Дутуу үнэлж болохгүй: дайн оролцогчдод аливаа үед аюултай, амь насанд аюултай байж болно!
Дайн тулаанд сайн дураараа мордож буй хүмүүс нь цэргийн ар талд үлдэхгүй, харин фронтын шугам руу илгээгдэнэ.
Тодорхой байна. Дайны нөлөө үе дамжин үргэлжилдэг гэдэг нь надад тодорхой байна.
Дайны сүүдэр чамайг хэзээ ч орхидоггүй. Чи аль хэдийнээ тогтсон, Бонн хотод миний эцэг эх барьсан байшин,
цэцэрлэгтэй байсан ч гэсэн. Энэ чамайг хэзээ ч орхидоггүй.
Бүх снайперүүд, бүх снайперүүд, гэртээ буцаж ирэхэдээ хүмүүсийг хөнөөсөн гэдгээ хүлээн зөвшөөрч чаддаггүй.
Учир нь шөнө зүүдэндээ тэдгээр царайнууд эргэн ирж, тэд тэднээс ангижирч чадахгүй.
Үр дүн нь архи, сэтгэцэд нөлөөлөх эм бодис эсвэл амиа хорлолт болдог.
Мөн энэ нь бүх дайн дээр хамаатай. Дайнд олон янзын нүүр царай байдаг.
Гэвч улс даяар дэгдсэн дайн ганцхан царайтай.
Тэр ард түмнийг, тэдний түүхийг, тэдний өөртөө итгэх итгэлийг устгадаг.
Тэгэхээр хэн одоо ч дайн дээр оролцохыг хүсэж байна вэ, эсвэл ямар нэгэн идеалист байгаад
тэр шалтгаанаар тэнд очиж үзмээр байна вэ...?
За, би хэлэхэд, надад бол энэ бүрэн утгаараа... – хэн нэгэн ийм юм хийж байгааг төсөөлж ч
чадахгүй байна! Энэ бол кино биш! Энэ хөгжилтэй ч биш!
Магадгүй кинонд гүүр дэлбэрдэг юм уу, тиймэрхүү зүйл гардаг. Гэхдээ бодит байдал өөр.
Өдөр бүр, цаг тутамд энэ бүхэн таны өөрийн амьдралын тухай юм. Үүнийг дутуу үнэлж болохгүй.
Та хэн нэгнийг аз жаргалтай болгоход тусалж чадахгүй.
Гэхдээ би үүнд хоёр удаа бодох байсан...! Та үргэлж үгүй гэж хэлж болно.
Дайны утга юу вэ? Герман улсад үнэхээр хэдэн хүн мэддэг вэ?
Виртуал дайн нь кино эсвэл мэдээнд оршдог.
Ялгаа нь: чи үүний дунд биш, харин зүгээр л ажиглагч.
Германд гурван үе дамжсанаас илүү хугацаанд дайн болоогүй.
Одоо НАТО-ын орнууд их хэмжээгээр дахин зэвсэгжиж байна.
Төрийн хоосон сангийн нөхцөл нь зарцуулж буй тэрбум төгрөгт ямар ч асуудал үүсгэхгүй бололтой.
Үүний оронд, Резервистуудын холбооны ерөнхийлөгчийн саяхны мэдэгдлийн дагуу, дайн дэгдсэн тохиолдолд Герман
улсын зэвсэгт хүчин өдөрт ойролцоогоор 1,000 алагдсан эсвэл хүнд шархадсан цэрэгт орлуулагч шаардлагатай болно.
Энэ нь гурван жилийн дотор ойролцоогоор 1.1 сая болно.
Одоогоор үүний ихэнх нь сайн дураар гэж тооцогддог тул Бундесвеер сургуулиудад, автобусны буудлуудад болон
хүүхдийн хөтөлбөрүүдийн үеэр зар сурталчилгаа явуулдаг.
Яг л сайн цалинтай адал явдалт амралт юм шиг.
Гэхдээ энэ бол дайн шүү дээ! Энэ бол хөнөөх, хөнөөгүүлэх тухай! Энэ бол сүйрэл!
Эдгээр шууд гэрчлэлийн мэдээллүүд нь Германд болсон явдлыг үзэгчид биш, харин шууд хохирогч болсон
хүмүүсийн туулсан туршлагыг бидэнд сануулж байна.
Тэд фронтын шугам дээрх нэрт баатрууд биш, харин өнөөдөр ч сэтгэл зүйн сорвитой хүүхдүүд юм.
Би 1932 онд төрсөн, дайны төгсгөлд арван гурван настай байсан.
Дайны эхлэх үед та хаана амьдарч байсан бэ?
Дайныг Мюнхенд дэгдэхэд, яг төвд, за яг төвд биш ч хотын төвд бараг л.
За, би далайн эрэгт, яг хэлэхэд эрэг дээр төрсөн – Зүүн Пруссийн Кранц хотод.
Энэ бол тасралтгүй зовж шаналсан улс юм.
Би хэдэн настай байсан бэ? Кранзаас зугтсан үед би ойролцоогоор дөрвөн нас (гурван улирлын найман
сартай) байсан, би 1940 оны хоёрдугаар сард төрсөн.
Миний ээж есдүгээр сард зугтаж, Кранцийг галт тэргээр орхиж явсан, учир нь тэр бүх зүйл нурж байгаа гэж хэлсэн.
Учир нь бид аль хэдийн холын бууны дэлбэрэх чимээг сонсож, шөнө Конигсберг шатаж байгааг харсан –
мэдээж бид, хүүхдүүд биш, харин насанд хүрэгчид.
Бомбдөгч онгоцууд нисч өнгөрөөд бүхнийг тэгшилсэн.
Бид яг далайн эрэг дээр амьдарч байсан – диваажин шиг, диваажин шиг!
Биднийг, яг л хэлэхэд, энэ диваажинаас тас татан гаргасан.
Ээж минь гурван хүүхдийг гараас нь барьсан. Бидэнд үйлчлэгч эмэгтэй байсан.
Зөвхөн гар тээшний цүнхтэйгээ, өөрөөр хэлбэл бидний нуруун дээр байсан зүйлсээ аваад, дараа нь
түүний эгч амьдардаг Австри руу галт тэргээр явсан.
Энэ нь 1943 онд эхэлсэн, харин 1944 онд олон бөмбөгдөлт болсон тул бид Мюнхенээс явах шаардлагатай болсон.
14 наснаас доош насны хүүхэдтэй ээжүүд явах ёстой байв.
Хэрвээ тэд үүнийг хийхээс татгалзсан бол хүүхдүүдийг зүгээр л ганцааранг нь хаа нэгтээ илгээдэг байв.
Би хаана болохыг нь мэдэхгүй, тиймээс бидэнд чухал байгаагүй, учир нь бид Мюнхенээс сайн дураараа явсан.
Гэхдээ байрлах газар олох нь маш хэцүү байсан.
Ерөнхийдөө хөдөө орон нутагт, өөрөөр хэлбэл томоохон хотоос бага зэрэг зайтай газар
амьдардаг хэн ч хотын оршин суугчдыг хүсдэггүй.
Тэд хийж байсан фермийн ажилд нь тохироогүй гэж бидэнд хэлсэн.
Яг адилхан үгээр биш ч, за, юу болж байгааг чи мэдэж байсан.
Дайны тухай ямар дурсамж үлдсэн бэ, их бууны дэлбэрэлтээс өөр, мөн бид Конигсберг хотыг бараг харж чадаагүй, учир нь орой
болгон унтах байсан тул тэнд үймээн самуун байсан гэдгийг л бидэнд хэлж байсан. Бид их бууны дэлбэрэлтийг сонссон.
Гэвч дараа нь миний бүх амьдралд дагалдсан гэж хэлж болох нэгэн зүйл гарч ирсэн.
Дургүйцэл зугтаалтын улмаас үүссэн энэ мэдрэмж зүгээр л алга болоогүй; хаа нэгтээ үлдсэн хэвээр байна.
Тэгэхээр чи үнэндээ хэзээ ч хүрдэггүй. Чи үргэлж хаана нэгтээ үлддэг...
Тэгэхээр гэр, гэр гэдэг нь надад болон миний хоёр ах дүүст маш чухал байсан.
Дараа нь олон жил бид гэрээ ярилцсаар байсан.
Хүү байхдаа эх орноо чөлөөлөх нэрийдлээр Оросуудтай дайн хийхэд бэлэн байсан гэдгээ би залуу насандаа санадаг.
Би үүнийг сайн санаж байна – та 1956 оны Унгарын бослоготой лав танил байх, тэр үед
ойролцоогоор 80,000 унгар хүн амь насаа алдсан.
Тэр үед би 16 настай байсан бөгөөд Зөвлөлтийн эсрэг тулалдахаар Унгарт явахад бэлэн байсан.
Тэгэхээр тэр бол зүгээр л тухайн үед байсан мэдрэмж байсан.
Дараа нь надад үнэхээр гайхшрал төрүүлсэн өөр нэг зүйл тохиолдсон.
Би «чонын хүүхдүүд» тухай кино үзсэн. Чи үзсэн эсэхийг би мэдэхгүй байна.
Энэ киног үзэхэд би өмнө нь огт мэдэрч байгаагүй хэмжээнд хүртэл уйллаа. Би үүнийг мэдээгүй байсан.
Тэр хүн уйлж байсан, гэхдээ үнэндээ би маш их уйлж, нулимс минь нүүрнээс урсаж байлаа.
Миний эхнэр бүрэн цочирдон: "Чамаар юу болоод байна?"
Би энд чоно хүүхдүүдийн тухай кино үзсэн.
Тэгээд би дотор минь ямар нэгэн зүйл сүйрсэн гэдгийг ухаарсан.
Энэ зовлон, энэ айдсууд ч бас энэ киноны ачаар, яг л гадаргуу дээр гарч ирсэн мэт илэрч байна.
Энэ нь эдгээр хүүхдүүдийн тухай баримтат кино байв.
Эдгээр хүүхдүүд гарч ирж, өөрсдийнхөө тухай, амьдралынхаа тухай болон хэрхэн байгаагаа ярьсан.
Би Оросууд Кранзыг эзлэх үед яг Кранзад байсан хүмүүстэй уулзсан бөгөөд тэнд тэдний туулсан зүйлс үнэхээр аймшигтай байсан.
Хөвгүүд – магадгүй арван эсвэл найман настай, эсвэл арай ах – хашаанаас цогцсуудыг авсан.
Энэ нь хүмүүс подвалуудаасаа гарч ирээд идэх юмгүй болж, хашаанд наалдан хөлдөж үхсэн гэсэн үг.
Тэгээд эдгээр хүмүүс тэднийг залуу хүмүүс байсан тул оршуулахын тулд оршуулгын газарт аваачсан.
Жишээ нь, би хүчингийн хэрэг явдлуудын талаар ч мэднэ.
Би... Бидэнд Улаан загалмай нийгэмлэгийн сувилагч байсан... – гэхдээ энэ бүхэн дайн дууссаны дараа
болсон, миний хэлэх гэсэн нь хүмүүсийн туулсан туршлага юм.
Гэсэн хэдий ч шударга ёс хүсэх хүсэл байсан бөгөөд Оросын начльник буюу хотын дарга нь герман
хүүхдүүдэд маш эелдэг ханддаг байсан гэдгийг бас хэлэх ёстой.
Тэр бараг юу ч хийж чадаагүй. Хүмүүс өлсөж, идэх юмгүйгээсээ болж үхэж, хөлдөж үхэж байв.
Би Кранзт юу болсон талаар зөвхөн дараа нь сонссон зүйлс дээр үндэслэн л хэлж чадна.
Иймээс хэдэн мянга мянган оршин суугчид алагдсан, хүчирхийлүүлсэн.
Жишээ нь, би нэг түүх мэддэг – хэрвээ чи сонирхож байвал, гэхдээ би мэдэхгүй ээ?
Маш их жирэмсэн эмэгтэйг зүгээр л өрөөнөөс нь чирч гаргаж, Оросын цэргүүд шатнаас нь доош чирсэн.
Эсвэл ойролцоогоор 15–16 настай хүүгийн гэдсэн дээр Оросын цэрэг бүжиглэж, түүний гэдэс уутал гаргасан.
Гэхдээ би өөрөө тийм зүйл амсаж үзээгүй, үүнийг амсаж үзсэн хүмүүс надад ярьж өгсөнөөр нь мэдэж байна.
Дайны төгсгөл рүү бид хөдөө байв.
Мөн ийм сул, харьцангуй муу зохион бүтээгдсэн өргөтгөл – дөрвөн хүний хувьд, өөрөөр хэлбэл гурван
хүүхэд болон тэдний ээжийн хувьд арван хоёр квадрат метр.
Тэгээд тэр нь... Ферм нь замын хажууд байсан, налуугаар доош бууж, бид дээшээ байсан.
Мөн бидний амьдарч байсан энэ өрөө нь өргөтгөл байсан.
Мөн фермээс ухрааж гарч, жимсний талбайн зүг рүү.
Мөн нэг нарийн зам байсан, гэхдээ асфальтлаагүй, юу ч хийгдээгүй. Зүгээр л тийм байсан…
Тэгээд бид бараг бүрэн тусгаарлагдсан байлаа.
Тиймээс хэн ч явган алхахаар гадагш гардаггүй байв – магадгүй өдрийн цагаар л явдаг байсан, учир нь тэдэнд
тэр ч зав байсангүй – ажлаасаа чөлөөтэй хүн л явдаг байв.
Мөн дайны төгсгөлд Ваффен-СС-ийн бүтэн батальон ирсэн.
Тэр чамд ямар нэг утгатай эсэхийг би мэдэхгүй байна. Энэ нь тусгай үүрэг даалгавартай тусгай анги байсан.
Хэлэхэд тэд үнэндээ тийм ч олон нийтэд ил тод байгаагүй; тэд юу хийж байгааг чи мэдэж
чадахгүй байсан. Гэхдээ тэднээс айдаг байсан.
Хүмүүс тосгоны өнцөг булан бүрт тархан, хаана ч юм нэгэн байранд байрлаж байсан. Би тэнд очиогүй.
Гэхдээ бид фермээс гадуур амьдарч эхэлсний дараа тэр газар зүгээр л тэнд байсан тэр хуучин байшингийн өргөтгөл байсан.
Бид жорлон руу очихын тулд жимсний талбайг тойрон алхаж, дараа нь хашаанд орох шаардлагатай болсон.
Энэ бол ердөө энгийн нэгэн, түр зуурын жорлон гэж хэлж болно.
Тэгээд тэнд цэргүүд байсан, тэдний нэг нь гэнэт намайг бугуйнаас минь барьж аваад, би бие засах
шаардлагатай байсан тул намайг амбаар руу чирэх гэж оролдсон.
Мөн яагаад ч юм түүний чиний төлөө сайн санаатай биш юм шиг санагдсан.
Тэгээд би аллага үйлдэх шиг хашгирсан, энэ бол миний өөрийгөө илэрхийлэх ердийн арга биш.
Тэгээд Бурханд талархаж, тариачны нэг охин ирж, шууд түүнийг барьж авах гэж оров – тэр маш хүчирхэг охин байсан – ба ингэж хэлэв:
Тэр хүүхдийг яг одоо сулла! Үгүй бол би бүгдийг цуглуулж, чи харамсах болно!
Тэр магадгүй үнэхээр их гайхсан байх, би мэдэхгүй, ямартай ч тэр намайг бүрэн тавьж өгсөн, харин
тэр намайг барьж аваад ээжийнхээ дэргэд аваачсан.
Тийм ээ, би үүнийг анзаараагүй байсан.
Мөн дараа нь хэн нэгэн намайг бас хамгаалсан үед энэ дахин надтай тохиолдсон.
Тэгэхэд л бид дахин Мюнхенд буцсан байсан.
Мөн цахилгаан үргэлж л байгаагүй.
Тэгэхээр өвлийн орой байшин руу орж ирэхэд юу ч харагдахгүй байсан.
Тэгэхээр чи тэнд тодорхой хугацаагаар амьдарч байсан учраас л замаа мэддэг байсан.
Би зүгээр л тэр байшинд орохыг хүссэн, гэхдээ доорхи давхарт хэн ч түлхүүргүй байсан
учраас тэр байшин хэзээ ч түгжигддэггүй байв.
Тэр миний орохыг хүссэн байшингийн хаалганы үүдэнд зогсож байсан.
Тэгээд тэр намайг тэнд татаж оруулахыг оролдсон.
Би дахин аймшигтайгаар хашгирсан, тэгээд аз болоход хөрш байшнаас надад танил, надаас жаахан ах нэг залуу гарч ирсэн.
Тэр ч бас түүнийг таньж байсан бөгөөд шууд л над руу ирж, гараа татан аваад хэлэв:
Хэрвээ чи тэр охиныг дахин хүрвэл, тэр миний найз охин шүү, чамайг няц дарна!
Тэгээд тэр мөргүй алга болсон. Бурхан минь, баярлалаа!
Тэгээд миний аав буцаж ирсэн, түүнийг анх харах хүн би байсан – бүрэн туранхай.
Магадгүй, би яг мэдэхгүй, тэр энэ талаар огт юу ч дурдаж байгаагүй, тэр Рейн голын хөндийгөөс зугтсан бололтой,
тиймээс түүнд боломж байсан байх. Тэр бүрэн туранхай байсан.
Мөн тэр үнэндээ өөрийн үзэж туулсан зүйлс болон нацистын үеийн тухай маш цөөн зүйл л ярьсан.
Дайны дараа буцаж ирсэн хүмүүс ихэвчлэн шархадсан эсвэл сэтгэл зүйн хүнд цочролд орсон байсан, үндсэндээ бараг бүгд,
хэрвээ тэдний ямар нэгэн тусгай ажил байсан бол би мэдэхгүй.
Ээжийн минь бага насны нэгэн найз нэг удаа биднийд зочилж билээ. Түүнийг Францад баривчлан хорьж, тэнд байсан хоригдлуудыг –
миний бодлоор энэ нь Газар дундын тэнгисийн орчимд байсан – шоронгийн лагерьт байлгадаг байсан гэж тэр бидэнд ярьсан.
Тэгээд дараа нь өдөр бүр хоолны оронд тэдэнд өргөст хэмхний шөл өгч, улмаар лагерийн тал орчим хүн халдварт суулттай болсон.
Тэгээд тэд бага багаар, логик дарааллаар үхсэн, учир нь хэн ч үүнийг тэсвэрлэж чадахгүй.
Энэ нь бас хүмүүсийг ялгаж хаях арга байсан.
Тэр өөрийнхөө тухай их ярьдаггүй байсан, гэхдээ бидэнд зочилсноос хойш нэг жилийн дараа нас барсан.
Гэхдээ би түүнийг юунаас болж нас барсныг мэдэхгүй байна.
Гэхдээ би хэлсэнчлэн, тэд бүгд өвчтэй байсан, бүгд нь.
Учир нь чи тэр 'диет'-ээр, ишлэлд тавьсан үгээр, амьд үлдэхгүй.
Тэгээд тэр магадгүй гэр рүүгээ буцаж эхнэрийнхээ гэрт байхдаа байсан хоолыг ч тэсвэрлэж чадаагүй байх, тэр нь их биш байсан ч.
Тэгээд тэр үед яаж байсан, тэд удаан хугацаагаар хоригдож байсан гэдгийг нь харгалзан үзэж, магадгүй илүү
их хүнсний талон өгсөн эсэх талаар би мэдэхгүй байна.
Мэдэхгүй ээ, би энэ талаар юу ч мэдээгүй, бас юу ч сонсоогүй.
Гэхдээ ердийн үед тэднийг бүгдийг нь эмнэлэгт үзүүлэх ёстой байсан. Тэрийг хийсэн үү?
Тэдэнд материал, хүмүүс эсвэл тоног төхөөрөмж байгаагүй гэж би бодож байна; бүх зүйл онцгой байдал байсан.
Үүний тухай нэг түүх байдаг. Миний хамгийн ахын эгч – манай гэрт нэгэн эрэгтэй хүн ирж, хаалганы
хонхыг дарж, "Та нарт талх байна уу?" гэж асуужээ.
Тэгээд ээж маань "Үгүй, бидэнд талх байхгүй" гэж хэлсэн. Бид өөрсдөө талх хэрэгтэй байсан.
Тэгээд миний том эгч орилон хэлэв: "Ээжээ, та энэ хүнийг ингээд явуулж болохгүй."
Тэгээд ээж минь буулт хийж, тэр хүнд нэг талх өгсөн. Тэр үед бүх зүйл ийм байсан.
Мөн миний ээж үүнийг боломжийнхоо хэрээр хийсэн.
Мөн бид хоолыг хэрхэн олж болохыг өөрсдөө очиж үзэх хэрэгтэй болсон.
Дараа нь Алфельд хот миний эцэг эхэд нэг хэсэг цэцэрлэгийн газар өгч, түүнийг тэд өөрсдөө боловсруулах ёстой болсон.
Дараа нь бид ээжтэйгээ талбайд очиж үлдэгдэл ургацыг түүж авсан.
Мөн бид хүнжүүр хулгайлан, мэдээж зэвсэгтэй талбайн харуулууд биднийг баригдахгүйг анхаарч байв.
Мэдээж, тэд биднийг буудахгүй байсан, энэ нь бүрэн тодорхой, гэхдээ тэд биднийг хөөж хөөх байсан.
Сироп хийх гэж репа хулгайлах.
Аав минь өдрийн тэмдэглэлдээ бид бүгд хоол тэжээлийн дутагдалтай байсан гэж бичсэн.
Бид маш их шим тэжээлийн дутагдалд орсноос гэдэсний өвчнүүд – дугуй хорхой болон бусад – туссан.
Тэгээд би өөрөө Австрийн Кляйнвальстерталд сэргэхээр явах шаардлагатай болсон, учир нь би сүрьеэгээр,
ялангуяа хялгасны сүрьеэгээр (лимфийн булчирхайг гэмтээдэг уушгины бактерийн халдварт өвчин) өвдсөн байсан.
Ийм байсан юм. Юуны өмнө, би тэрхүү "хаку" хэмээх талхыг одоо ч тодхон санаж байна.
Би чи үүнийг хэзээ ч сонсож байсан эсэхийг мэдэхгүй байна.
Тиймээс үрийн оронд америкчуудын авкаа байв.
Тэр огт амттай байгаагүй; бидэнд таалагдаагүй.
Эхний нэг, хоёр жилд чи зүгээр л тэсч тэвчихээс өөр аргагүй байсан.
Мөн цөцгийн тос байгаагүй, энэ нь бүрэн тодорхой, харин маргарин байсан.
Зөгийн бал ч байсангүй, зөвхөн хиймэл зөгийн бал байв.
Бид орон сууцны барилгууд болон туйвангийн дунд хүрээлэгдсэн байв.
Жишээ нь, Эссенд бид бага байхдаа чулуу хөөж тоглодог байсан.
Би чи энэ нэр томьёог мэддэг эсэхийг мэдэхгүй байна.
Тэгэхээр нурсан балгасын талбайгаас тоосго цуглуулж, тэдгээрийг цохиур ашиглан боловсруулж гэх мэт.
Жишээлбэл, би олсон мөнгөөрөө сүү авахын тулд хог металл цуглуулдаг байсан. Мэдээж, би хүү байхдаа тэгж хийдэг байсан.
Гэр бүлийг дэмжиж туслахын тулд, хэрвээ та хүсвэл.
Тэгж л байсан. Бид бүр борооны ус зайлуулах хоолойн доод хоолойг алхнаар хагалж, цутгамал төмрийг нь авахаар хүртэл
явсан, учир нь цутгамал төмөр онцгой үнэ цэнэтэй байсан.
Дайны эхэнд бидэнд хоолны талон өгсөн – тэгж л нэрлэдэг байсан.
Мөн гэр бүлийн бүх гишүүдэд – зургаан наснаас доошхи хүүхдүүд илүү их авсан, нярайнууд арай илүү их авсан, бас өөр нэг зүйл ч байсан
– гэхдээ тэр нь нярайны хоол байсан эсэхийг би хэлж чадахгүй.
Тийм ээ, харин насанд хүрэгчдэд зориулсан хоол үнэхээр минималист маягийн байсан. Хэзээ ч
таны өлсгөлөнг бүрэн тайлахад хүрэлцдэггүй байсан.
Хэрвээ хаана нэгэн газар хэн нэгэн төмс зарж байсан бол л төмс олдож байв.
Та хэрэгтэй зүйлээ авахын тулд хаашаа очих ёстойг хэзээ ч мэддэггүй байсан. Ядаж бид Мюнхенд байхдаа тийм байсан.
Хөдөө орон нутагт ч бас адилхан хэцүү байсан. Тариаланчид юу ч өгөхөөс хүсээгүй.
Тэгэхээр чи тэдэнд таалагдах хэдэн зүйл солилцох гэж байсан, тэд чамд юм өгсөн, харин дараагийн удаа чинд юу ч үлдээгүй.
Учир нь нэгэн цагт бүх хангамж дуусах болно.
За, би өлсгөлөн ямар байдгийг – мөн ямар мэдрэмж төрдгийг мэднэ...
Би үүнийг лавтайгаар баталж чадна.
Тэгэхээр миний аав гэр бүлээ амьд байлгах ёстой болсон.
Тэгээд тэр Дорнодод Америк, Британий тагнуулд ажилласан. Энэ нь түүнд гэр бүлээ тэжээх мөнгө олж өгсөн.
Энэ нь түүний өдрийн тэмдэглэлээс тодорхой бөгөөд түүнд хэр хэцүү байсан нь харагдаж байна.
Тэр машинтай аялаж чадахгүй байсан, хил давж гээд, тэгээд яаж ч юм шөнө нь галт тэрэгний буудал дээр хоноглодог байв.
Тэгэхээр түүнд тийм ч амар байгаагүй.
Дараа нь тэр Мюнхенд болон Берлинд албан газар байгуулсан.
Тиймээс холбоотнууд түүний тайлангуудад маш их сэтгэгдэл авсан – тэр үнэхээр сайн зохиолч байсан.
Мөн хүчирхийлэлүүд үргэлж мэдээлдэг байсан.
Мөн бид хамт амьдарч байсан хүмүүстэй танилцсан.
Жишээлбэл, Эссен хотод биднийг хожим нь байрлуулсан орон сууцны барилгад.
Миний эцэг эх хожим Эссен рүү нүүсэн, учир нь миний аав тэнд "Neue Ruhrzeitung" сонины
бизнесийн редакцийн хэлтсийг хариуцаж авсан юм.
Бид хүүхдүүд тэрнийг мэдэж байсан, бид мэдэж байсан. Эмэгтэйчүүдийн царай дахиж хэзээ ч аз жаргалтай байгаагүй.
Энэ нь мартагдашгүй сэтгэгдэл төрүүлсэн. Манай нэг авга эгчийг Сибирь рүү албадан шилжүүлсэн.
Түүний тэврэлтэнд хэдэн арван герман залуу нас барсан. Мөн тэр энэ тухай шүлэг бичсэн.
Тэд бүгд баруун зүг харж байна гэж тэр хэлэв.
Тэд үргэлж баруун зүг рүү харахыг хүсдэг байсан, нар жаргадаг, Герман байдаг тэр зүг рүү.
Оросуудтай хамт амьдрах нь үнэхээр хэцүү байсан.
Энэ дайны дараах үед, гэхдээ бид зүүнээс дүрвэн ирсэн хүмүүс байсан тул нутгийн иргэд биднийг онцлохгүй, гэхдээ гэж
хэлэхэд, тийм ч сайнаар хүлээж аваагүй. Тэр огт болоогүй.
Бид нутгийнхантай эд зүйлсээ хуваалцах хэрэгтэй болсон.
Амьдрах орон зайг хуваалцах, хувцсыг хуваалцах, хоолыг хуваалцах гэх мэт, гэх мэт.
Хамгийн муу нөхцөл байдлуудын нэг нь Нокхербергт байсан энэ бункер, энэ агаарын довтолгооноос хамгаалах хоргодох байр байв.
Ууланд ухаж гаргасан нумарсан агуулах нь өмнө нь ихэвчлэн дарс, дараа нь шар айраг хадгалах зориулалттай баригдсан.
Тэгээд дохио дуугарч – бүх зүйл аль хэдийнэ тун ойрхон болчихсон байсан, чи ч мэдэж байсан – тэгээд бид хоёр,
эмээ бид хоёр, зөвхөн хоёрхон хүн, дотогш орсон. Дараа нь би мэдсэнээр тэнд 3000 хүн байсан.
Дуу өндөр дохиолол дуусмагц хүмүүс айдастайгаар гарах хаалга руу гүйлдэв.
Мөн тэнд яг арван орчим эсвэл түүнээс ч олон, яг тоог нь мэдэхгүй, хүмүүс үнэндээ гишгэгдсэн – үгчилбэл...
Мэдээж тэр үнэхээр аймшигтай байсан! Бид зөвхөн дараа нь л энэ тухай сонссон.
Тэндхийн агаар маш муу байсан тул зарим хүмүүс байгалийн жамаар ухаан алдсан, шалнаас тийм ч хол биш зайд унасан. Тиймээс
бусад нь жаахан холдож, дараа нь тэд шал руу унасан, та тэдний дээгүүр алхахгүй, харин магадгүй тэдний дээр гишгэжээ.
Үүнийг өөрөөр төсөөлж чадахгүй байна.
Тийм ээ, эдгээр нь таатай үйл явдал биш, чи тэр насандаа байхдаа би ердөө арван нэгэн настай байсан...
Миний бодлоор энэ нь 1943 онд үнэхээр амжилт олсон.
Дараа нь фосфорын бөмбөгүүд хаягдсан бөгөөд газарт хүрэхэд дэлбэрч, бүх фосфорыг гаргаж, тэр даруй шатаж эхэлсэн.
Тэгээд бидний амьдарч байсан бүх гудамж галд автсан байв, дөл нь аль хэдийн өндөрт шавхагдаж байлаа.
Тиймээс ах, ээж, бид гурван хүн цонхны хүрээг унтраахын тулд цонхны өмнө зогсох шаардлагатай болсон. Учир нь галын дөл хүрээнд
хүрсэн бол тэд шатаж, шилнүүд хагарч, юу ч үлдэхгүй байсан.
Мөн энэ нь одоо тийм ч таатай биш болсон, учир нь та цонхыг авч чадахгүй байсан.
Үнэндээ чинд яг л энэ л хангалттай байсан. Хэрвээ чи хэн нэгнээс бэлэг болгон юу ч аваагүй, бас ийм зүйлтэй хамаатан садан ч
байгаагүй бол тийм ээ, чи зүгээр л байсан юмаараа амьдрах л ёстой байсан. Өвлийн улиралд цонхны шилтэй эсэх нь огт хамаагүй…
Дайны дараа ч бид цонхны шил олдохгүй байсан тул шилгүй байранд амьдарч байсан. Мөн цонхны шил огт байгаагүй.
За, миний бодлоор тэдгээрийг хар зах дээр зараад байсан ч бодит амьдрал дээр хаана ч хэн
нэгэн худалдаж авсан диск олж авч чадахгүй байсан.
Мөн дайны үед дайн хүүхдүүдийг тооцсон мэт санагдсан уу?
Би тийм сэтгэгдэл авсангүй.
Учир нь бид хөдөө байхад зүүнээс ирсэн бүх дүрвэгсдийг хооллохын тулд төмс, лууван ухаж гаргах шаардлагатай болдог байсан.
Тэгээд онгоцнууд бид рүү галлаж эхэлсэн. Тэд маш доогуур ниссэн тул нисгэгчдийн толгойг нислэгийн кабинд нь харж болохоор байв.
Тэд бид рүү шууд чиглээгүй байсан ч хүүхэд байхдаа чи үүнийг мэдэхгүй. Зүгээр л "тэр намайг буудахыг хүсч байна" гэж боддог.
Би амь насаа аварч гүйж байсан тул би чадахгүй гэж бодсон.
Мөн нэг удаа дайны үед би шүдний эмчид очих шаардлагатай болсон.
Дараагийн хот руу би тийм хол алхаж чадахгүй байсан, учир нь маш халуун байсан.
Зуны улиралд тун халуун байсан, мөн өмнө дурдсанчлан 30 градус гэдэг нь ер онцгүй байсан.
Надад шүд таслуулах шаардлага гарсан. Дараа нь би дахин эргээд ирэв.
Бидэнд бас нэг дугуй байсан, гэхдээ тэд хожим нь биднээс хулгайлсан.
Тэгээд дараа нь онгоцоор бас нэгэн хүн бууж ирлээ.
Эрдэнэ шишийн шилүүд тун өндөр байсан тул би талбай руу орж, эрдэнэ шишийн шилүүд дээрээ хэвтээд дугуйгаа зүгээр л хаячихсан.
Тэгээд тэр дахин над руу буудсан.
Гурав дахь удаагаа тохиолдсон нь хөпний тулгуурын ургацын хураалт болох үед байсан бөгөөд тэр үед олон хүн цугларсан байв. Хөпний
конус нь доош унадаг бөгөөд энэ нь шар айраг хийхэд хэрэгтэй.
Тэгээд онгоцууд ирлээ. Ингэж л байсан, энэ хөвөнгийн талбай ойтой тун ойрхон байв.
Ойгоос хэр хол байсан төдий чинээ удаан гүйх хэрэгтэй болдог байв.
Тэд дахин уначихлаа, би тэднийг хэзээ ч сүйрэх гэж бодож байсан.
Тухайн үед хөхөрийг утас ашиглан өлгөх шаардлагатай байсан, өнөөдөр бүх зүйл бүрэн өөр.
Мөн эдгээр утаснуудыг байранд нь тогтоож байсан тулгуур шонгууд тун өндөр байв.
Онгоцнууд ийнхүү доош бууж ирэхэд доторх нисэх багийн гишүүдийн толгойг аль хэдийн харж болохоор болсон тул бид
"яах аргагүй, тэд чинь эндээс унахгүй биз дээ" гэж бодсон.
Тэгээд бид галзуу мэт гүйж, хүн бүр ой руу орохыг хичээв.
Тэгээд тэд зүгээр л дээшээ доошоо, урагшаа хойшоо нисч байв.
Бид үнэхээр их айсан, тэр нь галзуу байсан!
Би дахиж хэзээ ч ийм зүйл дахиж туулж үзэхийг хүсэхгүй! Тиймээс дахиж хэзээ ч ийм зүйл тохиолдохгүй гэж найдаж байна.
Өнөөдөр тэдэнд өөр зэвсэг, тиймэрхүү зүйлс бий. Гэхдээ тэр үнэхээр аймшигтай зүйл байсан.
Би залуу теологийн оюутан байхдаа бас өнчин хүүхдийн асрамжийн газарт очиж байсан; бид заавал
өнчин хүүхдийн асрамжийн газарт очих ёстой байсан.
Би теологийн оюутнуудын бүлэгтэй хамт байсан.
Бид бүгдийг нь сонсож, гэртээ буцаж ирэхэд найм, есөн настай нэгэн жаал хүү ирж, намайг тэвэрч "Ааваа" гэж хэлсэн.
Тэр нь зүрх рүү минь хутга шиг хатсан! Та үүнийг төсөөлж ч чадахгүй.
Тэр үед би гэрлэхдээ хоёр хүүхэд үрчилж авна гэж хэлсэн. Би яг тэгсэн.
Зүгээр л мэдэж байгаарай, хүүхдүүдтэй гадаа, жишээ нь Алфельдэд эсвэл Эссенд тоглож байхдаа тэдэнд аав
байхгүйгээс тодорхой нэг зүйл дутагдаж байгаа тэр гуниг тань!
Эхчүүд үүнийг нөхөж чадахгүй; тэд үүнийг байгалийн жамаар хийсэн нь тун тодорхой, гэхдээ энэ нь маш чухал.
Энэ гашуудал надад маш, маш гүнзгий хүрсэн, дараах нь намайг тэврэн авсан нь ч мөн адил.
Бүхэлдээ хайрга, нурмангид дарагдсан талбайнууд. Жишээлбэл, бохир үнэр.
Бид Кранзаас ирэхэд эхэндээ Альфельдэд байсан гэдгийг би санаж байна, тийм үү? Дараа нь надад рентген
зураг авах шинжилгээнд Хановерт очих шаардлагатай болсон.
Тэнд би сүйрсэн хотыг харсан. Энэ нь надад их цочрол болсон.
Та төсөөлж ч чадахгүй. Эдгээр бол миний туршлага.
Мөн гудамжинд хөл алдагдсан хүмүүс, тийм ээ, мэдээж.
Гэхдээ тэр нь өөр байсан. Тиймээс бид хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн хувьд өөрсдийгөө хамгаалсан.
Тийм учраас тэр гараа алдсан, тийм учраас тэр хөлөө алдсан, тийм учраас тэр амаараа
зураг зурагч эсвэл хөлөөрөө зураг зурагч болсон.
Бид тэр хүмүүсийг хүндэтгэж байсан.
Тэгэхээр нийгмийн бүхэл бүтэн тогтолцоо задарч байгаа мэт мэдрэмж.
Нэгдүгээр Дэлхийн дайны дараа бидэнд ч бас тэр арван жил, та мэдэхээрээ Ваймар улсын Бүгд Найрамдах Улс байсан
үед хүмүүс мөлжигдэж, бүхэлдээ ёс суртахууны уналт эхэлсэн.
Мэдээж, энэ нь хоёрдугаар дайны дараа тодорхой хэмжээгээр байсан ч миний бодлоор тийм ч хүчтэй байгаагүй.
Би нисэх онгоцны буудлын ойролцоо амьдарч чадахгүй, энэ нь надад их стресс өгнө.
Зөвхөн шуугиан төдийгүй дурсамжууд ч эргэн ирж байна.
Тэдгээр нь үнэхээр аймшигтай дурсамжууд байсан. Тэгээд дайны дараа хэдэн жил тэр дурсамж шөнө бүр надтай хамт байсан.
Аз болоход, цаг хугацаа өнгөрөх тусам тэр нь тодорхой хэмжээгээр намжсан.
Гэхдээ зарим үед олон хөдөлгүүрт нисэх онгоц сонсогдох нь бий, ялангуяа тэд зөвхөн сурталчилгаа хийх
зорилгоор нисэж байх үед надад маш сэжигтэй санагддаг.
Надад энэ таалагдахгүй байна. Энэ нь надад тэр үеүүдийг санагдуулдаг, тэдгээр нь огтхон ч таатай байгаагүй.
Тэгээд яг тэр үед анхны фосфорын шатамхай бөмбөгүүд унаж, яг нүүрсний агуулах дээр
буусан юм. Мэдээж энэ нь хоёр дахин муу байсан.
Мөн нөгөө талын байшин… гудамж нь тийм ч өргөн биш байсан, бас мэдээж галын дөл – фосфор –
тэндээ тархаж, эцэст нь бүх байшин шатаж үгүй болсон.
Тэнд л хүмүүс нас барсан. Тэгээд л дууслаа...
Тийм ээ, тэгээд дараа нь тэднийг нүүрсний подвалд хийчихдэг.
Мөн бид халаах зориулалттай ямар нэгэн зүйл авахыг хүссэн, учир нь яг тийм ч – намрын улирал
байсан ч гэсэн аль хэдийнээ нэлээд хүйтэн байсан.
Хүүхдүүд тэнд очиж тэр зүйлийг авахыг хүссэн, тэнд холгүй байсан бөгөөд хүн бүр гартаа сав барьсан байв.
Тэгээд бид тэнд зогсоод юу гэж хэлэхээ мэдэхгүй байв.
Бид уйлсангүй, гэхдээ энэ үнэхээр цочрол байсан!
Таны туршлагад үндэслэн залуучууд болон одоо шийдвэр гаргаж буй хүмүүст өргөн хэмжээний сурталчилгаа хийж, дахин дайн бэлтгэхээр
зэвсэглэхээсээ өмнө юуг анхаарах ёстой гэж та зөвлөх вэ?
Би бүх хүмүүст боломжтой бол дайнд оролцохгүй байхыг зөвлөж байна.
Ийм зүйлийг тайлбарлаж чадахгүй. Би чамд үүний талаар ярьж чадна, гэхдээ чи ямар мэдрэмж төрж, юу
туулж, тэр ч бүү хэл амьд үлдэх эсэхээ ч мэдэхгүй.
Бид Мюнхенд байхдаа бөмбөг байнга унадаг байсан тул шөнө бүр подвал руу буух шаардлагатай болдог байв.
Тэгэхээр чи бага байхдаа шөнөжин унтаж үзээгүй юм байна.
Үнэхээр драматик байна, чи төсөөлж ч чадахгүй.
Мөн талбайд ажиллаж байгаа хүмүүс, "Энэ надад тохирохгүй, би явж байна" гэж хэлэх боломж бараггүй хүмүүс.
Тэр боломжгүй! Тэднийг буудах болно. Энэ бол ердийн л зүйл байсан...
Би буудах тухай ярьж байгаа болохоор зөвхөн нэг зүйлийг л дахин хэлж чадна.
Дайн дууссаны дараа, яг дайн дуусах мөчид энэ дайн бүрэн дүүрэн ялагдсан, цааш ямар ч ашиг олох боломжгүй нь 100% тодорхой
болоход тэд 60 ба түүнээс дээш настай, Гитлерийн үзэж байснаар хөгшин гэж тооцогддог бүх ахмад настнууд болон 14 ба түүнээс дээш
настай залуучуудыг "Фольксштурм" (ард түмний шуурга) руу дайчлав.
Тэгээд ч тэд "дайсан"-ыг – ишлэл тэмдэгт дотор – зогсоох гэж оролдох хэрэгтэй хэвээр байв.
Хүн төсөөлж чадна, 14 настай хүү өөрийгөө түүнийг «эх орон» гэж нэрлэдэг газар хамгаалах үүрэгтэй гэж
үзэн буугаар зэвсэглэсэн үедээ ямар мэдрэмж төрдгийг.
Мөн 60 настай хүмүүс ч яг л хамгийн сайн үедээ байгаагүй.
Тэгээд дайны төгсгөлд, америкчууд аль хэдийн манай улсад орж ирэхэд, бүх зүйл ийм байсан: тэд урьдчилан
зарим 14 настай хөвгүүд зугтахыг хүсч байгааг анзаарсан.
Тэд цаашдаа хэний ч эсрэг зогсохыг хүссэнгүй, айсан тул гэртээ харьмаар байв.
Тэд тэднийг барьж аваад хамгийн ойрын модонд өлгөсөн... Үүнээс илүү хэрцгий байж чадахгүй!
Би хоёр өндөр албан тушаалтай офицертэй ярилцсан.
Би тэдний нэгэнд нь түүний казармад зочилсон. Би тэдэнд ингэж хэлсэн:
Та шинэ элсэгчдээ гадаад даалгаварт явуулж болохгүй!
Тэднийг гэрт нь байлга! Тэдэнд гэртээ үлдэхийг хэл!
Энэ бол ямар ч байсан сайн дураараа. Тэд үүнийг ойлгосон.
Мөн Афганистан болон бусад газруудад шархадсан эдгээр цэргүүдийн авсан бүх хүнд гэмтлийг хараад та "Залуусаа,
энэ бүхэнд зөвхөн өөрсдийгөө буруутга!" гэж хэлж магадгүй.
Эдгээр хөвгүүдийн урам зорилго юу вэ гэж асуух хэрэгтэй. Гурван урам зорилго бий.
Төрөлхийн залуучуудын идеализм байдаг.
Гэвч энэ залуу хүн дараа нь замаасаа хазайж төөрдөг. Тэр сайн зүйл хийж байна гэж боддог ч үнэндээ огт сайн зүйл биш!
Афганистаны дайн ч бас үүнийг харуулсан.
Тэгээд юунд ч санаа зовохгүй, юунд ч сонирхолгүй залуу хүн байдаг.
Мөн зарим нь адал явдал эрэлхийлэх цангаалтайгаас үүнийг хийдэг.
Тэгээд тэр хуягласан машин дотор сууж эсвэл гартаа буу барьж, өөрийгөө хүчирхэг – амьдрал, үхлийн
эзэн мэтээр мэдэрдэг. Энэ ч бас нэгэн таталт юм!
Мөн өөр нэг залуу өөртөө ингэж хэлдэг: "За, хэрвээ би одоо Их Британийн армид элсвэл санаа зовох хэрэггүй болно."
Надад тогтмол ажил бий, цалингаа авдаг, эцэст нь тэтгэвэрээ авна. Тэр л юм.
Хэнийг ч дутуу үнэлж болохгүй: дайн оролцогчдод аливаа үед аюултай, амь насанд хүрч болзошгүй!
Дайн дээр сайн дураараа мордож буй хүмүүс цэргийн ард үлдэхгүй, харин фронтын шугам руу
илгээгдэнэ. Энэ нь үргэлж амь насанд аюултай!
Энэ хөгжилтэй биш, бас ямар ч кино эсвэл хаа нэгтээ зугаа цэнгэлд зориулж уншсан бусад зүйлстэй огт хамаагүй.
Дайн бол маш хэрцгий бөгөөд, миний хэлсэнчлэн, амь насанд аюултай зүйл юм.
Би тэнд явахыг хэнд ч зөвлөхгүй – бас "эх орноо хамгаалах" гэж ярьдаг шиг, жаахан хувиа хичээж ч болно.
Дайны үр дагавар нь үе дамжин үргэлжилдэг нь надад тодорхой байна. Дайныг хэзээ ч чамайг орхиж өгдөггүй.
Та аль хэдийнээ тогтсон байсан ч, миний эцэг эх Бонд барьсан байшин, цэцэрлэгтэй хэвээрээ.
Энэ чамайг орхихгүй. Чи байнга түүндээ эргэн ирдэг, энэ нь тун тодорхой.
Хэрвээ хэн нэгэн энэ талаар тайлангууд байдаг гэж бодож байвал, би хүмүүсээс заримыг нь сонссон.
Мөн миний гэрт архив бий – Афганистанд герман цэргүүдийн сэтгэл зүйн шарх. Тэд үүнийг даван туулах чадваргүй.
Нэгдүгээрт, тэд гэмтэлтэй байгаа учраас, бас амь насаа эрсдэлд оруулсныг нь хүндэтгэх хүн тэнд
байхгүй. Юуны төлөө? Энэ утгагүй зүйлийн учир юу вэ?
Тэгэхээр ийм байдаг юм байна, бас залуучуудад энэ нь маш чухал: мэргэжлийн сургалттай буудлагын мэргэжилтнүүд байдаг.
Цэргүүд бол ердөө энгийн цэргүүд бөгөөд тэд бас армийн нэг хэсэг юм.
Бүх снайперүүд, бүх снайперүүд, одоо гэртээ буцаж ирэхэд хүмүүсийг хөнөөсөн гэдгээ хүлээн зөвшөөрч чадахгүй байна.
Учир нь шөнө зүүдэндээ тэдгээр царайнууд эргэн ирж, тэд тэднээс ангижирч чадахгүй.
Үр дүн нь эсвэл архи, эсвэл сэтгэл мэдрэлийн нөлөөтэй эм, эсвэл амиа хорлолт болдог. Мөн энэ нь бүх дайн дээр хамаатай.
Гэхдээ тэр хүмүүс ч… – түүний дотор герман буудлагын мэргэжилтнүүд, америк буудлагын мэргэжилтнүүд – эх
орноо хамгаалж, сайн хамгаалсан герман буудлагын мэргэжилтнүүд ч үүнийг даван туулаагүй. Энэ нь тодорхой.
Тэд бусад зүйлсийг ч дуусгаж чадахгүй.
Танкны дотор шатаж үхсэн нөхөрөө эсвэл түүнтэй адил аймшигт дүр зургуудыг харах бүрт эдгээр бүх аймшигт
дүр төрх залуучуудын сэтгэлд насан туршдаа үлддэг.
Би тэр багшийн тухай сонссон, Оросын аян дайны үед түүний тархи нь нүүрэнд нь цацагдсан гэж хэлж болох тэр багшийн
тухай. Гранатын дэлбэрэлт түүний нөхдийг таслан бутаргасан. Тэгээд тэр сургууль дээр энэ түүхийг ярьсан.
Мэдээж, үүнийг тун сайн гэж бодсон хүмүүс ч байсан. Тиймээс аль аль нь боломжтой.
Та фронтын шугамд хаана байрлаж байсан, амжилттай эсэхээс хамаарна.
Дайн олон янзын царайтай.
Гэвч улс даяар дэгдсэн дайн ганцхан царайтай:
Тэр ард түмнийг, тэдний түүхийг, тэдний өөртөө итгэх итгэлийг устгадаг.
Тийм ээ, одоо жирийн хүмүүс үнэлж чадахгүй дронууд бий.
Та заавал замдаа орхигдоно.
Одоо танд ямар ч онцгой зүйл хэрэггүй. Өмнө нь байсан бүх тоног төхөөрөмж одоо хуучирсан.
Одоо бол атомын бөмбөг эсвэл дронууд ч бас хүн төрөлхтнийг устгаж байна.
Тэгэхээр дайн дээр оролцохыг хүсэж байгаа хэн ч, эсвэл яг тэр шалтгаанаар тэнд очиж үзэхийг хүссэн идеалист хүн...
За, би хэлэхэд, надад бол энэ бүрэн утгаараа... – хэн нэгэн ийм юм хийж байгааг төсөөлж ч
чадахгүй! Энэ бол кино биш! Энэ хөгжилтэй ч биш!
Тэгээд магадгүй кинонд гүүр дэлбэрдэг юм уу, тиймэрхүү юм болно.
Гэвч бодит байдал өөр; өдөр бүр, цаг бүр нь амьдрал, үхлийн асуудал юм!
Үүнийг дутуу үнэлж болохгүй! Та хэн нэгнийг аз жаргалтай болгоход тусалж чадахгүй.
Гэхдээ би үүнд болгоомжтой хандах байсан... Чи үргэлж 'үгүй' гэж хэлж болно.
Туршгүй үед таны хөтөч: Kla.TV.