27. september 2026 mun svissneska kjósendahópurinn kjósa um Frumkvæði um hlutleysi.
En af hverju er þetta framtak yfirhöfuð nauðsynlegt, þar sem hlutleysi hefur verið fest í sambandslögum
frá 1848 og 89 prósent Svisslendinga styðja hlutleysi?
Bandaríski ráðið heldur því fram að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar setji ekki hlutleysi Sviss í vafa.
En er það virkilega svo? Að lokum er þetta spurning um hvernig hlutleysi er túlkað.
Neutrality Initiative var sett á laggirnar vegna þess að frumkvöðlar þess telja að hlutleysi sé ekki tryggt
með nægilegri skýrleika í alríkislöginni og hafi á undanförnum árum verið sífellt þynnt út og grafið undan.
Þess vegna krefst frumkvæðið strangari hlutleysisstefnu og vill festa þetta í nýjum grein í stjórnarskránni,
● að hlutleysi Sviss sé varanlegt og vopnað;
● að Sviss skuli ekki ganga í neina hernað- eða varnarsamvinnu, né samstarf við slíka bandalög, nema Sviss
sé undir hernaðarárás eða slík árás sé í undirbúningi;
● að Sviss taki ekki þátt í hernaðarátökum milli þriðja ríkja og beiti ekki refsiaðgerðum gegn stríðandi ríkjum.
Þetta gildir ekki um refsiaðgerðir Sameinuðu þjóðanna (ST) né aðgerðir sem ætlaðar eru til
að koma í veg fyrir kringgengingu refsiaðgerða;
að Sviss nýtir hlutleysi sitt til að gegna hlutverki sínu sem milliliður.
"Bandaríski ráðið og þingið hafa hafnað Neytlisyrituninni án þess að leggja fram mót­tillögu."
Þetta forrit greinir afstöðu sambandsráðsins og þingsins og setur hana í víðara samhengi.
Markmiðið er að kanna hvort það standist gagnrýna skoðun.
Sambandsráðherra: "Sviss er varanlega hlutlaust."
hlutleysi þess er því þegar orðið varanlegt.
Eins og ég sagði, snýst þetta um hvernig "hlutleysi" er skilgreint.
Þjóðaratkvæðagreiðslan er mikilvæg til að skilgreina hlutleysi Sviss.
Sambandsráðherra: "Sem varanlega hlutlaust ríki tilheyrir Sviss engum hernaðar- eða varnarsamtökum (svo sem NATO)."
"Já"-atkvæði um hlutleysisátakið er ætlað að tryggja að svo verði áfram í framtíðinni.
Eftir allt saman halda einstaka stjórnmálamenn áfram að vekja möguleikann á aðild að NATO,
eða að minnsta kosti nánari tengslum við NATO.
Sambandsráðherra: "Samstarf um öryggisstefnu (með varnarsamtökum eins og NATO) yrði hamlað af þessari tillögu. (…)"
Þetta myndi hafa alvarlegar afleiðingar fyrir öryggi Sviss:
Hún yrði (…) verr varin ef árás yrði gerð.
Er það virkilega svo?
Hin mikilvæga spurning er hvort NATO geti raunverulega tryggt öryggi og frið – eða hvort það ógni þeim í staðinn.
NATO-dokumentaríið kannaði þessa spurningu og komst að eftirfarandi:
Í Evrópu er horfur á stríði raunverulegar en hvenær sem er síðan síðari heimsstyrjöldinni.
Í áratugi hefur orðið ljóst að NATO er að ýta undir alla stríðsæsingastefnu, hvort sem það er með áróðri, hótunum eins
og austurþenslu NATO eða raunverulegri hernaðauppbyggingu.
Kla.TV skoðaði nokkrar af mikilvægustu opinberu aðgerðum NATO, svo sem í Júgóslavíu árið 1999,
Afganistan eftir 11. september og Líbíu árið 2011.
Allar þessar stríðir eiga eitt sameiginlegt:
Illverkin sem stríðið olli voru meiri en sú meinta óréttlæti sem því var ætlað að leiðrétta til að tryggja frið í landinu.
Þetta brýtur í bága við meginreglu alþjóðlegs mannúðarlögs.
Og eitt fleira eiga þessar stríð sameiginlegt:
Þau voru byggð á lygi.
Í bók sinni *Ólögmætir stríðir: Hvernig NATO-lönd sabóta Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna*, hefur svissneski sagnfræðingurinn
Dr. Daniele Ganser sýnt fram á hvernig ólögmæt stríð hafa verið háð í fortíðinni og eru háð í dag – án atburðar sem kallar á
bandalag og án skýrrar heimildar Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna.
NATO getur því ekki talist tryggingaraðili 'friðar' – vissulega ekki í Evrópu, og enn síður fyrir lítið land eins og Sviss,
sem þökk sé hlutleysi sínu hefur tekist að halda sig utan stríða í 200 ár og er með eigið herlið til taks ef árás verður gerð.
Sambandsráðherra: "Sviss tekur ekki, jafnvel í dag, þátt í hernaðarátökum milli þriðju ríkja."
Nei, ekki beint.
Hins vegar er markmið frumkvæðisins að tryggja að svo verði áfram í framtíðinni og að Sviss taki
ekki þátt í hernaðarátökum, jafnvel ekki óbeint.
Jafnvel þeir sem taka þátt í refsiaðgerðum, eins og Sviss í stríðinu í Úkraínu, taka sér stöðu.
Sá sem útvegar vopn til stríðsátaka er heldur ekki hlutlaus.
Það er satt að það er nú bannað að flytja svissneskt hernaðarbúnað út til landa sem taka þátt í innlendum eða alþjóðlegum átökum.
Hins vegar, eins og opinberar tölur alríkisstjórnarinnar sýna, var þessu banni þrátt fyrir það opinskátt sniðið hjá.
Samkvæmt þessari skýrslu voru vopn að verðmæti 17,5 milljarða svissneskra franka flutt út frá Sviss á árunum
1975 til 2016 – langflest þeirra til stríðandi aðila!
Ennfremur hafa í fortíðinni verið endurteknar umræður um mögulega mildun reglugerða um útflutning vopna.
Bandaríska ráðherraráðið hefur nú lagt til að veita alríkisstjórninni heimild til að flytja út hernaðarbúnað til
25 landa, jafnvel þótt þau taki þátt í vopnuðum átökum.
Í meginatriðum ætti einnig að leyfa flutning vopna.
Í mótsögn var þjóðaratkvæðagreiðslan með heitinu "Engin svissnesk vopn í stríðshrjáðum
svæðum" sett af stað með góðum árangri vorið 2026.
Nú verður að leggja þetta fyrir svissnesku þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Sambandsráðherra: "Sviss hefur þegar framfylgt öllum refsiaðgerðum Sameinuðu þjóðanna."
Sem aðili Sameinuðu þjóðanna er það skylt að gera það.
Þetta er einmitt það sem Neytlunarátakið stefnir að því að festa í sambandsstjórnarskránni og tryggja til langs tíma.
Sviss ætti aðeins að fá leyfi til að beita refsiaðgerðum Sameinuðu þjóðanna gegn ríkjum sem taka þátt í vopnuðum átökum.
Þess vegna yrðu ESB-viðurlög útilokuð, þar sem þau eru ekki samþykkt af alþjóðlega
viðurkennda Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna.
Sambandsráðherra: "Sektir eru leið til að bregðast við brotum á alþjóðalögum og ógnum við alþjóðlegt kerfi. (…)"
Undir þessu frumkvæði myndi Sviss ekki lengur geta beitt mörgum refsiaðgerðum gegn ríkjum sem eru í stríði.
Þetta myndi hafa neikvæð áhrif á hagsmuni og orðspor Sviss og gæti, í vissum tilvikum, vakið neikvæð viðbrögð frá öðrum ríkjum.
Þó að Sviss hafi hingað til ekki tekið virkan þátt í neinum hernaðarátökum, hefur það látið draga
sig inn í að taka sér stöðu í stríðinu í Úkraínu.
28. febrúar 2022 gaf það eftir fyrir innanlands- og utanríkispólitískum þrýstingi og tók upp efnahagssanctíónir ESB í
heild – án þess að taka tillit til fyrri hlutleysisstefnu sinnar.
Umfangið og óskilyrðisleg upptaka ESB-viðskiptaþvingana voru fordæmalaus.
Rússland lýsti strax yfir að Sviss væri ekki lengur hlutlaust og fjarlægði landið af lista sínum yfir vinátturíki.
Í hugmyndavakandi ritgerð sinni "Þvingunarráðstafanir eru stríð með öðrum hætti" kannar rannsóknarblaðamaðurinn James
Corbett þróun þvingunarráðstafana sem "efnahagsvopns" á 20. öld.
Hann útskýrir að refsiaðgerðir séu stríðsvopn sem svelta fólk og drepa það með því að afskera matvælaframboð þess.
Viðurlög eru því alls ekki skynsamleg leið til að bregðast við brotum á alþjóðalögum, eins og sambandsráðið heldur fram.
Þær leiða oft jafnvel til þess að stríð dragast á langinn og hafa yfirleitt enn meiri áhrif á borgaralega íbúa en átökin sjálf.
Niðurstöður rannsóknar sem vísindamenn við Háskólann í Denver og Miðstöðina fyrir efnahags- og stefnumótunarrannsóknir
í Washington framkvæmdu sýndu að dauðatalan vegna refsiaðgerða var fimm sinnum hærri en sú sem stríðið olli.
Sambandsráðherra: "Ákall frumkvæðisnefndarinnar um að Sviss nýti hlutleysi sitt til að gegna hlutverki sínu sem milliliður
og stuðla að friði er þegar orðin venjuleg framkvæmd."
Er það virkilega svo?
Þó að samkvæmt sambandsráðinu sé samþykkt refsiaðgerða samrýmanleg hlutleysi, er hlutverk Svisslands sem milliliðs í reynd lokið:
● Rússland hefur tilgreint Sviss sem óvinalegt ríki.
● Því fylgdi versnun tvíhliða samskipta.
Meðal annars dró Rússland saman diplómatísk og pólitísk samskipti við Sviss.
● Rússneska hliðin fór einnig að líta á Sviss sem ekki lengur trúverðugan hlutlausan millilið.
Þetta hlutverk hafa nú tekið að sér lönd eins og Tyrkland og Sádi-Arabía, sem hafa lýst sér sem hlutlausa friðargæslumenn,
þrátt fyrir að þau séu að fylgja eigin harðlínu hagsmunum.
Með því að rýra hlutleysi sitt missti Sviss þannig af tækifæri til að leggja verulegan skerf til friðar.
Sambandsráðherra: "Borið saman við núverandi framkvæmd myndi frumkvæðið takmarka aðgerðasvið sem gerir okkur
kleift að tryggja öryggi okkar, sjálfstæði og velmegun."
Þessi sveigjanleiki er sérstaklega mikilvægur í versnandi öryggisaðstæðum.
Það hefur þegar verið bent á að hið algjörlega gagnstæða gildi.
Með því að nálgast helstu bandamenn eins og NATO eða ESB er Sviss sífellt að missa
sjálfstæði sitt og hlutverk sitt sem hlutlaus miðlari.
Þetta hefur verið skýrt sýnt fram á af stríðinu í Úkraínu.
Aðeins skýrt skilgreind og löglega bindandi hlutleysisstefna, eins og frumkvæðið gerir ráð fyrir, getur áreiðanlega verndað Sviss
frá því að dragast inn í stríðsæsing – mesti óvinur velmegunar.
Niðurstaða: Prófessor emeritus Dr. Wolf Linder við Háskólann í Bern dregur það saman svona:
Ég vona að Sviss muni vinna að því að endurheimta ímynd sína sem hlutlaus ríki sem allir aðilar geta treyst.
Því lifum við í heimi sem er ekki í friði.
Það eru sífellt fleiri árásarverk gegn öðrum löndum.
Og að þessu sinni er hlutlaus afstaða mikilvæg ekki aðeins fyrir Sviss, heldur líklega fyrir allan heiminn líka.
Ef þú vilt koma í veg fyrir frekari niðurbrot svissneskrar hlutleysis og tryggja það skýrt í stjórnarskránni,
kjósa já við frumvarp um hlutleysi þann 27. september 2026.
Þetta er eina leiðin fyrir Sviss til að viðhalda trúverðugleika sínum sem friðarmiðlari og leggja sitt af mörkum til heimsfriðar!