1
00:00:00,000 --> 00:00:00,531


2
00:00:00,531 --> 00:00:08,940
Akufanele kubhekwe phansi: impi
ingabulala noma kunini kulabo ababambe iqhaza!

3
00:00:08,940 --> 00:00:21,968
Labo abazithandela impi ngeke babe ngemuva
kwamabutho, kodwa bazothunyelwa emgqeni wokuqala.

4
00:00:21,968 --> 00:00:33,069
Lokho kucacile. Kuyacaca kimi
ukuthi impi inethonya ezizukulwaneni.

5
00:00:33,069 --> 00:00:51,827
Impi ayikushiyi. Noma usuzinzile, unendlu
negceke abazali bami abayakhe eBonn. Ayikushiyi.

6
00:00:51,827 --> 00:01:05,085
Bonke abaslayida, bonke abaslayida, lapho bebuya
ekhaya, abakwazi ukubhekana nokuthi sebebulele abantu.

7
00:01:05,085 --> 00:01:12,445
Ngoba ebusuku emaphusheni abo,
izibuso ziyabuya futhi abakwazi ukuzisusa.

8
00:01:12,445 --> 00:01:23,687
Umphumela kungaba utshwala,
izidakamizwa ezithinta ingqondo, noma ukuzibulala.

9
00:01:23,687 --> 00:01:32,448
Futhi lokho kusebenza empini yonke.
Impini inobuso obuningi obuhlukene.

10
00:01:32,448 --> 00:01:41,976
Kodwa impi egcoba isizwe inobuso obubodwa kuphela.

11
00:01:41,976 --> 00:01:47,375
Uyabhubhisa abantu, umlando wabo, nokuzethemba kwabo.

12
00:01:47,375 --> 00:01:58,608
Ngakho-ke ubani osafuna ukuzibandakanya empini, noma ongumuntu
onezifiso eziphakeme ofuna ukuya lapho ngenxa yalokho...?

13
00:01:58,608 --> 00:02:08,475
Hhayi, kumele ngisho ukuthi kimi lokho kuyinqaba
ngokuphelele... – Angikwazi ngisho nokucabanga ukuthi kukhona

14
00:02:08,475 --> 00:02:15,455
umuntu ongenza into enjalo! Akuyona ifilimu! Akujabulisi!

15
00:02:15,455 --> 00:02:25,735
Mhlawumbe ibhuloho lidutshulwa noma okuthile
okunjalo – kule filimu. Kodwa iqiniso libukeka lihlukile.

16
00:02:25,735 --> 00:02:35,336
Futhi nsuku zonke nakuzo zonke ihora, kumayelana
nempilo yakho siqu. Futhi lokho akufanele kubhekwe phansi.

17
00:02:35,336 --> 00:02:39,897
Awukwazi ukusiza muntu ukuba ajabule.

18
00:02:39,897 --> 00:02:46,288
Kodwa ngizocabanga kabili ngalokho...! Ungahlala uthi cha.

19
00:02:46,288 --> 00:02:52,664
Impi isho ukuthini? Bangaki abantu eJalimane abazi ngempela?

20
00:02:52,664 --> 00:02:55,991
Impi engokoqobo ayikho; ikhona kuphela ezifilimini nasezindabeni.

21
00:02:55,991 --> 00:03:00,138
Umehluko: awuse maphakathi nakho, kodwa ungumbukeli.

22
00:03:00,138 --> 00:03:04,528
Akukaze kube nempi eJalimane imizukulwane engaphezu kwezintathu.

23
00:03:04,528 --> 00:03:07,755
Manje amazwe e-NATO ayazivumelanisa kabusha izikhali ngobuningi.

24
00:03:07,755 --> 00:03:12,553
Izikhwama zikahulumeni ezingenalutho
azibonakali ziyinkinga ngemali eyizigidigidi echithwayo.

25
00:03:12,553 --> 00:03:17,287
Kunalokho, ngokusho kwesitatimende sakamuva sikamongameli
weNhlangano Yabavikeli Abagciniwe, uma kwenzeka impi,

26
00:03:17,287 --> 00:03:23,497
Amabutho Ezempi aseJalimane azodinga abasikhundla abashelelayo
abangaba ngu-1 000 ngosuku, abashonile noma abalimele kakhulu.

27
00:03:23,497 --> 00:03:28,325
Lokho kungaba cishe izigidi eziyi-1.1 eminyakeni emithathu.

28
00:03:28,325 --> 00:03:33,907
Njengoba okwamanje okuningi kwalokhu kulindeleke
ukuthi kube ngokuzithandela, iBundeswehr ikhangisa

29
00:03:33,907 --> 00:03:37,820
ezikoleni, eziteshini zamabhasi nasemidlalweni yezingane.

30
00:03:37,820 --> 00:03:41,237
Kanjengokungathi bekuyiholide lokuzijabulisa elikhokhelwe kahle.

31
00:03:41,237 --> 00:03:50,195
Kodwa kumayelana nempi! Kumayelana
nokubulala nokubulawa! Kumayelana nokubhujiswa!

32
00:03:50,195 --> 00:03:54,601
Lezi zitatimende zabafakazi bamehlo
zisikhumbuza ngalokho abantu baseJalimane ababhekana

33
00:03:54,601 --> 00:03:57,880
nakho, abantu abangababukeli kodwa abathinteka ngqo.

34
00:03:57,880 --> 00:04:04,818
Hhayi abaqhawe abathiwa abasemgqeni wokuqala,
kodwa izingane ezisagcina izibazi zomzwelo namuhla.

35
00:04:04,818 --> 00:04:11,815
Ngazalwa ngo-1932, futhi ekupheleni
kwempi ngangineminyaka eyishumi nantathu.

36
00:04:11,815 --> 00:04:15,172
Wawuhlala kuphi lapho impi iqala?

37
00:04:15,172 --> 00:04:25,906
Lapho impi iqhuma eMunich, phakathi nendawo kakhulu,
kahle, hhayi ngempela, kodwa cishe enkabeni yedolobha.

38
00:04:25,906 --> 00:04:33,323
Ngizalelwe ogwini lolwandle, noma ngempela
ogwini – eKranz, ePrussia YaseMpumalanga.

39
00:04:33,323 --> 00:04:37,856
Leli yizwe elihlupheka ngokungapheli.

40
00:04:37,856 --> 00:04:45,978
Futhi ngangineminyaka emingaki? Ngesikhathi
sasibaleka eKranz, ngangineminyaka cishe emine

41
00:04:45,978 --> 00:04:51,958
nengxenye ezintathu kwezine, ngazalwa ngoFebhuwari 1940.

42
00:04:51,958 --> 00:05:02,950
Umama wami wabe esehamba ngoSepthemba, eshiya
uKranz ngololiwe ngoba wathi konke kwakudilika.

43
00:05:02,950 --> 00:05:12,695
Ngoba sasivele sizwe umsindo wamakhanyane kude
futhi sabona iKönigsberg ivutha ebusuku –

44
00:05:12,695 --> 00:05:18,832
hhayi thina izingane, vele, kodwa abantu abadala.

45
00:05:18,832 --> 00:05:22,587
Abashayi bamabhomu baphaphazela
phezulu baze bashaya phansi yonke into.

46
00:05:22,587 --> 00:05:32,259
Sabehlala ogwini olungasese – njengeparadesi, njengeparadesi!

47
00:05:32,259 --> 00:05:39,054
Sasikhiphwe, ngokuthi, kulo paradeyisi.

48
00:05:40,899 --> 00:05:48,310
Umama wami wabamba izingane
ezintathu ngezandla. Besinomsizi wasekhaya.

49
00:05:48,310 --> 00:05:52,585
Ngesikhwama sokuhamba kuphela, okusho ukuthi
yilokho esasilokhu siphethe, bese sithatha isitimela

50
00:05:52,585 --> 00:05:54,904
siya e-Austria, lapho udadewabo ayehlala khona.

51
00:05:54,904 --> 00:06:08,281
Yaqala ngo-1943, kwathi ngo-1944 kwaba nokuqhuma
kwama-bhomu okuningi, ngakho kwadingeka sihambe eMunich.

52
00:06:08,281 --> 00:06:14,007
Oomama abanezingane ezingaphansi
kweminyaka engu-14 kwadingeka bahambe.

53
00:06:14,007 --> 00:06:21,966
Futhi uma bengazimisele ukukwenza, izingane
zazithunyelwa nje zihambe zodwa kwenye indawo.

54
00:06:21,966 --> 00:06:30,982
Angazi ukuthi kuphi, ngakho kwakungabalulekile
kithi ngoba sahamba eMunich ngokuzithandela.

55
00:06:30,982 --> 00:06:34,332
Kodwa kwakunzima kakhulu ukuthola indawo yokuhlala.

56
00:06:34,332 --> 00:06:42,322
Ngokuvamile, akekho owayehlala emaphandleni,
okungukuthi ngaphandle kwedolobha, kancane kude

57
00:06:42,322 --> 00:06:47,863
nedolobha elikhulu, owayefuna abahlali basemadolobheni.

58
00:06:47,863 --> 00:06:57,208
Ngoba babengafaneleki emisebenzini
yasemapulazini abayenzayo, yilokho esasitshelwa.

59
00:06:57,208 --> 00:07:03,031
Akuzange kube ngamazwi afanayo, kodwa
kahle, wawazi ukuthi kwakwenzekani.

60
00:07:03,031 --> 00:07:11,345
Yiziphi izinkumbulo zempi, ngaphandle komsindo wamabhamu,
ngaphandle kokuthi iKönigsberg – asizange siyibone kahle

61
00:07:11,345 --> 00:07:19,849
sisengabantwana ngoba sasilala kusihlwa – ukuthi kwakukhona
ukungazinzi, basitshela lokho. Sawuzwa umsindo wamabhamu.

62
00:07:19,849 --> 00:07:30,912
Kodwa-ke kwavela okuthile
okungihambisile empilweni yami yonke, ngokuthi.

63
00:07:30,912 --> 00:07:39,345
Lokhu ukungakhululeki okubangelwa
ukubaleka akusekho nje; kusasele kwenye indawo.

64
00:07:39,345 --> 00:07:48,440
Ngakho-ke awufiki ngempela. Uhlala nje endaweni ethile...

65
00:07:48,440 --> 00:07:54,318
Ngakho-ke ikhaya, ikhaya kwakuyinto ebaluleke
kakhulu kimi, futhi nakubafowethu nodadewethu ababili.

66
00:07:54,318 --> 00:07:59,771
Saqhubeka sikhuluma ngasekhaya iminyaka eminingi kamuva.

67
00:07:59,771 --> 00:08:14,341
Ngiyakhumbula ukuthi ngangizimisele, njengomfana osakhula,
ukuya empini namaRashiya ukuze ngikhulule izwe lami, ngokuthi.

68
00:08:14,341 --> 00:08:20,106
Ngiyakhumbula kahle – nakanjani uyawazi
ukuvukela kwaseHungary kwango-1956, lapho cishe

69
00:08:20,106 --> 00:08:24,648
amaHungary ayi-80 000 alahlekelwa yizimpilo zawo.

70
00:08:24,648 --> 00:08:34,646
Futhi ngangineminyaka engu-16 ngaleso sikhathi,
futhi bengizimisele ukuya eHungary ukulwa namaSoviet.

71
00:08:34,646 --> 00:08:37,854
Ngakho-ke yilowo muzwa owawukhona nje ngaleso sikhathi.

72
00:08:37,854 --> 00:08:44,997
Kwabe sekwenzeka okunye okwangimangaza ngempela.

73
00:08:44,997 --> 00:08:55,939
Ngabona ifilimu mayelana nezingane
zamahlosi. Angazi ukuthi uyibonile yini.

74
00:08:55,939 --> 00:09:09,818
Futhi lapho ngibuka le filimu, ngaqala ukulila ngendlela
eyayingajwayelekile kimi ngokuphelele. Bengingazi lokho.

75
00:09:09,818 --> 00:09:15,475
Lowo kwakuyindoda eyakhala, kodwa empeleni ngakhala
kakhulu kangangokuba izinyembezi zazihamba ebusweni bami.

76
00:09:15,475 --> 00:09:19,552
Umkami wathukeka ngokuphelele: "Kulungile na kuwe?"

77
00:09:19,552 --> 00:09:22,874
Ngibone ifilimu lapha mayelana nezingane zezimpungushe.

78
00:09:22,874 --> 00:09:29,232
Kwathi-ke ngabona ukuthi kukhona
okuthile ngaphakathi kwami okubhujisiwe.

79
00:09:29,232 --> 00:09:38,075
Lobu buhlungu, lezi zaba, nazo sezivezwe obala, ngale filimu.

80
00:09:38,075 --> 00:09:41,825
Kwakuyifilimu yedokhumentari – mayelana nalaba bantwana.

81
00:09:41,825 --> 00:09:47,325
Lezi zingane zavela, zaxoxa ngazo,
ngezimpilo zazo nokunye, nokuthi zazihamba kanjani.

82
00:09:47,325 --> 00:09:59,794
Ngahlangana nabantu ababekhona eKranz uqobo ngesikhathi amaRashiya
ethatha iKranz, futhi abakubonile lapho bekubi kakhulu.

83
00:09:59,794 --> 00:10:04,375
Amakhwenkwe – mhlawumbe eneminyaka
eyishumi noma eyisishiyagalombili, noma kancane

84
00:10:04,375 --> 00:10:06,802
nje abadala – basusa izidumbu ezithiyweni.

85
00:10:06,802 --> 00:10:15,224
Lokho kusho ukuthi abantu baphuma ezigodini zabo bengenaso
ukudla, bagcina bebandayo bafa bebambelele ezithiyweni.

86
00:10:15,224 --> 00:10:21,943
Kwathi-ke laba bantu bathatha labo bantu
abasebasha baya naye emathunzi ukuze babavungule.

87
00:10:21,943 --> 00:10:24,591
Ngiyazi futhi ngokudlwengulwa, isibonelo.

88
00:10:24,591 --> 00:10:33,379
Benginayo... Besinonesi we-Red Cross... – kodwa konke lokho
kwenzeka ngemva kwempi, ngisho, okuhlangenwe nakho kwabantu.

89
00:10:33,379 --> 00:10:44,105
Kodwa-ke, kumele futhi kushiwo ukuthi kwakukhona
isifiso sokulunga, nokuthi i-Nachalnik yaseRussia noma

90
00:10:44,105 --> 00:10:49,732
umeya wayenobungane kakhulu nezingane zamaJalimane.

91
00:10:49,732 --> 00:10:59,716
Wayengeke enze okuningi. Abantu babesulela
indlala, befela nje ngoba bengenaso ukudla, bebanda bafa.

92
00:11:01,440 --> 00:11:08,466
Ngingasho kuphela okwenzekile eKranz
ngokususelwa kulokho engakuzwa kamuva.

93
00:11:08,466 --> 00:11:18,747
Ngakho izinkulungwane eziningi kakhulu
zabahlali sebebulawa futhi bahlukunyezwa ngokocansi.

94
00:11:18,747 --> 00:11:24,161
Ngiyazi indaba, isibonelo – uma unentshisekelo, ngisho, angazi?

95
00:11:24,161 --> 00:11:34,990
Wadonswa nje waphuma egumbini lakhe, waphonswa phansi
ezitebhisini ngamasosha aseRussia owesifazane okhulelwe kakhulu.

96
00:11:34,990 --> 00:11:40,793
Noma umfana cishe oneminyaka engu-15 noma
engu-16 ubudala, esiswini sakhe isosha laseRussia

97
00:11:40,793 --> 00:11:45,482
lenza umdanso wawo kuze kwaphuma izintumbu zakhe.

98
00:11:47,161 --> 00:11:53,848
Kodwa mina angikaze ngikuzwe lokho mathupha, ngiyazi
ngalokho kubantu abake bakuzwa, abangitshele ngakho.

99
00:11:53,848 --> 00:11:58,976
Ekupheleni kwempi, sasisemaphandleni.

100
00:11:58,976 --> 00:12:09,593
Futhi lesi sandiso esibuthakathaka, esiklanywe
kabi – izikwele eziyishumi nambili zabantu

101
00:12:09,593 --> 00:12:17,951
abane, okungukuthi izingane ezintathu nomama wazo.

102
00:12:17,951 --> 00:12:28,352
Futhi lokho kwakuyi... Ifamu yayisendleleni,
yehla entabeni futhi thina sasiphezulu lapho.

103
00:12:28,352 --> 00:12:35,880
Futhi leli gumbi esasihlala kulo kwakuyisandiso.

104
00:12:35,880 --> 00:12:42,955
Futhi emuva ngaphandle kwepulazi uye esivandleni sezithelo.

105
00:12:42,955 --> 00:12:49,786
Kwakukhona futhi umgwaqo omncane, kodwa
wawungafakwanga noma yini. Njengalokhu nje...

106
00:12:49,786 --> 00:12:55,300
Futhi sasingaphelele, cishe sihlukanisiwe ngokuphelele.

107
00:12:55,300 --> 00:13:01,219
Ngakho-ke akekho owayehamba ngezinyawo – ngaphandle
mhlawumbe phakathi nosuku, ngoba nabo babengenalo

108
00:13:01,219 --> 00:13:05,647
isikhathi salokho – ngaphandle komuntu ongadingi ukusebenza.

109
00:13:05,647 --> 00:13:14,120
Futhi ekupheleni kwempi, kufika ibhathalioni lonke le-Waffen-SS.

110
00:13:14,120 --> 00:13:23,668
Angazi ukuthi lokho kusho ukuthini kuwe.
Yayiyiyunithi ekhethekile eyayinemisebenzi ekhethekile.

111
00:13:23,668 --> 00:13:37,905
Kufanele ngisho ukuthi babengaveli obala ngempela;
awuzange wazi ukuthi benza ini. Kodwa babesabeka.

112
00:13:37,905 --> 00:13:48,961
Abantu babelahlakele yonke indawo emzaneni, behlala kuhlobo
oluthile lokuhlala, angazi ukuthi kuphi. Angizange ngiye lapho.

113
00:13:48,961 --> 00:14:02,160
Kodwa ngemva kokuthi sahlala ngaphandle kwefamu, eyayiyindlu
endala eyayimi lapho nje, kwakuyisandiso nje kuphela.

114
00:14:02,160 --> 00:14:09,263
Futhi kwadingeka sihamba yonke indlela sijikeleze ingadi
yezithelo bese singena enkambeni ukuze sifike endlini yangasese.

115
00:14:09,263 --> 00:14:15,312
Kwakuyindlu yangasese elula nje,
ungathi kuyindlu yangasese yembobo.

116
00:14:15,312 --> 00:14:25,148
Kwathi-ke kwaba khona amasosha lapho, omunye wabo
wangibamba ngesihlakala ngokuzumayo ngoba ngangidinga ukuya

117
00:14:25,148 --> 00:14:31,420
endlini yangasese futhi wazama ukungidonsela esidlekeni.

118
00:14:31,420 --> 00:14:35,919
Futhi ngandlela thile ngangizwa
sengathi wayengenazo izinhloso ezinhle ngawe.

119
00:14:35,919 --> 00:14:42,464
Ngakhala ngokubulala, okuyindlela engingajwayele ngayo ukuziveza.

120
00:14:42,464 --> 00:14:56,061
Kwathi-ke, ngiyabonga kuNkulunkulu, omunye wamantombazane omlimi
wafika wamshaya ngokushesha – wayeyintombazane eqinile – wathi:

121
00:14:56,061 --> 00:15:03,120
Yeka lowo mntwana! Manje! Ngaphandle kwalokho
ngizohlanganisa wonke umuntu, bese uzosola!

122
00:15:03,120 --> 00:15:12,873
Futhi mhlawumbe wamangala kakhulu, angazi, noma kunjalo
wangikhulula ngempela, wangibamba wangiholela kumama wami.

123
00:15:12,873 --> 00:15:18,365
Yebo, ngikuphuthele nje lokho.

124
00:15:20,833 --> 00:15:30,891
Futhi lokho kwangenzeka futhi kimi
kamuva, lapho omunye umuntu angivikela futhi.

125
00:15:30,891 --> 00:15:34,988
Futhi kwakuyilapho sasibuyele eMunich futhi.

126
00:15:34,988 --> 00:15:41,305
Futhi kwakuhlala kunjalo ukuthi bekungekho ugesi.

127
00:15:41,305 --> 00:15:48,188
Ngakho-ke lapho ungene esakhiweni ebusika,
ngokushona kwelanga, awukwazanga ukubona lutho.

128
00:15:48,188 --> 00:15:54,083
Ngakho-ke wawazi indlela yakho kuphela
ngoba wawuhlala khona isikhathi eside.

129
00:15:54,083 --> 00:16:02,513
Futhi ngangifuna nje ukungena endlini, futhi yayingakavinjwa ngoba
lokho kwakungeke kwenzeke; akekho owayenokhiye evela phansi...

130
00:16:02,513 --> 00:16:09,612
Futhi wayemi emnyango wendlu engangifuna ukungena kuyo.

131
00:16:09,612 --> 00:16:14,138
Wabe esezama ukungidonsa ngaphakathi lapho.

132
00:16:14,138 --> 00:16:26,161
Ngakhala kabi futhi, kwathi-ke ngenhlanhla kwaphuma indoda
esencane endlini eseduze engangimazi, eyayimdala kancane kunami.

133
00:16:26,161 --> 00:16:34,154
Futhi wayemazi naye, wase eza kimi
ngokushesha, wakhupha isandla sakhe wathi:

134
00:16:34,154 --> 00:16:40,217
Futhi uma uphinda umthinte lowo ntombazane,
ongumlingani wami wesifazane, ngizokushaya kuze ube yizicucu!

135
00:16:40,217 --> 00:16:46,784
Wabe esenyamalala ngaphandle komkhondo. Ngiyabonga kuNkulunkulu!

136
00:16:46,784 --> 00:16:57,849
Ngakho-ke ubaba wami wabuya, futhi
ngangiwona wokuqala ukumbona – ecijile ngokuphelele.

137
00:16:57,849 --> 00:17:05,684
Mhlawumbe, angazi ngokuqinisekile, akazange akhulume
ngalokho, waphunyuka ezindaweni ezimanzi zeRhine,

138
00:17:05,684 --> 00:17:13,025
ngakho-ke kumele ukuthi waba nethuba. Wayemuncile ngokuphelele.

139
00:17:13,025 --> 00:17:25,521
Futhi empeleni akazange akhulume lutho oluningi
ngalokho ayekuhlangenwe nakho nangesikhathi samaNazi.

140
00:17:25,521 --> 00:17:41,388
Labo ababuyile empini babebethwe noma bedangele, cishe bonke,
ngaphandle kokuthi babe nomsebenzi okhethekile engingawazi.

141
00:17:41,388 --> 00:17:56,790
Umngane wobuntwana kamama wake wasivakashela. Wayebanjwe
njengomiboshwa eFrance wasitshela ukuthi imiboshwa

142
00:17:56,790 --> 00:18:12,674
eyayikhona lapho – ngicabanga ukuthi kwakuseduze
kweMediterranean – yayibanjwe ekampini yamaboshwa.

143
00:18:12,674 --> 00:18:27,021
Futhi-ke nsuku zonke, esikhundleni sokudla, banikezwa isobho
lekhukhamba, kwathi cishe ingxenye yesikamu yagula ngedizenteri .

144
00:18:27,021 --> 00:18:34,021
Bese bashona kancane kancane,
ngokwemqondo, ngoba akekho ongamelana nalokho.

145
00:18:35,700 --> 00:18:38,820
Kwakuyindlela futhi yokususa abantu.

146
00:18:38,820 --> 00:18:50,458
Akazange akhulume kakhulu ngaye, kodwa washona unyaka
kamuva evakashele kithi. Angazi ukuthi washona ngani.

147
00:18:50,458 --> 00:18:55,575
Kodwa njengoba ngishilo, bonke babegula.

148
00:18:55,575 --> 00:19:03,560
Ngoba ngeke uphile kulowo
'diyethi', phakathi kwezimpawu zokucaphuna.

149
00:19:06,146 --> 00:19:13,498
Khona-ke mhlawumbe naye wayengeke akwazi
ukubekezelela lokho ayenakho lapho ebuyele ekhaya

150
00:19:13,498 --> 00:19:18,107
nomkakhe, ukudla. Noma wayengatholi okuningi.

151
00:19:18,107 --> 00:19:24,916
Angazi ukuthi kwakunjani ngaleso sikhathi, ukuthi ngabe
kwakucatshangwa yini ukuthi babe sesiboshweni isikhathi eside,

152
00:19:24,916 --> 00:19:29,091
ukuthi mhlawumbe banikezwa izitifiketi zokudla ezengeziwe noma...

153
00:19:29,091 --> 00:19:34,747
Angazi nhlobo, angizange ngazi lutho
ngalokho futhi angikaze ngizwe lutho ngalokho.

154
00:19:34,747 --> 00:19:41,365
Kodwa ngokuvamile, bonke bekufanele
bahlolwe ezibhedlela. Ingabe lokho kwenziwe?

155
00:19:41,365 --> 00:19:51,794
Angicabangi ukuthi babe nezinto ezidingekayo,
abantu noma imishini; konke kwakuyisimo esiphuthumayo.

156
00:19:51,794 --> 00:20:04,884
Kukhona indaba ngalokho. Udadewethu omdala – kwafika indoda
endlini yethu, yashaya emnyango yabuza, "Ninayo isinkwa?"

157
00:20:06,591 --> 00:20:12,460
Kwathi-ke umama wami wathi, "Cha,
asinalo isinkwa." Nathi sasidinga isinkwa.

158
00:20:12,460 --> 00:20:18,316
Kwathi-ke udadewethu omdala wakhala wathi, "Mama,
awukwazi nje ukumvumela lo muntu ahambe kanjalo."

159
00:20:18,316 --> 00:20:26,747
Kwathi-ke unina wami wavuma wamnika indoda
isinkwa. Yilokho okwakunjalo ngaleso sikhathi.

160
00:20:29,740 --> 00:20:33,865
Futhi umama wami wakwenza lokhu ngangokunokwenzeka.

161
00:20:33,865 --> 00:20:39,000
Futhi kwadingeka sibone ngokwethu
ukuthi singathola kanjani ukudla.

162
00:20:39,000 --> 00:20:47,294
Abazali bami banikezwa ingxenye yomhlabathi wegadi
yidolobha lase-Alfeld, okwakufanele bayilimele bona uqobo.

163
00:20:47,294 --> 00:20:49,943
Sabe-ke siya nomama wethu ensimini ukuqoqa izambane noma
ezinye izitshalo ngemva kokuvuna, okwaziwa nangokuthi "stubble".

164
00:20:49,943 --> 00:20:54,485
Futhi siphinde saba ama-turniphu, futhi,
kunjalo, kwadingeka siqinisekise ukuthi abagadi

165
00:20:54,485 --> 00:20:56,936
besembaleni, ababephethe izikhali, abasibambi.

166
00:20:56,936 --> 00:21:02,474
Impela bebengasoze basidubule, lokho
kucacile ngokuphelele, kodwa bebengasigijimisa.

167
00:21:02,474 --> 00:21:06,720
Ukweba ama-turniphu ukuze kwenziwe usiraphu ngawo.

168
00:21:06,720 --> 00:21:11,896
Ubaba wabhala edayari yakhe ukuthi sonke sasidle kakubi.

169
00:21:11,896 --> 00:21:22,023
Sasingondleki kahle kangangokuba sathola nezifo
zamathumbu – izinambuzane eziyindilinga nokunye okunjalo.

170
00:21:22,023 --> 00:21:37,600
Kwathi-ke mina kwadingeka ngiye eKleinwalsertal e-Austria
ukuzolulama ngoba ngangithole i-TB , ikakhulukazi i-hilar TB .

171
00:21:39,101 --> 00:21:52,021
Kwakunjalo. Ngaphezu kwakho konke, ngisakhumbula
kahle kakhulu okubizwa ngokuthi isinkwa sekhothi.

172
00:21:52,021 --> 00:21:53,968
Angazi ukuthi wake wezwa ngakho.

173
00:21:53,968 --> 00:21:57,840
Ngakho-ke esikhundleni sokudla
okusanhlamvu, kwaba nombila evela kubantu baseMelika.

174
00:21:57,840 --> 00:22:01,446
Bekungemnandi nhlobo, asizithandanga.

175
00:22:01,446 --> 00:22:06,124
Eminyakeni yokuqala eyodwa noma
emibili, kwakudingeka nje ukubekezelela.

176
00:22:06,124 --> 00:22:09,007
Bekungekho nobhotela, lokho kucacile
ngokuphelele, bekukhona imajarini.

177
00:22:09,007 --> 00:22:12,390
Bekungekho ubusi, kwakukhona ubusi bokwenziwa.

178
00:22:12,390 --> 00:22:17,866
Sasizungezwe izakhiwo zamafulethi nezinsalela.

179
00:22:17,866 --> 00:22:23,385
E-Essen, isibonelo, sasivame
ukuphonsa amatshe ashelelayo sisengabantwana.

180
00:22:23,385 --> 00:22:26,424
Angazi ukuthi uyawazi yini lo mgama.

181
00:22:26,424 --> 00:22:30,571
Ngakho-ke,qoqa amabhlogo ezindaweni
ezidilikile, usebenze kuwo ngesando, njalo njalo.

182
00:22:30,571 --> 00:22:47,201
Noma-ke, isibonelo, ukuqoqa insimbi endala ukuze ngithenge ubisi
ngemali engangiyizuzile. Ngangikwenza lokho ngisemfana, vele.

183
00:22:47,201 --> 00:22:51,859
Ukuze usize ukondla umndeni, uma ungathanda.

184
00:22:51,859 --> 00:23:02,615
Kwakunjalo. Saze sahamba sashaya amapayipi okudonsa
amanzi emigudwini yezulu ngenhlamvu ukuze sithole insimbi

185
00:23:02,615 --> 00:23:10,585
ebunjiwe, ngoba insimbi ebunjiwe yayibalulekile kakhulu.

186
00:23:10,585 --> 00:23:21,495
Ekuqaleni kwempi, sanikezwa izitembu
zokudla – yilokho okwakubizwa ngokuthi.

187
00:23:21,495 --> 00:23:30,151
Futhi kubo bonke emndenini – izingane ezingaphansi kweminyaka
eyisithupha zathola okuningi, izingane ezisanda kuzalwa zathola

188
00:23:30,151 --> 00:23:39,960
okuncane kancane futhi okuthile okunye – kodwa ukuthi lokho
kwakuyokudla kwezingane ezisanda kuzalwa, angikwazi ukusho.

189
00:23:41,882 --> 00:23:50,023
Yebo, kwabantu abadala, kwakuyisparthan
ngempela. Akuzange kube okwanele ukukugcwalisa.

190
00:23:50,023 --> 00:23:56,163
Amapotato ayatholakala kuphela
uma kukhona umuntu okuthengisa awo.

191
00:23:56,163 --> 00:24:05,069
Awukaze uqiniseke ukuthi ungaya kuphi ukuze uthole
okwakudingayo. Okungenani, kwakunjalo ngesikhathi sasiseMunich.

192
00:24:05,069 --> 00:24:12,148
Kwaba nzima ngokufanayo
nasemaphandleni. Abalimi babengafuni ukunikeza lutho.

193
00:24:12,148 --> 00:24:20,302
Ngakho-ke wawunezinto ongazishintshisa
abazithandayo, baze bakunika okuthile ngokushintshisana,

194
00:24:20,302 --> 00:24:25,460
kodwa ngesikhathi esilandelayo wawungasekho lutho.

195
00:24:25,460 --> 00:24:30,632
Ngoba ngesinye isikhathi zonke izimpahla zizobe seziphelile.

196
00:24:34,296 --> 00:24:39,633
Hhayi-ke, ngiyazi ukuthi indlala
ibukeka kanjani – nokuthi izizwa kanjani...

197
00:24:39,633 --> 00:24:41,484
Ngingakuqinisekisa ngempela lokho.

198
00:24:41,484 --> 00:24:48,726
Ngakho-ke ubaba wami kwadingeka
aqinisekise ukuthi umndeni uhlala uphila.

199
00:24:48,726 --> 00:25:04,819
Wabe-ke ehlola amaMelika namaBrithani
eMpumalanga. Lokho kwamnika imali yomndeni wakhe.

200
00:25:04,819 --> 00:25:13,522
Lokhu kuyabonakala kudayari yakhe
nokuthi kwakunzima kangakanani kuye.

201
00:25:13,522 --> 00:25:20,516
Wayengeke ahambe ngemoto, kwakudingeka adlule umngcele nokunye,
bese ngandlela thile echitha ubusuku eziteshini zesitimela.

202
00:25:20,516 --> 00:25:24,351
Ngakho-ke bekungekho lula kuye.

203
00:25:24,351 --> 00:25:30,468
Wabe esenayo ihhovisi eMunich futhi naseBerlin.

204
00:25:30,468 --> 00:25:40,749
Ngakho-ke ama-Allies bathokoziswa kakhulu
yizibiko zakhe – wayengumbhali omuhle kakhulu.

205
00:25:42,726 --> 00:25:44,920
Futhi ukuhlukunyezwa ngokocansi kwakuhlale kubikiwe.

206
00:25:44,920 --> 00:25:48,860
Futhi saphinde sazi abantu esasihlala nabo ndawonye.

207
00:25:48,860 --> 00:25:54,890
Isibonelo, e-Essen, esakhiweni
samafulethi lapho kamuva sahlaliswa khona.

208
00:25:54,890 --> 00:25:59,626
Abazali bami kamuva bathuthela e-Essen ngoba
ubaba wami wathatha umnyango wokuhlela

209
00:25:59,626 --> 00:26:05,024
webhizinisi kwiphephandaba i-"Neue Ruhrzeitung" lapho.

210
00:26:05,024 --> 00:26:13,680
Thina izingane sasazi lokho, sasazi. Futhi
ubuso babesifazane abusazange bujabule futhi.

211
00:26:13,680 --> 00:26:21,000
Lokho kwashiya umbono ongapheli. Omunye
wamakhelwane ethu wathunyelwa eSiberia.

212
00:26:21,000 --> 00:26:30,884
Amakhulu abasha baseJalimane bashona
ezingalweni zakhe. Waphinde wabhala izinkondlo ngalokho.

213
00:26:30,884 --> 00:26:36,657
Bonke babheke entshonalanga, kusho yena.

214
00:26:36,657 --> 00:26:42,680
Babehlale befuna ukubheka entshonalanga, lapho
ilanga lishona khona, lapho iJalimane likhona.

215
00:26:47,944 --> 00:26:53,705
Ukuphila namaRashiya bekunzima kakhulu.

216
00:26:53,705 --> 00:27:05,026
Lesi sikhathi ngemva kwempi, masithi thina
njengababaleki abavela eMpumalanga asizange samukelwe

217
00:27:05,026 --> 00:27:12,223
kahle yizakhamuzi zasendaweni. Lokho akuzange kwenzeke.

218
00:27:12,223 --> 00:27:16,024
Kwadingeka ukuthi sabelane ngezinto zethu nabantu bendawo.

219
00:27:16,024 --> 00:27:21,169
Ukwabelana ngendawo yokuhlala, ukwabelana
ngezembatho, ukwabelana ngokudla, nokunye nokunye.

220
00:27:21,169 --> 00:27:28,631
Enye yezimo ezimbi kakhulu kwakuyile bunker, indawo
yokuzivikela ekuhlaselweni kwezindiza eNockherberg.

221
00:27:28,631 --> 00:27:36,284
Igumbi elingaphansi komhlaba elinephahla eliphakeme
elimbiwe entabeni, elakhiwe ukugcina iziphuzo,

222
00:27:36,284 --> 00:27:42,047
ikakhulukazi iwayini esikhathini esedlule kwathi kamuva ubhiya.

223
00:27:42,047 --> 00:27:53,140
Kwavela i-alamu futhi – konke kwakuseduze kakhulu, wawazi lokho –
kwathi-ke thina, ngami nogogo wami, sasibabili

224
00:27:53,140 --> 00:28:05,938
kuphela, sangena lapho, kwathi-ke ngemva kwalokho ngathola
ukuthi kwakukhona abantu abayizinkulungwane ezintathu.

225
00:28:05,938 --> 00:28:17,100
Futhi lapho i-alam iphela, abantu
bagijima beya emnyango wokuphuma bethukile.

226
00:28:17,100 --> 00:28:27,243
Futhi kunabantu cishe abayishumi noma ngaphezulu,
angazi ngokuqinisekile, abacindezelwe – ngokoqobo...

227
00:28:27,243 --> 00:28:34,079
Futhi lokho kwakubi kakhulu,
impela! Sizwile ngakho kuphela kamuva.

228
00:28:36,180 --> 00:28:45,757
Futhi umoya phakathi kwakubi kakhulu kangangokuthi abanye abantu
bawela phansi ngokwemvelo, bengakude kakhulu phansi, ngakho-ke

229
00:28:45,757 --> 00:28:56,071
abanye bahamba kancane baye kude, bese nawo bawela phansi, futhi
awuzange uwadlule nje, kodwa mhlawumbe wawugxiviza phezu kwabo.

230
00:28:56,071 --> 00:28:59,500
Angikwazi ukucabanga ukuthi kungaba ngenye indlela.

231
00:29:01,375 --> 00:29:09,430
Yebo, lezi aziyona izigameko ezimnandi, ngesikhathi wawuneminyaka
leyo, mina ngangineminyaka eyishumi nanye kuphela...

232
00:29:09,430 --> 00:29:13,937
Ngicabanga ukuthi kwaba ngo-1943 lapho kwaqala khona ngempela.

233
00:29:13,937 --> 00:29:27,477
Kwabe sekwehliswa amabhomu ephosphorus, aqhuma lapho efika
phansi, ekhulula yonke iphosphorus, eyashisa ngokushesha.

234
00:29:27,477 --> 00:29:37,289
Kwathi-ke sonke isitaladi esasihlala kuso sasivutha
umlilo, futhi izibani zomlilo zazivele zikhuphuka ziphakeme.

235
00:29:37,289 --> 00:29:47,666
Ngakho-ke sonke, umfowethu omdala, umama wami nami, kwadingeka
simi emafasiteleni futhi sicisha amafreyimu ewindini,

236
00:29:47,666 --> 00:29:58,094
ngoba uma izibasa bezifinyelele kuwo, bezizoshisa futhi
izingilazi beziphuka, kwathi-ke bekungeke kusale lutho.

237
00:29:58,094 --> 00:30:05,555
Futhi lokho akumnandi ngokukhethekile,
ngoba awukwazanga ukuthola amawindi.

238
00:30:05,555 --> 00:30:14,602
Lokho kwakuyikho konke okwakudingeka. Uma ungazange uthole lutho
njengesipho kumuntu noma ungenabo abazali ababenazo izinto

239
00:30:14,602 --> 00:30:25,024
ezinjalo, bekumele nje uphile ngalokho onakho, noma ngabe
bekunezinduku zamafasitela noma cha ebusika, kwakungabalulekile.

240
00:30:25,024 --> 00:30:32,533
Ngisho nangemva kwempi, sasihlala efulethini
engenazo izingilazi zamawindi ngoba kwakungekho

241
00:30:32,533 --> 00:30:36,760
ongazithola. Futhi kwakungekho izingilazi zamawindi.

242
00:30:36,760 --> 00:30:42,403
Yebo, ngicabanga ukuthi bazidayisa emakethe
emnyama, kodwa empilweni yangempela awukwazanga

243
00:30:42,403 --> 00:30:47,036
ukuthola i-disc eyayithengiwe yilowo nalowo noma kuphi.

244
00:30:47,036 --> 00:30:52,532
Futhi ngabe wazizwa ngesikhathi sempi
sengathi impi yayicabangela izingane?

245
00:30:55,586 --> 00:30:57,461
Angizange ngithole lo mbono.

246
00:30:57,461 --> 00:31:07,629
Ngoba lapho sasisemaphandleni, kwakudingeka
sikhande amazambane namatheniphu ukuze bonke

247
00:31:07,629 --> 00:31:15,352
ababaleki abavela empumalanga bakwazi ukondliwa.

248
00:31:15,352 --> 00:31:27,281
Kwathi-ke izindiza zaqala ukusidubula. Zindiza phansi kangangokuba
wawubona amakhanda abashayeli bezindiza ekhabhathini.

249
00:31:27,281 --> 00:31:36,539
Bebengasibhekisi ngqo kithi, kodwa wena ungakwazi
lokho njengengane. Ucabanga nje ukuthi ufuna ukungidubula.

250
00:31:36,539 --> 00:31:41,664
Bengigijima ngisindisa impilo yami, ngakho
ngangicabanga ukuthi ngeke ngiyiphilele.

251
00:31:44,380 --> 00:31:52,656
Futhi ngelinye ilanga, ngesikhathi
sempi, kwadingeka ngiye kudokotela wamazinyo.

252
00:31:52,656 --> 00:31:59,125
Edolobheni elilandelayo, bengingeke ngihambe
ibanga elide kangaka ngenxa yokushisa okukhulu.

253
00:31:59,125 --> 00:32:06,133
Kwakushisa kakhulu ehlobo, futhi njengoba ngishilo
ngaphambilini, amadigri angama-30 ayengalutho olukhethekile.

254
00:32:08,305 --> 00:32:13,187
Kwadingeka ngikhiphe izinyo. Bese ngabuyela emuva ngesithuthuthu.

255
00:32:13,187 --> 00:32:17,125
Besinayo enye ibhayisikili, kodwa bayisiba kamuva.

256
00:32:17,125 --> 00:32:22,625
Kwabe sekwehla omunye ngenqwelomoya.

257
00:32:22,625 --> 00:32:33,297
Izindebe zembila zazinde kakhulu, ngakho ngangena
ensimini, ngazibeka phezu kwazo, ngaphonsa ibhayisikili kude.

258
00:32:33,297 --> 00:32:36,992
Wabe esephinde wangidubula.

259
00:32:36,992 --> 00:32:50,207
Kwenzeka okwesithathu, kwakukhona abantu abaningi lapho
ngoba kwakuyisikhathi sokuvuna izigxobo ze-hop, lapho amakhonisi

260
00:32:50,207 --> 00:32:58,094
e-hop ewa khona, okuyikho okudingekayo ekuphekeni ubhiya.

261
00:33:00,773 --> 00:33:07,020
Kwathi-ke kwafika izindiza. Kwabe sekunjalo,
lo mgadi we-hops wawuseduze kakhulu nehlathi.

262
00:33:07,020 --> 00:33:11,211
Futhi lapho wawukude kakhulu nehlathi,
kwakudingeka ugijime isikhathi eside.

263
00:33:11,211 --> 00:33:16,422
Baphinde bawile, ngangicabanga ukuthi bazoshona.

264
00:33:16,422 --> 00:33:24,836
Ngoba ngaleso sikhathi ama-hops kwakudingeka axhunywe
entanjeni, namuhla konke sekwehlukile ngokuphelele.

265
00:33:24,836 --> 00:33:30,500
Futhi lezi ziphoyisa ezazibamba lezi
zintambo endaweni zazinde kakhulu.

266
00:33:30,500 --> 00:33:38,819
Futhi ngemva kokuba izindiza sezihlehle phansi kangaka,
wawubona kakade izinhloko zabasebenzi bendiza ngaphakathi,

267
00:33:38,819 --> 00:33:43,161
sacabanga, nkulunkulu wethu, ngeke bawele phansi lapho.

268
00:33:43,161 --> 00:33:47,020
Ngakho sabaleka ngokushesha okukhulu,
wonke umuntu ezama ukungena emahlathini.

269
00:33:47,020 --> 00:33:51,686
Bese nje bashaya phezulu baphansi, babuyele emuva naphambili.

270
00:33:51,686 --> 00:33:55,359
Sasisesaba kakhulu, kwakuyihlanya!

271
00:33:57,297 --> 00:34:04,195
Angifuni nhlobo ukuphinda ngibe nesipiliyoni esifana
nalelo! Ngakho-ke, ngiyethemba ukuthi ngeke kwenzeke futhi.

272
00:34:04,195 --> 00:34:11,392
Namuhla banezinye izikhali nokunye
okunjalo. Kodwa lokho kwakuyinto embi kakhulu.

273
00:34:11,392 --> 00:34:16,257
Njengomfundi osakhulayo wezifundo zenkolo, nami
ngavakashela indawo yokunakekela izingane ezintandane;

274
00:34:16,257 --> 00:34:19,250
kwakumele sivakashele indawo yokunakekela izingane ezintandane.

275
00:34:19,250 --> 00:34:23,015
Bengihambisana neqembu labafundi bezifundo zenkolo.

276
00:34:23,015 --> 00:34:30,628
Sahlalela konke nokunye, sabuyela ekhaya futhi, kwathi-ke kwavela
umfana omncane cishe eneminyaka

277
00:34:30,628 --> 00:34:37,900
eyisishiyagalombili noma eyisishiyagalolunye,
wangibamba ngezandla wangibiza ngokuthi "Baba."

278
00:34:37,900 --> 00:34:46,101
Futhi lokho kwangemboboza inhliziyo yami
njengokugwaza kwemese! Awukwazi ngisho nokucabanga.

279
00:34:46,101 --> 00:34:56,758
Futhi ngaleso sikhathi ngathi lapho ngishada,
ngizothatha izingane ezimbili. Futhi yilokho engakwenzayo.

280
00:34:56,758 --> 00:35:06,477
Ukuze wazi nje, lowo duka owuzwayo uma udlala
nezingane ngaphandle e-Alfeld isibonelo, noma ngisho

281
00:35:06,477 --> 00:35:13,305
e-Essen, futhi bengenasibaba, kukhona okuthile okushodayo!

282
00:35:13,305 --> 00:35:20,392
Oomama abakwazi ukukubuyisela lokhu; bakwenzile ngokwemvelo,
lokho kucacile ngokuphelele, kodwa kubalulekile kakhulu.

283
00:35:20,392 --> 00:35:26,742
Futhi lobu buhlungu bangithinta kakhulu kakhulu,
njengokungibamba ngokuthandeka ngemva kwalokho.

284
00:35:26,742 --> 00:35:33,992
Izindawo ezigcwele amabhlogo. Isiphunga esibi, isibonelo.

285
00:35:33,992 --> 00:35:43,572
Ngiyakhumbula ukuthi lapho sishiya eKranz,
ekuqaleni sasiseAlfeld, akunjalo? Futhi kwadingeka

286
00:35:43,572 --> 00:35:50,461
ngiye eHanover ukuze ngenze ukuhlolwa kwe-X-ray.

287
00:35:50,461 --> 00:35:57,422
Futhi lapho ngabona idolobha elonakele. Kwangimangaza.

288
00:35:57,422 --> 00:36:04,316
Awukwazi ngisho nokucabanga. Lezo yizipiliyoni zami.

289
00:36:04,316 --> 00:36:08,305
Futhi abakhubazekile emigwaqweni, yebo, impela.

290
00:36:08,305 --> 00:36:15,008
Kodwa lokho kwakuhlukile. Ngakho-ke
sazivikela maqondana nabakhubazekile.

291
00:36:15,008 --> 00:36:24,928
Yingakho alahlekelwe ingalo yakhe, yingakho alahlekelwe umlenze
wakhe, yingakho waba ngumdwebi ngomlomo, noma umdwebi ngezinyawo.

292
00:36:27,219 --> 00:36:31,687
Sabehlonipha labo bantu.

293
00:36:31,687 --> 00:36:39,580
Ngakho-ke lo muzwa wokuthi yonke
indwangu yomphakathi iyahlakazeka.

294
00:36:41,280 --> 00:36:48,537
Ngemva kweMpi Yezwe Yokuqala, saba neminyaka eyishumi
yeRiphabhulikhi yaseWeimar, njengoba wazi, lapho

295
00:36:48,537 --> 00:36:54,304
abantu babebuswa khona futhi kwaqala ukwehla kokuziphatha.

296
00:36:54,304 --> 00:36:58,195
Impela, lokhu kwakukhona futhi ngemva
kweMpi Yezwe Yesibili ngendlela ethile, kodwa

297
00:36:58,195 --> 00:37:01,367
ngokombono wami kwakungekho ngamandla kangako.

298
00:37:01,367 --> 00:37:06,961
Angikwazanga ukuhlala eduze
kwesikhumulo sezindiza, bekungangicasula.

299
00:37:06,961 --> 00:37:11,773
Hhayi umsindo kuphela, kodwa nezinkumbulo ziyabuya futhi.

300
00:37:14,354 --> 00:37:20,405
Futhi lezo zazizinkumbulo ezimbi kakhulu.
Ngakho-ke emva kwempi kwaba neminyaka

301
00:37:20,405 --> 00:37:25,812
eminingana lapho zazikhona zonke izinsuku ebusuku.

302
00:37:28,156 --> 00:37:33,320
Ngenhlanhla, lokho sekunciphe kancane ngokuhamba kwesikhathi.

303
00:37:33,320 --> 00:37:41,326
Kodwa lapho ngizwa izindiza eziningi ezinamandla enjini,
okwenzeka kwesinye isikhathi ngezikhathi ezithile, futhi lapho

304
00:37:41,326 --> 00:37:47,064
zindiza nje zikhangisa noma yini, ngikubona kuyinqaba kakhulu.

305
00:37:49,211 --> 00:37:56,977
Angikuthandi lokho. Kungikhumbuza lezo
zikhathi, futhi zazingenemnandi nhlobo.

306
00:37:56,977 --> 00:38:07,383
Futhi kwakuyilapho-ke ama-bhomu okuvutha we-phosphorus okuqala
awehla, ewa ngqo esitolo samalahle. Lokho kwakubi kabili, impela.

307
00:38:07,383 --> 00:38:14,838
Futhi indlu esehlangothini elinye, kahle, umgwaqo
wawungabanzi kangako, futhi impela izibasa –

308
00:38:14,838 --> 00:38:19,780
i-phosphorus – zasakazeka lapho, kwaze kwashiswa yonke indlu.

309
00:38:19,780 --> 00:38:23,601
Futhi yilapho abantu abafa khona. Yilokho nje...

310
00:38:23,601 --> 00:38:26,562
Yebo, bese nje uwabeka egumbini lokugcina amalahle.

311
00:38:26,562 --> 00:38:32,998
Futhi sasifuna ukuthola okuthile kokushisa, ngoba
kwakungekho ngempela – kwakuyisikhathi sasekwindla,

312
00:38:32,998 --> 00:38:37,352
kodwa naphezu kwalokho, kwakusivele kubanda kakhulu.

313
00:38:37,352 --> 00:38:47,383
Futhi izingane zaya lapho zafuna lokho,
kwakungekude, futhi ngayinye yayiphethe ibhakede esandleni sayo.

314
00:38:47,383 --> 00:38:54,523
Kwathi-ke simi lapho singazi ukuthi masisho ukuthini.

315
00:38:54,523 --> 00:39:01,888
Asizange sikhale, kodwa kwakuyisimanga sangempela!

316
00:39:01,888 --> 00:39:06,739
Futhi ungathi yini kubantu abasha noma kubathathi bezinqumo
bakhona, ngokusekelwe ekuhlangenwe nakho

317
00:39:06,739 --> 00:39:12,081
kwakho, okufanele bacabangele ngaphambi kokuqala
ukukhangisa ngokweqile nokuzihlomisa kabusha empini?

318
00:39:12,081 --> 00:39:20,015
Ngingeluleka wonke umuntu nje
ukuthi angangeni empini uma kungenzeka.

319
00:39:20,015 --> 00:39:28,728
Awukwazi ukuchaza into enjalo. Ngingakutshela ngayo,
kodwa awukwazi ukwazi ukuthi kuzizwa kanjani

320
00:39:28,728 --> 00:39:34,352
nokuthi kuzodingeka udlule ini, noma ukuthi uzosinda yini.

321
00:39:34,352 --> 00:39:45,953
Ngesikhathi sasiseMunich, kwakudingeka siye egumbini elingaphansi
komhlaba njalo ebusuku ngoba amabhomu ayewela njalo.

322
00:39:45,953 --> 00:39:51,250
Ngakho-ke awukaze ube nobusuku lapho
ungakwazi ukulala ubusuku bonke usengumntwana.

323
00:39:51,250 --> 00:39:53,828
Lokho kuyadrama kakhulu, awukwazi ukukucabanga.

324
00:39:53,828 --> 00:40:03,258
Futhi labo abasensimini, abangenaso ngempela
ithuba lokuthi, "Lokhu akungifanele, ngiyahamba."

325
00:40:03,258 --> 00:40:08,919
Akwenzeki! Bazodutshulwa. Lokho kwakujwayelekile nje...

326
00:40:08,919 --> 00:40:14,273
Ngingasho nje into eyodwa kuphela,
njengoba ngikhuluma ngokudubula.

327
00:40:14,273 --> 00:40:24,820
Ngemva kwempi, okusho ekupheleni kwempi, lapho sekuyiqiniso
ngokuphelele ukuthi le mpi seyilahlekile futhi kwakungekho lutho

328
00:40:24,820 --> 00:40:34,856
olwalusazuzwa, baqoqa bonke abantu asebekhulile, okusho labo
abaneminyaka engu-60 nangaphezulu ababebhekwa njengabantu

329
00:40:34,856 --> 00:40:42,001
asebekhulile nguHitler, kanye nabantu abasha
abaneminyaka engu-14 nangaphezulu ukuze

330
00:40:42,001 --> 00:40:47,945
babhaliswe ku-"Volkssturm" (isivunguvungu sabantu).

331
00:40:47,945 --> 00:40:55,695
Kodwa-ke kwakusadingeka bazame ukumisa
"isitha" – phakathi kwezimpawu zokucaphuna.

332
00:40:55,695 --> 00:41:06,443
Ungacabanga ukuthi umfana oneminyaka engu-14 uzizwa kanjani
lapho enikezwa isibhamu ukuze avikele izwe lakhe abathi yilona.

333
00:41:06,443 --> 00:41:10,930
Futhi abantu abaneminyaka engu-60 babengasebenzi kahle ngempela.

334
00:41:10,930 --> 00:41:23,808
Futhi ekupheleni kwempi, lapho amaMelika esevele engena
ezweni lethu, kwakunjalo: babebonile kusengaphambili

335
00:41:23,808 --> 00:41:31,648
ukuthi abanye abafana abaneminyaka engu-14 babefuna ukubaleka.

336
00:41:31,648 --> 00:41:38,469
Bebengasafuni ukumelana nanoma ubani,
babe besaba futhi babe befuna ukuya ekhaya.

337
00:41:38,469 --> 00:41:49,344
Bababamba bawaxosha esihlahleni esiseduze...
Bekungeke kube nobudlova obungaphezu kwalokhu!

338
00:41:49,344 --> 00:41:54,609
Ngikhulume namaphoyisa amabili, amaphoyisa asezingeni eliphezulu.

339
00:41:54,609 --> 00:41:59,698
Ngavakashela omunye wabo ebharakini lakhe. Ngabatshela lokhu:

340
00:41:59,698 --> 00:42:09,193
Awumele ukhulule abaqashwa bakho emisebenzini yangaphandle!

341
00:42:09,193 --> 00:42:11,734
Bahlale ekhaya! Batshele ukuthi bahlale ekhaya!

342
00:42:11,734 --> 00:42:20,719
Kuyokuzithandela noma kunjalo. Bayakuqonda lokho.

343
00:42:20,719 --> 00:42:30,728
Futhi uma ubona zonke izilonda ezibuhlungu ezibangelwe
yilezi zosha asebephulwe e-Afghanistan nakwezinye

344
00:42:30,728 --> 00:42:36,800
izindawo, ungathi, "Bafowethu, nizibeka icala nina bodwa!"

345
00:42:36,800 --> 00:42:46,439
Kufanele kubuzwe, yini inhloso
yale bafana? Kunezinhloso ezintathu.

346
00:42:46,439 --> 00:42:51,727
Kukhona umbono wobusha ongokwemvelo.

347
00:42:51,727 --> 00:42:58,453
Kodwa-ke lo muntu osakhulayo ube eseholwa endleleni engalungile.
Ukholelwa ukuthi wenza okuthile okuhle, kodwa akukuhle nhlobo!

348
00:42:58,453 --> 00:43:02,148
Impi e-Afghanistan nayo ikhombisile lokhu.

349
00:43:02,148 --> 00:43:09,953
Khona-ke kunomuntu osakhulayo
ongakhathaleli lutho nhlobo, ongathakazeleli lutho.

350
00:43:09,953 --> 00:43:14,703
Kukhona futhi abanye abakwenzayo ngenxa
yokuzwa ubumnandi bokuzama izinto ezintsha.

351
00:43:14,703 --> 00:43:20,101
Ngakho-ke uhlezi emotweni yakhe evikelekile noma
ephethe isibhamu esandleni sakhe futhi uzizwa enamandla

352
00:43:20,101 --> 00:43:23,755
– inkosi yokuphila nokufa. Lokho nakho kuwukudonswa!

353
00:43:23,755 --> 00:43:33,523
Futhi kukhona omunye umuntu osakhulayo ozitshela ukuthi, kahle,
uma ngijoyina iBritish Army manje, angisadingi ukukhathazeka.

354
00:43:33,523 --> 00:43:39,445
Ngine umsebenzi ongunomphela, ngithola iholo lami, futhi
ekugcineni ngizothola umhlalaphansi wami. Yilokho nje.

355
00:43:39,445 --> 00:43:47,840
Akufanele kubhekwe phansi: impi
ingabulala noma kunini kulabo abathintekayo!

356
00:43:47,840 --> 00:43:57,790
Labo abazithandela impi ngeke babe ngemuva
kwamabutho, kodwa bazothunyelwa emgqeni wokuqala.

357
00:43:57,790 --> 00:44:05,531
Futhi lokho kuhlale kubeka impilo yabo engcupheni!

358
00:44:05,531 --> 00:44:16,569
Akumnandi, akuxhumene nanoma yiziphi amafilimu noma ezinye
izinto ongazifunda kwenye indawo ngenjabulo noma okuthile.

359
00:44:16,569 --> 00:44:24,773
Impi iyinto ebulalayo kakhulu futhi,
njengoba ngishilo, ebeka impilo engcupheni.

360
00:44:24,773 --> 00:44:31,018
Angikwazi ukuncoma muntu ukuba aye lapho – futhi
"avikele izwe lakubo", njengoba bekushoyo –

361
00:44:31,018 --> 00:44:35,230
umuntu angacabanga futhi ngokuzicabangela yena uqobo.

362
00:44:35,230 --> 00:44:50,157
Kuyacaca kimi ukuthi impi inomthelela ohlala njalo
ezizukulwaneni. Impini ayikuvumeli ukuba uyishiye.

363
00:44:50,157 --> 00:45:03,164
Noma usuvele uzinzile, unendlu
negadi abazali bami abayakhe eBonn.

364
00:45:03,164 --> 00:45:09,711
Ayikuvumeli ukuba uyishiye. Uqhubeka
ubuyela kuyo, lokho kucacile ngokuphelele.

365
00:45:12,281 --> 00:45:19,653
Futhi uma kukhona umuntu ocabanga ukuthi
kunezibiko ngalokhu, ngizwe ezinye zazo kubantu.

366
00:45:19,653 --> 00:45:35,608
Nginayo futhi isizindalwazi ekhaya – ukudideka kwengqondo
kwamasosha aseJalimane e-Afghanistan. Abakwazi ukubhekana nakho.

367
00:45:35,608 --> 00:45:51,323
Okokuqala, ngenxa yokulimala kwabo, kodwa futhi ngoba
akekho umuntu lapho okubahlonipha ngokubeka izimpilo zabo

368
00:45:51,323 --> 00:46:01,578
engcupheni. Kungani? Yini injongo yalobu buphukuphuku?

369
00:46:01,578 --> 00:46:12,896
Ngakho-ke kunjalo, futhi kubalulekile kakhulu
kubantu abasha ukwazi: kukhona abadubuli abaqeqeshiwe.

370
00:46:12,896 --> 00:46:19,537
Amasosha nje, amasosha
ajwayelekile, futhi nawo ayingxenye yebutho.

371
00:46:19,537 --> 00:46:32,414
Bonke ababhubhisi, bonke ababhubhisi, lapho bebuya
ekhaya, abakwazi ukubhekana nokuthi sebebulele abantu.

372
00:46:32,414 --> 00:46:40,171
Ngoba ebusuku emaphusheni abo,
izibuso ziyabuya futhi abakwazi ukuzisusa.

373
00:46:40,171 --> 00:46:54,872
Umphumela kungaba utshwala, noma izidakamizwa ezithinta ingqondo,
noma ukuzibulala. Futhi lokho kusebenza kuwo wonke umpi.

374
00:46:54,872 --> 00:47:04,070
Kodwa ngisho nalabo ababe... – kuhlanganisa abadubuli
baseJalimane, abadubuli baseMelika – abadubuli

375
00:47:04,070 --> 00:47:15,227
baseJalimane ababevikele izwe labo futhi baluvikela
kahle, abakwazanga ukubhekana nakho. Lokho kucacile.

376
00:47:19,016 --> 00:47:21,406
Abasoze bakwazi ukuqeda nezinye izinto.

377
00:47:21,406 --> 00:47:29,253
Uma ubona umngane wakho eshisiwe wafa ngaphakathi kwethangi
nokunye okunjalo, zonke lezi zithombe ezesabekayo zihlala

378
00:47:29,253 --> 00:47:34,297
ezingqondweni zabantu abasha kuze kube sekupheleni kwempilo yabo.

379
00:47:34,297 --> 00:47:43,240
Ngizwe ngalokho kuthisha lowo, kuthisha oyedwa, ngempela, owaba
nobuchopho bakhe busakazeke ebusweni bakhe, singasho kanjalo,

380
00:47:43,240 --> 00:47:49,321
eRussia ngesikhathi somkhankaso wamaRussia,
lapho i-grenade yahlukanisa ozakwabo babe

381
00:47:49,321 --> 00:47:53,208
izingcezu. Wabe esexoxa le ndaba esikoleni.

382
00:47:53,208 --> 00:48:01,797
Impela, kwakukhona nalabo ababecabanga ukuthi
bekumnandi kakhulu. Ngakho-ke kokubili kungenzeka.

383
00:48:01,797 --> 00:48:08,289
Kuncike endaweni owawumi kuyo emgqeni
wokuqala, noma ngabe kwaphumelela noma cha.

384
00:48:08,289 --> 00:48:13,508
Impi inobuso obuningi obuhlukene.

385
00:48:13,508 --> 00:48:23,094
Kodwa impi egijimela phezu kwesizwe inobuso obubodwa kuphela:

386
00:48:23,094 --> 00:48:29,202
Uyabhubhisa abantu, umlando wabo, nokuzethemba kwabo.

387
00:48:29,202 --> 00:48:35,127
Yebo, manje sekukhona ama-drone abantu
abavamile abangeke bakwazi ukuwahlola.

388
00:48:35,127 --> 00:48:37,977
Nakanjani uzoshiyeka endleleni.

389
00:48:37,977 --> 00:48:45,631
Awusadingi lutho olukhethekile manje. Yonke imishini
eyayikhona ngaphambilini manje isidlulelwe yisikhathi.

390
00:48:45,631 --> 00:48:52,528
Futhi manje, noma amabhomu enuzi
noma ama-drone nawo ayabhubhisa isintu.

391
00:48:52,528 --> 00:48:58,542
Ngakho-ke noma ubani ofuna ukuzibandakanya
empini, noma ongumuntu onezinhloso

392
00:48:58,542 --> 00:49:03,773
eziphakeme futhi ofuna ukuya lapho ngenxa yalokho...

393
00:49:03,773 --> 00:49:13,344
Hhayi, kumele ngivume, kimi lokho kuyiphutha
ngokuphelele... – Angikwazi ngisho nokucabanga ukuthi kukhona

394
00:49:13,344 --> 00:49:20,600
umuntu ongenza into enjalo! Le akuyona ifilimu! Akujabulisi!

395
00:49:20,600 --> 00:49:27,805
Futhi mhlawumbe ibhuloho lidutshulwa
noma okuthile okunjalo – kule filimu.

396
00:49:27,805 --> 00:49:35,930
Kodwa iqiniso lihlukile; usuku ngalunye
ngehora ngalinye kuwumcimbi wokuphila nokufa!

397
00:49:35,930 --> 00:49:45,057
Futhi lokho akufanele kubhekwe phansi!
Awukwazi ukusiza muntu ukuba ajabule.

398
00:49:45,057 --> 00:49:51,713
Kodwa ngizocabanga ngakho ngokucophelela... Ungahlala uthi 'cha'.

399
00:50:07,486 --> 00:50:12,343
Umhlahlandlela wakho ezikhathini ezididayo: Kla.TV.

