2025-nji ýylyň 15-nji noýabrynda MWGFD tarapyndan "Çaga difteri goragy hakyndaky kanun seljerilýär" mowzugy boýunça
gurnalan metbugat simpoziumi Passau şäheriniň golaýynda, gözel Dunaj derýasynyň kenarynda geçirildi.
Doktorlar, alymlar we hukukçylardan ybarat Çeçerekden goramak hakyndaky kanun iş toparynyň bellemegine
görä, bu kanun fiziki bitewilik we ene-atalyk hukuklaryna Konstitusiýa garşylykda gatyşýar.
Olar onuň derrew ýatyrylmagyny talap edýärler. Kla.TV ýerinde göni efirde boldy we şahsy çykyşlary efire berip,
bu işi goldaýar; olar tomaşa etmäge hakykatdanam mynasyp.
Programmanyň aşagynda bu tema barada maglumat beriji bukjalar we siz hem bu başlangyjy nähili
goldap biljekdigiňiz baradaky maglumatlary taparsyňyz.
Aşakda Prof. Dr. Paul Cullen-iň "Məcburi qızamyrsan sanjymy bilen baglanyşykly lukmançylyk ahlaky
we sosial meseleler" mowzugyndaky goşandyny görüň.
Dr. Weikl tarapyndan professor Dr. Paul Cullen üçin yglan: Indiki çykyş ediji biziň bilen göni efirde, dostumyz professor
Dr. Paul Cullen. Ol Irlandiýada doglan lukman we publitsist.
Ol Dublin Uniwersitet Kollejinde lukmançylyk okaýdy we soňra Londondaky King's College-de molekulýar biologiya boýunça
ýöriteleşip, biokimýa uguryndan ikinji diplomyny tamamlady.
Ol içerki lukmançylyk boýunça hünärmen bolup, ýokanç keseller, laboratoriýa lukmançylygy we kliniki
himiýa ugurlarynda goşmaça hünär derejesine eýedir.
Ol Münsterde uly lukmançylyk laboratoriýasyny dolandyrýar we ýerli uniwersitetde laboratoriýa lukmançylygyny hem öwredýär.
250 ylmy neşirden başga-da, ol birnäçe derslikleriň hem awtorydyr.
Ol lukmançylyk we biotehnologiýa ugurlarynda etiki meselelere aýratyn gyzyklanýar, şonuň üçin häzir biz sabyrsyzlyk bilen
garaşýan mahabatyna "Mecburi difteri واکsinasiýasy bilen baglanyşykly lukmançylyk etiýasy we
jemgyýetçilik pikirleri" diýen at berdi. Paul, söz size.
Professor Dr Paul Cullen: Sag bol, Ronny, we maňa şu gün bu simpoziuma gatnaşmaga rugsat berendigiňiz üçin sag boluň.
Elbetde, meniň çykyşym hökmany difteriýa sanjymlaryna ýa-da sanjymlara degişli däl. Ol biz näme dözmeli, hassalar hökmünde
näme dözmeli däldigimiz we näme dözmeli däldigimiz barada.
Bu hakykatdanam şeýle etiki meseleleriň esasy ýörelgelerine we jemgyýetdäki ähmiýetine degişlidir.
Ilki bilen lukman bilen hassanyň arasyndaky gatnaşykdan başlalyň.
Biziň jemgyýetimizde tanş adamlaryň arasynda lukman bilen hassanyň arasyndaky gatnaşykdan has ýakyn gatnaşyk ýok.
Doktor köplenç hatda hassanyň aýaly hem bilmeýän zatlary öwrenýär.
Ol olary başdan geçirmeli, sebäbi diňe şonda ol dogry bejergini berip biler.
Bu bolsa hiç kimde, hukuk geňeşçisinde ýa-da salgyt geňeşçisinde hem-de başga hiç ýerde
bolmadyk, doly ynam gatnaşygyny talap edýär.
Bu gatnaşyk bolsa, beýleki tarapdan, hassanyň lukmanyň onuň iň gowy bähbitleri we hakykatdan hem şahsy
bähbitleri ugrunda hereket edýändigini çaklamagyna getirýär.
Bu bolsa, şeýle diýsek, tutuş prosesiň binýady bolup durýan lukman bilen hassanyň arasyndaky bu ýörite ynam gatnaşygy.
Şonuň üçin, esasan Ikinji jahan urşundan soň... – elbetde, Ikinji jahan urşy döwründe Germaniýada, şeýle hem
Ýaponiýada lukmançylykda köp düzgün bozulmalary boldy.
Bu ýalňyşlyklaryň netijesinde hemişe bar bolan käbir ýörelgeler kodlaşdyryldy.
Men bu ýerde, azyndan meniň üçin häzirki zaman lukmançylygynyň ahlak binýadyny düzýän üç zady saýlap aldym.
Ilkinji ýörelge fiziki bitewilik hukugy ýörelgesidir.
Şonuň üçin olar aýdýarlar: "Meniň bedenim, meniň saýlawym." Elbetde, bu hakykatdanam dogry. Hassanyň öz
bedeni we fiziki biteweligi barada doly eýeçiligi bar.
Medisina talyby bolup, men öwrenipdim ki, eger näsag saçyny taramak islemeýän bolsa, ony taramak hem rugsat berilmeýär.
We elbetde deriniň aşagyna hiç zat injeksiýa etmeli däl, diýip professor Bhakdi aýtdy.
Bu örän, örän möhüm ýörelgedir: biz öz bedenlerimiziň eýeçiligine eýediris!
Ikinji ýörelge, we bu dogry... – Ikinji jahan urşy döwründe dil bilen aýdyp bolmajak
barlaglardan... ýöne diňe şol ýerde däl, Amerikada hem.
Gaty meşhur Tuskegee synagy bolupdy; onda gara derili adamlar olaryň habarsyzlygynda sifilisle ýokuşdyryldy we keseliň tebigy
gidişini synlamak üçin olara dogry bejergi berilmän galdy.
Bu ýalňyşlyklaryň ählisi – maksatlaýyn däl-de, eýsem öwrenilen sapaklar – habarly razylyk prinsipiniň dörmegine sebäp boldy.
Habarly razylyk näme diýmekdir? Habarly razylyk, adam munuň barada habarly bolanda, lukman bilen
hassanyň arasynda gönüden-göni, şahsy gatnaşykdyr.
Doktor peýdalary, töwekgelçilikleri we ýany täsirleri näsaga agyzça düşündirmeli. Soňra oňa muny ýazmaça hem berip biler.
Emma iň möhüm zat bu sözli düşündirişdir; bu ýerde hassanyň sorag bermek mümkinçiligi bar we, hakykatdanam, eger nemes
kanunyny okaýan bolsaňyz, onuň muny kabul etjekdigine ýa-da etjekdigine karar bermek üçin hem wagty bar.
Soňra üçünjisine gelýäris, bu örän gadymy ýörelge bolup, mysal üçin Hippokratyň lukmançylygynda hem bar
eken. Bu bolsa esasy ýörelge: ilki bilen zyýan ýetirme.
– 'Primum nihil nocere' latyn jümlesidir. Onuň manysy näme? Ol köplenç nädogry düşünilýär.
Meselem, Covid bilen bagly aýdyldy: ähli ilaty sanjym etmeli, şonda hiç hili zyýan bolmaz. Ýok, munuň manysy şeýle däl.
Bu, olaryň öňünde duran her bir hassada bu bejerginiň oňa zyýan däl-de, peýda
getirjekdigine lukmanlaryň doly ynanmalydygyny aňladýar.
Eger munuň şeýle däldigine doly ynanmaýan bolsaňyz, onda hatda oňa kömek edip biler diýen gowy
sebäpleriňiz bar bolsa-da, bejergini bermeli däl.
Bu ýörelge şonu aňladýar we ol biraz unudylan.
Rimlilerde şeýle bir degişme bar eken: hassanyň saglygy iň ýokary kanun – latynça "salus aegroti suprema lex".
Bu, ünsüň jemlenýändiginiň jemgyýete ýa-da jemgyýetçilik guramasyna däl-de, her bir
hassanyň özüne gönükdirilendigini aňladýar.
Bu, indi eşidenimiz ýaly, ynam esasynda gurlan şahsy gatnaşykdyr.
Elbetde, meniň aýdanlarym hassanyň razylyk berip bilmeýän ýagdaýynda, esasanam çagalar barada, has-da degişlidir.
We albatta, difteriýa garşy sanjym çagalar üçin.
Indi biziň başdan geçirýän meselemiz şundan ybarat: lukman bilen hassanyň arasynda örän ýakyn, örän nazuk
gatnaşyk bar, indi bolsa döwlet gelip, aýdylyşy ýaly, aralaşýar.
Bu diňe çaklama däl.
Köpüňiz eşideniňiz ýaly, şu ýylyň 8-nji oktýabrynda Federal Adalat Kazyýeti koronawirus pandemiýasy döwründe sanjym berýän
lukmanlaryň sanjym zerarly ýüze çykýan zyýan üçin jogapkärçilikden boşadylandygyny yglan etdi; jogapkär lukman däl, döwletdir.
Emma munuň manysyna biraz pikir etmeli.
Doktorlar – we bu ähli lukmançylyk birleşmeleri tarapyndan berjaý edilýän örän möhüm
ýörelgedir. Bu bejergi azatlygy ýörelgesidir.
Bu, eger hassada bu ynam bar bolsa, lukmanyň hassanyň iň gowy bähbitlerini nazara alyp hereket edip bilmelidigini aňladýar;
eger lukman hassanyň ynançly wekili hökmünde işlese, onda ol tebigy taýdan dogry hasap edýän bejergini ulanmak
barada karar kabul edip bilmelidir – bejergi azatlygy.
Emma terapiýanyň azatlygy, islendik azatlyk ýaly, jogapkärçiligi talap edýär.
Kararlaryma jogapkärçilik bolmazdan azatlyk ýok.
Emma, eger meniň jogapkärçiligim ýok bolsa, tersine, men awtomatik ýagdaýda terapiýa azatlygyna eýe bolmaýaryn.
Bu bolsa, bu täze dünýäde men kesgitlemäge synanyşan terapiýa gatnaşyklarynyň indi lukman bilen hassanyň arasynda
däl-de, birden lukman bilen döwlet arasynda – ýagny ygtyýarlyk bilen temasyň arasynda bolýandygyny aňladýar.
Şonuň üçin bu düýbünden başgaça gatnaşyk. Işänlik ýok boldy we onuň bilen birlikde
lukman-hassa gatnaşyklarynyň binýady hem ýok boldy.
Bu meni dört netije çykarmaga getirýär.
Meniň pikirimçe, azyndan aýdylanda, hökmany difteriýa garşy sanjym esasan iň esasy bolup biljek jemgyýet-syýasy we etiki
meseleler bilen baglanyşyklydyr. Bu meseleler örän möhümdir.
Ilkinji sorag: Biziň bedenlerimize we çagalarymyzyň bedenlerine kim gözegçilik edýär?
Muny bizmi karar berýäris, ýa-da döwletmi karar berýär? Ikinji nokat: lukman kim öňünde borçlu?
Doktor borçlymy öz hassalaryna, bolmaly ýaly, ýa-da döwlete borçlymy? Bu örän esasy sorag.
Üçünjiden, eger lukman döwletiň uzaldylan eli bolsa, onda ynam nirede galýar?
Bu bolsa lukman-hassa gatnaşyklaryny nirede goýýar?
Biz hassanyň lukmana ýa-da beýleki döwlet gullukçylaryna beýanat bermekden ýüz öwürmek
hukugynyň bardygyny hem göz öňünde tutmalymy?
We siz adaty gatnaşygyň indi mümkin däldigini göz öňüne getirip bilersiňiz, sebäbi lukman şeýle ulgama
işleýän wagty sorag bermeli bolýar: Ol henizem lukmanmy?
Ýa-da ol diňe döwlet adyndan işleýän lukmançylyk tehniki işgärimi? – bu bolsa düýbünden başga zat... Şeýlelik
bilen, meniň pikirlerim tamamlanýar. Çuňňur sag boluň!
Dört sagatlyk ýokary derejede ukyply hünär tejribesi 40 minutda jemlendi.
Kla.TV-de MWGFD-niň "Çaga ýokanç keselinden goramak hakyndaky kanun" simpoziumynyň kompiliýasiýasyny synlaň.
Özüňiz gatnaşmak isleýärsiňizmi?
Dr. Weikl: (toplamdan – ahyrynda) Şonuň üçin siz bizleriň çaga difteri goramak kanunyny we onda bar bolan hökmany sanjym
talabyny ýatyrmak boýunça kampaniýamyzy nähili goldap bilersiňiz?
Şonuň üçin, haýyş edýärin, häzir elýeterli bolan https://masernschutzgesetz.mwgfd.org atly web sahypasyna serediň.
Bu web sahypasynda ähli işlerimiz we netijelerimiz barada hemişe habarly bolarsyňyz.
Biz iş toparymyz bilen bilelikde bir flýer taýýarladyk, ony paýlap, gol ýygnamak üçin ulanyp bilersiňiz –
iň gowusy, Germaniýanyň ähli künjegindäki kampaniýalar üçin. Bu flýeri ýükläp alyp bilersiňiz.
Şeýle hem gol ýygnama sahypalaryny ýükläp bilersiňiz. Gol ýygnama sahypasynda hemişe petisiýa talaplarymyzyň bolmagy möhümdir,
men olary häzir Germaniýanyň Parlamentine hem tabşyrdym.
Şonuň üçin millet wekilleriňiz bilen, syýasatçylar bilen gürleşiň! Biz aşakdan basyş etmelimiz gerek!
Doktorlaryňyz bilen gürleşiň, bu barada dostlaryňyz we kärdeşleriňiz bilen hem gürleşiň!
Täsirlenen maşgalalar bilen, ähli ýaş maşgalalar bilen gürleşiň!
Bu ýyllyk 700 000 adama täsir edýär. Meseläni jemgyýetiň ünsüne çykaryň!
Kla.Tv prinsipi boýunça erkin isleg esasynda we mugt işleýär.
Biziň ýeke-täk sylagymyz programmalarymyzy ýaýratmakdyr.
Çok sag boluň.