I te 15 o Noema 2025, i tū he hui pāpāho i whakaritea e te MWGFD mō te kaupapa "Te Ture Tiaki Mate Mārearea e arotakihia ana",
i tū tata ki Passau, i te taha tonu o te awa ataahua o Danube.
E ai ki te Rōpū Mahi mō te Ture Tiaki Mate Māwhero, he rōpū e whakauru ana i ngā tākuta, ngā kairangahau, me ngā
rōia, e whakararu ana te ture i te mana motuhake o te tinana me ngā mana mātua, ā, kāore i runga i te ture matua.
Kei te karanga rātou kia whakakorehia tonu. I reira a Kla.TV i te wā tūturu, ā, e tautoko ana i te kaupapa mā te whakapāho i
ngā whakaaturanga takitahi, he tino whai tikanga kia mātakitaki.
I raro i te hōtaka, ka kitea e koe ngā puka pānui whai mōhiohio mō tēnei kaupapa me ngā
huarahi ka taea hoki e koe te tautoko i tēnei take.
Tēnā koa tirohia i raro nei te koha a Prof. Dr. Paul Cullen mō te kaupapa 'Ngā tikanga matatika hauora me ngā
whakaaro ā-pāpori e pā ana ki te here herekore kia whakawhāngai i te kano mate urutā mīreisi'.
Pānui nā Dr. Weikl mō te Porofesa Dr. Paul Cullen: Ko te kaikōrero e whai ake nei kei konei ia ki a tātou, ā, e
ora ana, ko tā tātou hoa, te Porofesa Dr. Paul Cullen. He tākuta ia, he kaituhi pāpāho hoki, i whānau mai i Airani.
I ako ia i te rongoā i University College Dublin, ā, i muri iho ka whakaoti ia i tētahi tohu tuarua i te pūtaiao matū-ora,
me te mātanga ki te pūtaiao ira, i King's College London.
He tohunga ia ki te rongoā ā-roto, ā, he tohu anō āna mō ngā mate pāwera, te rongoā taiwhanga, me te matū haumanu.
Ka whakahaere ia i tētahi taiwhanga rongoā nui i Münster, ā, ka whakaako hoki ia i te
rongoā taiwhanga ki te whare wānanga ā-rohe.
Hei tāpiri atu ki ngā whakaputanga pūtaiao e 250, he kaituhi anō ia o ētahi pukapuka akoranga.
He tino hiahia tōna ki ngā take matatika i roto i te rongoā me te hangarau koiora, ā, koia rā te take i hoatu ai e ia tōna kauhau,
e titiro whakamua ana mātou ināianei, ki te taitara: "Ngā matatika hauora me ngā whakaaro ā-hapori mō te
werohanga ā-ture mō te mate mīrē". Pōro ki a koe, Paul.
Porofesa Paul Cullen: Ngā mihi, e Ronny, ā, ngā mihi hoki mō te tuku kia whai wāhi ahau ki tēnei wānanga i tēnei rā.
Nō reira, ehara taku whakaaturanga i te mea e pā ana ki ngā werohanga mate urutā meihana ā-ture, kāore rānei e pā ana ki ngā
werohanga anake. Ko te kaupapa he pātai mō ngā mea me manawanui ai tātou, ngā mea me manawanui ai tātou hei
tūroro, me ngā mea kāore e tika kia manawanui ai tātou.
Ā, he mea nui tēnei mō ngā pūtake o ēnei whakaaro matatika me tō rātou hiranga i roto i te hapori.
Ā, tuatahi rawa, me tīmata tātou ki te hononga i waenga i te tākuta me te tūroro.
Kāore he hononga i tō tātou hapori i waenga i ngā tāngata kē e tata ake ana i te hononga i waenga i te tākuta me te tūroro.
Ka ako te tākuta i ngā mea e maha ana kāore e mōhiotia e te wahine o te tūroro.
Me wheako ia i ēnei, nā te mea mā konei anake ka taea e ia te tuku i te rongoā tika.
Ā, me whai hononga whakawhirinaki tūturu, kāore e kitea ki tētahi atu, kāore ki tētahi rōia, kāore
ki tētahi kaitohutohu tāke, kāore hoki i hea kē.
Ā, mā tēnei hononga ka whakarite, i tētahi atu taha, me whakapono te tūroro kei te mahi te tākuta mō āna
painga nui rawa, ā, mō āna ake painga whaiaro hoki.
Ā, koia tērā te tūāpapa, kia pērā ai te kī, o te tukanga katoa, arā, tēnei hononga motuhake o te
whakawhirinaki i waenga i te tākuta me te tūroro.
Ā, mō tēnei take, otirā i muri i te Pakanga Tuarua o te Ao... – i reira, arā, he maha ngā hara i roto i te rongoā i te wā o
te Pakanga Tuarua o te Ao, i Tiamana, engari i Hapani anō hoki.
Nā ēnei hara, kua tuhia ētahi mātāpono i noho tonu mai i ngā wā katoa.
Kua tīpako au i ēnei e toru i konei, ā, mōku ake, ko ēnei te tūāpapa matatika o te rongoā hou.
Ko te mātāpono tuatahi ko te mātāpono o te tika ki te kotahitanga ā-tinana.
Nō reira ka mea rātou, 'tōku tinana, tōku kōwhiringa.' Ā, he tino pono tērā. He mana motuhake tō te tūroro
ki tōna ake tinana me tōna ake kotahitanga ā-tinana.
I taku wā hei tauira rongoā, i ako ahau kāore e whakaaetia kia tarai i ngā makawe o te tūroro mēnā kāore ia e hiahia kia mahia.
Ā, kāore rawa e werohia he mea ki raro i te kiri, pēnei i kī a te Pōrohitara Bhakdi.
Ā, he mātāpono tino, tino hira tēnei: he rangatiratanga tō tātou ki tō tātou ake tinana!
Ko te mātāpono tuarua, ā, koia tērā te tika... – nō ngā rangahau kāore e taea te kī i te wā o te Pakanga Tuarua o
te Ao... engari ehara i reira anake, i Amerika anō hoki.
I tū tētahi whakamātautau tino rongonui, ko te Whakamātautau Tuskegee, i pāngia ai ngā tāngata pango ki te
sipirihi kāore rātou i mōhio, ā, kāore i rongoā tika kia taea ai te mātakitaki i te haere noa o te mate.
Nā ēnei hē katoa – ehara i te mea i mahia i runga i te hiahia, engari he akoranga i akohia – i
ara ake ai te mātāpono o te whakaaetanga mātau.
He aha te tikanga o te whakaaetanga mātau? Ko te whakaaetanga mātau, ina ka whakamōhiotia tētahi ki a ia, he
hononga tūturu, whaiaro i waenga i te tākuta me te tūroro.
Me whakamārama ā-waha e te tākuta ki te tūroro ngā painga, ngā tūraru me ngā pānga
taha. Ka taea e ia te hoatu ki a ia he mea tuhi.
Engari ko te mea tino hira ko tēnei whakamārama ā-waha, ā, kei reira hoki te tūpono mō te tūroro ki te pātai, ā, ki
te pānui koe i te ture Tiamana, ka whai wā hoki ia ki te whakaaro mēnā e hiahia ana ia, mēnā kāore rānei.
Ā, ka tae tātou ki te tuatoru, he mātāpono tawhito rawa i noho kē i ngā wā o mua, hei tauira i roto i te rongoā a
Hippocrates. Koinei te mātāpono matua: tuatahi, kaua e kino.
– Ko 'Primum nihil nocere' te rerenga Latina. He aha te tikanga? He maha ngā wā ka hapa te māramatanga.
Hei tauira, mō te Covid, i kīia: me whakawhāngai katoa te taupori, ā, kāore he kino ka puta. Kāo, ehara tērā i te tikanga.
Ko te tikanga o tēnei, mō ia tūroro e tū ana i mua i a rātou, me tino mōhio ngā tākuta ka
nui ake te painga o tēnei rongoā i te kino.
Mēnā kāore koe e tino mōhio kāore tēnei e tika ana, me kaua koe e whakahaere i te rongoā,
ahakoa he take pai āu e whakapono ai ka āwhina pea.
Koinei te tikanga o tēnei mātāpono, ā, kua warewaretia āta.
He kī a ngā Roma: ko te oranga o te tūroro te ture rangatira – "salus aegroti suprema lex" i te reo Latina.
Ko te tikanga, kei runga te aro ki te tūroro takitahi, ehara i te hapori whānui, i te hapori ā-rohe rānei.
He hononga whaiaro tēnei e hāngai ana ki te whakawhirinaki, pēnei i tā tātou i rongo nei.
Ā, kāore e kore, he tino tika ake ngā mea katoa kua kōrerotia e au ina kāore te tūroro e āhei
ki te tuku whakaaetanga, otirā mō ngā tamariki.
Ā, ko te werohanga mō te mate urutā, arā, mō ngā tamariki.
Ko te raru kei a mātou ināianei, he hononga tino tata, tino ngoikore hoki i waenga i te tākuta me te
tūroro, ā, ināianei kei te kuhu mai te kāwanatanga, ā, e whakararuraru ana, kia pērā ai te kī.
Ā, ehara tēnei i te whakapae ā-hinengaro noa iho.
E ai ki tā te tokomaha o koutou kua rongo, i te 8 o Oketopa i tēnei tau, i whakaputa te Kōti Whakawā ā-Motu i tētahi
whakataunga e whakakore ana i te haepapa o ngā tākuta e whakahaere ana i ngā werohanga i te wā o te mate urutā
coronavirus, mēnā ka pā he kino nā te werohanga; arā, ko te kāwanatanga, ehara i te tākuta, te tangata ka haepapa.
Engari, ko te tikanga – me whakaaro koe he paku mō te aha o tērā.
Ngā tākuta – ā, he mātāpono tino hira tēnei e tautokohia ana e ngā rōpū hauora katoa.
Koinei te mātāpono o te rangatiratanga rongoā.
Ko te tikanga, mēnā ka whakawhiwhia te tūroro ki tēnei whakawhirinaki, me āhei te tākuta ki te mahi i runga i ngā painga
nui rawa atu mō te tūroro; ā, mēnā kei te mahi te tākuta i roto i te tūranga kaitiaki pūtea mō te tūroro, me āhei ia
ki te whakatau ki te whakamahi i te rongoā e whakaarohia ana e ia he tika, arā, te herekore rongoā.
Engari, ko te rangatiratanga o te rongoā, pērā i ngā momo rangatiratanga katoa, e hiahiatia ana he kawenga.
Kāore he rangatiratanga mehemea kāore he haepapa mō aku whakataunga.
Heoi, mēnā kāore aku haepapa, ka kore hoki āku rangatiratanga mō te rongoā hinengaro.
Ko te tikanga o tēnei, i tēnei ao hou, kāore anō te hononga rongoā kua ngana ahau ki te whakamārama kia noho i waenga i te
tākuta me te tūroro, engari kua huri ohorere ki te hononga i waenga i te tākuta me te kāwanatanga – arā, i waenga
i te mana whakahaere me te tangata e whakahaerehia ana.
Nō reira, he hononga tino rerekē kē tēnei. Kua ngaro te whakawhirinaki, ā, kua ngaro hoki te tūāpapa o te whakawhirinaki
e tautoko ana i te hononga o te tākuta ki te tūroro.
Nā tēnei ka puta mai ki ahau ngā whakatau e whā.
Ki taku whakaaro, ko te take o te werohanga ā-ture mō te mate mīre he pātai pāpori-tōrangapū, he pātai matatika
hoki, kāore e taea te tūturu ake. He tino nui ēnei pātai.
Ko te pātai tuatahi: Ko wai e whakahaere ana i ā tātou tinana me ngā tinana o ā tātou tamariki?
Ko mātou rānei e whakatau ana i tērā, he whakatau rānei nā te kāwanatanga? Ko te tuarua: ki a wai e herea ana te tākuta?
Me ū te tākuta ki āna tūroro, pēnei i tōna tika, rānei me ū ia ki te kāwanatanga? He pātai tino taketake tēnei.
Tuatoru, mēnā ko te tākuta te ringa whānui o te kāwanatanga, kei hea te whakawhirinaki?
Ā, kei hea te hononga tākuta-tūroro i waiho ai?
Me whakaaro rānei tātou mēnā he tika tō te tūroro ki te whakahē i te tuku kōrero ki te
tākuta, ki ētahi atu kaimahi tūmatanui rānei?
Ka taea e koe te whakaaro kāore e taea anō te hononga noa, nā te mea, ina mahi tētahi tākuta i roto i
tētahi pūnaha pēnei, me pātai: Kei te tākuta tonu ia?
Rānei he kaimahi rongoā anake ia e mahi ana mō te kāwanatanga? – he mea tino rerekē tērā...
Ā, koinei te mutunga o āku kōrero. Ngā mihi nui!
Whā haora o te mātau tino mātanga kua whakaitia ki te 40 meneti.
Mātakitaki i te kohinga ataata a Kla.TV o te wānanga a MWGFD mō te "Ture Tiaki Mate Māwhero" e arotakehia ana.
E hiahia ana koe ki te whai wāhi?
Tākuta Weikl: (mai i te kohinga – i te mutunga) Nō reira, me pēhea koe e tautoko ai i tā mātou kaupapa kia whakakore i te Ture Tiaki
Mate Māwhero me te herenga whakatohu ā-ture e mau ana i roto?
Nō reira, tēnā koa tirohia te paetukutuku kua wātea ināianei, ko tōna ingoa: https://masernschutzgesetz.mwgfd.org.
Ā, i runga i tēnei paetukutuku, ka whakamōhio tonu koe ki ngā mahi katoa me ngā hua katoa.
Kua waihangatia e mātou, me tō mātou rōpū mahi, tētahi pānui hei tohatoha māu, hei kohi haina – hei pai mō ngā kaupapa
puta noa i Tiamana katoa. Ka taea te tikiake i tēnei pānui.
Ka taea hoki e koe te tiki i ngā rauemi kohinga haina. He mea nui kia whakauru tonu ngā tono o tā mātou
petihana ki ngā rauemi kohinga haina, ā, kua tukuna hoki ēnei e au ki te Pāremata Tiamana.
Nō reira, kōrero atu ki ō mema pāremata, ki ngā kaitōrangapū! Me pēhanga mai tātou i raro!
Kōrero ki ō tākuta, matapaki ki ō hoa me ō hoa mahi!
Kōrero ki ngā whānau kua pāngia, ki ngā whānau rangatahi katoa!
Ka pā tēnei ki te 700,000 tāngata ia tau. Me whakamōhio te iwi whānui ki tēnei take!
Ka whakahaere a Kla.Tv i runga i te tūao, ā, he kore utu i runga i te mātāpono.
Ko tā mātou utu kotahi kei te horapa o ā mātou hōtaka.
Ngā mihi nui