Takwimu zinapotoshwa kwa ujasiri: lengo ni kuthibitisha ukomeshaji unaodaiwa wa surua kupitia
chanjo katika Skandinavia na Amerika ya Latini.
Lakini swali linasalia: takwimu za magonjwa zingeweza kuingiliwa vipi kiasi kwamba polio ilionekana kuwa imewekwa
kabisa muda mfupi baada ya kuanzishwa kwa kampeni za chanjo?
Ni hila gani ya mikono inatumika kukuza chanjo ya mafua kwa kutumia idadi iliyopandishwa
kabisa ya vifo vinavyodaiwa kuwa vya mafua?
Vyombo vya habari, mamlaka za afya na taasisi nyingine rasmi zimekuwa zikidai kwa miongo kadhaa kwamba Wajerumani,
kupitia mashaka yao kuhusu chanjo, wako hatarini kuleta hatari kwa lengo la kimataifa la kutokomeza surua.
Ikiwa lengo ni kuimarisha imani ya watu kwa chanjo, kwa nini takwimu halisi, wazi, na zisizobadilishwa hazitolewi?
Mara kwa mara, tunafundishwa dogma:
"Chanjo ni miongoni mwa hatua muhimu na zenye ufanisi zaidi za kinga zinazopatikana katika tiba.
Wakati viwango vya juu vya chanjo vinapofikiwa, inawezekana kuondoa vimelea binafsi kieneo
na hatimaye kuvimaliza kabisa duniani kote."
Lakini je, kweli ndivyo ilivyo? Au imani hii kuhusu chanjo ni ngano tu?
Taasisi ya Paul Ehrlich inaonya kwenye tovuti yake:
"(Kuhusu chanjo) hadithi nyingi za uongo, nusu-ukweli na habari za upotoshaji zinazokusudiwa zinasambaa (...)."
Katika kipindi hiki, Kla.TV inafichua baadhi ya dhana za kutisha na habari za upotoshaji za makusudi kuhusu chanjo.
Hata hivyo, ngano na habari potofu hizi husambazwa zaidi na taasisi hizo hizo zinazodai kupambana na habari potofu na ngano.
Hadithi potofu ya 1: Kuangamizwa kwa mafanikio kwa surua kupitia programu za chanjo?
Katika kipindi "Upungufu wa 99% wa vifo vya surua KABLA ya kuanza kwa chanjo – takwimu za vifo zinafunua mbinu za propaganda za
tasnia ya dawa" , Kla.TV tayari imeonyesha kwamba si chanjo zilizosababisha kupungua kwa magonjwa kama
surua, bali ni kuongezeka kwa viwango vya maisha, lishe bora, maboresho ya hali ya usafi, n.k.
Kwa matokeo hayo, kiwango cha vifo kwa magonjwa mengi yaliyotishia hapo awali kilikuwa tayari kimeshuka
hadi karibu sifuri kabla ya kuanzishwa kwa chanjo.
Hata watetezi wakubwa wa chanjo wanapaswa kukiri hili.
Hata hivyo, wanasisitiza kwamba, ili kutathmini ufanisi wa chanjo, si idadi ya vifo bali ni idadi ya visa vya ugonjwa kabla
na baada ya kuanzishwa kwa chanjo ndiyo inapaswa kuzingatiwa.
Uchanjaji ulioenea umesababisha kupungua kwa kiasi kikubwa kwa visa vya surua katika nchi
nyingi, au hata kuangamizwa kabisa kwa surua.
Lakini je, kweli ndivyo ilivyo? Kwa mtazamo wa kwanza, takwimu na data zilizowasilishwa kwa
kweli zinaonekana kuashiria mafanikio ya chanjo.
RKI, kwa mfano, inasema: "Kulingana na data za WHO, idadi makadirio ya visa vya surua viliyoripotiwa duniani kote ilipungua
kwa 71% kati ya mwaka 2000 na 2024 – kutoka takriban milioni 38 hadi takriban milioni 11 za visa – shukrani kwa chanjo ya surua."
Wikipedia inasema: "Chanjo zimesababisha kupungua kwa kiasi kikubwa kwa idadi ya visa (ya surua)
hapo awali, kwa zaidi ya 95% kati ya 1980 na 2013."
Bara za Amerika Kusini na Kaskazini zinachukuliwa kuwa karibu haina surua – hii inaripotiwa
kuwa ni kutokana na programu endelevu za chanjo.
Ufini pia huangaziwa mara kwa mara kwa mtazamo chanya.
Gazeti la Süddeutsche Zeitung linaandika: "Linapokuja suala la chanjo, wataalamu huangalia Ufini kwa kupongeza.
Scandinavia ilikuwa eneo la kwanza duniani (...) kufanikiwa kutokomeza surua (...). Tangu mwaka 1996,
hakujakuwa na kesi yoyote ya surua nchini Ufini (...)."
Lakini kuna sababu ya msemo huo:
"Usiamini takwimu zozote ambazo hujathibitisha uongo wake mwenyewe."
Inawezekana kwamba idadi ya visa vya surua imepungua kwa kiasi kikubwa si kwa sababu ya programu
pana za chanjo, bali kwa sababu nyingine kabisa.
Kwa hivyo, Kla.TV imechunguza kwa undani takwimu na stahistiki kwa ajili yako.
VITENDO VINAVYOATHIRI TAKWIMU
1. Mbinu za kuripoti za madaktari
Daktari anapomtibu mgonjwa aliyepata chanjo ya surua, anaweza kuwa makini zaidi na kuchunguza kwa kina kama mgonjwa kweli
ana surua – kwa mfano, kwa kufanya kipimo cha ziada cha maabara.
Kinyume chake, kwa mgonjwa asiyepewa chanjo mwenye dalili za surua, daktari atatoa utambuzi wa surua
haraka zaidi na huenda asifanye kipimo cha maabara.
Kwa hivyo, kadiri wagonjwa wao wanavyokuwa wamepata chanjo, ndivyo madaktari watakavyotoa utambuzi wa 'surua' mara
chache – na badala yake watasubiri uthibitisho wa maabara.
Kwa kiwango cha juu cha chanjo, matokeo yake kutakuwa na visa vichache vya surua katika takwimu.
Hata hivyo, ukweli huu unaweza kuelezea kwa kiasi tu 'utokomezaji' unaodaiwa wa surua
katika nchi za Amerika ya Latini au nchini Ufini.
2. Upotoshaji wa takwimu kupitia mbinu tofauti za kurekodi visa vya surua
Kwa kuwa surua inaweza kuchanganywa kwa urahisi na magonjwa mengine yanayosababisha vipele kama vile rubela
au homa ya scarlet, vipimo vya maabara mara nyingi hufanywa ili kuthibitisha kama kweli ni surua.
Kesi nyingi zinazoshukiwa kuwa za surua haziwezi kuthibitishwa kwa vipimo vya maabara.
Chini ya 10%, na katika baadhi ya kesi chini ya 3%, ya visa vya surua vimethibitishwa na maabara. ]
Takwimu kutoka Uingereza, kwa mfano, zinaonyesha kuwa katika baadhi ya visa, ni asilimia 0.3
tu ya visa vinavyoweza kuthibitishwa maabara.
Tofauti kubwa kati ya visa vinavyoshukiwa na visa vilivyothibitishwa na
maabara inaacha nafasi kubwa ya udanganyifu.
Kutegemea kama takwimu zinajumuisha kesi zote (zinazoshukiwa) za surua au ni idadi tu ya kesi zilizothibitishwa
maabara – ambazo wakati mwingine zinaweza kuwa chini mara 10 hadi 100 – idadi ya kesi za surua hutofautiana sana.
Baadhi ya nchi sasa hurekodi tu visa vya surua vilivyothibitishwa na maabara, wakati katika nyingine
visa vyote vinavyoshukiwa huingizwa katika takwimu.
Hili lazima lizingatiwe wakati wa kulinganisha nchi tofauti.
Takwimu za kesi za surua zinaweza kupotoshwa na ukweli kwamba, kuanzia wakati fulani, ni kesi za surua zilizothibitishwa maabara
pekee ndizo zinazorekodiwa, lakini hili halitajwi mahususi.
Kwa hivyo, idadi ya visa vya surua hushuka ghafla kutoka mwaka mmoja hadi mwingine hadi kuwa
kumi, mia moja au hata elfu moja ya takwimu za awali.
Hii inaweza kisha kuwasilishwa kama mafanikio ya mpango wa chanjo.
Hili ni jambo ambalo linaweza kuonekana kweli.
Katika nchi nyingi, kulikuwa na upungufu mkubwa, wa ghafla na mkali wa visa vya surua kati ya mwaka 1980
na 2010, mara nyingi kutoka mwaka mmoja hadi mwingine.
Kwa mfano, nchini Uturuki, visa 6,200 vya surua viliripotiwa mwaka 2005; mwaka 2006, ghafla kulikuwa
na visa 34 tu, na mwaka mmoja baadaye, visa 3 tu.
Kama ilivyoelezwa katika hati rasmi "OECD Health Statistics 2022", iliamuliwa nchini Uturuki mwaka 2005 kwamba,
kuanzia wakati huo kuendelea, ni kesi zilizothibitishwa na maabara tu za surua zinazopaswa kurekodiwa.
Nchini Ufini, ambayo daima huchukuliwa kama mfano kwa sababu surua imedhibitiwa huko shukrani kwa chanjo, kulikuwa na upungufu
kutoka kwa visa 1,032 mwaka 1989 hadi visa 3 tu mwaka 1990.
Mnamo 1987, iliamuliwa huko kujumuisha tu kesi zilizothibitishwa na maabara katika takwimu; hii inaonekana
ilitekelezwa kwa uthabiti kuanzia 1990 na kuendelea.
Tangu wakati huo, badala ya takwimu za tarakimu tatu au nne zilizorekodiwa hapo awali,
takwimu za tarakimu moja pekee ndizo zimeripotiwa.
Bado kulikuwa na takwimu za tarakimu nne kwa kesi zilizoshukiwa katika miaka ya 1990, lakini ni zile tu
zilizothibitishwa maabara ndizo zilizojumuishwa katika takwimu.
Nchini Uingereza, visa 4,844 vya surua viliripotiwa katika takwimu mwaka 1997, lakini mwaka
1998 idadi hiyo ilishuka ghafla hadi visa 74 tu.
Nchini Madagascar, idadi ya visa vya surua ilishuka kutoka 35,558 mwaka 2004 hadi visa 2 tu mwaka 2006.
Nchini Chile, visa 2,098 viliripotiwa mwaka 1991, lakini ni kisa kimoja tu mwaka uliofuata.
Nchini Ubelgiji, visa 3,869 vya surua viliripotiwa mwaka 1997, lakini hakukuwa na hata kisa kimoja mwaka uliofuata.
Hali hii inaweza kuonekana, kwa mfano, katika nchi kama vile Cuba, Honduras, Ecuador, Jamhuri
ya Dominika, Kanada, Uswidi, Norway na Marekani .
Kushuka ghafla kama huku kwa takwimu hakuwezi kuelezewa hata na kampeni bora zaidi ya chanjo.
Hata chanjo ya wingi inaweza, kwa hali bora kabisa, kusababisha kupungua polepole na endelevu.
Hata hivyo, mabadiliko haya makubwa ya takwimu yanaweza kuelezewa kwa urahisi na ukweli kwamba, kuanzia wakati fulani
kuendelea, ni visa vilivyothibitishwa maabara pekee ndivyo vinavyojumuishwa katika takwimu za nchi husika.
WHO huficha hili. Badala yake, hupenda kuyataja mataifa haya kama mifano na uthibitisho
wa mafanikio yanayodaiwa ya chanjo za surua.
Hata hivyo, kupungua huku kwa idadi ya visa hakuhusiani kwa namna yoyote na chanjo.
Hivyo hawaogopi uongo wazi ili kuendeleza dhana potofu kwamba chanjo zimekomesha surua. Hii pia inaonyeshwa na grafu ifuatayo.
Imetolewa kutoka kwa wasilisho la PowerPoint 'Kufanikisha na Kudumisha Uondoshaji wa Surua na Rubela' lililotolewa na
Shirika la Afya la Pan-Amerika (PAHO), ambalo ni aina ya tanzu ya WHO kwa nchi za Amerika ya Latini, la mwaka 2011.
Ni ripoti kuhusu mpango wa kuangamiza surua kwa nchi za Amerika ya Latini.
Grafu hii inalenga kuonyesha mafanikio makubwa ya chanjo katika kutokomeza surua.
Pia, haipaswi kupuuzwa dokezo lililoandikwa kwa herufi nene chini ya grafu, linaloeleza kwamba mpango huu wa kutokomeza surua
unadaiwa kuzuia visa milioni 3.2 vya surua na vifo 16,000 vya surua, na kuokoa dola za
Marekani milioni 208 katika gharama za matibabu.
Toleo la awali la ripoti ya mwaka 2010 lilikuwa na grafu ile ile; mhimili wa Y pia ulikuwa na lebo 'Kesi zilizothibitishwa'.
Hata hivyo, kulikuwa pia na nyota mbili ndogo za juu zenye maelezo kwenye kona ya chini kushoto:
"Kabla ya 1995, kesi zilizoripotiwa".
Kwa lugha rahisi: kabla ya 1995, grafu inaonyesha visa vilivyoripotiwa (vinavyoshukiwa) vya surua; kuanzia 1995
na kuendelea, inaonyesha tu visa 'vilivyothibitishwa'.
Kwa kawaida, hii inasababisha ghafla idadi ndogo zaidi ya visa.
Kwa hiyo, nukuu ya chini inayorejelea mabadiliko katika taratibu za kurekodi kuanzia 1995 iliachwa kabisa katika toleo jipya.
Wolfram Klingele, aliyegundua hili, anaelezea kwa usahihi grafiki hii iliyotungwa kama "udanganyifu wa wazi,"
ambayo kwa bahati mbaya siyo kisa pekee katika eneo hili.
Mafanikio yanayodaiwa ya chanjo dhidi ya surua yanayotajwa mara kwa mara kwa hivyo ni hadithi za kubuni na
habari za upotoshaji, kwani yanatokana na upotoshaji wa takwimu, uwakilishi mbaya na uongo mtupu.
Hata hivyo, WHO, mamlaka za afya na vyombo vya habari hawachoki kudai kwamba Ujerumani inahatarisha lengo la kimataifa la
kutokomeza surua kupitia kile kinachodaiwa kuwa kusita kupata chanjo, kwa kuwa kuna visa vingi zaidi vya surua katika
Jamhuri ya Shirikisho ikilinganishwa na nchi zilizoendelea kiviwanda kama vile Ufini au nchi za Amerika ya Kusini.
Hata hivyo, kinachofichwa ni kwamba tofauti na nchini Ufini au Amerika ya Kusini, visa nchini Ujerumani
vinajumuishwa katika takwimu hata bila uthibitisho wa maabara.
Hadithi za Mitholojia 2: Chanjo ya mdomo imewamaliza polio
Sio tu linapokuja suala la uthibitisho wa maabara ndipo takwimu zinaweza kubadilishwa.
Kwa kubadilisha ufafanuzi wa magonjwa, ugonjwa unaweza karibu kutoweka kutoka mwaka mmoja hadi mwingine.
Polio ni mfano bora wa vitendo wa udanganyifu wa takwimu kama huo:
Wizara ya Shirikisho ya Afya (BMG) na Taasisi ya Robert Koch (RKI) zinasema: "Hakuna mtu nchini
Ujerumani aliyepata polio kwa zaidi ya miaka 25."
Sababu kuu ya kupungua kwa polio ilikuwa mpango wa chanjo ulioanzishwa mwanzoni mwa miaka ya 1960. (…)
Mnamo 1962, matumizi ya kiasi kikubwa ya chanjo hai dhidi ya polio yalianza; ilitolewa kama
chanjo ya mdomo – kwa msaada wa kipande cha sukari.
'Chanjo ya kinywa ni tamu, polio ni kikatili' ndilo lilikuwa kaulimbiu.
Tangu wakati huo, polio imekuwa ikipungua katika nchi hii."
"Wakati katika Jamhuri ya Shirikisho la Ujerumani karibu watoto 4,700 bado walipata polio mwaka 1961, kufikia mwaka
1965 idadi hiyo ilikuwa imeshuka hadi chini ya watoto 50.
Hakuna kesi za poliovirusi zilizoripotiwa nchini Ujerumani tangu mwaka 1990.
Kuangalia kwa undani kunaonyesha picha ifuatayo:
Kabla ya kuanzishwa kwa chanjo za polio, visa ambavyo dalili za kupooza zilitokea kwa siku
moja tu vilikuwa tayari vimeandikishwa kama polio.
Baada ya kuanzishwa kwa chanjo, vigezo vya utambuzi vilibadilishwa ili kuanzia wakati huo, ni visa
tu vilivyohusisha dalili za kupooza kwa kipindi cha siku 60 ndivyo vilivyohesabiwa kama polio.
Wakati huo huo, visa vilivyo hafifu zaidi, ambavyo hapo awali vilikuwa vimeandikishwa kama polio na vilikuwa vimechukua sehemu
kubwa ya visa vya polio, sasa viligawanywa katika magonjwa mengine mbalimbali, kama vile 'kupooza ghafla kwa misuli (AFP)'.
Hivyo polio haikuangamizwa; walibuni tu majina tofauti kwa polio ili kusiwe na takriban
kesi halisi za polio zilizobaki katika takwimu.
Kwa urahisi kupitia ufafanuzi huu uliobadilishwa wa ugonjwa huo, idadi ya visa vya polio ilishuka kwa kasi sana
kwenye takwimu karibu usiku mmoja – jambo hili, bila shaka, halikuwa na uhusiano wowote na chanjo.
Hata hivyo, imethibitishwa kwamba chanjo ya mdomo yenyewe ilichochea visa vya polio mara kwa mara, ikiwemo vifo.
Zaidi ya hayo, mamilioni ya watu duniani kote walipewa chanjo za polio zilizochafuliwa na
virusi vya nyani vya SV40 vinavyosababisha saratani.
Polio si kisa pekee. Kuna magonjwa mengine ambayo ghafla yalipewa majina tofauti na hivyo yakatoweka kwenye takwimu.
Mfano wa hivi karibuni ni mafua.
Katika miaka ya 2020–2022, karibu hakuna visa vya mafua yaliyorekodiwa.
Wakati huo, yeyote aliyekuwa na dalili za mafua alifanyiwa kipimo cha virusi vya korona.
Ikiwa kipimo kingekuwa chanya, hakuna vipimo vingine vilivyofanywa kwa ajili ya virusi vya mafua; badala yake,
kisa hicho kiliandikishwa kama 'virusi vya korona-chanya'.
Hakukuwa na utofautishaji wa iwapo mtu alikuwa ameuugua au amekufa 'kwa' au 'kutokana na' virusi vya korona.
Kwa hivyo, takriban visa vyote vya mafua vilirekodiwa tu kama visa vya Covid na matokeo
yake vimepotea kutoka kwenye takwimu za mafua.
Dhana potofu ya 3: Maelfu ya watu hufa kwa mafua kila mwaka
Hisia kali za Covid zilipoanza kupungua, mafua – na utangazaji wa chanjo za mafua – vilirejea.
Kabla ya visa vya mafua karibu kutoweka kwenye takwimu wakati wa 'miaka ya Covid', vyombo vikuu vya habari
viliripoti kila mwaka takwimu za vifo vinavyohusiana na mafua vilivyofikia makumi ya maelfu.
Kwa mfano, 'Stern' ilandika mapema miaka kumi iliyopita:
"Takriban watu 5,000 hadi 10,000 hufa kutokana nao kila mwaka.
Katika msimu wa baridi wa 2014/2015, Taasisi ya Robert Koch hata ilihesabu vifo 21,300 vya mafua nchini Ujerumani. (…)
Haipaswi kuwa hivyo kwamba watu wengi sana wanakufa kwa mafua.
Baada ya yote, kuna chanjo dhidi ya virusi vya mafua."
Taasisi ya Robert Koch (RKI) inataja takwimu za juu kwa namna ile ile.
Takwimu hizi mara nyingi hutumika kueneza hofu ili kutangaza chanjo ya mafua kama suluhisho.
Kinyume chake, Ofisi ya Shirikisho ya Takwimu inaripoti vifo 79 tu vinavyohusiana na mafua kwa mwaka wa 2014 na
700 tu kwa mwaka wa 2015 – si takwimu za tarakimu tano, bali ni takwimu za tarakimu mbili hadi tatu tu.
Ukiongeza takwimu hizi mbili pamoja, jumla kwa msimu wa baridi wa 2014/15 inakuwa vifo
779 vinavyohusiana na mafua, lakini si 21,300.
Kati ya 1998 na 2016, Ofisi ya Takwimu ya Shirikisho ilirekodi vifo vichache tu vinavyohusiana na mafua kwa mwaka,
katika baadhi ya visa vikiwa ni vifo 70 hadi 80 tu kwa mwaka.
Tofauti kati ya vifo vinavyodaiwa kuwa 10,000 hadi 20,000 vinavyohusiana na mafua kwa mwaka na vifo halisi
vilivyoandikwa vinavyohusiana na mafua inawezaje kuelezewa?
Kwa nini takwimu hizi, zinazotolewa na RKI na kunukuliwa katika vyombo vya habari, ni kubwa zaidi
sana kuliko zile za Ofisi ya Takwimu ya Shirikisho?
Wolfram Klingele, mwandishi wa vitabu maalum kuhusu 'Magonjwa ya Kuambukiza na Chanjo', anashuku kuwa hii inatokana na ufafanuzi
wa ugonjwa wa 'mwasho' na upangaji wake katika makundi – na kwa kuchanganywa kwa makundi ya
'mwasho' na 'pneumonia', yaani, uvimbe wa mapafu.
Hadi mwaka 1997, mfumo wa taarifa za afya wa kitaifa ulijumuisha si tu kategoria ya 'vifo kutokana na mafua'
bali pia kategoria ya 'vifo kutokana na mafua pamoja na pneumonia'. Wolfram Klingele alibainisha :
"Lakini kuanzia mwaka wa 1998 na kuendelea, neno hili dogo lilibadilishwa kimya kimya na kwa siri, na ghafla ikawezekana
kuandika vichwa vya habari vya kusisimua kuhusu maelfu ya vifo vinavyodaiwa kusababishwa na homa hiyo kila mwaka, na kuwataka
watu kupata chanjo dhidi ya virusi vya mafua haraka iwezekanavyo, kwa sababu: tangu 1998 haijajulikana tena kama 'homa
inayohusishwa na nimonia', lakini kama 'mafua na nimonia'!
Kwa kubadilisha neno “kuhusiana na – yaani na” na kiunganishi “na”, nambari katika kategoria hii hubadilika sana (…)”
"Idadi kubwa ya vifo vya nimonia sasa inahusishwa isivyo moja kwa moja na vifo vya mafua kupitia matumizi ya neno 'na'!
Kwa mfano, idadi ya vifo kutokana na "homa ya mafua kwa kushirikiana na nimonia" (...) iliongezeka
kutoka 60 mwaka 1997 hadi vifo 17,501 kutokana na "mafua na pneumonia" (...) mwaka wa 1998!
Hii inaweza kuelezewa kwa mazungumzo kama 'ujanja wa udanganyifu'.
Kwa njia ileile, mtu anaweza, kwa mfano, kupanga: "Mafua na vifo vya ajali za barabarani …"
Ujanja huu haukutumika Ujerumani pekee, bali pia Marekani kuanzia mwaka 2001 na kuendelea.
Katika makala "Je, takwimu za vifo vya mafua ya Marekani ni PR zaidi kuliko sayansi?" kutoka British Medical Journal, Peter
Doshi anaonyesha jinsi mchanganyiko wa vifo vya mafua na nimonia nchini Marekani unavyosababisha idadi kubwa ya vifo vya mafua.
Ili kupata takwimu kubwa zaidi za kesi za mafua, kategoria za mafua na nimonia zimeunganishwa
katika takwimu za vifo nchini Ujerumani na Marekani.
Kwa takwimu hii iliyopotoshwa ya vifo vya mafua vinavyodaiwa kuwa kati ya 15,000 hadi 20,000 kwa mwaka, watu
wanapotoshwa na kuwekwa katika hali ya hofu ili kuongeza utayari wa kupata chanjo ya mafua ya msimu.
Kwa kuwa chanjo ya mafua inapaswa kurudiwa kila mwaka, hii ni fursa ya kibiashara yenye faida kubwa.
Watazamaji wapendwa! Mara nyingi, ni udanganyifu mdogo tu:
Neno 'and' badala ya 'with', asteriski iliyokosekana ambayo ingeashiria mabadiliko ya usajili, au
mabadiliko katika vigezo vya historia ya matibabu ambayo hayakugunduliwa na mamlaka za afya.
Lakini maelezo haya madogo yana umuhimu mkubwa:
Kwa hivyo, chanjo zinaendelea kutangazwa na kukuza kimakosa kama hatua muhimu zaidi na yenye ufanisi zaidi ya kuzuia.
Wakati, kwa mfano, vifo vinavyohusiana na mafua vimeongezwa kwa njia isiyo halisi, idadi ya
majeraha yanayohusiana na chanjo inapunguzwa.
Ikiwa chanjo zingefanya kazi kweli kama zinavyodaiwa mara kwa mara, hakungekuwa na haja ya kupotosha
takwimu; badala yake, athari chanya ingeonekana wazi katika takwimu bila upotoshaji wowote.
Wala isingekuwa na haja ya kueneza hofu ya magonjwa, kama inavyotokea, kwa mfano, kwa homa ya
mafua kupitia takwimu zilizopandishwa kwa makusudi.
Kwa maana kama wangeonyesha waziwazi na chanjo ikawa na ufanisi kweli kama huo, watu wengi
wangechanjwa kwa hiari – si kwa hofu, bali kwa imani.
Ikiwa lengo ni kuimarisha imani ya watu katika chanjo, kwa nini takwimu na stahistoria
halisi, wazi, na ambazo hazijadukani hazitolewi?
Au je, kwa kweli hakuna ushahidi wa ufanisi wa chanjo ambao hauitegemei udanganyifu, upotoshaji au hila?
Ukweli kwamba mfumo huu wa ulaghai uliweza kudumu kwa karne kadhaa ni uwezekano tu kwa sababu uliungwa
mkono na propaganda yenye nguvu na mitandao ya siri.
Unaweza kupata maelezo zaidi katika utafiti kuhusu Robert Koch na Louis Pasteur kwenye
Vetopedia.org na katika kipindi cha Kla.TV kuhusu WHO.