1
00:00:00,000 --> 00:00:00,531


2
00:00:00,531 --> 00:00:08,940
Akufunekanga ukuba umntu angayithatheli phantsi:
imfazwe inokubulala nangaliphi na ixesha kwabo bathintekayo!

3
00:00:08,940 --> 00:00:21,968
Abo bazinikela emfazweni ngokuqinisekileyo abazukuba
ngasemva kwemikhosi, kodwa bazakuthunyelwa kumgca ongaphambili.

4
00:00:21,968 --> 00:00:33,069
Kucacile. Kucacile kum ukuba imfazwe inefuthe kwizizukulwana.

5
00:00:33,069 --> 00:00:51,827
Imfazwe ayikushiyi. Nokuba sele uzinzile, unendlu
negadi, eyakhiwe ngabazali bam eBonn. Ayikushiyi.

6
00:00:51,827 --> 00:01:05,085
Zonke izibulali-mkhonyovu, zonke izibulali-mkhonyovu, xa zibuyela
ekhaya, azikwazi ukumelana nenyani yokuba zibulele abantu.

7
00:01:05,085 --> 00:01:12,445
Kuba ebusuku emaphusheni abo, ezo
zibuso ziyabuya kwaye abakwazi ukuzisusa.

8
00:01:12,445 --> 00:01:23,687
Isiphumo sisokuba kutshabalaliso, iziyobisi
ezitshintsha ingqondo, okanye ukuzibulala.

9
00:01:23,687 --> 00:01:32,448
Kwaye oko kusebenza kumlo wonke.
Imfazwe inobuso obuninzi obahlukeneyo.

10
00:01:32,448 --> 00:01:41,976
Kodwa imfazwe egquma isizwe inobuso obunye kuphela.

11
00:01:41,976 --> 00:01:47,375
Utshabalalisa abantu, imbali yabo, nokuzithemba kwabo.

12
00:01:47,375 --> 00:01:53,828
Ngoko ke ngubani osafuna ukuzibandakanya emfazweni,
okanye ngubani onoluphi na uhlobo lwengcinga

13
00:01:53,828 --> 00:01:58,608
efanelekileyo ofuna ukuya khona ngenxa yeso sizathu...?

14
00:01:58,608 --> 00:02:08,338
Ewe, kufuneka nditsho, kum oko
kuphelele... – Andinakukwazi nokucinga umntu esenza

15
00:02:08,338 --> 00:02:15,455
into enjalo! Le asiyiyo ifilimu! Ayonwabisi!

16
00:02:15,455 --> 00:02:25,735
Kwaye mhlawumbi ibhulorho iqhushunjiswa okanye into efana
naleyo – kwifilimu. Kodwa inyani ikhangeleka ngokwahlukileyo.

17
00:02:25,735 --> 00:02:35,336
Kwaye yonke imihla nako konke iye, kumalunga nobomi
bakho. Kwaye loo nto akufuneki ithathelwe phantsi.

18
00:02:35,336 --> 00:02:39,897
Awunakunceda mntu ukuba onwabe.

19
00:02:39,897 --> 00:02:46,288
Kodwa ndingaphinda ndicinge kabini
ngaloo nto...! Ungasoloko uthi hayi.

20
00:02:46,288 --> 00:02:52,664
Imela ntoni imfazwe? Bangaphi
abantu baseJamani abayaziyo ngokwenene?

21
00:02:52,664 --> 00:02:55,991
Imfazwe yomdlalo ikhona kwiifilimu okanye kwiindaba.

22
00:02:55,991 --> 00:03:00,138
Umahluko: awukho phakathi kwawo, kodwa ungumbukeli.

23
00:03:00,138 --> 00:03:04,528
Akubangakho mlo eJamani
kangangzizukulwana ezingaphezu kwezintathu.

24
00:03:04,528 --> 00:03:07,755
Ngoku amazwe e-NATO aphinda azixhobisa kakhulu.

25
00:03:07,755 --> 00:03:12,553
Imali karhulumente engento ayibonakali
ingumngeni kwizigidi ezizigidigidi ezichithwayo.

26
00:03:12,553 --> 00:03:17,893
Endaweni yoko, ngokwengxelo yakutshanje yenkulumbuso yoMbutho
wamaReservist, xa kukho imfazwe, iMikhosi yoMkhosi

27
00:03:17,893 --> 00:03:23,497
yaseJamani iya kufuna abasikhundla bamalungu
angama-1,000 ngosuku, abawa okanye abenzakele kakhulu.

28
00:03:23,497 --> 00:03:28,325
Oko kungangange-1.1 yezigidi kwisithathu seminyaka.

29
00:03:28,325 --> 00:03:34,428
Ngenxa yokuba – okwangoku – uninzi lwoku kufanele ukuba lwenziwe
ngokuzithandela, iBundeswehr ithengisa isikhundla sayo ezikolweni,

30
00:03:34,428 --> 00:03:37,820
kwiindawo zokuma zeebhasi nangexesha leenkqubo zabantwana.

31
00:03:37,820 --> 00:03:41,237
Ngokungathi yiholide yovakashiso ehlawulwe kakuhle.

32
00:03:41,237 --> 00:03:50,195
Kodwa imalunga nemfazwe! Imalunga
nokubulala nokubulawa! Imalunga nentshabalalo!

33
00:03:50,195 --> 00:03:54,701
Ezi ngxelo zabantu ababone ngokwabo
zisikhumbuza ngoko kwenzeka kubantu baseJamani, abantu

34
00:03:54,701 --> 00:03:57,880
ababengengababukeli kodwa abo bachaphazeleka ngqo.

35
00:03:57,880 --> 00:04:04,818
Hayi la magorha athiwa ngabo kumgca ongaphambili,
kodwa ngabantwana abasawakhathaleleyo namhlanje.

36
00:04:04,818 --> 00:04:11,815
Ndazalwa ngo-1932, yaye ekupheleni kwemfazwe
ndandineminyaka elishumi elinesithathu ubudala.

37
00:04:11,815 --> 00:04:15,172
Ubusahlala phi xa kwakuvuthuza imfazwe?

38
00:04:15,172 --> 00:04:25,906
Xa imfazwe iqhamka eMunich, kanye embindini,
ewe, hayi kanye, kodwa phantse kumbindi wesixeko.

39
00:04:25,906 --> 00:04:33,323
Ewe, ndazalelwa elunxwemeni lolwandle, okanye
mandithi, kwisithili solwandle – eKranz, ePrussia Yasempuma.

40
00:04:33,323 --> 00:04:37,856
Eli lilizwe eliye lahlupheka ngokungapheliyo.

41
00:04:37,856 --> 00:04:46,669
Kwaye ndandineminyaka emingaphi? Xa sabaleka
eKranz, ndandineminyaka emalunga nemine (nezahlulo

42
00:04:46,669 --> 00:04:51,958
ezithathu kwisine), ndazalwa ngoFebruwari 1940.

43
00:04:51,958 --> 00:05:02,950
Umama wam wabaleka ke ngoSeptemba, emshiya uKranz
ngololiwe, kuba wathi yonke loo nto ibichitheka.

44
00:05:02,950 --> 00:05:12,883
Kuba sasisele sivile ingxolo yeedubulo ezikude
saza sabona iKönigsberg itsha ebusuku – hayi

45
00:05:12,883 --> 00:05:18,832
thina bantwana, ewe, kodwa yayingabantu abadala.

46
00:05:18,832 --> 00:05:22,587
Ababhabhisi beebhombu babhabhe
phezu kwethu baza batyumza yonke into.

47
00:05:22,587 --> 00:05:32,259
Sahlala kanye elunxwemeni – njengeparadesi, njengeparadesi!

48
00:05:32,259 --> 00:05:39,054
Sathi, masithi, sakhutshwa kule paradisi.

49
00:05:40,899 --> 00:05:48,310
Umama wam wabamba abantwana abathathu ngesandla. Besinompheki.

50
00:05:48,310 --> 00:05:52,394
Sinotshuti nje kuphela, oko kukuthi, into
esasiyiphethe emqolo, saza sathatha uloliwe

51
00:05:52,394 --> 00:05:54,904
saya e-Austria, apho udadewabo wayehlala khona.

52
00:05:54,904 --> 00:06:08,281
Yaqala ngo-1943, kwaye ngo-1944 kwabakho uqhushumbiso
oluninzi, ngoko kwanyanzeleka ukuba siphume eMunich.

53
00:06:08,281 --> 00:06:14,007
Oomama abaneentsana ezingaphantsi
kweminyaka eli-14 ubudala kwafuneka bahambe.

54
00:06:14,007 --> 00:06:21,966
Kwaye ukuba babengakulungelanga ukwenza oko, ke
abantwana babesithi bathunyelwe nje kude kwenye indawo bodwa.

55
00:06:21,966 --> 00:06:30,982
Andazi apho, ngoko ke bekungabalulekanga
kuthi kuba siphumile eMunich ngokuzithandela.

56
00:06:30,982 --> 00:06:34,332
Kwakunzima kakhulu ukufumana indawo yokuhlala.

57
00:06:34,332 --> 00:06:42,901
Ngokwesiqhelo, akukho mntu uhlala emaphandleni,
oko kukuthi, ngaphandle kwesixeko, kancinci kude

58
00:06:42,901 --> 00:06:47,863
nesixeko esikhulu, owayefuna abahlali besixeko.

59
00:06:47,863 --> 00:06:57,208
Kuba babengakulungelanga umsebenzi
wasefama ababewenza, yiloo nto sasixelelweyo.

60
00:06:57,208 --> 00:07:03,031
Hayi ngamazwi afanayo, kodwa ke, wawuyazi ukuba kwenzeka ntoni.

61
00:07:03,031 --> 00:07:11,320
Zeziphi iinkumbulo onazo ngemfazwe, ngaphandle kwesandi
seembumbulu, ngaphandle kwento yokuba iKönigsberg – besingayiboni

62
00:07:11,320 --> 00:07:19,849
kakhulu sisengabantwana kuba sasilala ngokuhlwa – ukuba kwakukho
ukungazinzi, basixelela ngaloo nto. Seva isandi seembumbulu.

63
00:07:19,849 --> 00:07:30,912
Kodwa ke kwavela into ethile endihambe
nam kubo bonke ubomi bam, ukutsho njalo.

64
00:07:30,912 --> 00:07:39,345
Le nkxalabo ibangelwe kukubaleka
ayinyamalalanga nje; isekhona ndaweni ithile.

65
00:07:39,345 --> 00:07:48,440
Ngoko ke awufiki nyhani. Uhlala ushiyeka ndaweni ithile...

66
00:07:48,440 --> 00:07:54,318
Ngoko ke ikhaya, ikhaya lalinento ebaluleke
kakhulu kum, nakubantakwethu bam ababini.

67
00:07:54,318 --> 00:07:59,771
Saqhubeka sithetha ngelizwe lethu iminyaka emva koko.

68
00:07:59,771 --> 00:08:08,738
Ndiyakhumbula ukuba, ndisengumfana,
ndandizimisele ukuya emfazweni ndichasene namaRashiya

69
00:08:08,738 --> 00:08:14,341
ukuze ndikhulule ilizwe lam, ukuthetha njalo.

70
00:08:14,341 --> 00:08:20,393
Ndiyikhumbula kakuhle – ngokuqinisekileyo
uyayazi ngovukelo lwaseHungary luka-1956, xa

71
00:08:20,393 --> 00:08:24,648
malunga namaHungary angama-80,000 abhubha.

72
00:08:24,648 --> 00:08:34,646
Kwaye ndandineminyaka eli-16 ubudala ngelo xesha,
kwaye ndandizimisele ukuya eHungary ndiyokulwa namaSoviet.

73
00:08:34,646 --> 00:08:37,854
Ngoko ke, yayiyimvakalelo nje eyayikho ngelo xesha.

74
00:08:37,854 --> 00:08:44,997
Kwenzeka enye into eyandimangalisa ngokwenene.

75
00:08:44,997 --> 00:08:55,939
Ndibukele ifilimu malunga "nabantwana
beengcuka". Andazi ukuba uyibonile na.

76
00:08:55,939 --> 00:09:09,818
Kwaye xa ndabona le filimu, ndaqala ukulila ngendlela
eyayingaqhelekanga kum kwaphela. Bendingayazi loo nto.

77
00:09:09,818 --> 00:09:15,475
Lowo yayingumntu owelayo, kodwa eneneni, ndalila
kakhulu kangangokuba iinyembezi zazikhukulela ebusweni bam.

78
00:09:15,475 --> 00:09:19,552
Umfazi wam wayehlisiwe ngokupheleleyo: "Kukho ntoni na kuwe?"

79
00:09:19,552 --> 00:09:22,874
Ndibone ifilimu apha emalunga nabantwana bemingcunube.

80
00:09:22,874 --> 00:09:29,232
Ndiye ndaqonda ke ukuba kukho into
ngaphakathi kum ebitshatyalaliswe.

81
00:09:29,232 --> 00:09:38,075
Oku kutheka, la loyiko, nako nako
kuveliswe elubala yile filimu, ukutsho njalo.

82
00:09:38,075 --> 00:09:41,825
Yayiyifilimu enobungqina – malunga nabana.

83
00:09:41,825 --> 00:09:47,325
La bantwana bavela, bathetha ngabo,
ngobomi babo njalo njalo, nokuba behamba njani.

84
00:09:47,325 --> 00:09:59,794
Ndadibana nabantu ababekhona eKranz ngokwayo xa amaRashiya
ayithatha, kwaye oko bakufumanayo apho kwakubi kakhulu.

85
00:09:59,794 --> 00:10:06,802
Amakhwenkwe – mhlawumbi eneminyaka elishumi okanye esibhozo
ubudala, okanye amadala kancinci – asuse izidumbu kwiifensi.

86
00:10:06,802 --> 00:10:15,224
Oko kuthetha ukuba abantu baphume kwiisele zabo baza bafika
bengenanto yokutya, baze bafela engqele, bebambelele kwiifensi.

87
00:10:15,224 --> 00:10:21,943
Kwaye ke aba bantu babasa emangcwabeni,
besengabantu abatsha, ukuze babangcwabe.

88
00:10:21,943 --> 00:10:24,591
Ndikwazi nangokudlwengulwa, umzekelo.

89
00:10:24,591 --> 00:10:33,379
Ndandine... Sasinenesi yeRed Cross... – kodwa konke
oko kwenzeka emva kwemfazwe, ndithetha, amava abantu.

90
00:10:33,379 --> 00:10:44,075
Nangona kunjalo, kufuneka kuthiwe kwakukho umnqweno
wokufumana ubulungisa, kwaye iNachalnik yaseRashiya okanye

91
00:10:44,075 --> 00:10:49,732
usodolophu wayenobuhlobo kakhulu kubantwana baseJamani.

92
00:10:49,732 --> 00:10:59,716
Wayengenakwenza lukhulu. Abantu babesifa indlala,
besifa nje kuba bengenanto yokutya, besifa ngenxa yomqholo.

93
00:11:01,440 --> 00:11:08,466
Ndingathetha kuphela ngento eyenzekileyo
eKranz ngokusekelwe kwinto endiyivileyo emva koko.

94
00:11:08,466 --> 00:11:18,747
Ngoko ke amawaka ngamawaka abahlali
baye babulawa, bahlukunyezwa ngokwesondo.

95
00:11:18,747 --> 00:11:24,161
Ndiyazi ibali, umzekelo – ukuba unomdla, ndithetha, andazi?

96
00:11:24,161 --> 00:11:34,990
Ibhinqa elikhulelwe kakhulu liye latsalwa nje eluthulwini
lwalo, lahluthiselwa ezitepsini ngamajoni aseRashiya.

97
00:11:34,990 --> 00:11:40,712
Okanye inkwenkwe eneminyaka emalunga ne-16
okanye i-15 ubudala, esiswini sayo umjoni

98
00:11:40,712 --> 00:11:45,482
waseRashiya wadanisa de kwaphuma amathumbu ayo.

99
00:11:47,161 --> 00:11:53,848
Kodwa andikaboni ngokwam, ndiyazi
ngabantu abakhe babona, abandixelele ngako.

100
00:11:53,848 --> 00:11:58,976
Ekupheleni kwemfazwe, sasisemaphandleni.

101
00:11:58,976 --> 00:12:09,453
Kwaye isongezelelo esibuthathaka kangaka, esiyilwe
kakubi – iimitha ezizikwere ezilishumi elinesibini

102
00:12:09,453 --> 00:12:17,951
zabantu abane, oko kukuthi abantwana abathathu nonina wabo.

103
00:12:17,951 --> 00:12:28,352
Kwaye ke... Ifama yayisendleleni, yayihla
ngomgxobhozo kwaye thina sasiphezulu apho.

104
00:12:28,352 --> 00:12:35,880
Kwaye le gumbi ebesihlala kuyo yayisisongezelelo.

105
00:12:35,880 --> 00:12:42,955
Kwaye umva ngaphandle kwepolasi usiya kwigadi yeziqhamo.

106
00:12:42,955 --> 00:12:49,786
Kwakukho nendlela emxinwa, kodwa
yayingagandaywanga okanye nantoni na. Yaye yiyo nje...

107
00:12:49,786 --> 00:12:55,300
Kwaye sasisendaweni, siphantse sagqithiswa ngokupheleleyo.

108
00:12:55,300 --> 00:13:01,434
Ngoko ke, akukho mntu wayehamba-hamba – ngaphandle
mhlawumbi emini, kuba nabo babengenalo ixesha lokwenza loo nto –

109
00:13:01,434 --> 00:13:05,647
ngaphandle kokuba ibingumntu onganyanzelekanga ukuba asebenze.

110
00:13:05,647 --> 00:13:14,120
Kwaye ekupheleni kwemfazwe, kufika
ibhathalioni ipheleleyo yeWaffen-SS.

111
00:13:14,120 --> 00:13:23,668
Andazi ukuba oko kuthetha nto kuwe na.
Yayiyiyunithi ekhethekileyo eyayikwanemisebenzi ekhethekileyo.

112
00:13:23,668 --> 00:13:37,905
Kufuneka nditsho, babengaziwa kakhulu eluntwini;
ubungafumani phandle ukuba benza ntoni. Kodwa babesoyikwa.

113
00:13:37,905 --> 00:13:48,961
Kwaye abantu babesasazekile kuyo yonke idolophana, behlala
kwezinye iindawo zokuhlala, andazi apho. Andiyanga khona.

114
00:13:48,961 --> 00:14:02,160
Kodwa emva kokuba sihlale ngaphandle kwepolasi, leyo
yayiyindlu endala nje eyayimi apho, yayiyandiso nje.

115
00:14:02,160 --> 00:14:09,263
Kwaye kwakufuneka sihambe yonke indlela sijikeleze isithabathaba
size singene kwintendelezo ukuze sifike kwindlu yangasese.

116
00:14:09,263 --> 00:14:15,312
Yayiyindlwana nje elula, ungatsho.

117
00:14:15,312 --> 00:14:25,082
Kwaza ke kwabakho amajoni apho, enye yawo yandibamba
ngesiquphe esihlahleni ngenxa yokuba bendifuna ukuya

118
00:14:25,082 --> 00:14:31,420
kwindlu yangasese, yaza yafuna ukunditsalela esitalini.

119
00:14:31,420 --> 00:14:35,919
Kwaye ngandlel' ithile ndiye ndeva
ngathi akanazinhloso zilungileyo ngawe.

120
00:14:35,919 --> 00:14:42,464
Ndaza ndakhwaza ngomsindo wokubulala, into
engeyiyo indlela yam eqhelekileyo yokuzivakalisa.

121
00:14:42,464 --> 00:14:51,099
Kwaza ke, enkosi kuThixo, omnye wamantombazana
omlimi wafika waza wamhlasela kwangoko –

122
00:14:51,099 --> 00:14:56,061
yayingumntwana oyintombazana onamandla – waza wathi:

123
00:14:56,061 --> 00:15:03,120
Mkhulule loo mntwana! Ngoku kanye! Kungenjalo
ndiza kubahlanganisa bonke, kwaye uza kuzisola!

124
00:15:03,120 --> 00:15:12,873
Kwaye mhlawumbi wothuka kakhulu, andazi, kodwa ke
wandilahla ngokwenene, wandibamba waza wandisa ku mama.

125
00:15:12,873 --> 00:15:18,365
Ewe, ndiyiphosile lonto.

126
00:15:20,833 --> 00:15:30,891
Kwaye loo nto yaphinda yandenzeka
kamva, xa omnye umntu wandikhusela.

127
00:15:30,891 --> 00:15:34,988
Kwaye yayikukuba sesibuyele eMunich kwakhona.

128
00:15:34,988 --> 00:15:41,305
Kwaye kwakusoloko kunjalo ukuba kungabikho mbane.

129
00:15:41,305 --> 00:15:48,188
Ngoko ke xa ubungena kwisakhiwo
ebusika, ngokuhlwa, ubungaboni nto.

130
00:15:48,188 --> 00:15:54,083
Ngoko ke, ubusazi indlela yendawo kuba
ubusele uhlale apho ixesha elithile.

131
00:15:54,083 --> 00:15:58,965
Kwaye mna bendisafuna nje ukungena endlwini,
kwaye yayingaze itshixwe kuba oko kwakungenakwenzeka;

132
00:15:58,965 --> 00:16:02,513
akukho mntu wayenesiqhoboshi esivela phantsi...

133
00:16:02,513 --> 00:16:09,612
Kwaye wayemi emnyango wendlu endandifuna ukungena kuyo.

134
00:16:09,612 --> 00:16:14,138
Waza wazama ukunditsalela phakathi.

135
00:16:14,138 --> 00:16:21,062
Ndakhalama kwakhona ngokoyikekayo, kwaza ke
ngethamsanqa kwaphuma indoda eselula kwindlu

136
00:16:21,062 --> 00:16:26,161
engummelwane, endandimazi, wayemdala kancinci kunam.

137
00:16:26,161 --> 00:16:34,154
Waye wayemazi naye, waza wangasondela
kwangoko, warhoxisa isandla sakhe waza wathi:

138
00:16:34,154 --> 00:16:40,217
Kwaye ukuba uphinde wamchukumisa lo
ntombi, ngumntu wam, ndiza kukubetha kabuhlungu!

139
00:16:40,217 --> 00:16:46,784
Waza wanyamalala engashiyanga nankcazelo. Enkosi Thixo!

140
00:16:46,784 --> 00:16:57,849
Ngoko ke utata wabuya, kwaye ndaba
ngowokuqala ukumbona – ebhitye kakhulu.

141
00:16:57,849 --> 00:17:05,906
Kungenzeka, andazi ngokuqinisekileyo, akazange athethe
nto ngayo, wabaleka kwiimelane zeRhine, ngoko ke

142
00:17:05,906 --> 00:17:13,025
kufuneka ukuba wafumana ithuba. Wayemuncile ngokupheleleyo.

143
00:17:13,025 --> 00:17:25,521
Kwaye eneneni wayethetha kancinci kakhulu
ngento awayeyibonileyo nangeli xesha lamaNazi.

144
00:17:25,521 --> 00:17:34,020
Abo babuya emfazweni babesenzakele okanye
bechaphazeleke kakhulu engqondweni, phantse bonke, ngaphandle

145
00:17:34,020 --> 00:17:41,388
kokuba babe nomsebenzi othile okhethekileyo endingawaziyo.

146
00:17:41,388 --> 00:17:55,933
Umhlobo kamama wasebuntwaneni wakha wasityelela. Wayebanjwe
njengomkhumbi eFrance waza wasixelela ukuba

147
00:17:55,933 --> 00:18:12,674
amabanjwa awayelapho – ndicinga ukuba kwakukwindawo
ekufuphi neMeditera – ayebanjelwe kwinkampu yamabanjwa.

148
00:18:12,674 --> 00:18:19,697
Kwaye ke yonke imihla, endaweni yokutya,
babenikwa isuphu yekhukhamba, yaza ke

149
00:18:19,697 --> 00:18:27,021
malunga nesiqingatha sekampu saba nesifo sohudo .

150
00:18:27,021 --> 00:18:34,021
Kwaye ke bafa kancinci kancinci,
ngokwengqiqo, kuba akukho mntu unokumelana naloo nto.

151
00:18:35,700 --> 00:18:38,820
Kwakuyindlela yokubasusa abantu.

152
00:18:38,820 --> 00:18:44,678
Akazange athethe kakhulu ngaye, kodwa
wasweleka kunyaka emva kokusityelela. Andazi ukuba

153
00:18:44,678 --> 00:18:50,458
wasweleka ngenxa yantoni na, nangona kunjalo.

154
00:18:50,458 --> 00:18:55,575
Kodwa njengoko benditshilo, babegula bonke, bonke.

155
00:18:55,575 --> 00:19:03,560
Kuba awuzukuphila ngale 'diyethi', ezikwizikhamu.

156
00:19:06,146 --> 00:19:18,107
Mhlawumbi ke wayengasakwazi nokunyamezela ukutya awayenakho
xa wayekhaya nenkosikazi yakhe, nokuba wayengafumani kakhulu.

157
00:19:18,107 --> 00:19:24,997
Kwaye andazi ukuba kwakunjani ngelo xesha, nokuba ingaba
kwakucingelwe na into yokuba bebesele bexesha elide ekuthinjweni,

158
00:19:24,997 --> 00:19:29,091
nokuba mhlawumbi banikwa iistampu zokutya ezingaphezulu okanye...

159
00:19:29,091 --> 00:19:34,747
Andazi tu, bendingazi nto ngaloo nto kwaye andivanga nto nayo.

160
00:19:34,747 --> 00:19:41,365
Kodwa ngesiqhelo, bekufuneka bonke
bahlolwe ezibhedlele. Ingaba oko kwenziwa?

161
00:19:41,365 --> 00:19:51,794
Andicingi ukuba babenazo izixhobo, abantu okanye
izixhobo zomsebenzi; yayiyimeko kaxakeka yonke.

162
00:19:51,794 --> 00:20:04,884
Kukho ibali ngaloo nto. Udadewethu omdala – kwafika indoda
endlwini yethu, yatsala umnyango yaza yabuza, "Ninayo isonka?"

163
00:20:06,591 --> 00:20:12,460
Kwaza ke umama wam wathi, "Hayi,
asinalo isonka." Nathi sasifuna isonka.

164
00:20:12,460 --> 00:20:18,316
Kwaye ke udadewethu omdala wakhala wathi,
"Mama, awunakumkhulula nje lo mntu ngolo hlobo."

165
00:20:18,316 --> 00:20:26,747
Kwaza ke umama wam wavuma wanika
indoda isonka. Kwakunjalo ke ngelo xesha.

166
00:20:29,740 --> 00:20:33,865
Kwaye umama wam wakwenza ngokukwazi kwakhe konke.

167
00:20:33,865 --> 00:20:39,000
Kwaye kwafuneka sizibonele
ngokwethu ukuba singayifumana njani ukutya.

168
00:20:39,000 --> 00:20:47,294
Abazali bam ke babanikwa isiqwenga somhlaba wegadi
sisixeko sase-Alfeld, ekwakufuneka basityale bona ngokwabo.

169
00:20:47,294 --> 00:20:49,943
Saye ke nomama wethu emasimini sihlengahlenga .

170
00:20:49,943 --> 00:20:56,936
Kwaye saphinda saba iiturniphu, kwaye ke kwafuneka siqinisekise
ukuba abalindi basentsimini, ababexhobe, abasibambi.

171
00:20:56,936 --> 00:21:02,474
Ewe kona, bebengasizudubula, oko
kucace gca, kodwa bebengasigxotha.

172
00:21:02,474 --> 00:21:06,720
Ukuba iiturniphu ukuze wenze isiraphu ngazo.

173
00:21:06,720 --> 00:21:11,896
Utata wam wabhala kwidayari yakhe
ukuba sonke sasingondlekanga kakuhle.

174
00:21:11,896 --> 00:21:22,023
Sasityeka kakhulu kangangokuba saphinda saba
nezifo zempumlo – iintwala zempumlo njalo njalo.

175
00:21:22,023 --> 00:21:37,600
Kwaye ke kwanyanzeleka ukuba ndiye eKleinwalsertal e-Austria
ukuya kuphola kuba ndandifumene i-TB , ngokukodwa i-hilar TB .

176
00:21:39,101 --> 00:21:52,021
Kwakunjalo. Ngaphezu kwako konke, ndisakhumbula
kakuhle kakhulu leyo ibibizwa ngokuba sisonka sengqolowa.

177
00:21:52,021 --> 00:21:53,968
Andazi ukuba ukhe weva ngayo na.

178
00:21:53,968 --> 00:21:57,840
Ngoko ke endaweni yengqolowa, kwabakho umbona ovela kumaMelika.

179
00:21:57,840 --> 00:22:01,446
Bekungamnandi kwaphela; asizange siyithande.

180
00:22:01,446 --> 00:22:06,124
Kunyaka wokuqala okanye emibini,
kwakufuneka nje ukuba uyinyamezele.

181
00:22:06,124 --> 00:22:09,007
Ibhotolo yayingekho nayo, kucace gca, kwakukho imajarini.

182
00:22:09,007 --> 00:22:12,390
Kwakungekho nobusi, kwakukho ubusi bokwenziwa.

183
00:22:12,390 --> 00:22:17,866
Sasingqongwe ziisakhiwo zeeflethi neenqerane.

184
00:22:17,866 --> 00:22:23,385
E-Essen, umzekelo, sasikade siqhwanyaza amatye sisengabantwana.

185
00:22:23,385 --> 00:22:26,424
Andazi ukuba uyayazi le ntetho.

186
00:22:26,424 --> 00:22:30,571
Ngoko ke, qokelela izitena kwiindawo
ezidilikileyo, uzisebenzele ngesando, njalo njalo.

187
00:22:30,571 --> 00:22:39,639
Okanye, umzekelo, ukuqokelela iintsimbi
ezindala ukuze ndithenge ubisi ngemali

188
00:22:39,639 --> 00:22:47,201
endiyisebenzileyo. Ndandiyenza loo nto ndisengumfana, ewe.

189
00:22:47,201 --> 00:22:51,859
Ukunceda ukuxhasa usapho, ukuba uyavuma.

190
00:22:51,859 --> 00:23:02,542
Kwakunjalo. Sade saya kude kangangokuba sabetha sabhidanisa
imibhobho yokuhambisa amanzi emvula sisebenzisa isando ukuze

191
00:23:02,542 --> 00:23:10,585
sifumane i-cast iron, kuba i-cast iron yayixabiseke ngokukodwa.

192
00:23:10,585 --> 00:23:21,495
Ekuqaleni kwemfazwe, sanikwa izitampu
zokutya – yiloo nto zazibizwa ngayo.

193
00:23:21,495 --> 00:23:30,227
Kwaye kubo bonke abasekhaya – abantwana abangaphantsi kweminyaka
emithandathu bafumene okuninzi, iintsana

194
00:23:30,227 --> 00:23:39,960
zafumana okungaphezulwana kunye nenye into – kodwa
ukuba oko yayikukutya kweentsana, andinakutsho.

195
00:23:41,882 --> 00:23:50,023
Ewe, kwaye kwabantu abadala, yayikukutya
okusisiseko nje. Kwakungaze kwanele ukuba kukusonde.

196
00:23:50,023 --> 00:23:56,163
Iitapile bezifumaneka kuphela xa
bekukho umntu owayezithengisa ndaweni ithile.

197
00:23:56,163 --> 00:24:05,069
Awuzange uqiniseke ukuba uya phi ukuze ufumane into
oyifunayo. Ubuncinci, kwakunjalo ngelixa sasiseMunich.

198
00:24:05,069 --> 00:24:12,148
Kwakunzima ngokufanayo nasemaphandleni.
Abalimi babengafuni kunikezela nganto.

199
00:24:12,148 --> 00:24:20,409
Ngoko ke ubunento zokutshintshisa
ababezithanda, baza bakunika into ngokutshintshiselana,

200
00:24:20,409 --> 00:24:25,460
kodwa kwixesha elilandelayo akusabanga nanto.

201
00:24:25,460 --> 00:24:30,632
Kuba ngaxesha lithile, zonke izixhobo ziya kuphela.

202
00:24:34,296 --> 00:24:39,633
Ewe, ndiyazi ukuba indlala
ikhangeleka njani – nokuba ivakala njani...

203
00:24:39,633 --> 00:24:41,484
Ndingakuqinisekisa ngokuqinisekileyo oko.

204
00:24:41,484 --> 00:24:48,726
Ngoko ke utata wam kwanyanzeleka
ukuba aqinisekise ukuba usindisa usapho.

205
00:24:48,726 --> 00:25:04,819
Waza ke waba ngumhloli wamaMelika namaBritane
eMpuma. Loo nto yamnika imali yosapho lwakhe.

206
00:25:04,819 --> 00:25:13,522
Oku kubonakala kwidayari yakhe nakubunzima abekujongene nabo.

207
00:25:13,522 --> 00:25:17,904
Wayengenakuhamba ngemoto, kwakufuneka
aqhubekele umda njalo njalo, aze ke ngandlel'

208
00:25:17,904 --> 00:25:20,516
ithile achithe ubusuku ezikhululweni zikaloliwe.

209
00:25:20,516 --> 00:25:24,351
Ngoko ke, bekungengako ukuba lula kuye.

210
00:25:24,351 --> 00:25:30,468
Kamva waba neofisi eMunich nakwaseBerlin.

211
00:25:30,468 --> 00:25:40,749
Ngenxa yoko, amaLungu omdibaniso achukunyiswa kakhulu
ziingxelo zakhe – wayengumbhali olungileyo kakhulu.

212
00:25:42,726 --> 00:25:44,920
Kwaye iziganeko zokudlwengulwa bezisoloko zixeliwa.

213
00:25:44,920 --> 00:25:48,860
Kwaye saphinda sazana nabantu esasihlala nabo.

214
00:25:48,860 --> 00:25:54,890
Umzekelo, e-Essen, kwisakhiwo
seeflethi apho sagqibela ngokuhlaliswa khona.

215
00:25:54,890 --> 00:25:59,320
Abazali bam ke bathuthela e-Essen kuba
utata wayethathe isebe lophuhliso

216
00:25:59,320 --> 00:26:05,024
lwamashishini kwiphephandaba i-"Neue Ruhrzeitung" apho.

217
00:26:05,024 --> 00:26:13,680
Thina bantwana sasiyazi loo nto, sasiyazi.
Kwaye ubuso babafazi abuzange busonwaba kwakhona.

218
00:26:13,680 --> 00:26:21,000
Loo nto yenza umbono ongapheliyo.
Omnye wamakhulu ethu wagalelwa eSiberia.

219
00:26:21,000 --> 00:26:30,884
Intsha yaseJamani engamashumi yafa
ezingalweni zakhe. Wabhala nemibongo ngayo.

220
00:26:30,884 --> 00:26:36,657
Bonke bajonge entshona, watsho.

221
00:26:36,657 --> 00:26:42,680
Bebesoloko befuna ukujonga ngasentshona, apho
ilanga litshonela khona, apho kukho iJamani.

222
00:26:47,944 --> 00:26:53,705
Ubomi nabamaRashiya babunzima ngokugqithisileyo.

223
00:26:53,705 --> 00:27:05,577
Eli xesha lasemva kwemfazwe, masithi, thina
njengophambukeli abavela eMpuma asizange samkelwe kakuhle,

224
00:27:05,577 --> 00:27:12,223
masithi, ngabemi balapha. Loo nto ayizange yenzeke.

225
00:27:12,223 --> 00:27:16,024
Kwakufuneka sabelane ngezinto zethu nabantu balapha.

226
00:27:16,024 --> 00:27:21,169
Ukwabelana ngendawo yokuhlala, ukwabelana
ngeempahla, ukwabelana ngokutya, njalo njalo.

227
00:27:21,169 --> 00:27:28,631
Enye yezona meko zimbi kakhulu yayile bunker, le ndawo
yokuzimela kuxhuzulwano lweenqwelomoya eNockherberg.

228
00:27:28,631 --> 00:27:36,745
Igumbi elingaphantsi elinesilingi esinyukileyo
elimbiwe entabeni, elakhelwe ukugcina iziselo,

229
00:27:36,745 --> 00:27:42,047
ingakumbi iwayini mandulo, kwaye kamva ibe yibhiya.

230
00:27:42,047 --> 00:27:53,686
Kwavakala isilumkiso kwaye – yonke loo nto yayisele isondele
kakhulu, wawusazi loo nto – saza ke thina, umakhulu

231
00:27:53,686 --> 00:28:05,938
wam nam, sasibini kuphela, sangena apho, ndaza
ndafumanisa kamva ukuba kwakukho abantu abangama-3,000.

232
00:28:05,938 --> 00:28:17,100
Kwaye xa i-alam iphelile, abantu baye
bagalela ngesiquphe ngasemnyango wokuphuma.

233
00:28:17,100 --> 00:28:27,243
Kwaye malunga nabalishumi okanye nangaphezulu,
andazi kanye, abantu abatyhutyhiweyo – ngokoqobo...

234
00:28:27,243 --> 00:28:34,079
Kwaye oko kwakubi kakhulu, ewe!
Safumana iindaba ngako emva kwexesha.

235
00:28:36,180 --> 00:28:45,559
Kwaye umoya ongaphakathi wawubi kakhulu kangangokuba abanye
abantu bawela phantsi ngokwabo, bengekude kumgangatho, ngoko

236
00:28:45,559 --> 00:28:56,071
ke abanye batshayela kancinci baza nawo awela phantsi, kwaye ke
awuzange wabanyathela nje, kodwa mhlawumbi wabanyathela phezu.

237
00:28:56,071 --> 00:28:59,500
Andinakucinga ukuba kungaba ngenye indlela.

238
00:29:01,375 --> 00:29:09,430
Ewe, la asizoziganeko zintofontofo, xa wawusesaloo
minyaka, mna ndandineminyaka elishumi elinanye kuphela...

239
00:29:09,430 --> 00:29:13,937
Ndicinga ukuba kwakungu-1943 xa yayiqala ukuduma ngokwenene.

240
00:29:13,937 --> 00:29:27,477
Kwaza kwakhululwa iibhombu zefosforasi, ezazigqabhuka xa zifika
emhlabeni, zikhupha yonke ifosforasi, eyakhawuleza yatsha.

241
00:29:27,477 --> 00:29:37,289
Kwaye ke sonke isitalato esasihlala kuso sasivutha
umlilo, kwaye amalangabi ayesele etshayela phezulu.

242
00:29:37,289 --> 00:29:47,438
Ngoko ke sonke, umkhuluwethu, umama nam, kwafuneka simi
eifestileni size sicime iifreyim zefestile, kuba

243
00:29:47,438 --> 00:29:58,094
ukuba iintlantsi bezifikelele kuzo, beziya kutshisa
zize iiglasi zaphuke, kwaye ke bekungayi kusala nto.

244
00:29:58,094 --> 00:30:05,555
Kwaye oko akumnandi kangako, kuba
ubungakwazi ukufumana iifestile.

245
00:30:05,555 --> 00:30:14,764
Yiloo nto kanye ebifuneka uyazi. Ukuba awufumananga nto kumntu,
okanye ubungenabo abazali ababenjezo zizinto, ewe,

246
00:30:14,764 --> 00:30:25,024
kwakufuneka nje uphile ngoko unako, nokuba ubunazo
iifestile okanye awunazo ebusika, kwakungakhathaliseki ...

247
00:30:25,024 --> 00:30:32,211
Nangona kwakusele kulixesha emva kwemfazwe, sahlala
kwiflethi engenazo iiglasi zeefestile kuba

248
00:30:32,211 --> 00:30:36,760
kwakungenakufumaneka. Kwaye kwakungekho mglasi weefenitsile.

249
00:30:36,760 --> 00:30:42,099
Ewe, ndicinga ukuba bazithengisa kwimarike
engokomthetho, kodwa ebomini bokwenyani

250
00:30:42,099 --> 00:30:47,036
ubungenakufumana idiski nabani na owayithengile naphi na.

251
00:30:47,036 --> 00:30:52,532
Ingaba waba nalo na ukuqonda ngexesha lemfazwe
ukuba imfazwe ibithathela ingqalelo abantwana?

252
00:30:55,586 --> 00:30:57,461
Andifumananga loo mbono.

253
00:30:57,461 --> 00:31:15,352
Kuba xa sasisemaphandleni, kwakufuneka sikhuphe amazambane
neeturniphu ukuze zonke iimbacu ezivela empuma zondliwe.

254
00:31:15,352 --> 00:31:20,881
Kwaza ke iinqwelomoya zaqala ukusidubula.
Zazibhabha phantsi kakhulu kangangokuba

255
00:31:20,881 --> 00:31:27,281
ubunokubona iintloko zabapiloti kwigumbi lokuqhuba.

256
00:31:27,281 --> 00:31:36,539
Bebengasibhekanga ngqo thina, kodwa loo nto awuyazi
xa usengumntwana. Ucinga nje, ufuna ukundidubula.

257
00:31:36,539 --> 00:31:41,664
Ndabaleka ngokungathi ndisindisa
ubomi bam, ndacinga ukuba andizukufika.

258
00:31:44,380 --> 00:31:52,656
Kwaye ngenye imini, ngexesha
lemfazwe, kwafuneka ndiye kugqirha wamazinyo.

259
00:31:52,656 --> 00:31:59,125
Kwisixeko esilandelayo, bendingenakukwazi ukuhamba
umgama omde kangako ngeenyawo kuba bekushushu kakhulu.

260
00:31:59,125 --> 00:32:06,133
Kwakushushu kakhulu ehlotyeni, kwaye njengoko benditshilo
ngaphambili, ama-30 eedigri yayingeyonto ingaqhelekanga.

261
00:32:08,305 --> 00:32:13,187
Kwafuneka nditsalwe ilinyo. Emva koko ndabuyela umva kwakhona.

262
00:32:13,187 --> 00:32:17,125
Sasinomnye ibhayisekile, kodwa baye basiba kuthi kamva.

263
00:32:17,125 --> 00:32:22,625
Kwaza ke wehla omnye ngenqwelomoya.

264
00:32:22,625 --> 00:32:28,144
Iintsimbi zomqhaphu zazinde kakhulu, ngoko ke
ndangena nje esihlahleni, ndaziphosa phezu

265
00:32:28,144 --> 00:32:33,297
kweentsimbi zomqhaphu ndaza ndayilahla nje ibhayisekile.

266
00:32:33,297 --> 00:32:36,992
Waza waphinda wandidubula.

267
00:32:36,992 --> 00:32:49,722
Kwenzeka okwesithathu, xa kwakukho abantu abaninzi apho
kuba yayilixesha lokuvuna iintonga ze-hop, apho iikhowuni

268
00:32:49,722 --> 00:32:58,094
ze-hop zihliswa khona, nto leyo oyifunayo ekuphekeni ubhiya.

269
00:33:00,773 --> 00:33:07,020
Kwaza ke zeza iinqwelomoya. Kwakunjalo ke, esi
sithaba sehopi sasisondele kakhulu kwihlathi.

270
00:33:07,020 --> 00:33:11,211
Kwaye okukhona ubusekude nehlathi,
kokukhona kwakufuneka ubaleke ixesha elide.

271
00:33:11,211 --> 00:33:16,422
Baphantsi kwakhona, bendicinga ukuba baza kuwa.

272
00:33:16,422 --> 00:33:24,836
Kuba ngelo xesha iihops, namhlanje yonke into
yahluke ngokupheleleyo, kwakufuneka zixhonywe ngeewaya.

273
00:33:24,836 --> 00:33:30,500
Kwaye lezi ziphathi zazibambe la waya endaweni zazinde kakhulu.

274
00:33:30,500 --> 00:33:38,063
Kwaye emva kokuba iinqwelomoya zehlile kangako
kwaye sele ubona iintloko zabasebenzi bazo

275
00:33:38,063 --> 00:33:43,161
ngaphakathi, sacinga, hayi bo, abazukuwela phantsi apho.

276
00:33:43,161 --> 00:33:47,020
Ngoko sabaleka ngokuphaphazela,
wonke umntu ezama ukungena ehlathini.

277
00:33:47,020 --> 00:33:51,686
Kwaye ke baza nje badubula baphakama bahlelele, bebuya bebuya.

278
00:33:51,686 --> 00:33:55,359
Besoyika kakhulu, kwakuyimpambano!

279
00:33:57,297 --> 00:34:04,195
Andisokuze ndiphinde ndifune ukufumana into enje
kwakhona! Ngoko ke, ndiyathemba ukuba ayisokuze iphinde yenzeke.

280
00:34:04,195 --> 00:34:11,392
Namhlanje banamanye izixhobo nezinto
ezinjalo. Kodwa yayiyinto eyoyikekayo.

281
00:34:11,392 --> 00:34:19,250
Njengomfundi oselula wezakwalizwi, nam ndandityelela
ikhaya leenkedama; kwakufuneka sityelele ikhaya leenkedama.

282
00:34:19,250 --> 00:34:23,015
Bendikunye neqela labafundi bezakwalizwi.

283
00:34:23,015 --> 00:34:30,588
Saza seva yonke into njalo njalo, sabuyela ekhaya kwakhona, kwaza
ke kwafika inkwenkwana, mhlawumbi

284
00:34:30,588 --> 00:34:37,900
eneminyaka esibhozo okanye esithoba ubudala,
yandigqboza ngengalo yaza yandibiza ngokuba "Tata".

285
00:34:37,900 --> 00:34:46,101
Kwaye oko kwandibetha intliziyo yam
njengekrebe! Awunakukhe ncam ucinge.

286
00:34:46,101 --> 00:34:56,758
Kwaye ngelo xesha, ndathi xa nditshata, ndiza
kuthatha abantwana ababini. Yaye yiloo nto ndayenzayo.

287
00:34:56,758 --> 00:35:06,602
Ukuze wazi nje, eso sithukuthezi osivayo xa udlala
nabantwana, ngaphandle eAlfeld umzekelo, okanye

288
00:35:06,602 --> 00:35:13,305
naseEssen, kwaye bengenabo ootata, kukho into engekhoyo!

289
00:35:13,305 --> 00:35:20,392
Oomama abanakukwazi ukulungisa oku; bakwenzile
ngokwendalo, oko kucace gca, kodwa kubaluleke kakhulu.

290
00:35:20,392 --> 00:35:26,742
Kwaye olu sizi lwandichukumisa kakhulu,
kakhulu, njengokwalu phuzo lwamva kwaloo nto.

291
00:35:26,742 --> 00:35:33,992
Iziza ezizele yimihlwa. Isivumba esibi, umzekelo.

292
00:35:33,992 --> 00:35:42,255
Ndiyakhumbula xa sasishiya eKranz, ekuqaleni
sasiseAlfeld, akunjalo, ndaza

293
00:35:42,255 --> 00:35:50,461
kwanyanzeleka ukuba ndiye eHanover ukuze ndenze i-X-ray.

294
00:35:50,461 --> 00:35:57,422
Kwaye ndabona isixeko esitshatyalalisiweyo. Kwaba yothuso kum.

295
00:35:57,422 --> 00:36:04,316
Awunakucinga nokucinga. La ngamava am.

296
00:36:04,316 --> 00:36:08,305
Kwaye izibhanxa ezisematheni, ewe, ngokuqinisekileyo.

297
00:36:08,305 --> 00:36:15,008
Kodwa oko kwakwahlukile. Ngoko ke
sazikhusela ngokuchasene nabantu abakhubazekileyo.

298
00:36:15,008 --> 00:36:20,716
Yiloo nto walahlekelwa yingalo yakhe, yiloo
nto walahlekelwa yimilenze yakhe, yiloo nto

299
00:36:20,716 --> 00:36:24,928
waba ngumzobi womlomo, okanye umzobi ngeenyawo.

300
00:36:27,219 --> 00:36:31,687
Sabehlonipha abo bantu.

301
00:36:31,687 --> 00:36:39,580
Ngoko ke le mvakalelo yokuba yonke
indlela yokuphila yentlalo iyaphela.

302
00:36:41,280 --> 00:36:48,713
Emva kweMfazwe yokuQala yeHlabathi, nathi saba naleyo minyaka
ilishumi, iRiphabliki yaseWeimar, njengoko nisazi, xa abantu

303
00:36:48,713 --> 00:36:54,304
babexhatshazwa kwaye kwaqala oku kuwohloka kwaphela kokuziphatha.

304
00:36:54,304 --> 00:37:01,367
Ewe kona, oku bekukho nasemva kweMfazwe yesiBini yeHlabathi
ngandlel' ithile, kodwa hayi ngamandla kangako, ngokoluvo lwam.

305
00:37:01,367 --> 00:37:06,961
Andinakuhlala kufutshane nesikhululo
seenqwelomoya, kuya kundicinezela.

306
00:37:06,961 --> 00:37:11,773
Asingumsindo kuphela, kodwa nezikhumbuzo ziyabuya nazo.

307
00:37:14,354 --> 00:37:25,812
Kwaye ezo yayizinkumbulo ezimbi kakhulu. Ngoko ke emva kwemfazwe,
kwabakho iminyaka eliqela apho yayisoloko ikhona rhoqo ebusuku.

308
00:37:28,156 --> 00:37:33,320
Ngethamsanqa, oko kuye kwancipha kancinci ekuhambeni kwexesha.

309
00:37:33,320 --> 00:37:41,525
Kodwa xa ndisiva iinqwelo-moya ezininzi ezinamajaji, nto leyo maxa
wambi eyenzekayo ngamaxesha athile, kwaye xa zibhabha nje zenza

310
00:37:41,525 --> 00:37:47,064
intengiso okanye into enjalo, ndiyifumana iluphazamiso kakhulu.

311
00:37:49,211 --> 00:37:56,977
Andikuthandi oko. Kundikhumbuza ngaloo
maxesha, yaye ayengemnandi kwaphela.

312
00:37:56,977 --> 00:38:03,257
Kwaye kwaba kanye ngelo xesha iibhombu zokuqala
zefosforasi ezitshisayo ziwa, zihla kanye kwindawo

313
00:38:03,257 --> 00:38:07,383
yokugcina amalahle. Loo nto yayimbi ngokuphindwe kabini, ewe.

314
00:38:07,383 --> 00:38:15,552
Kwaye indlu ese kwelinye icala, ke isitalato
sasingebubanzi kangako, kwaye ke amalangabi – i-phosphorus

315
00:38:15,552 --> 00:38:19,780
– asasazeka ngapha, yaza yonke indlu yatsha yaphela.

316
00:38:19,780 --> 00:38:23,601
Kwaye kulapho abantu abafa khona. Yiloo nto...

317
00:38:23,601 --> 00:38:26,562
Ewe, uze nje uzifake kwisela leenkuni.

318
00:38:26,562 --> 00:38:33,013
Saye safuna into yokufudumeza indawo, kuba
kwakungekho kushushu kakhulu – yayiyikwindla, kodwa

319
00:38:33,013 --> 00:38:37,352
nangona kunjalo, kwakusele kukho umoya obandayo.

320
00:38:37,352 --> 00:38:47,383
Kwaye abantwana baya phaya baza bayifuna loo nto,
yayingekude, kwaye ngamnye wabo wayenebhakethi esandleni sakhe.

321
00:38:47,383 --> 00:38:54,523
Saza sema apho singazi ukuba masithethe ntoni.

322
00:38:54,523 --> 00:39:01,888
Asililanga, kodwa yayilusothuko lokwenene!

323
00:39:01,888 --> 00:39:06,914
Uthetha ntoni kubantu abatsha okanye kubenzi bezigqibo bangoku,
ngokusekelwe kumava akho, ekufuneka

324
00:39:06,914 --> 00:39:12,081
beyicinge phambi kokuba baqalise ukwenza intengiso
eninzi kwaye bazixhobise kwakhona imfazwe?

325
00:39:12,081 --> 00:39:20,015
Ndingacebisa wonke umntu ukuba
angazibandakanyi emfazweni ukuba kunokwenzeka.

326
00:39:20,015 --> 00:39:28,716
Akunakuchaza into enjalo. Ndingakuxelela ngayo,
kodwa awunakwazi ukuba kuvakala njani na nokuba

327
00:39:28,716 --> 00:39:34,352
kufuneka udlule entweni na, okanye nokuba uza kusinda na.

328
00:39:34,352 --> 00:39:45,953
Ngeso xesha sasiseMunich, kwakufuneka sihlale sisiya
kwisela rhoqo ebusuku kuba iibhombu zazisoloko ziwa.

329
00:39:45,953 --> 00:39:51,250
Ngoko ke, awukaze ube nobusuku
obunokulala ubusuku bonke usengumntwana.

330
00:39:51,250 --> 00:39:53,828
Kuyadramatshwa ngokwenene, awunakukucinga.

331
00:39:53,828 --> 00:40:03,258
Kwanabo basentsimini, abaphantse bangenalo
ithuba lokuthi, "Oku akundilungele, ndiyamka."

332
00:40:03,258 --> 00:40:08,919
Akunakwenzeka! Baza kudutyulwa. Kwakuyinto eqhelekileyo...

333
00:40:08,919 --> 00:40:14,273
Ndingathetha nje into enye kuphela, kuba ndithetha ngokudubula.

334
00:40:14,273 --> 00:40:24,771
Emva kwemfazwe, oko kukuthi, ekupheleni kwemfazwe, xa kwakusele
kuqinisekile ngokupheleleyo ukuba le mfazwe yayilahlekile kwaye

335
00:40:24,771 --> 00:40:34,608
kungekho nto yayisengafunyanwa, babaqokelela bonke abantu
abadala, oko kukuthi, abo baneminyaka engama-60 nangaphezulu,

336
00:40:34,608 --> 00:40:42,130
ababebhekwa njengabadala nguHitler, kunye
nabantu abatsha abaneminyaka eli-14 nangaphezulu,

337
00:40:42,130 --> 00:40:47,945
ukuze bangene kwi-"Volkssturm" (isichotho sabantu).

338
00:40:47,945 --> 00:40:55,695
Kwaye ke kwafuneka basazame ukunqanda
"utshaba" – phakathi kwezimpawu zocaphulo.

339
00:40:55,695 --> 00:41:01,835
Umntu angakucingela ukuba umfana oneminyaka
eli-14 ubudala uziva njani xa enikwe umpu

340
00:41:01,835 --> 00:41:06,443
wokuzikhusela kwilizwe lakhe ekuthiwa liyekhaya.

341
00:41:06,443 --> 00:41:10,930
Kwaye nabantu abaneminyaka
engama-60 ubudala bebengabaphili kakuhle.

342
00:41:10,930 --> 00:41:21,019
Kwaye ke ekupheleni kwemfazwe, xa amaMelika ayesele engene
kwilizwe lethu, kwakunjalo: babesele

343
00:41:21,019 --> 00:41:31,648
beqaphele kwangaphambili ukuba amanye amakhwenkwe,
aneminyaka eli-14 ubudala, ayefuna ukubaleka.

344
00:41:31,648 --> 00:41:38,469
Bebengasafuni kuphikisana namntu,
bebelesaba kwaye befuna ukuya ekhaya.

345
00:41:38,469 --> 00:41:49,344
Bazibamba baza bazixhome kumthi
obekufutshane... Akunakubakho inkohlakalo engaphezulu kunale!

346
00:41:49,344 --> 00:41:54,609
Ndithethe namagosa amabini, amagosa akumgangatho ophezulu.

347
00:41:54,609 --> 00:41:59,698
Ndatyelela omnye wabo kwizindlu zakhe zomkhosi. Ndabaxelela oku:

348
00:41:59,698 --> 00:42:09,193
Akufuneki ukhulule abangeneli bakho kwimishini yangaphandle!

349
00:42:09,193 --> 00:42:11,734
Bahlale ekhaya! Batshele ukuba bahlale ekhaya!

350
00:42:11,734 --> 00:42:20,719
Kukhetho nje. Bayakuqonda oko.

351
00:42:20,719 --> 00:42:31,064
Kwaye xa ubona zonke iimeko ezibuhlungu ezifunyenwe ngaba
masoja ngoku enzakele kulo msebenzi wase-Afghan kunye nakwezinye

352
00:42:31,064 --> 00:42:36,800
iindawo, ungatsho, "Mfondini, nina ninoxanduva lwenu kuphela!"

353
00:42:36,800 --> 00:42:46,439
Kufuneka kucelwe, yintoni injongo
yala makhwenkwe? Zintathu iinjongo.

354
00:42:46,439 --> 00:42:51,727
Kukho umbono wobutsha ongunaphakade.

355
00:42:51,727 --> 00:42:58,453
Kodwa lo mntwana uyalahlekiswa. Uyakholelwa ukuba
wenza into elungileyo, kodwa ayilunganga kwaphela!

356
00:42:58,453 --> 00:43:02,148
Imfazwe yase-Afghanistan nayo iye yalibonisa oku.

357
00:43:02,148 --> 00:43:09,953
Ke kukho ulutsha ongakhathali nganto kwaphela, onganomdla kwanto.

358
00:43:09,953 --> 00:43:14,703
Kwaye ke kukho abo bayenzayo ngenxa yokuthanda izinto ezinomdla.

359
00:43:14,703 --> 00:43:20,080
Ngoko ke uhlala kwisithuthi sakhe esikhuselweyo
okanye uphethe umpu esandleni aze azive enamandla

360
00:43:20,080 --> 00:43:23,755
– eyinkosi yobomi nokufa. Nako oko kukukhohliswa!

361
00:43:23,755 --> 00:43:29,515
Kwaye ke kukho omnye umntu oselula ozithethayo
esithi, kulungile, ukuba ndingena kuMkhosi

362
00:43:29,515 --> 00:43:33,523
waseBritane ngoku, andizukufuneka ndikhathazeke.

363
00:43:33,523 --> 00:43:39,445
Ndinomsebenzi osisigxina, ndifumana umvuzo wam, kwaye ekugqibeleni
ndiza kufumana umhlalaphantsi wam. Yiloo nto kuphela.

364
00:43:39,445 --> 00:43:47,840
Akufunekanga kuthathelwe phantsi into yokuba imfazwe
inokubulala nangaliphi na ixesha kwabo bathintekayo!

365
00:43:47,840 --> 00:43:57,588
Abo bazithandela imfazwe ngokuqinisekileyo abayi kuba
ngasemva kwemikhosi, kodwa baya kuthunyelwa kumgca

366
00:43:57,588 --> 00:44:05,531
ongaphambili. Kwaye apho, kusoloko kubeka ubomi esichengeni!

367
00:44:05,531 --> 00:44:11,188
Akumnandi, ayinanto yakwenza nawo nawaphi
na amafilimu okanye ezinye izinto

368
00:44:11,188 --> 00:44:16,569
onokuzifunda ndaweni ithile ukonwaba okanye enye into.

369
00:44:16,569 --> 00:44:24,773
Imfazwe yinto enzima kakhulu, kwaye,
njengoko benditshilo, ibeka ubomi esichengeni.

370
00:44:24,773 --> 00:44:35,230
Andinakukhuthaza mntu ukuba aye apho – kwaye "ukhusela ilizwe
lakho", njengoko kutshiwo – umntu angacingela naye ngokwakhe.

371
00:44:35,230 --> 00:44:50,157
Kucacile kum ukuba imfazwe inefuthe elihlala
lihleli kwizizukulwana. Imfazwe ayikuphindi ikuyeke.

372
00:44:50,157 --> 00:45:03,164
Nokuba sele uzinzile, unendlu
negadi, eyakhiwa ngabazali bam eBonn.

373
00:45:03,164 --> 00:45:09,711
Ayikuvumeli ukuba uyiyeke. Uhlala ubuyela kuyo, oko kucace gca.

374
00:45:12,281 --> 00:45:19,653
Kwaye ukuba kukho nabani na ocinga ukuba zikho
iingxelo ngale nto, ndiye ndeva ezinye kuzo kubantu.

375
00:45:19,653 --> 00:45:35,608
Nam ndinayo i-archive ekhaya – ukothuka kwamajoni
aseJamani e-Afghanistan. Abakwazi ukumelana nako.

376
00:45:35,608 --> 00:45:51,498
Okokuqala, ngenxa yokwenzakala kwabo, kodwa kananjalo kungenxa
yokuba akukho mntu ukhoyo ukuhlonipha ukuzibeka engozini

377
00:45:51,498 --> 00:46:01,578
kwabo. Yeyintoni? Yintoni injongo yale nto ingavakaliyo?

378
00:46:01,578 --> 00:46:12,896
Ke kunjalo ke, kwaye kubaluleke kakhulu ukuba abantu
abatsha bazi: kukho abadubuli abaziingcali, abaqeqeshiweyo.

379
00:46:12,896 --> 00:46:19,537
Amajoni ngamajoni nje, yaye ayinxalenye yomkhosi.

380
00:46:19,537 --> 00:46:27,319
Bonke abadubuli abaqeqeshiweyo, bonke
abadubuli abaqeqeshiweyo, xa bebuya ekhaya,

381
00:46:27,319 --> 00:46:32,414
abakwazi ukumelana nenyani yokuba babulele abantu.

382
00:46:32,414 --> 00:46:40,171
Kuba ebusuku emaphusheni abo, ezo
zibuso ziyabuya kwaye abakwazi ukuzisusa.

383
00:46:40,171 --> 00:46:49,348
Isiphumo sisokuba kuthi kubekho utywala
okanye iziyobisi ezichaphazela ingqondo, okanye

384
00:46:49,348 --> 00:46:54,872
ukuzibulala. Kwaye oko kusebenza kumlo uphela.

385
00:46:54,872 --> 00:47:04,536
Kodwa nkqu nabo ababe... – kuquka iisnayipha zaseJamani,
iisnayipha zaseMelika – iisnayipha zaseJamani

386
00:47:04,536 --> 00:47:15,227
ezazikhusele ilizwe labo, zaza zalisindisa
kakuhle, abakwazanga ukumelana nako. Loo nto icacile.

387
00:47:19,016 --> 00:47:21,406
Abazakwazi nokugqiba ezinye izinto.

388
00:47:21,406 --> 00:47:28,865
Xa ubona iqabane lakho litshisiwe lafa
etankini njalo njalo, onke la mifanekiso

389
00:47:28,865 --> 00:47:34,297
iyoyikeka ihlala nabantu abatsha ubomi babo bonke.

390
00:47:34,297 --> 00:47:43,297
Ndeva ngaloo nto kumfundisi, loo mfundisi mnye, akunjalo,
owawunempethuko yengqondo yakhe ebusweni bakhe bonke,

391
00:47:43,297 --> 00:47:53,208
eRashiya, ngexesha lemikhankaso yaseRashiya, apho igrenda
yagwaza abahlobo bakhe. Waza ke waxelela isikolo ngayo.

392
00:47:53,208 --> 00:48:01,797
Ewe kona, bekukho nabo ababecinga ukuba
kulungile kakhulu. Ngoko ke zombini zisenokwenzeka.

393
00:48:01,797 --> 00:48:08,289
Kuxhomekeke kwindawo obukuyo kumgca
ongaphambili, nokuba ibe yimpumelelo okanye hayi.

394
00:48:08,289 --> 00:48:13,508
Imfazwe inobuso obuninzi obahlukeneyo.

395
00:48:13,508 --> 00:48:23,094
Kodwa imfazwe egquma isizwe inobuso obunye kuphela:

396
00:48:23,094 --> 00:48:29,202
Utshabalalisa abantu, imbali yabo, nokuzithemba kwabo.

397
00:48:29,202 --> 00:48:35,127
Ewe, ngoku kukho iidrone ekungenakwenzeka
ukuba abantu abaqhelekileyo bazivavanye.

398
00:48:35,127 --> 00:48:37,977
Ngokuqinisekileyo uza kuyeka endleleni.

399
00:48:37,977 --> 00:48:45,631
Akusadingi nto ikhethekileyo ngoku. Zonke
izixhobo ezazikhona ngaphambili ngoku azisebenzi.

400
00:48:45,631 --> 00:48:52,528
Kwaye ngoku, mhlawumbi ziibhomu ze-athom
okanye iidrone ezitshabalalisa uluntu.

401
00:48:52,528 --> 00:48:58,705
Ngoko ke nabani na osenqwenela ukuthatha
inxaxheba kwimfazwe, okanye nabani na onombono

402
00:48:58,705 --> 00:49:03,773
ophezulu kwaye efuna ukuya khona ngenxa yeso sizathu...

403
00:49:03,773 --> 00:49:13,860
Ewe ke, kufuneka nditsho, kum loo nto iyinto
engathethekiyo... – Andinakufikelela nokucinga umntu

404
00:49:13,860 --> 00:49:20,600
wenza into enjalo! Asiyiyo ifilimu! Ayonwabisi!

405
00:49:20,600 --> 00:49:27,805
Kwaye ke mhlawumbi ibhulorho
iqhushunjiswa okanye into enjalo – kwifilimu.

406
00:49:27,805 --> 00:49:35,930
Kodwa inyaniso yahlukile; yonke
imihla neyure nganye ngumba wobomi nokufa!

407
00:49:35,930 --> 00:49:45,057
Kwaye loo nto akufuneki ithathelwe
phantsi! Awunakunceda mntu ukuba onwabe.

408
00:49:45,057 --> 00:49:51,713
Kodwa ndingacingisisa ngalo mba... Ungasoloko uthi 'hayi'.

409
00:50:07,486 --> 00:50:12,343
Isikhokelo sakho kumaxesha adidayo: Kla.TV.

