamin'ny fahazazana satria natory tamin'ny hariva – fa nisy korontana, izany no nolazain'izy
ireo tamintsika. Nandre ny feon'ny basy mibosesika izahay.
Saingy nisy zavatra nipoitra izay nanaraka ahy nandritra ny fiainako manontolo, raha azo lazaina.
Tsy nanjavona fotsiny ilay tsy fahatoniana nateraky ny fialana; mbola mitoetra any ho any.
Koa tsy tena tonga mihitsy ianao. Mijanona foana any ho any ianao...
Ka ny trano, ny trano dia zavatra tena zava-dehibe tamiko, ary koa ho an'ny rahalahy sy anabaviko roa.
Nitohy niresaka momba ny trano izahay nandritra ny taona maro taorian'izay.
Tsaroako fa, tamin'ny fahatanorako, efa vonona aho handeha hiady amin'ny Rosiana mba hanafaka ny tanindrazako, toy ny zazalahy.
Tsaroako tsara izany – azo antoka fa mahafantatra tsara ny fikomiana tao Hongria tamin'ny 1956
ianao, rehefa saika 80 000 Hongroà no namoy ny ainy.
Ary 16 taona aho tamin'izany fotoana izany, ary vonona ny handeha ho any Hongria mba hiady amin'ny Sovietika.
Ka fahatsapana tsotra izao nisy tamin'izany fotoana izany.
Avy eo nisy zavatra hafa nitranga izay tena nanaitra ahy.
Nahita sarimihetsika momba ny "zaza amboadia" aho. Tsy haiko raha efa nahita azy ianao.
Ary rehefa nijery ity sarimihetsika ity aho dia nanomboka nitomany tamin'ny fomba tena
tsy zatra tamiko mihitsy. Tsy fantatro izany.
Lehilahy iray nitaraina iny, fa tena izaho no nitomany be ka nandriaka nanerana ny tavako ny ranomaso.
Tena taitra tanteraka ny vadiko: "Inona no tsy mety aminao?"
Nahita sarimihetsika momba ny ankizy amboadia teto aho.
Ary avy eo dia tsapako fa misy zavatra tao anatiko izay efa rava.
Ity fijaliana ity, ireo tahotra ireo, dia nampisongadina ihany koa, raha azo lazaina, tamin'ity sarimihetsika ity.
Sarimihetsika fanadihadiana izany – momba ireo ankizy ireo.
Niseho ireo ankizy ireo, niresaka momba ny tenany, ny fiainany sy ny sisa, ary ny fomba nanaovany azy.
Nihaona tamin'ny olona izay tao Kranz mihitsy aho tamin'ny fotoana naka an'i Kranz ny
Rosiana, ary tena ratsy ny zavatra niainany tany.
Ny zazalahy – angamba folo na valo taona, na kely mihoatra – dia nanala ny faty tamin'ny fefy.
Midika izany fa nivoaka avy tao anaty lakaly ny olona, ary avy eo tsy nanana sakafo ka
nangatsiaka ho faty, nifikitra tamin'ny fefy.
Ary dia nitondra azy ireo tany amin'ny fasana ireo olona ireo, mbola tanora, mba handevenana azy ireo.
Fantatro ihany koa ny momba ny fanolanana, ohatra.
Nanana... Nanana mpitsabo mpanampy avy amin'ny Fikambanana Mena izahay... – saingy nitranga rehetra
taorian'ny ady izany, tiako holazaina, ny traikefan'ny olona.
Na izany aza, tsy maintsy lazaina ihany koa fa nisy faniriana ny hahazo rariny, ary tena sariaka
tamin'ireo ankizy Alemà ny Nachalnik na ben'ny tanàna Rosiana.
Tsy afa-nanao betsaka izy. Noana mafy ny olona, maty fotsiny satria tsy nanana sakafo hohanina, mangatsiaka ka maty.
Azoko lazaina fotsiny izay nitranga tao Kranz araka izay reniko taty aoriana.
Ka an'arivony an'arivony tamin'ireo mponina no novonoina sy nanaovana herisetra ara-nofo.
Fantatro misy tantara iray, ohatra – raha liana ianao, izany hoe, tsy haiko?
Vehivavy bevohoka be dia be no notarihin'ny miaramila Rosiana hivoaka avy tao amin'ny
efitranony ary notarihiny nidina ny tohatra.
Na zazalahy iray manodidina ny 15 na 16 taona, izay nandihizin'ny miaramila Rosiana teo
ambonin'ny kibony mandra-pivoakan'ny tsinainy.
Fa tsy mbola niainako manokana izany, fantatro izany avy amin'ireo olona efa niaina izany izay nilaza tamiko momba azy.
Tamin'ny faramparan'ny ady, tany ambanivohitra izahay.
Ary fanitarana tena marefo sy tsy dia tsara famolavolana – efatra metatra toradroa roa ambin'ny folo ho
an'ny olona efatra, izany hoe ankizy telo sy ny reniny.
Ary izany dia... Teo amin'ny lalana ny toeram-pambolena, nidina tamin'ny hantsana izy ary izahay kosa teo ambony.
Ary ity efitra nonenanay ity dia fanitarana.
Ary mivadika mivoaka avy ao amin'ny toeram-piompiana ary mankany amin'ny tanim-boankazo.
Ary nisy koa lalana tery, saingy tsy nasiana asfalta na inona na inona. Toy izany fotsiny...
Ary teo izahay, saika tanteraka no mitoka-monina.
Koa tsy nisy nandeha an-tongotra – afa-tsy angamba tamin'ny andro, satria tsy nanana fotoana hanaovana
izany koa izy ireo – raha tsy hoe olona tsy voatery hiasa.
Ary tamin'ny faran'ny ady dia tonga ny bataliona iray manontolo an'ny Waffen-SS.
Tsy haiko raha misy dikany aminao izany. Izy dia sampana manokana izay nanana andraikitra manokana ihany koa.
Tsy maintsy milaza aho fa tsy dia nampahafantatra ny besinimaro izy ireo; tsy fantatrao
izay nataon'izy ireo. Saingy natahorana izy ireo.
Ary niparitaka nanerana ny tanàna ny olona, nipetraka tamin'ny karazana trano
fandraisam-bahiny, tsy fantatro hoe aiza. Tsy nankany aho.
Fa rehefa nipetraka tany ivelan'ny toeram-pambolena izahay, ilay trano tranainy nitsangana teo dia fanitarana fotsiny.
Ary tsy maintsy nandeha nitety ny zaridaina manontolo izahay, ary avy eo niditra tao
an-tokotany vao tonga tany amin'ny trano fidiovana.
Tsotra fotsiny izy io, trano fidiovana vonjimaika, azonao lazaina.
Ary avy eo nisy miaramila teo, ary tampoka dia nisy iray tamin'izy ireo nisambotra ny tanako satria
nila nankany amin'ny trano fidiovana aho, ary niezaka nitarika ahy ho ao anaty tranon'omby izy.
Ary tamin'ny fomba iray dia nahatsapa aho fa tsy tsara fikasana tamin'ao ianao izy.
Ary nikiakiaka tamin'ny fomba mamono aho, izay tsy fomba fanaoko maneho ny tenako.
Ary avy eo, misaotra an'Andriamanitra, tonga ny iray tamin'ireo zanakavavin'ilay tantsaha ary avy hatrany dia
nanatona azy izy – zazavavy matanjaka izy – ary hoy izy:
Avoahy ilay zaza! Ankehitriny! Raha tsy izany dia hanangona ny rehetra aho ary hanenina ianao!
Ary angamba tena gaga izy, tsy haiko; na izany aza, tena navotsotra tamiko izy, dia
nosamboriny aho ary nitondra ahy tany amin'ny reniko.
Eny, vao tsikaritro fotsiny izany.
Ary nitranga tamiko indray izany taty aoriana, rehefa nisy olona hafa niaro ahy koa.
Ary tamin'izany fotoana izany izahay vao niverina tany Munich indray.
Ary hatrany dia tsy nisy herinaratra.
Koa rehefa niditra tao an-trano ianao tamin'ny ririnina, tamin'ny hariva, dia tsy nahita na inona na inona ianao.
Koa fantatrao fotsiny ny lalana satria efa ela ianao no nipetraka tany.
Ary te-hiditra tao an-trano fotsiny aho, ary tsy mba voahidy mihitsy izany satria tsy azo atao; tsy
nisy olona nanana lakile avy any ambany rihana...
Ary izy nitsangana teo am-baravaran'ilay trano tiako hidirana.
Ary avy eo dia niezaka nitarika ahy tao izy.
Nikiakiaka mafy indray aho, ary soa ihany fa nivoaka avy tao amin'ny trano mpifanila tamiko ny tovolahy iray
izay fantatro, ary somary zokiny kely noho izaho izy.
Ary fantany koa izy, dia nanatona ahy avy hatrany, nanala ny tanany ary niteny hoe:
Ary raha mikasika an'ilay tovovavy indray ianao, sady sipa-ko izy, dia hovelesiko mafy be ianao!
Ary avy eo dia nanjavona tsy nisy soritra izy. Misaotra an'Andriamanitra!
Niverina ny raiko, ary izaho no voalohany nahita azy – tena manify tanteraka.
Angamba izy, tsy azoko antoka, tsy niteny mihitsy momba izany, nandositra avy tany amin'ny lemaka amoron'ny Reniranon'i Rhine,
ka tsy maintsy nanana fahafahana izy. Tena mahia tanteraka izy.
Ary tena kely ihany no nolazainy momba izay niainany sy momba ny vanim-potoanan'ny Nazi.
Ireo izay niverina avy tamin'ny ady dia naratra na niharan'ny trauma, saika izy rehetra, raha
tsy hoe nanana asa manokana izay tsy fantatro.
Nisy namana fahazazan'ny reniko nitsidika anay indray mandeha. Voasambotra tany Frantsa izy ary nilaza taminay fa
ireo gadra tany – heveriko fa tany akaikin'ny Ranomasimbe Mediterane – dia notazonina tao amin'ny toby fonja.
Ary avy eo, isan'andro, fa tsy sakafo, dia nomena azy ireo lasopy kôkômbra, ary avy eo dia
manodidina ny antsasaky ny toby no voan'ny disentera .
Ary avy eo dia maty tsikelikely izy ireo, araka ny lojika, satria tsy misy mahazaka izany.
Fomba iray koa izany hanesorana olona.
Tsy niresaka betsaka momba ny tenany izy, saingy maty herintaona taorian'ny fitsidihany
anay izy. Tsy fantatro anefa izay nahafaty azy.
Fa araka ny efa nolazaiko, narary daholo izy rehetra.
Satria tsy ho velona amin'io 'dieta' io ianao, ao anatin'ny marika teny.
Avy eo angamba tsy nahazaka ihany koa izay nananany tany an-trano niaraka tamin'ny vadiny izy,
dia ny sakafo. Na dia tsy nahazo betsaka aza izy.
Ary tsy fantatro hoe nanao ahoana izany tamin'izany fotoana izany, na nisy fisainana ve momba ny zava-misy
fa efa ela izy ireo no voafonja, ka angamba nomena tapakila sakafo bebe kokoa izy ireo na...
Tsy fantatro mihitsy, tsy nahalala na inona na inona momba izany aho ary tsy mbola naheno na inona na inona koa.
Fa amin'ny ankapobeny dia tokony hozahana tany amin'ny hopitaly daholo izy rehetra. Efa natao ve izany?
Tsy mino aho fa nanana ny fitaovana, ny olona na ny fitaovana izy ireo; toe-javatra vonjy taitra tanteraka izany.
Misy tantara momba izany. Ny zokiko vavy – nisy lehilahy tonga tao an-tranontsika, nikapoka ny
varavarana ary nanontany hoe: "Misy mofo ve ianareo?"
Ary avy eo hoy ny reniko hoe: "Tsia, tsy manana mofo izahay." Izahay mihitsy no nilàna ilay mofo.
Ary avy eo nikiakiaka ny rahavaviko vavimatoa ka nanao hoe: "Neny ô, tsy azonao avela handeha fotsiny ity lehilahy ity."
Ary avy eo nanaiky ny reniko ka nanome mofo iray ho an'ilay lehilahy. Toy izany ny fiainana tamin'izany fotoana izany.
Ary ny reniko nanao izany araka izay tsara indrindra vitany.
Ary tsy maintsy nijery izahay mba hahita ny fomba hahazoanay sakafo.
Avy eo dia nomena tany zaridaina ny ray aman-dreniko avy amin'ny tanànan'i Alfeld, izay
tsy maintsy nokolokoloin'izy ireo manokana.
Dia nandeha niaraka tamin'ny reninay izahay tany an-tsaha mba hanangona .
Ary nangalatra navety koa izahay, ary mazava ho azy fa tsy maintsy niantoka fa tsy ho
tratran'ireo mpiambina ny saha, izay mitam-piadiana.
Mazava ho azy fa tsy nitifitra anay izy ireo, fa hampandroaka anay kosa.
Mangalatra navety mba hanaovana sirôpa.
Nanoratra tao amin'ny diary-ny ny raiko fa tsy ampy sakafo izahay rehetra.
Tena tsy ampy sakafo izahay ka niteraka aretin'ny tsinay – kankana boribory sy ny sisa.
Ary avy eo dia tsy maintsy nankany Kleinwalsertal tany Aotrisy aho mba hahasitrana, satria voan'ny tazomoka aho, indrindra fa
ny tazomoka hilar (tuberculosis, aretina bakterialy amin'ny havokavoka izay misy fiantraikany amin'ny ganglia lymphatika).
Toy izany no nisy azy. Ambonin'izany rehetra izany, mbola tsaroako mazava tsara ilay antsoina hoe mofo katsaka.
Tsy haiko raha efa naheno momba azy ianao.
Koa fa tsy vary, dia katsaka avy amin'ny Amerikana no nisy.
Tsy tsara tsiro mihitsy izany; tsy tianay izany.
Tamin'ny taona voalohany na roa, tsy maintsy nandefitra fotsiny ianao.
Tsy nisy dibera koa, mazava tsara fa nisy margarina.
Tsy nisy tantely koa, fa tantely artifisialy ihany.
Nodidin'ny trano fonenana sy ny potipotika izahay.
Tany Essen, ohatra, dia nandona vato izahay fony mbola ankizy.
Tsy haiko raha mahazatra anao ity teny ity.
Koa, angony ny biriky avy amin'ireo toerana faharavana, asio maritoa amin'izy ireo, ary ny sisa.
Na, ohatra, nanangona vy fako aho mba hividy ronono tamin'ny vola azoko. Nataoko izany fony aho mbola zazalahy, mazava ho azy.
Mba hanampy hanohana ny fianakaviana, raha sitrakao.
Toy izany no fandehany. Nandeha lavitra aza izahay ka nanapotika tamin'ny famaky ny fantsona fampidinana rano avy
amin'ny fantson-drano orana mba hahazoana ny vy fandrendrehana, satria tena sarobidy tokoa ny vy fandrendrehana.
Tamin'ny fiandohan'ny ady dia nomena tapakila sakafo izahay – izany no niantsoana azy.
Ary ho an'ny rehetra ao an-tokantrano – ny ankizy latsaky ny enina taona nahazo betsaka kokoa, ny zazakely
nahazo kely kokoa ary zavatra hafa koa – saingy tsy afaka milaza aho raha sakafo ho an'ny zazakely izany.
Eny, ary ny sakafo ho an'ny olon-dehibe kosa dia tena tsotra be. Tsy ampy mihitsy izany mba hahavoky anao.
Tsy azo hita ny ovy raha tsy misy olona mivarotra azy any ho any.
Tsy azonao antoka mihitsy hoe aiza no haleha mba hahazoana izay ilainao. Farafahakeliny, toy
izany no zava-nisy rehefa tany Munich izahay.
Sarotra ihany koa tany ambanivohitra. Tsy te-hanome na inona na inona ny tantsaha.
Ka nanana entana hosoloina taminy ianao izay tiany, dia nomeny zavatra ho valiny, fa
tamin'ny manaraka indray tsy nanananao intsony.
Satria amin'ny fotoana iray, ho lany daholo ny famatsiana rehetra.
Eny, fantatro ny endriky ny hanoanana – ary ny fihetseham-pony...
Azoko antoka fa afaka manamarina izany aho.
Koa dia tsy maintsy niantoka ny rainy fa velona ny fianakaviana.
Ary avy eo izy nanao fitsikilovana ho an'ny Amerikana sy ny Britanika tany Atsinanana.
Izany no nanome azy vola ho an'ny fianakaviany.
Hita izany ao amin'ny diary-ny sy ny fahasarotana niainany.
Tsy afaka nandeha tamin'ny fiara izy, tsy maintsy niampita sisintany sy ny sisa, ary avy eo tamin'ny
fomba iray dia natory tao amin'ny gara lamasinina.
Koa tsy mora ho azy izany.
Taty aoriana izy nanana birao tany Munich ary koa tany Berlin.
Noho izany dia tena gaga be tamin'ny tatitry ny tenany ireo Mpiara-miombon'antoka – mpanoratra tena mahay izy.
Ary ny fanolanana dia nitatitra hatrany.
Ary nahafantatra ihany koa izahay ireo olona niarahanay nonina.
Ohatra, tany Essen, tao amin'ilay trano fonenana izay nampiantranoana anay taty aoriana.
Nifindra tany Essen avy eo ny ray aman-dreniko satria nandray ny fitantanana ny sampan-draharahan'ny
fanoratana ao amin'ny gazety "Neue Ruhrzeitung" tany i dadako.
Izahay ankizy dia nahafantatra izany, tena nahafantatra izany. Ary tsy niverina ho faly intsony ny tavan'ireo vehivavy.
Nahatonga fahatsiarovana maharitra izany. Nalefa tany Siberia ny iray tamin'ireo nenitoanay.
An-jatony ny tanora Alemà no maty teo am-pelatanany. Nanoratra tononkalo momba izany koa izy.
Miatrika andrefana daholo izy ireo, hoy izy.
Te hijery hatrany any andrefana izy ireo, izay misandratra ny masoandro, izay misy an'i Alemaina.
Tena sarotra be ny fiainana niaraka tamin'ny Rosiana.
Ity vanim-potoana taorian'ny ady ity dia, andao lazaina hoe izahay mpitsoa-ponenana avy any Atsinanana dia tsy dia
noraisin'ny mponina teo an-toerana tsara. Tsy nitranga izany.
Tsy maintsy nizara ny entanay tamin'ny mponina an-toerana izahay.
Mizara toerana fonenana, mizara akanjo, mizara sakafo, sy ny sisa sy ny sisa.
Ny iray tamin'ireo toe-javatra ratsy indrindra dia ity bunker ity, ity fialofana
amin'ny fanafihana an'habakabaka tao Nockherberg.
Lafaoro voaravaka tafon-trano mivohitra, natsangana tao anaty harambato, natao hitahirizana zava-pisotro,
indrindra fa divay tamin'ny lasa ary taty aoriana labiera.
Ary nisy fanairana ary – efa tena akaiky ilay zava-drehetra, fantatrao izany – ary avy eo izahay, izaho sy ny
renibeko, roa monja izahay, niditra tao, ary avy eo, araka ny fantatro taty aoriana, dia olona 3 000 no tao.
Ary rehefa nifarana ny fanairana, dia nihazakazaka nankany amin'ny fivoahana tamin'ny tahotra ny olona.
Ary misy eo amin'ny folo na mihoatra, tsy fantatro tsara, ireo olona voatsindry – ara-bakiteny...
Ary tena ratsy izany, mazava ho azy! Rehefa avy eo ihany izahay no naheno momba izany.
Ary tena ratsy be ny rivotra tao ka nianjera ho azy ny olona sasany, tsy lavitra loatra ny tany, ka niala kely ny hafa
ary avy eo nianjera tany amin'ny tany izy ireo, ary tsy niampita tamin'izy ireo ianao, fa angamba nanitsaka azy ireo.
Tsy azoko an-tsaina hoe mety hisy fomba hafa.
Eny, tsy zava-nitranga mahafinaritra ireo, tamin'izay taonanao izay, feno iraika ambin'ny folo taona fotsiny aho…
Heveriko fa tamin'ny taona 1943 izy no tena niakatra.
Avy eo dia natsipy baomba fosforina, izay nipoaka rehefa niantraika tamin'ny tany, namotsotra
ny fosforina rehetra, izay avy hatrany nirehitra.
Ary avy eo dia nirehitra ny arabe iray manontolo izay nonenanay, ary efa niakatra avo ny lelafo.
Koa izahay rehetra, ny rahalahiko lehibe, ny reniko ary izaho, dia tsy maintsy nijoro teo amin'ny varavarankely ary namono ny
sisin'ny varavarankely, satria raha nahatratra azy ireo ny lelafo dia ho may izy ireo ary ho vaky ny
fitaratra, ary tsy hisy na inona na inona tavela.
Ary tsy dia mahafinaritra intsony izany, satria tsy afaka nahazo varavarankely ianao.
Izany no tena zavatra rehetra ilainao. Raha tsy nahazo na inona na inona tamin'olona ianao na tsy nanana havana nanana zavatra
toy izany, dia eny, tsy maintsy niaina tamin'izay nanananao ianao, na nisy fitaratra teo amin'ny
varavarankely na tsia tamin'ny ririnina, tsy nisy dikany ...
Na dia taorian'ny ady aza dia nipetraka tao anaty trano fisaka izahay nefa tsy nisy fitaratra varavarankely
satria tsy afaka nahazo fitaratra varavarankely ianao. Ary tsy nisy fitaratra varavarankely.
Eny, heveriko fa namidy tamin'ny tsena mainty izy ireo, saingy amin'ny tena fiainana tsy afaka nahazo
kapila izay efa novidian'olona na aiza na aiza ianao.
Ary nahatsapa ve ianao nandritra ny ady fa nandinika ny ankizy ny ady?
Tsy nahazo izany fahatsapana izany aho.
Satria fony izahay mbola tany ambanivohitra, dia tsy maintsy nanangana ovy sy navety izahay mba
hahafahan'ny mpialokaloka rehetra avy any atsinanana mihinana.
Ary avy eo nanomboka nitifitra anay ny fiaramanidina. Nandeha ambany be izy ireo ka afaka nahita ny
lohan'ireo lehilahy tao amin'ny kabinina mpamily ianao.
Tsy nikendry mivantana anay izy ireo, fa tsy fantatrao izany rehefa mbola zaza ianao.
Mihevitra fotsiny ianao hoe te-hitifitra ahy izy.
Nihazakazaka ho amin'ny aiko aho, ka noheveriko fa tsy ho tafita.
Ary indray mandeha, nandritra ny ady, dia tsy maintsy nankany amin'ny mpitsabo nify aho.
Ho any amin'ny tanàna manaraka, tsy ho vitako ny nandeha an-tongotra lavitra toy izany satria tena mafana be.
Nafana be ny fahavaratra, ary araka ny efa nolazaiko teo aloha, tsy nisy zavatra manokana ny 30 degre.
Tsy maintsy nanala nify aho. Ary avy eo dia niverina indray aho.
Nanana bisikileta iray hafa izahay, saingy nangalarin'izy ireo taty aoriana.
Ary avy eo nisy iray hafa nidina niaraka tamin'ny fiaramanidina.
Tena avo be ny volon-katsaka, ka niditra fotsiny tao an-tsaha aho, nianjera tamin'ireo
volon-katsaka ary nanary fotsiny ny bisikileta.
Ary avy eo dia nitifitra ahy indray izy.
Ary nitranga indray fahatelo izany, rehefa nisy olona maro teo satria fotoanan'ny fanangonana ny hop, izay arotsaka avy
amin'ny tsatokazo hop, izay ilaina amin'ny fanamboarana labiera.
Ary avy eo tonga ny fiaramanidina. Ary toy izany no zava-nisy: tena akaiky ny ala ity zaridaina hop ity.
Ary arakaraka ny halaviran'ny toerana misy anao amin'ny ala no maharitra kokoa ny hazakazakao.
Nianjera indray izy ireo, nieritreritra aho fa efa ho potika izy ireo.
Satria tamin'izany fotoana izany, tsy toy izao ankehitriny mihitsy ny zava-drehetra, ka tsy
maintsy nampihantona tamin'ny tariby ny hops.
Ary ireo andry nitazona ireo tariby teo amin'ny toerany dia tena avo be.
Ary rehefa nidina be toy izany ny fiaramanidina ka efa hitanao ny lohan'ireo mpiasa tao anatiny, dia nieritreritra
izahay hoe, azafady e, tsy ho latsaka any izy ireo.
Koa nihazakazaka toy ny adala izahay rehetra, samy niezaka niditra tao anaty ala.
Ary avy eo dia nitsambikina niakatra sy nidina fotsiny izy ireo, niverimberina.
Natahotra be izahay, adala izany!
Tsy te-hiharan'izany intsony aho! Ka manantena aho fa tsy hitranga intsony izany.
Ankehitriny dia manana fitaovam-piadiana hafa sy ny toy izany izy ireo. Fa tena ratsy tokoa izany.
Rehefa mpianatra teolojia tanora aho dia nitsidika trano fitaizana ankizy kamboty koa; tsy maintsy
nitsidika trano fitaizana ankizy kamboty izahay.
Niaraka tamin'ny vondrona mpianatra teolojia aho.
Ary nihaino ny zava-drehetra izahay sy ny sisa, dia nody indray, ary avy eo nisy zazalahy kely tonga, angamba valo
na sivy taona izy, namihina ahy ary niantso ahy hoe "Dada".
Ary nanindrona ny foko toy ny antsy izany! Tsy azonao eritreretina akory.
Ary tamin'izany fotoana izany dia nilaza aho fa rehefa hanambady aho dia handray zanaka roa. Ary izany no nataoko.
Mba ho fantatrao fotsiny, ilay alahelo tsapanao rehefa milalao miaraka amin'ny ankizy any ivelany any Alfeld ohatra, na any
Essen aza, ary tsy manana ray izy ireo, misy zavatra tsy ampy!
Tsy afaka manonitra izany ny reny; nataon'izy ireo ho azy izany, mazava tsara izany, saingy tena zava-dehibe.
Ary nandona ahy lalina tokoa ity alahelo ity, ary toy izany koa ilay fihina taorian'izay.
Ny tany feno potipoti-javatra. Ny fofona mahatsiravina, ohatra.
Tsaroako fa rehefa niala tany Kranz izahay, tany Alfeld aloha no nisy anay, sa tsy izany? Ary avy eo dia tsy
maintsy nankany Hanover aho hanaovana fitsirihana X-ray.
Ary teo aho nahita tanàna rava. Nampivarahontsana ahy izany.
Tsy azonao eritreretina akory. Ireo no traikefako.
Ary ireo kilema eny an-dalambe, eny, mazava ho azy.
Fa hafa kosa izany. Ka efa niaro ny tenanay izahay raha ny momba ireo kilema.
Izany no nahavery ny sandriny, izany no nahavery ny tongony, izany no nahatonga azy ho mpanao hosodoko
amin'ny vavany, na mpanao hosodoko amin'ny tongony.
Nanaja ireo olona ireo izahay.
Ka ity fahatsapana hoe mihintsana ny rafitra ara-tsosialy manontolo.
Taorian'ny Ady Lehibe Voalohany, nanana ihany koa izahay ireo folo taona, ny Repoblika Weimar, araka ny
fantatrao, rehefa nampiasaina ny olona ary nanomboka ity fidinan'ny fitondran-tena ity.
Mazava ho azy fa nisy ihany koa izany taorian'ny Ady Lehibe Faharoa tamin'ny lafiny iray,
saingy tsy dia natanjaka loatra, araka ny hevitro.
Tsy afaka mipetraka akaikin'ny seranam-piaramanidina aho, mampanahy ahy izany.
Tsy ny tabataba fotsiny, fa miverina ihany koa ny fahatsiarovana.
Ary ireo dia fahatsiarovana tena ratsy. Ka taorian'ny ady dia nisy taona maromaro izay niseho isan'alina izany.
Soa ihany fa efa mihena tsikelikely izany rehefa nandeha ny fotoana.
Fa rehefa mandre fiaramanidina misy motera maro aho, izay indraindray mitranga amin'ny fotoana sasany, ary rehefa
manidina fotsiny mba hanaovana dokam-barotra na zavatra hafa izy ireo, dia hitako fa tena mampiahiahy izany.
Tsy tiako izany. Mampahatsiaro ahy ireo fotoana ireo, ary tsy nahafinaritra mihitsy izy ireo.
Ary tamin'izany indrindra no nianjeran'ny baomba fandoroana fosforina voalohany, nianjera mivantana tao amin'ny trano
fitehirizana arintany. Tena ratsy indroa izany, mazava ho azy.
Ary ilay trano tany amin'ny lafiny iray, satria tsy dia malalaka loatra ny arabe, dia niely tany ny lelafo –
ny fosforosy – ka may tanteraka ilay trano manontolo.
Ary teo no maty ny olona. Izay ihany...
Eny, ary avy eo dia apetrakao fotsiny ao amin'ny efitra fitahirizana arintany izy ireo.
Ary te-haka zavatra ho an'ny fanafanana izahay, satria tsy dia – dia fararano, nefa na dia izany aza dia efa tena mangatsiaka.
Ary nandeha tany ireo ankizy ary naniry izany, tsy lavitra izany, ary samy nitazona siny teo an-tanany izy ireo.
Ary avy eo dia nitsangana teo izahay ary tsy nahalala izay holazaina.
Tsy nitomany izahay, fa tena taitra tokoa izahay!
Ary inona no holazainao amin'ny tanora na amin'ireo mpanapa-kevitra ankehitriny, araka ny traikefanao, izay
tokony hodinihiny alohan'ny hanombohany hanao dokam-barotra be loatra sy hanangonany fitaovam-piadiana indray?
Manoro hevitra fotsiny aho amin'ny rehetra mba tsy handray anjara amin'ny ady raha azo atao.
Tsy azonao hazavaina zavatra toy izany. Azoko lazaina aminao momba izany, saingy tsy ho fantatrao izay tsapanao,
izay tsy maintsy hiatrehanao, na raha ho velona aza ianao.
Fony mbola tany Munich izahay, dia tsy maintsy nidina tany amin'ny lakaly isan-kariva satria tsy nitsahatra nianjera ny baomba.
Ka tsy mbola nisy alina nahafahanao natory hatramin'ny maraina ianao fony mbola kely.
Tena mampalahelo tokoa izany, tsy azonao eritreretina akory.
Ary ireo izay any an-tsaha, izay saika tsy manana fahafahana mihitsy hilaza hoe: "Tsy mety amiko ity, hiala aho."
Tsy azo atao izany! Hatifirina izy ireo. Tena mahazatra izany...
Zavatra iray ihany sisa azoko lazaina, satria miresaka momba ny fitifirana aho.
Rehefa nifarana ny ady, izany hoe tamin'ny fiafaran'ny ady, rehefa efa azo antoka tanteraka fa very tanteraka ity ady ity ary
tsy nisy intsony azo tratrarina, dia nanangona ny zokiolona rehetra, izany hoe ireo 60 taona no ho miakatra izay
heverin'i Hitler ho antitra, ary koa ny tanora 14 taona no ho miakatra ho an'ny "Volkssturm" (tifitra vahoaka).
Ary avy eo dia mbola tsy maintsy nanandrana nanakana ny "fahavalo" izy ireo – ao anatin'ny teny fanamarihana.
Azo eritreretina ny fihetseham-pon'ny zazalahy 14 taona rehefa omena basy hiaro ilay antsoina hoe tanindrazany.
Ary ireo 60 taona koa tsy tena teo amin'ny tsara indrindra.
Ary tamin'ny faran'ny ady, rehefa efa niditra tao amin'ny tanintsika ny Amerikana, dia toy izao izany: efa nahatsikaritra
mialoha izy ireo fa nisy zazalahy 14 taona te handositra.
Tsy te-hiady amin'olona intsony izy ireo, natahotra ary te-hiverina any an-trano.
Nosamboriny izy ireo ary nanantonany tamin'ny hazo akaiky indrindra... Tsy nisy mahery setra kokoa noho izany!
Niresaka tamin'ny manamboninahitra roa aho, manamboninahitra ambony laharana.
Nitsidika ny iray tamin'izy ireo tao amin'ny toby miaramilany aho. Hoy aho taminy hoe:
Tsy tokony hamoaka ny mpikambana vaovao hanao iraka any ivelany ianao!
Tazomy ao an-trano izy ireo! Lazao azy ireo mba hijanona ao an-trano!
An-tsitrapo ihany izany. Azon'izy ireo izany.
Ary rehefa mahita ireo ratra mampivarahontsana azon'ireo miaramila izay efa naratra tany Afghanistan sy
tany amin'ny toerana hafa ianao, dia mety hiteny hoe: "Ry zalahy, ianareo ihany no tokony hanome tsiny!"
Tokony hanontany hoe: inona no antony manosika ireo zazalahy ireo? Misy antony telo.
Misy idealisma tanora izay efa voajanahary.
Fa ity tanora ity dia avy eo entina amin'ny lalana diso. Mino izy fa manao zavatra tsara, nefa tsy tsara mihitsy izany!
Ny ady tany Afghanistan koa dia nampiseho izany.
Avy eo misy ilay tanora izay tsy miraharaha na inona na inona akory, ary tsy liana amin'ny na inona na inona.
Ary avy eo misy koa ireo manao izany noho ny fahatsapana fientanentanana.
Ka mipetraka ao anaty fiara fiarovany izy na mitazona basy eo an-tanany ary mahatsiaro ho mahery – tompon'ny
fiainana sy ny fahafatesana. Izany koa dia fanintonana!
Ary avy eo misy tanora iray hafa milaza amin'ny tenany hoe: raha miditra ao amin'ny Tafika
Britanika aho izao, dia tsy mila manahy intsony.
Manana asa maharitra aho, mahazo ny karamako aho, ary amin'ny farany dia hahazo ny fisotroan-drononoko aho. Izay ihany.
Tsy tokony hohadinoina fa mety hahafaty amin'ny fotoana rehetra ho an'ireo tafiditra ao anatin'ny ady!
Ireo izay manao an-tsitrapo hiady amin'ny ady dia tsy ho any aoriana amin'ny tafika, fa halefa any
amin'ny laharana aloha. Ary mampidi-doza aina foana izany!
Tsy mahafinaritra izany, ary tsy misy ifandraisany amin'ny sarimihetsika na zavatra hafa mety
hovakianao any ho any ho fialam-boly na inona na inona.
Ny ady dia tena henjana ary, araka ny efa nolazaiko, mampidi-doza ny aina.
Tsy afaka manoro hevitra olona handeha any aho – ary "hiaro ny tanindrazana", araka ny
fitenenana – azo eritreretina ihany koa ny tena manokana.
Mazava amiko fa misy fiantraikany amin'ny taranaka ny ady. Tsy mba miala aminao mihitsy ny ady.
Na dia efa manana trano sy zaridaina aza ianao, izay naorin'ny ray aman-dreniko tany Bonn.
Tsy avelany handeha ianao. Miverina foana ianao aminy, mazava tsara izany.
Ary raha misy mihevitra fa misy tatitra momba izany, dia efa nandre sasany tamin'izy ireo aho avy amin'ny olona.
Manana arsiva ao an-trano koa aho – ny fahaketrahana ara-tsaina nahazo ny miaramila ao amin'ny Tafika
Alemà tany Afghanistan. Tsy mahazaka izany izy ireo.
Voalohany, noho ny ratra nahazo azy ireo, ary koa satria tsy misy olona any hanome voninahitra azy ireo noho ny fampidi-doza
ny ainy. Inona no antony? Inona no tanjon'ity hadalana ity?
Dia toy izany izany, ary tena zava-dehibe ho an'ny tanora ny mahafantatra fa misy mpitifitra miafina efa voaofana.
Ny miaramila dia miaramila tsotra fotsiny, ary izy ireo koa dia anisan'ny tafika.
Ny mpitsikilo rehetra, ny mpitsikilo rehetra, rehefa miverina any an-trano, dia tsy
mahazaka ny zava-misy fa efa namono olona izy ireo.
Satria amin'ny alina, ao anatin'ny nofin'izy ireo, dia miverina ireo endrika ary tsy afaka miala amin'izy ireo izy ireo.
Ny vokany dia na alikaola, na zava-mahadomelina mifehy ny saina, na famonoan-tena. Ary mihatra amin'ny ady manontolo izany.
Fa na dia ireo aza... – anisan'izany ireo mpamono lavitra Alemàna, ireo mpamono lavitra Amerikana – ireo mpamono
lavitra Alemàna izay niaro ny tanindrazany ary niaro azy tsara, tsy nahazaka izany izy ireo. Mazava izany.
Tsy ho vitan'izy ireo koa ireo zavatra hafa.
Rehefa mahita namana may ho faty ao anaty tanky sy ny sisa ianao, dia mitoetra ao an-tsain'ny tanora mandritra ny
androm-piainany ireo sary mampivarahontsana rehetra ireo.
Nandre momba ilay mpampianatra aho, ilay izay voalaza fa niparitaka tamin'ny tavany ny atidohany, raha ny fiteny, tany
Rosia nandritra ny fampielezan-kevitra Rosiana, izay nanapotika ny namany tamin'ny grenady. Ary
avy eo dia nitantara izany tany an-tsekoly izy.
Mazava ho azy fa nisy ihany koa ireo nihevitra fa tena tsara izany. Ka samy azo atao izy roa.
Miankina amin'ny toerana nisy anao teo amin'ny laharana voalohany, na nahomby izany na tsia.
Manana endrika maro samihafa ny ady.
Fa ny ady mandrakotra firenena iray dia tsy manana afa-tsy endrika iray:
Manimba ny vahoaka izy, ny tantarany, ary ny fahatokisan-tenany.
Eny, misy ankehitriny drôna izay tsy azon'ny olona tsotra tombanana.
Tsy isalasalana fa ho latsaka eny an-dalana ianao.
Tsy mila zavatra manokana intsony ianao. Efa lany andro avokoa ny fitaovana rehetra nanananao taloha.
Ary ankehitriny, na baomba atômika na drôna koa no manimba ny olombelona.
Koa izay rehetra mbola te handray anjara amin'ny ady, na izay idealista ka te handeha any noho izany antony izany...
Eny ary, tsy maintsy milaza aho fa ho ahy dia tena… – Tsy azoko eritreretina akory hoe misy olona manao
zavatra toy izany! Tsy sarimihetsika ity! Tsy mahafinaritra!
Ary avy eo angamba misy tetezana voapoaka na zavatra toy izany – ao amin'ilay sarimihetsika.
Saingy hafa ny zava-misy; isan'andro sy isaky ny ora dia raharaha fiainana sy fahafatesana!
Ary tsy tokony hohamaivanina izany! Tsy afaka manampy olona ho faly ianao.
Fa tokony hieritreritra tsara momba izany aho... Azonao atao foana ny milaza hoe 'tsia'.
Ny torolalanao amin'ny fotoan-tsarotra: Kla.TV.