1
00:00:00,000 --> 00:00:00,200


2
00:00:00,200 --> 00:00:07,060
Mikolo mizali kozonga na malili mpe molili – mpe
yango ebakisaka elikya ya ndako ya molunge mpe ya pole.

3
00:00:07,060 --> 00:00:12,280
Kasi yango emonani lokola ekomi na ntina ya
bomengo, tango ntalo ezali komata na ndenge ya kokamwa.

4
00:00:12,280 --> 00:00:18,100
Kolanda Handelsblatt, guvɛrnema ya Allemagne ezali komeka kokitisa
niveau ya ntalo ya kura na pene na 30 milliards ya euros.

5
00:00:18,100 --> 00:00:25,657
Na bokokanisi ya mokili mobimba, bazali kaka na niveau ya
likolo koleka. "Kriz ya energie" ezali na ba titre ya minene.

6
00:00:25,657 --> 00:00:33,028
Ntina ezali mabundu to mbongwana ya klima, oyo esengeli
politiki ya environement ya lelo to ba taxes ya CO2 ya likolo.

7
00:00:33,028 --> 00:00:38,564
Ba alternatives na ba combustibles fossiles mpe na énergie
nucléaire lokola énergie ya mopepe mpe ya mai mpe énergie ya moi

8
00:00:38,564 --> 00:00:42,344
bazali kosakolama mpe kolendisama, kasi na
ngambo mosusu bazali kotunatuna mpe na ndenge

9
00:00:42,344 --> 00:00:45,536
ya critique na ntina ya efficacité na yango.

10
00:00:45,536 --> 00:00:52,064
Kokola ya mopepe ya monene ezali na bokeseni ya
makanisi mingi mpo na bikumu ndenge na ndenge.

11
00:00:52,064 --> 00:00:56,768
Boye tozali solo na kriz ya energie oyo ekoki koleka te?

12
00:00:56,768 --> 00:01:02,656
Ndenge nini soki ezali na liziba ya energie
oyo ezali ofele, 100 % peto, ebongisami mpo na

13
00:01:02,656 --> 00:01:07,008
environement mpe na bosembo ekoki kosila te?

14
00:01:07,008 --> 00:01:11,994
Physicien ya lokumu Nikola Tesla asalaki ba
expériences na nsuka ya siècle ya 19 na ba

15
00:01:11,994 --> 00:01:14,941
technologies oyo esalelaki énergie ya espace.

16
00:01:14,941 --> 00:01:20,777
Mpo na ba investisseurs, ezalaki polele te ndenge nini
projet ya Tesla ya vision ya système ya communication mpe

17
00:01:20,777 --> 00:01:24,192
énergie sans fil ya mokili mobimba ekoki kopesa mbongo.

18
00:01:24,192 --> 00:01:30,721
Na tango moko, likanisi ya transmission ya énergie
sans fil esimbaki ba modèles ya commerce oyo ezalaki na

19
00:01:30,721 --> 00:01:34,857
ba réseaux ya kura, ba lignes mpe vente ya électricité.

20
00:01:34,857 --> 00:01:40,002
Tango banquier ya Etats-Unis J. P. Morgan
aboyaki kopesa mbongo mosusu, projet ya Tesla

21
00:01:40,002 --> 00:01:43,571
ekómaki kokita mokemoke – mpe na nsuka ekweaki.

22
00:01:43,571 --> 00:01:49,161
Mbula moko koleka nkama moko, likanisi ya «Nguya ya
Libanda» ezali kaka kotinda bokeseni — mpe na siansi ya

23
00:01:49,161 --> 00:01:52,512
bato mingi ezali komonanaka lokola siansi ya lokuta.

24
00:01:52,512 --> 00:01:58,232
Kasi bato moke ya mpiko mpe ya bolukiluki bazali kaka
koluka mpe kosala bolukiluki atako bapesi bango mikakatano.

25
00:01:58,232 --> 00:02:01,547
Moko na bango ezali Prof. Dr. rer. nat. Claus W. Turtur.

26
00:02:01,547 --> 00:02:07,979
Atako ba résultats ya elikya na bisaleli ya pete
koleka, bolukiluki na ye ezali kaka kokangama tii lelo.

27
00:02:07,979 --> 00:02:15,663
Esika ya bolukiluki na ye: nguya ya pɔnti ya mbala ya
elektromagnetiki ya vakuum ya kuantum, na bokuse nguya ya esika.

28
00:02:15,663 --> 00:02:22,211
Azali kosala na bokeli ya ba motɛlɛ ya nguya ya
esika ndenge na ndenge mpe azali mokomi ya babuku ebele.

29
00:02:22,211 --> 00:02:31,220
Na AZK ya 8, Prof. Turtur alimbolaki na motó ya «Nguya ya pɔnti
ya vakuum ya kuantum – Nguya ya libanda mpo na bato nyonso».

30
00:02:31,220 --> 00:02:36,984
Yoka yo moko maloba na ye ya kitoko mpe ya
kolendisa na makambo ya ba eksperimá na ye mpe ba

31
00:02:36,984 --> 00:02:41,680
posibilité ya nguya ya libanda mpo na bato nyonso.

32
00:03:17,340 --> 00:03:27,620
Tokomi mbala ya liboso na lisanga ya nsima,
diskur ya nsima. Sikoyo eyaki mobembo ya nsima.

33
00:03:27,620 --> 00:03:34,606
Bino boyebi yango naino te, ngai nayebi yango: Nguya ya
libanda! Ezalaki motó ya makambo oyo ezalaki kosepelisa ngai

34
00:03:34,606 --> 00:03:39,280
banda liboso — nani nde kosepelisaka ye te, nguya ya libanda?

35
00:03:39,280 --> 00:03:46,828
Ezalaki ntango nyonso mposa na ngai ya
kosalisa motó ya makambo oyo awa na ntango ya AZK.

36
00:03:46,828 --> 00:03:53,178
Sikoyo tozali na molimboli oyo
azali na mayele ya solo na makambo oyo.

37
00:03:53,178 --> 00:04:05,540
Mpe molimboli oyo moko asalaki likambo ya bokeli oyo endimami na
ntina ya nguya ya libanda. Nalimbolela moto na ye liboso akwela:

38
00:04:05,540 --> 00:04:11,380
Abotami na mokolo ya 26 ya sanza ya misato 1961.

39
00:04:11,380 --> 00:04:18,380
Asilaki kelasi na ye ya fiziki na ba kelasi ya nsuka ya
matematiki mpe shimi na Bonn mpe azwaki diplome ya

40
00:04:18,380 --> 00:04:26,956
dokotora na fiziki, na eteni ya tekniki ya biloko ya
makasi, epai ya Prof. Dr. H. Hoffmann na Regensburg.

41
00:04:26,956 --> 00:04:37,268
Azalaki mokambi ya mosala ya Deutsche Vakuumgesellschaft,
na mosala ya industrie na kompanyi moko ya kosalela ba

42
00:04:37,268 --> 00:04:43,840
pièces ya bakrɛ, mpe mosungi ya mokambi ya Biro ya Tekniki.

43
00:04:43,840 --> 00:04:56,260
Uta 1998 azali profesɛr ya Experimentalphysik mpe ya
Tekniki ya ba Matériaux na Eteyelo ya Likolo ya Wolfenbüttel.

44
00:04:56,260 --> 00:05:06,452
Azali mokomi ya babuku ebele ya mayele na makambo
ya Physik, Matematiki mpe ata na makambo ya elimo.

45
00:05:06,452 --> 00:05:15,681
Esika ya bolukiluki na ye ezali nguya ya pɔnti ya zelo
ya vide ya kwantɛm – yango ezali mpenza kitoko mingi.

46
00:05:15,681 --> 00:05:27,045
Nazali kosenga na bolingo ete toyamba molakisi na biso oyo elandi:
Ezali Prof. Dr. Klaus Wilhelm Turtur. Boyambi malamu na AZK!

47
00:05:29,056 --> 00:05:32,916
Akosalela biso nguya ya bonsomi mpo na bato nyonso.

48
00:05:32,916 --> 00:05:40,347
Matondi mpo ozali elongo na biso. Ezali lokumu monene mpo na
biso koyamba yo na kati na biso. Elonga mingi na lisolo na yo!

49
00:05:40,347 --> 00:05:45,012
Matondi mingi. Esengo mpe lokumu
ezali nyonso na ngai, mpo na koloba awa.

50
00:05:45,012 --> 00:05:50,163
Problemi ezali ete motó ya nguya ya
bonsomi ezali na bopekisi makasi mpenza.

51
00:05:50,163 --> 00:05:56,843
Nalingi, liboso nakota na ba détails,
nalakisa yango mwa moke mpo na bato nyonso.

52
00:05:56,843 --> 00:06:03,937
Na Physik ezali momɛsɛno ete ba revues
scientifiques esalá système ya ba gutachter – yango

53
00:06:03,937 --> 00:06:09,402
ezali kaka bopekisi, elingi koloba Peer Review.

54
00:06:09,402 --> 00:06:14,900
Ekoki kobimisama mpe kopanzama kaka oyo ba
gutachter bapesi ndingisa na yango na mbala moko.

55
00:06:14,900 --> 00:06:20,029
Gutachter akoki mpe kosenga ndenge alingi ete
babongisa texte, to kaka koloba na katikati ya

56
00:06:20,029 --> 00:06:23,248
commentaire te: Ezali na makoki ya kopanzama te.

57
00:06:23,248 --> 00:06:32,512
Mpe soki moto azali na gutachter ya kokɛngɛlɛ ye, na ba iniversite
balobaka kaka: Tozali kornona likambo yango ata moke te.

58
00:06:32,512 --> 00:06:34,592
Yango esengeli kolobama liboso.

59
00:06:34,592 --> 00:06:40,038
Yango wana bato bazali koyeba ete ezali polele: na
kelasi ya fiziki, ata na ntango ya dokotora na ngai,

60
00:06:40,038 --> 00:06:43,484
nasalaki koyoka eloko moko te na ntina ya nguya ya bonsomi.

61
00:06:43,484 --> 00:06:50,104
Mpe nazalaki nde kobengama na ebonga ya profesere, ntango nazalaki
naino koyeba te ete eloko lokola nguya ya bonsomi ezali.

62
00:06:50,104 --> 00:07:00,224
Yango wana bokangi maloba na kati ya siansi ya bomoto
ezali kosala malamu penza – to ndenge moko na kati ya fiziki.

63
00:07:00,224 --> 00:07:07,208
Na sima, na nzela ya bilembo mosusu na mikanda ya
kelasi, namonaki ete ezali na eloko mosusu na kati ya

64
00:07:07,208 --> 00:07:11,134
vakuum, oyo ekoki kosalelama lokola liziba ya nguya.

65
00:07:11,134 --> 00:07:16,000
Mpe ntango nayebaki yango, nayebaki ete:
nasengeli kolakisa yango na nzela ya mayele ya kosala.

66
00:07:16,000 --> 00:07:24,397
Na sima, na iniversite ya Magdeburg, natongisaki rotor na ngai ya
elektrostatik – oyo nakolimbola na kati ya lisukulu –

67
00:07:24,397 --> 00:07:32,864
lokola ndakisa ya konverte ya nguya ya esika, elingi
koloba konverte oyo ekoki kosalela nguya ya bonsomi yango.

68
00:07:32,864 --> 00:07:40,693
Nalingi kobanda lisukulu na ngai na kolimbola liboso
maboko ya fiziki ya ndenge na ndenge – miniti

69
00:07:40,693 --> 00:07:45,820
mitano, maloba moke na ntina ya nini fiziki ezali na sima.

70
00:07:45,820 --> 00:07:54,634
Na sima, nalingi mpe kolimbola ba mashini ya nguya
mingi mpe kolimbola ndenge nini basango ya mboka, elingi

71
00:07:54,634 --> 00:08:00,544
koloba ba media ya minene, bazali koyanola na yango.

72
00:08:00,544 --> 00:08:09,624
Ebandeli ya makanisi na likambo mobimba ezali boyebi ya ba tata
ya teori ya kuantum – Heisenberg, Bohr na

73
00:08:09,624 --> 00:08:17,237
Schrödinger – ete oscillateur harmonique
na teori ya kuantum ekoki kovanda kimya te.

74
00:08:17,237 --> 00:08:21,095
Ba valere ya nguya ezali (n + ½) mbala ħ mbala Omega.

75
00:08:21,095 --> 00:08:32,266
Soki otii na n valere 1, ozali na moi to mwinda
mosusu nyonso – soki osaleli n = 1, osaleli nguya ya moi.

76
00:08:32,266 --> 00:08:38,633
Soki otii na esika na yango etat ya kuantum n =
0, osaleli ndenge moko na ndeko ya nguya ya moi:

77
00:08:38,633 --> 00:08:41,840
ba mbonge ya pene na zelo ya vakuum ya kuantum.

78
00:08:41,840 --> 00:08:49,360
n = 0 ezali mpe ntina ya nkombo yango –
yango wana babengi yango «Nullpunktwellen».

79
00:08:49,360 --> 00:08:56,680
Kasi, mpe yango ezali kitoko: Energie E
ekokomaka nzoto te tango motieyaki n = 0.

80
00:08:56,680 --> 00:09:02,390
Soki motieyaki n = 0, sé n nde elalaka, mpe ½ mbala ħ
mbala Omega etikalaka – yango elakisi ete, energie

81
00:09:02,390 --> 00:09:06,611
ezali wana. Mpe motuna ezali soki tokoki kosalela yango.

82
00:09:06,611 --> 00:09:16,368
Motuna oyo etyaki eyano liboso na moto moko na nkombo Hendrik
Brugt Gerhard Casimir, monlánda ya Pays-Bas, oyo autaki na

83
00:09:16,368 --> 00:09:25,392
théorie mpe alakisaki ete énergie libre – ba ondes ya
point zéro ya vide quantique wana – esengeli kosimbisa ba

84
00:09:25,392 --> 00:09:30,620
plaques ya métal mibale oyo etiami na ndenge moko ya kokokana.

85
00:09:30,620 --> 00:09:36,434
Yango esalaka mpe na vide, mpe ezali na
mokakatano te soki ba molécules ya mopepe ezali wana.

86
00:09:36,434 --> 00:09:43,328
Ba plaques mibale wana esimbisanaka moko na moko na
ntina ya ba ondes ya point zéro ya vide quantique.

87
00:09:43,328 --> 00:09:48,707
Casimir akalkulaki force ya kosimbisa oyo.

88
00:09:48,707 --> 00:09:56,186
Mpe sima basekaki ye – mbula 49 mobimba.

89
00:09:56,186 --> 00:10:03,928
Kino 1997 Steve Lamoreaux ya université ya Yale, oyo ezali na
niveau ya likolo, ayaki mpe abukaki ndenge moko kokimisa force

90
00:10:03,928 --> 00:10:12,672
ya Casimir, na ndenge alakisaki na université ya Yale ete
formule ya Casimir ezali ya solo – alakisaki yango na ba mesures.

91
00:10:12,672 --> 00:10:21,656
Na ndenge mosusu, industrie ya fabrication banda 2005 esengeli
kotalela ba forces ya Casimir na ba microchips ya ba ordinateurs,

92
00:10:21,656 --> 00:10:32,832
mpo miniaturisation ekómaki moke mpenza ete soki batalelaki te
ba forces oyo ya théorie quantique, yango ekosalamaka lisusu te.

93
00:10:32,832 --> 00:10:42,233
Yango mpe ezali preuve ete physique ebandi koyeba:
Tokoki kosalela ba forces oyo ya vide quantique.

94
00:10:42,233 --> 00:10:52,962
Preuve mosusu ezali mosala ya Richard Feynman,
oyo atongaki polarisation ya vide na théorie.

95
00:10:52,962 --> 00:10:59,975
Likambo ya kitoko ezali ete mosala ya Feynman ya 1948
emonisamaki na ba expériences noki moke, na ndenge

96
00:10:59,975 --> 00:11:05,160
wana Feynman azwaki prix Nobel noki mpenza mpo na yango.

97
00:11:05,160 --> 00:11:12,807
Ezali kolakisa: Vakum oyo bazali koloba ete ezali mpamba ezali
mpamba te, kasi ezali na eloko mosusu – alobeli ndakisa

98
00:11:12,807 --> 00:11:20,670
na ba-paire ya électron-positron, na ba-partikul ya
virtuel, na mbu ya Dirac, na biloko nyonso oyo ekoki kosalema.

99
00:11:20,670 --> 00:11:25,727
Yango wana vakum etondi na biloko nyonso
oyo ekoki kosalema mpe oyo ekoki kosalema te.

100
00:11:25,727 --> 00:11:34,285
Kala na Grèce ya kala, mbula koleka 2000, balingaki koloba ete
esika oyo ezali kati na maboko ezali mpamba; sikoyo

101
00:11:34,285 --> 00:11:43,040
balingaki koloba: te, yango ezali ba-molécul ya oxygène
mpe azote, ba-molécul ya mopepe, yango ezali mpamba te.

102
00:11:43,040 --> 00:11:49,237
Na pene ya 1600, moto moko na nkombo Evangelista Torricelli
alakisaki ete ezali na gaze kuna, mpe ete

103
00:11:49,237 --> 00:11:55,219
soki moto abimisi gaze yango, akoyoka mbala moko
ete: esika yango ezali kosala ndenge mosusu.

104
00:11:55,219 --> 00:12:00,620
Otto von Guericke na Magdeburg abimisaki ba-demi-sphère ya
Magdeburg oyo eyebani mingi mpe alakisaki ete bakoki

105
00:12:00,620 --> 00:12:07,060
kokabola yango ata na bampunda te, mpo pression ya mopepe ezali
monene mpenza, yango wana ezali kobenda ba-boule yango makasi.

106
00:12:07,060 --> 00:12:13,568
Ndenge wana mpenza esengeli
kokanisa yango na ba-plaque ya Casimir:

107
00:12:13,568 --> 00:12:20,287
Kati na ba-plaque, ba-ondes ya point zéro mosusu ezali te, mpe
yango wana ba-plaque – ndenge mpe na récipient oyo babimisaki

108
00:12:20,287 --> 00:12:23,724
mopepe – ezali kobendama na ba-ondes ya point zéro ya libanda.

109
00:12:23,724 --> 00:12:29,378
Likambo ya kosɛka na yango ezali ete na ndenge
wana bamonisaki na laboratoire makasi moko oyo

110
00:12:29,378 --> 00:12:32,408
ekoki komekama, oyo ewuti na ba-ondes ya point zéro.

111
00:12:32,408 --> 00:12:39,785
Motuna ezali kaka: Boye tokoki kotambwisa
ba-machine libela na yango, to makasi oyo ekoki komekama

112
00:12:39,785 --> 00:12:43,479
esilaka na tango mokuse, yango wana etikali kokita?

113
00:12:43,479 --> 00:12:53,954
Mpe yango ezalaki preuve na ngai, koloba: Te, makasi yango
ekokita te – tokoki solo kotambwisa ba-machine na yango.

114
00:12:53,954 --> 00:13:06,703
Maloba mokuse na bato oyo bazali koloba ete énergie ya bonsomi
esilaka mpe na tango moko – tango boni stock yango ekoki?

115
00:13:06,703 --> 00:13:13,180
Na astrophysique ezali na bamekiseli ya
bokoli ya univers oyo ezali kokende noki.

116
00:13:13,180 --> 00:13:20,469
Baninga ya kosmoloji basalelaki na teleskɔpɛ mpe bisika ya kotala
na likoló mpo na komeka ete energie ya bonsɔmi yango – energie ya

117
00:13:20,469 --> 00:13:25,032
molili ya vakuum – ezali mpenza ndambo ya
mibale na misato ya molɔ́ngɔ́ mobimba na

118
00:13:25,032 --> 00:13:28,387
biso: eteni monene ya gato ya langi ya bontɔ́.

119
00:13:28,387 --> 00:13:32,253
Na ngámbo mosusu ezali eteni moke ya gato ya langi
ya bule, yango ezali matɛ́riɛ oyo emonanaka,

120
00:13:32,253 --> 00:13:35,180
elingi koloba biloko oyo tomonaka awa, lokola mesa oyo.

121
00:13:35,180 --> 00:13:40,160
Mpe na nsima ezali eteni ya gato ya langi ya
motane, biteni ya elemɛntɛ oyo bamonaki naino te.

122
00:13:40,160 --> 00:13:48,811
Yango wana toyebi ete molɔ́ngɔ́ na biso mobimba ezali na ndambo
ya mibale na misato ya energie ya bonsɔmi yango – bomengo ya

123
00:13:48,811 --> 00:13:56,415
monene mpenza, ete ata soki bato basalelaki yango ndenge
bato bazalaki kokanisa te, bato ezali moke mpenza na

124
00:13:56,415 --> 00:14:02,620
ntembe na molɔ́ngɔ́ mobimba ya monene, ete ekoki kobangisa te.

125
00:14:02,620 --> 00:14:08,765
Yango ezali malamu, balobi banganga ya fiziki: energie ya bonsɔmi
yango ezali. Mpe sikoyo likambo ya ntina monene euti –

126
00:14:08,765 --> 00:14:16,383
soki moto atuni soki bakoki kosalela yango, bakoyanola
ntango nyonso: „Igittigitt, kosalela? Nani asalaka bongo?“

127
00:14:16,383 --> 00:14:21,816
Yango nazwaki mpenza epai ya banganga ya kosmoloji,
elingi koloba epai ya baninga oyo bamekaka eteni ya

128
00:14:21,816 --> 00:14:26,912
gato ya langi ya bontɔ́, mbala ebele lokola eyano.

129
00:14:26,912 --> 00:14:33,628
Nasilaki misala yango mpe na nsima namekaki
kobimisa biyano ya baekperimá mpo na komonisa ete

130
00:14:33,628 --> 00:14:37,600
bakoki kosalela energie ya bonsɔmi – yango esalaki te.

131
00:14:37,600 --> 00:14:42,422
Buku moko te ya boyebi ezalaki pona kosolola na ngai.

132
00:14:42,422 --> 00:14:49,712
Kino nakutaki esika moko na sudi-wɛsti ya Ingɛlɛ́tɛlɛ magazini
moke ya internet na nkombo Philica, oyo elobaki: Molukiluki

133
00:14:49,712 --> 00:14:55,628
nyonso ya mosala – oyo ngai nazali profɛsɛ́r –
akoki kobimisa libanda ya sansure. Balendisaka kuna:

134
00:14:55,628 --> 00:14:59,641
„Tozali zuluná ya siansi oyo ezali na sansure te.“

135
00:14:59,641 --> 00:15:03,112
Mbala ya liboso nakokaki kolobela bilembo yango.

136
00:15:03,112 --> 00:15:08,765
Mpe sé nsima ya yango nde lingomba ya nzinga ya bonsomi ya nguya
ya bomengo — elingi koloba, lingomba ya

137
00:15:08,765 --> 00:15:15,000
baboluki ya bonsomi ya nguya ya bomengo — eyaki epai
na ngai mpe elobaki: Ezali na biyano ebele déjà.

138
00:15:15,000 --> 00:15:26,080
Sé na sima nde nayokaki nini bazali kobomba na kati ya boyebi
ya mosala, ete balakisi ebele bazalaki nkutu koyeba yango te.

139
00:15:26,080 --> 00:15:33,644
Ezali na biloko ebele ya nguya ya
bomengo oyo okoki kokuta na mikanda.

140
00:15:33,644 --> 00:15:38,845
Mpe sikoyo nazali na likambo: Ezali ntango nyonso na bato ya
koyimayima oyo balobaka ete, bato babosana biloko nyonso

141
00:15:38,845 --> 00:15:44,553
wana, yango nyonso ezali sé lokuta, yango ekoki kosala te,
ata moko ya biloko wana esalaki nguya ya bomengo ya solo te.

142
00:15:44,553 --> 00:15:47,198
Nalingi koboya yango sikoyo.

143
00:15:47,198 --> 00:15:53,643
Omoni awa eloko ya Ameriki,
www.terawatt.com – okoki kotala yango na internet.

144
00:15:53,643 --> 00:15:59,209
Mpo na yango ezali na eyano ya TÜV mpo na bokoki ya mosala.

145
00:15:59,209 --> 00:16:08,844
Ligne ya bule emonisi nguya oyo ebengami na
kati ya masini, ligne ya viole likolo na yango

146
00:16:08,844 --> 00:16:13,900
emonisi nguya boni ebimaka na nzela ya mosala.

147
00:16:13,900 --> 00:16:23,360
Bazali kobimisa motɛlɛ ya elektrike, bakotisa 200 Watt ya
nguya ya elektrike mpe bazali kozwa 620 Watt ya nguya ya mosala.

148
00:16:23,360 --> 00:16:26,969
Mpe sikoyo moto akomiyula: 420 Watt mosusu
ewuti wapi? Yango ezali liziba ya nguya oyo

149
00:16:26,969 --> 00:16:28,900
emonanaka te, elingi koloba nguya ya bomengo.

150
00:16:28,900 --> 00:16:35,796
Okoki nkutu kokende mosika, kobimisa 200 Watt na
kati ya 620 Watt wana mpe kozongisa yango na

151
00:16:35,796 --> 00:16:40,179
ebandeli mpe kopesa na mosaleli 420 Watt oyo etikali.

152
00:16:40,179 --> 00:16:45,773
Na yango esengeli lisusu kotumba ata
eloko moko te, sé mpo na kobimisa nguya.

153
00:16:45,773 --> 00:16:55,720
Yango ezali boyebi ya kala koleka, kokanisa ete esengeli
kotumba eloko mpo na kobimisa nguya – okoki mpe kotumba esika.

154
00:16:55,720 --> 00:17:02,010
Ya solo: Soki obwaki libaya ya mabaya na kati ya fulu,
mabaya ezali kotumba, ya solo, kasi yango esengeli te. Okoki

155
00:17:02,010 --> 00:17:05,452
mpe kotumba esika, yango ekomonisama na baformule na sima.

156
00:17:05,452 --> 00:17:09,365
Ndenge yango TÜV-Gutachten. Na sima bato ya
ntembe, mingi mpe bato ya ba universités, balobi:

157
00:17:09,365 --> 00:17:11,904
Mmm, mbala mosusu TÜV ezali na kati ya kokosa.

158
00:17:11,904 --> 00:17:18,707
Yango wana Terawatt asalaki gutachten ya mibale na
moto ya Amérique, Underwriters Laboratories,

159
00:17:18,707 --> 00:17:23,277
institut ya minene ya Amerika ya kosala ba vérifications.

160
00:17:23,277 --> 00:17:27,440
Bango bandimaki malamu makomi ya TÜV.

161
00:17:27,440 --> 00:17:34,280
Appareil oyo elandi ezali ya
Australie – LUTEC ezali na likolo ya titre.

162
00:17:34,280 --> 00:17:41,907
Ezali na rendement ya 1440 pour cent. Motu ya
minene ya vérification na mokili mobimba, Société

163
00:17:41,907 --> 00:17:46,112
Générale de Surveillance, atalaki appareil oyo:

164
00:17:46,112 --> 00:17:50,656
Okotisa 10 Watt na kati mpe obimisi 145 Watt.

165
00:17:50,656 --> 00:17:55,940
Awa mpe okoki kozongisa 10 Watt na
entrée mpe kosalela 135 Watt oyo etikali.

166
00:17:55,940 --> 00:18:00,802
Likambo ya kosɛka ezali ete ezali
convertisseur électrique-électrique: Okotisa 10 Watt ya

167
00:18:00,802 --> 00:18:04,870
électrique mpe obimisi 145 Watt ya électrique.

168
00:18:11,420 --> 00:18:17,160
Nalakisi yango mpe na ba politiciens,
mpe sima balobi: ezali ndenge moko te.

169
00:18:17,160 --> 00:18:33,220
Nani elakisamaki, nakolakisa yango kala na Internet – kasi
liboso, ndakisa mosusu oyo nkombo na yango bato nyonso bayebi.

170
00:18:35,200 --> 00:18:42,203
Lokola balobaki ete science officielle ezali ndenge moko te,
ezali kotalelama te, nakotanga sikoyo

171
00:18:42,203 --> 00:18:49,940
Massachusetts Institute of Technology, moko ya ba
instituts ya recherche ya minene na mokili.

172
00:18:49,940 --> 00:18:55,744
Ezali na likambo ya ba diodes ya
mwinda ya moke, elingi koloba ba LED:

173
00:18:55,744 --> 00:19:03,733
„Operating Above Unity Efficiency“ – na Lingala, bazali kosala na
rendement ya koleka 100 pour cent. Na

174
00:19:03,733 --> 00:19:14,420
publication, ekoma ete rendement η eleki 200 pour cent –
yango otanga na publication officielle ya MIT.

175
00:19:14,420 --> 00:19:21,586
Bandá na yango moto akoki kokanisa ete makasi ya bonsomi endimami
malamu, mpo bapesaki bapapye ya banganga-nzete ya likolo koleka,

176
00:19:21,586 --> 00:19:26,878
banda TÜV tii SGS, mpe mpo ba-instituts ya likolo
lokola MIT bapesaki biyano oyo ebongisami – ya

177
00:19:26,878 --> 00:19:31,239
solo, moto akoki kokanisa ete libunga ezali lisusu te.

178
00:19:31,239 --> 00:19:39,049
Na esika oyo mosala na ngai moko ebandi. Na liboso,
nazali kolakisa ndakisa moke ya kolakisa, ndakisa

179
00:19:39,049 --> 00:19:43,480
ba-cellules ya cristal – ba-accumulateurs oyo ekauka te.

180
00:19:43,480 --> 00:19:50,807
Okoki kozwa na yango ba-milliwatt moke libela, mpe soki okangaki
yango na kabel ya kosalisa kobanda mpo na ntango molai, sima

181
00:19:50,807 --> 00:19:56,610
longola kabel mpe kozela kwart d'heure, cellule ya cristal
esilisaki komibongisa yango moko – yango

182
00:19:56,610 --> 00:20:01,787
wana ezali ba-accumulateurs oyo ezali
komilongisa yango moko lokola na mpamba.

183
00:20:01,787 --> 00:20:15,240
Asalaki yango ndeko moko na nkombo Guy Hari na Luxembourg,
oyo azali kaka kokabola yango mpamba – bankama ya ndakisa.

184
00:20:19,611 --> 00:20:29,613
Na kati ya ba-papye ebele oyo ezali, tokosangisa kaka moko:
oyo ebengami „machine ya Cola“ ya mbula 1920, oyo endimamaki

185
00:20:29,613 --> 00:20:36,023
na ba-iniversité ya München, Trondheim, Copenhague mpe Berlin.

186
00:20:36,023 --> 00:20:45,501
Na mbula 1940, mosalisi ya nkuku ya Angleterre abengaki
moto ya mayele na nkombo Cola; ezali na ba-rapports ya mosalisi

187
00:20:45,501 --> 00:20:51,667
ya nkuku ya Angleterre, okoki kotanga yango na Internet.

188
00:20:51,667 --> 00:20:56,572
Appareil endimamaki lokola ya solo na
ba-iniversité ya minei – motuna ezali ya solo,

189
00:20:56,572 --> 00:20:59,922
mpo na nini moto moko te azali kolobela yango.

190
00:20:59,922 --> 00:21:07,594
Mpo na nini na mokili mobimba – soki tozali na energie ya peto,
oyo ekoki kosila te, ya ofele, ya malamu mpenza mpo na mbongwana

191
00:21:07,594 --> 00:21:15,147
ya mokili, energie ya point zéro ya vide quantique, oyo ezali na
likama moko te mpo na kolongono ya nzoto, oyo ezali liboso ya

192
00:21:15,147 --> 00:21:22,879
mokili mobimba ntango nyonso, oyo tokoki kozwa yango esika nyonso
oyo tolingi, mpe tokoki kosalela yango ntango nyonso na bosembo

193
00:21:22,879 --> 00:21:27,286
mobimba ya teknik – mpo na nini moto moko te ayebisi biso yango?

194
00:21:27,286 --> 00:21:32,962
Maloba oyo nazali kosalela yango, mpo nazwaki yango solo epai ya
baninga ya mateya ya matematike, oyo bazalaki na ntembe

195
00:21:32,962 --> 00:21:38,579
na ebandeli mpo na misala na ngai ya théorie mpe mpo na
biyano ya équation différentielle oyo ezalaki na yango.

196
00:21:38,579 --> 00:21:40,897
Nayebisaki bango: Bótanga bino moko.

197
00:21:40,897 --> 00:21:45,661
Basalaki yango, mpe nsima ya pɔsɔ moke, eyano ezwamaki: „Iyo,
tosalelaki méthode ya Runge-Kutta ya momeseno

198
00:21:45,661 --> 00:21:50,211
mpo na koyeba yango, ozali na bosolo mobimba –
mpo na nini moto moko te ayebisi biso yango?“

199
00:21:50,211 --> 00:21:57,811
Nazwaki yango mbala mingi epai ya baninga ya mosala,
mpe nazali komituna: Mpo na nini bazali kokanga monoko

200
00:21:57,811 --> 00:22:04,800
nsima ya koyeba yango? Yango mpe ezali motuna ya kitoko.

201
00:22:04,800 --> 00:22:14,160
Tokoki kotumba matiere na libulu ya móto – soki tobwaki eteni ya
mabaya, ntango ezali kotumba, masse ebongwanaka, E =

202
00:22:14,160 --> 00:22:23,744
mc² ezali kosalema, tobalusaka masse na energie.
Ndenge efɛɛ ya moke ezali, Einstein azali kolakisa yango.

203
00:22:23,744 --> 00:22:29,400
Kasi soki tobwaki esika na libulu ya móto, likambo
yango ezali kaka ndenge mosusu – tokangi te móto ya kofina.

204
00:22:29,400 --> 00:22:38,139
Soki totumbi litɛlɛ moko ya esika, na kati na yango ezali ebele
ya volume mbala 45 mbala masse ya électron na puissance 4 mbala

205
00:22:38,139 --> 00:22:46,191
vitesse ya mwinda na puissance 5, ekabolami na 12 mbala constante
ya structure hyperfine na carré, mbala constante ya

206
00:22:46,191 --> 00:22:54,539
Planck na 2π na puissance 3 – awa mpe ezali facteur ya
proportionnalité, oyo ekoki „kotumba“ litɛlɛ moko ya volume.

207
00:22:54,539 --> 00:23:04,778
Na bokuse: Litre moko ya volime ezali na megawatt-heure ya
energie ebele mpenza, ete okoki kozwa litre moko na

208
00:23:04,778 --> 00:23:17,168
univers mobimba, mpe yango ekoyoka yango te – mpe ata bongo,
okoki kozwa megawatt-heure ebele mpenza kowuta na yango

209
00:23:26,360 --> 00:23:37,159
Motuna ezali soki tokoki kosalela yango, mpe yango nde ezalaki
likanisi na ngai. Kasi nayebisi formula nyonso te mpe triple

210
00:23:37,159 --> 00:23:42,941
intégrale te: Kanisá aimant moko to charge électrique moko.

211
00:23:42,941 --> 00:23:50,254
Aimant ezali kosala champ magnétique, mpe champ yango ezali
kopanzana na vitesse ya lumière na esika – yango ezali résultat

212
00:23:50,254 --> 00:23:55,368
ya électrodynamique classique mpe ya théorie
ya relativité: Champ magnétique mpe champ

213
00:23:55,368 --> 00:23:58,640
électrique ezali kopanzana na vitesse ya lumière.

214
00:23:58,640 --> 00:24:04,780
Yango wana aimant ezali kosala champ ntango nyonso
mpe ezali kotondisa esika na champ ntango nyonso.

215
00:24:04,780 --> 00:24:13,720
Aimant ezali kozwa energie wapi mpo na yango? Ezali
kosilisa yango te. Yango wana aimant ezali perpetuum mobile?

216
00:24:13,720 --> 00:24:22,506
Ekozala bongo soki energie ya esika ezalaki te – kasi ya
solo yango ezali libunga, perpetuum mobile ekoki kozala te.

217
00:24:22,506 --> 00:24:27,672
Heisenberg alobaki yango mokolo moko boye: Esengeli ezala
possible kosalela magnétisme lokola source ya

218
00:24:27,672 --> 00:24:33,553
energie ya esika, kasi «biso bato ya siansi bazoba tokoki
kosala yango te, esengeli ewuta na bato ya libanda».

219
00:24:33,553 --> 00:24:39,520
Na yango nakoki kobakisa na komikitisa: Awa
ezali moto ya libanda, mpe ngai nazali na libanda.

220
00:24:45,680 --> 00:24:53,236
Na ebandeli namekaki yango na méthode électrostatique.
Likano ezali: Soki opakoli, lokola na bomwana, règle ya

221
00:24:53,236 --> 00:24:57,888
plastique na elamba, okoki kobimisa bapapier moke na yango.

222
00:24:57,888 --> 00:25:06,004
Nguya yango ekoki mpe kokabwana na rotor.
Likolo ezali disque ya métal ya aluminium – mpo na

223
00:25:06,004 --> 00:25:11,967
prix, aluminium ya kuku ya kozwa na Ikea carton.

224
00:25:11,967 --> 00:25:22,011
Bolukiluku ya mbula zomi na mibale mobimba esalelamaki na mbongo
ya ndako oyo mwasi ya libala akokaki kotika, mpe

225
00:25:22,011 --> 00:25:33,200
esalemaki mobimba na ntango ya bopemi, elongo na
bangonga ya mosala 40 tii 50 na pɔsɔ moko lokola profɛsɛrɛ.

226
00:25:37,820 --> 00:25:42,902
Mpɔ na yango, kartɔ ya Ikea mpe papye ya aluminiɔ ya
kuku ezali liziba ya mokili oyo ezali na ntina mingi.

227
00:25:42,902 --> 00:25:51,753
Na nse ezali rotor ya bambanza ya aluminiɔ, oyo
esengeli ezala na bozito moke koleka. Liziba ya mokili

228
00:25:51,753 --> 00:25:57,552
ebendaka rotor, ndenge kaka mokandá mobendaka bapɛlɛ ya papye.

229
00:25:57,552 --> 00:26:04,597
Lokola balɛmbo ya rotor etɛlɛmaka na nzela ya
mabɛlɛ, nguya ya kobenda ekendaka na nzela ya mabɛlɛ.

230
00:26:04,597 --> 00:26:11,533
Soki shaji ezali moke mingi, nguya ekokaki te kotelemisa rotor;
soki otondisi yango mingi, rotor ekobɛtɛ liziba ya mokili –

231
00:26:11,533 --> 00:26:17,027
oyo ezali mpasi mpo na yango esengeli kotonga rotor ya sika.

232
00:26:17,027 --> 00:26:22,772
Kasi soki ozelaka kino ebandi kobaluka, mobimba ekobaluka
libela: liziba ya mokili etondisamaka mbala moko, mpe

233
00:26:22,772 --> 00:26:27,645
sima rotor ekobaluka libela, libanda ya kosenga nguya mosusu.

234
00:26:27,645 --> 00:26:35,142
Ndakisa ya liboso oyo etongamaki ezalaki na liziba ya mokili na
likolo mpe na nse balɛmbo ya rotor ya aluminiɔ ya

235
00:26:35,142 --> 00:26:42,268
papye ya aluminiɔ ya kuku, ekangami na cadre ya
mabaya, mobimba etiami likoló ya baflote ya styrofoam.

236
00:26:42,268 --> 00:26:52,396
Lokola na ba calcul ya finite element oyo esalemaki mpo na yango
eyebanaki ete torque ezali moke mingi, pene na 1,2 mikronewton

237
00:26:52,396 --> 00:27:02,046
mɛtɛlɛ, esengelaki ete esika ya kotɛlɛma ezala na frotɛmɛ
moke koleka – yango wana baflote ya styrofoam, etiami likoló ya

238
00:27:02,046 --> 00:27:08,560
salle ya kosukola oyo etondi na mai. Mpe talá: Ezali kobaluka.

239
00:27:08,560 --> 00:27:18,505
Bapanzi nsango baboyaki kondima, balobaki ete ekoki kozala
transport ya nguya ya kala – ete ntango etondisamaka, nguya

240
00:27:18,505 --> 00:27:25,754
etambwisamaka na ba molékile ya mopepe oyo
ezali na shaji ya elektrostatik, kobanda na

241
00:27:25,754 --> 00:27:30,183
liziba ya mokili tii na rotor mpe kobenda yango.

242
00:27:30,183 --> 00:27:51,654
Mpo na kolimwisa yango, etongamaki na kati ya
chambre ya vide: Soki obimisi mopepe, rɔɛ ekobaluka kaka.

243
00:27:51,654 --> 00:27:58,926
Na tango ya pression ya moke ya 1 tii 3 millibar, makasi ya
kongenga mpe ba ion ebele ebimaka, oyo ezali

244
00:27:58,926 --> 00:28:05,524
kobebisa botomboki — yango wana ba ion ezali te
motindo ya kosala nzela, kasi ezali kobebisa.

245
00:28:05,524 --> 00:28:12,669
Soki tokobimisa mopepe koleka, tii na 10 na maboko ya
moke ya 5 millibar, elingi koloba na vacuum ya malamu,

246
00:28:12,669 --> 00:28:17,323
likambo ya ba ion esilisi, mpe rotor etombwaka lisusu.

247
00:28:17,323 --> 00:28:45,158
Banganga ya mosala balombaki ete babimisa mobimba lolenge
nyonso ya koyeba ya kala — sé na tango wana nde bakondimaka.

248
00:28:45,158 --> 00:29:09,031
Yango ekokaki komonisama na bamesi: Na ba picoamperemetre mpe
misala mosusu ya komeka, ba comparaki energie ya lotiliki

249
00:29:09,031 --> 00:29:31,920
oyo ebwakamaki na energie ya mekaniki oyo emekamaki na
rotor, mpe batyaki yango na logaritme likolo ya botomboki.

250
00:29:31,920 --> 00:29:44,516
Mosala ya lotiliki ezalaki pene na 3 nanowatt,
mpe mbuma ya mekaniki ezalaki pene na 150 nanowatt.

251
00:29:44,516 --> 00:29:52,283
Na monoko ya bolukiluki ya energie ya bonsomi,
yango ekokani na over-unity ya pene na 5000

252
00:29:52,283 --> 00:29:56,776
tii 5050 porsan — kasi sé na eteni ya nanowatt.

253
00:29:56,776 --> 00:30:06,337
Likambo ya kokamwa: Ba programme ya FEM ya mombongo lokola Ansys,
oyo ezali na ntalo ya bankoto ebele ya euro, ezalaka na eleko ya

254
00:30:06,337 --> 00:30:12,882
koyekola yango moko lokola programme ya bonsomi
oyo esalemi — ata logiciel ya mombongo ya

255
00:30:12,882 --> 00:30:17,114
industrie endimaka mbongwana ya energie ya bonsomi.

256
00:30:17,114 --> 00:30:24,693
Atako bongo, ata moko azali kozela yango
te: Yango wana censure ezali kosala malamu.

257
00:30:24,693 --> 00:30:32,326
Na tango ya ba résultats oyo, ata moko ayebaki
te ete bolukiluki ya energie ya bonsomi ezali.

258
00:30:32,326 --> 00:30:41,422
Sé tango communauté oyo ekutanaki na biso,
nde tokokaki kobuka censure mbala ya liboso —

259
00:30:41,422 --> 00:30:47,828
nsima ya mbula motoba tii mwambe ya bolukiluki.

260
00:30:47,828 --> 00:31:01,960
Ezali na bato ya kokabwana, oyo balombaki preuve na nse
ya bokasi ya mabele ya Jupiter, mpe eyano ezalaki:

261
00:31:01,960 --> 00:31:11,860
Likambo ya energie na mabele ezali na ntina koleka ya Jupiter.

262
00:31:19,860 --> 00:31:31,648
150 nanowatt ekoki mpo na bato?

263
00:31:31,648 --> 00:31:39,841
Ya solo te – esengeli kosala ba masini ya nguya mingi.
Yango nde esalaki ete eteni ya mibale ya bolukiluki esalema.

264
00:31:39,841 --> 00:31:49,116
Lokola ezalaki na laboratware te, na basaleli te, na sekirite te
mpe na mbongo ya kokoka te – na 2012 mbongo ya

265
00:31:49,116 --> 00:31:59,105
mbula ezalaki 428 euro, na bisaleli te, na ba masini
te – esalaki sé ete bokokisi ya makanisi ebakisama:

266
00:31:59,105 --> 00:32:12,041
konvɛrtɛrɛ ya nguya ya bonsomi ya makasi, bonene lokola
frijidɛrɛ moko to mibale, na pene na 10 kW mpo na ndako.

267
00:32:12,041 --> 00:32:18,796
Esaleli ya ndenge wana na se ya ndako ekopesa
ba ndako nguya ya esika, ata na faktura ya

268
00:32:18,796 --> 00:32:23,925
gaze mpe ya kura te, mpe na bosoto ya ezaleli te.

269
00:32:28,832 --> 00:32:44,765
Mpo na kokokanisa, statistiki ya Lingomba ya
Fiziki ya Allemagne na ntina ya kosalela nguya

270
00:32:44,765 --> 00:32:54,844
tii 2060, oyo Shell (1999) mpe asalaki na yango:

271
00:33:00,281 --> 00:33:13,995
Ba champ électrique ezali na densité ya nguya ya kokoka
te mpo na kosalela nguya monene oyo ezali na esika na

272
00:33:13,995 --> 00:33:21,820
ndenge ya malamu – mpo na yango esengeli ba champ magnétique.

273
00:33:21,820 --> 00:33:38,001
Yango wana Heisenberg alobaki na ntina ya aimant lokola liziba ya
nguya, kasi alobaki ata moke te na ntina ya ba champ électrique:

274
00:33:38,001 --> 00:33:49,950
Ba champ électrique epesaka tii 40 joule na mètre
cube, kasi ba champ magnétique epesaka tii 1,6

275
00:33:49,950 --> 00:33:57,946
million joule na mètre cube – bokabwani ya polele.

276
00:33:57,946 --> 00:34:04,943
Yango wana esengeli kosalela champ magnétique.

277
00:34:04,943 --> 00:34:17,749
Lagrangien ya photon na champ électromagnétique ezalaki
ebandeli ya nzela mpo na kozwa motɛrɛ ya aimant ya makasi.

278
00:34:17,749 --> 00:34:42,208
Ezali polele mingi na ba aimant mibale oyo ezali kokita.

279
00:34:42,208 --> 00:34:51,085
Na ndenge ya kala, ya statique – ndenge mosali nyonso ya ba
motɛrɛ électrique asalelaka – vitɛsɛ ya kokabwana ya champ oyo

280
00:34:51,085 --> 00:35:00,253
ezali na nsuka ezali koboyama mpe ezali kozwama lokola oyo ezali
na nsuka te, lokola vitɛsɛ ya pole ezali komonana na bomoi ya

281
00:35:00,253 --> 00:35:10,100
mokolo na mokolo lokola « pene na nsuka te ». Na yango ezali sé:
ndenge ba aimant mibale ezali pene, ndenge nguya ezali makasi.

282
00:35:10,100 --> 00:35:28,284
Soki tokitisi na motindo ya solo ya mbangu ya bopanzani
ya champ (mbangu ya pole), tokobona eloko mosusu: champ

283
00:35:28,284 --> 00:35:38,592
«esengeli» ntango mpo na kokoma uta aimant moko na mosusu.

284
00:35:38,592 --> 00:35:46,882
Na ntango wana, aimant ya mibale esili kokende liboso.

285
00:35:46,882 --> 00:35:54,186
Yango wana, nguya «ezali kosala» naino na ntaka ya liboso ya
mokuse, ntango ntaka ya solo esili kokoma monene

286
00:35:54,186 --> 00:36:02,599
— na solo, nguya ezali moke koleka ndenge
approximation ya kala oyo ebatelaka énergie elakisaka.

287
00:36:02,599 --> 00:36:12,147
Likambo ya ntina ezali kuna: na kokitisa na
motindo ya mbangu ya bopanzani ya champ, tokoki

288
00:36:12,147 --> 00:36:17,899
«kokabola» kobatela énergie ya kala ya nguya.

289
00:36:17,899 --> 00:36:23,549
Yango ezali physik ya sika te, kasi ezali mateya ya buku oyo
eyebani — ekoki kotangwa na Landau/Lifschitz na

290
00:36:23,549 --> 00:36:29,967
nkombo Liénard-Wiechert potentiels (potentiels
ya retard), mpe na mikanda mosusu ya standard.

291
00:36:42,496 --> 00:36:50,841
Ata «koboma» esika na megawatt-ngonga na litr moko esili
kolimbolama na publication oyo ezali déjà na sima ya De Broglie.

292
00:36:50,841 --> 00:37:04,241
Yango wana ezali physik oyo eyebani déjà, oyo esili kosangisama
na ndenge ya sika — lokola puzzle oyo biteni na yango ezalaki

293
00:37:04,241 --> 00:37:18,820
déjà kuna kasi moto moko te azalaki na nzela ya kosangisa
yango, to lokola poème oyo ebongisi kaka ba lettre oyo eyebani.

294
00:37:24,928 --> 00:37:33,425
Yango wana, moto moko te akoki kowangana na
makambo oyo na kati ya physik oyo eyebani.

295
00:37:33,425 --> 00:37:48,129
Na ndenge ya solo: soki nzoto mibale ezali kokende
moko epai ya mosusu, nguya ekiti; soki ezali kokende

296
00:37:48,129 --> 00:37:55,725
mosika na mosusu, nguya ya bosangani ekomi monene.

297
00:37:55,725 --> 00:38:08,469
Soki tokumisi aimant moko na bobwɛtɛ ya spule oyo ebongisami
malamu, na ndenge ya kopumbwa mpe kozonga, bongo ba pôle ezali

298
00:38:08,469 --> 00:38:19,659
kobwaka moko na mosusu ntango ezali kokabwana (nguya ya kokanga
ekiti) mpe ntango ezali kokende mosika ezali

299
00:38:19,659 --> 00:38:30,380
kobwaka lisusu (nguya ya kobimisa mbangu
ekomi monene), aimant mobimba ekomi na mbangu.

300
00:38:33,740 --> 00:38:47,321
Nordpol ekutani na Nordpol, makasi ya kozuama na bofandi ekomi
moke; sima Sudpol etɛlɛmi na Sudpol, makasi ya

301
00:38:47,321 --> 00:39:01,190
kobengana mpe ya kokómisa mbangu na bopusi ekomi
monene – sistɛmɛ ezali kokómisa mbangu yango moko.

302
00:39:01,190 --> 00:39:08,556
Principe oyo ebéngami théorie FPGW: mbangu ya
propagation ya ba champs ya bosangani oyo elimami.

303
00:39:21,079 --> 00:39:34,296
Bopusi ya teknikɛ esengeli ba équations différentielles,
oyo ebimisami na ndenge mosusu na méthode Runge-Kutta.

304
00:39:34,296 --> 00:39:52,056
Lokola na ebandeli moko te na bakonzi oyo basengaki
yango asalisaki, ba équations ebimisamaki mpe ebimisamaki

305
00:39:52,056 --> 00:40:02,680
yango moko – basusu balobaki liboso ete yango ekoki te.

306
00:40:05,271 --> 00:40:19,600
Likambo moko ya kokamwa: na makasi ya Coulomb to ya aimant kati
na ba charges mibale to ba aimants – mobeko ya 1/r² – esengeli

307
00:40:19,600 --> 00:40:30,973
kosala ete ba facteurs ya proportion oyo ezali na momesano
ebongisama na ba courbes ya mobembo ya ba

308
00:40:30,973 --> 00:40:41,534
aimants oyo ezali kokende, lokola esengeli
kotalela mbangu ya propagation oyo esilisi.

309
00:40:41,534 --> 00:40:58,616
Soki obimisi équation différentielle mobimba, ezali kolakisa mpo
na ba aimants mibale oyo ekangami na ressort mpe ezali koningana:

310
00:40:58,616 --> 00:41:13,464
lokola mbangu ya propagation esilisi, ba vibrations ezali
komikómisa yango moko – ba amplitudes ekomi monene, ata

311
00:41:13,464 --> 00:41:24,340
moko te ya energie ya libanda, kobanda na energie ya esika.

312
00:41:24,340 --> 00:41:27,928
Soki ebongisami mabe, ba amplitudes ekomi moke.

313
00:41:27,928 --> 00:41:38,260
Energie ya esika yango ekoki kobongwana na energie ya
kala na ngámbo mibale – ezali forme ya energie ya mobimba.

314
00:41:38,260 --> 00:41:48,395
Na base oyo, convertisseur ya energie ya esika ya
makasi emonisamaki na Internet: masini ya bonene ya

315
00:41:48,395 --> 00:41:54,641
perçeuse na pene na 500 Watt – mpo na ndako ezali moke mingi.

316
00:41:54,641 --> 00:41:58,913
Na bonene ya frigo moko to mibale, ekoki
kobimisa pene na 10 kW, ekoki mpo na kofuta

317
00:41:58,913 --> 00:42:01,569
mpe mpo na kosalela ba appareils électriques.

318
00:42:01,569 --> 00:42:09,112
Ba centrale ya atomi, ba lignes ya kourant,
mafuta mpe gaze ekokomaka na ntina te –

319
00:42:09,112 --> 00:42:15,247
énergie ya espace epesaka yango pamba mpe na peto.

320
00:42:23,680 --> 00:42:35,882
Nikola Tesla moko na 1891 liboso ya American Institute of
Electrical Engineers alobaki na ndimbola ete ezali

321
00:42:35,882 --> 00:42:48,560
kaka likambo ya ntango, bato bakokutanaka na « masini ya
bomengo ya mokili » mpo na kosalela énergie ya espace.

322
00:42:48,560 --> 00:42:50,700
Tesla asalaki ya solo motuka oyo
ezalaki kosalela énergie ya espace.

323
00:42:50,700 --> 00:43:03,710
Ndinga moko, Klaus Jebens (lelo mobu 86), ayebisaki ye moko
ndenge tata na ye Heinrich Jebens – na ntango wana mokambi ya

324
00:43:03,710 --> 00:43:15,753
Bureau ya Allemagne ya bakeli ya bikelamu – na 1930 na Amérique
akendaki epai ya Nikola Tesla, akomaki na motuka

325
00:43:15,753 --> 00:43:26,384
na ye ya énergie ya espace mpe amonaki mpe
konverter na ye elongo na ba tuyaux ya verre na kati.

326
00:43:26,384 --> 00:43:32,243
Makanisi ya konverter ya ba tuyaux ya verre ndenge
wana ezali mpe pamba na internet lokola misala

327
00:43:32,243 --> 00:43:36,884
na ye nyonso, ebimisami mobimba lokola Open Source.

328
00:43:48,865 --> 00:43:58,782
Oyo alukaka yango, akokutaka na nkombo « Turtur » na
Google mpe ba pages ya balandi oyo ewuti epai na ye te.

329
00:43:58,782 --> 00:44:11,981
Page oyo ebandaka na « Ostfalia » mpe oyo ye moko asalaki ezali
ya solo; mpe ezali na www.energiederzukunft.org (oyo

330
00:44:11,981 --> 00:44:27,767
Martin Scheibelhofer na Autriche azali kosalela) mpe wiki ya
énergie ya espace ya Dr. Dr. Windelschmidt na Ruhrgebiet.

331
00:44:27,767 --> 00:44:45,103
Na page ya Ostfalia, ba pages ya bankama ya babimisi ya siansi
ezali na ndembe mibale (Allemand/Anglais) mpo na kokitisa pamba.

332
00:44:47,992 --> 00:44:53,995
Atako babimisi yango: kimya ya bato, mbala
mosusu mpe bafundaka ye ete azali moto ya lokuta.

333
00:44:53,995 --> 00:45:10,013
Wana ezali na ba avis ya mokili mobimba ebele: Prof. Nagel ya
George Washington University (kala mokambi ya basoda ya

334
00:45:10,013 --> 00:45:27,359
Amérique, lelo molakisi mpe molukiluki) akomaki kaka nsima ya
kotala ba dossiers: « Prof. Turtur ranks with the best. »

335
00:45:27,359 --> 00:45:48,540
Mpe moninga moko ya Iniversite ya
Blumenau na Brésil andimaki mosala ya liboso.

336
00:45:48,540 --> 00:45:57,523
Takaaki Musha ya Japon asepelaki mingi, na
ndenge asukisaki kolobela mpo na kosangana na

337
00:45:57,523 --> 00:46:04,288
kapitre ya buku na likambo ya nguya ya bonsomi.

338
00:46:04,288 --> 00:46:17,915
Prof. Wushu Zhang ya Académie ya Siansi ya Chine na Pékin akomi:
„In Western Europe, Prof. Turtur is a leading

339
00:46:17,915 --> 00:46:31,111
Scientist in ZPE Research, for he did excellent
work.“ Ndenge moko Académie ya Siansi ya Pologne elobi.

340
00:46:31,111 --> 00:46:42,042
Bapesi ndimbola mosusu bazali na TU Eindhoven mpe na institut ya
metrologie ya ekólo ya Corée, mokambi na yango

341
00:46:42,042 --> 00:46:52,087
alobi na „pembe ya sika ya elikya mpo na bato“ –
na mobimba pene na ndimbola zomi ya ndenge wana.

342
00:46:52,087 --> 00:47:04,428
Politiki mpe ekutanaki na likambo yango.

343
00:47:04,428 --> 00:47:25,783
Na nzela ya rubrique ya mituna ya bato na internet mpo
na Kanzelé ya Ekólo Angela Merkel, monsieur Wannicek

344
00:47:25,783 --> 00:47:36,760
atindaki motuna oyo, oyo ezali awa na maloba ya solo:

345
00:47:36,760 --> 00:47:44,632
„Madame Merkel, banda mbula eleki, nazali kosala na
likambo ya ba théorie ya nguya ya esika, oyo Prof.

346
00:47:44,632 --> 00:47:49,580
Dr. Klaus W. Turtur na Ostfalia Hochschule alakisaki.

347
00:47:53,720 --> 00:48:01,733
Lokola nazali kondima te na ba théorie ya
komplot, nazali kotuna na likambo yango malamu mingi.

348
00:48:01,733 --> 00:48:09,211
Na ntina ya mobimba, nazali kosala motuna oyo: Mpo na nini tozali
kotia ba milliards ya mbongo ya mpako na ba

349
00:48:09,211 --> 00:48:17,177
produits commerciaux ya industrie ya nguya, soki tozali
na technologie ya kosala nguya ya peto mpe ya ofele?

350
00:48:17,177 --> 00:48:25,788
Gouvernement ya ekólo ezali kosomba ba
brevets na domaine oyo, bato oyo basalaki ba

351
00:48:25,788 --> 00:48:32,060
générateurs na elonga bazali kolimwa na butu.

352
00:48:35,872 --> 00:48:42,990
Nikola Tesla, mbula koleka 70 eleki, alakisaki ete ba véhicules
ekoki kotambwisama na nguya ya esika na ndenge ya libateli.

353
00:48:42,990 --> 00:48:46,776
Bazali na makoki ya kosala ba générateur ya monene oyo
ekoki kopesa nguya ya megawatt na bisika ebele, mpe

354
00:48:46,776 --> 00:48:49,260
yango na nzela ya sans fil, liboso ya kosalela mafuta.

355
00:48:49,260 --> 00:48:55,032
Tozali kosalela mbongo na biso ya mpako mpo na kosunga ba projé
ya bizaleli ya pamba koleka. Ya solo, ekoki mpe

356
00:48:55,032 --> 00:49:01,152
kofutama lokola liziba ya nguya, kasi tozali kobebisa
environnement na makala mpe nguya ya atomiki te.”

357
00:49:01,152 --> 00:49:16,020


358
00:49:22,496 --> 00:49:31,140
Eyano ya basaleli ya Mama Merkel na
nkombo ya Chanselye ya mboka ezalaki boye:

359
00:49:31,140 --> 00:49:49,490
Mibula mingi bazali kosolola na likambo ya nguya ya
esika, kasi tii lelo ezali na elembo ya solo mpe endimami na

360
00:49:49,490 --> 00:49:59,520
bato nyonso te ete yango ekoki kobimisa nguya ya kosalela.

361
00:49:59,520 --> 00:50:06,434
Tii tango siansi ekopesa elembo wana te,
guvɛrnema ya mboka ekokoba kosalela makasi

362
00:50:06,434 --> 00:50:10,814
na bokóli ya ba teknoloji ya nguya ya kala.

363
00:50:10,814 --> 00:50:16,704
Ekomami na nse: Servisi ya ba nsimba
mpe ya sango ya guvɛrnema ya mboka.

364
00:50:16,704 --> 00:50:29,386
Na kati ya makomi ya bato oyo batangaki yango, moko ya bato,
monsieur Hans-Werner S., akomi na ebandeli:

365
00:50:29,386 --> 00:50:40,264
„Iyo, ekomi tango ete moto akoka kobimisa
makambo ya ndenge wana na miso ya bato nyonso.

366
00:50:40,264 --> 00:50:49,202
Ngai mpe libota na ngai tozalaki kosalela nguya ya bonsomi banda
kala, kasi tozalaki kobimisa yango na miso

367
00:50:49,202 --> 00:50:58,816
ya bato te mpe tozalaki kozwa moke na réseau
ya Leta. Bato ebele babomami mpo na yango.”

368
00:50:58,816 --> 00:51:20,080
Na suka, maloba ekosala mpe na bosenga mosusu oyo eyanwamaki
te mpe na petisyo ya Palemá ya mboka na likambo yango.

369
00:51:20,080 --> 00:51:32,810
Na ntina ya maloba oyo elobami mpo na «bato oyo babomami»:
PES-Wiki ezali na liste ya ba exemples ebele ya bokomi bwa

370
00:51:32,810 --> 00:51:45,949
bolukiluki bwa nguya ya esika na se ya rubrique «Suppression»,
kati na yango statistiki ya mobu 2007 elakisi motango ya bato oyo

371
00:51:45,949 --> 00:51:56,624
babomami mpe oyo bazimaki, ba autorités officielles
oyo bazalaki na yango, mpe motango ya ba brevets oyo

372
00:51:56,624 --> 00:52:04,180
basombaki, oyo bazimaki to oyo batyaki na nse ya bokomi.

373
00:52:16,700 --> 00:52:28,991
Mpe pétition ya Bundestag na ntina ya ba
sources ya nguya mosusu/nguya ya esika etindamaki.

374
00:52:28,991 --> 00:53:09,787
Eyano yango endimaki liboso ete eyaki, mpe
elimbolaki nzela ya kokeba na nzela ya maloba ya

375
00:53:09,787 --> 00:53:38,235
ministère fédéral oyo ezali na mokumba ya domaine yango.

376
00:53:38,235 --> 00:53:46,949
Kasi na suka elobaki: «Na ntina ya makanisi oyo
elobami liboso, mposa na yo ya kosangisa demande na yo na

377
00:53:46,949 --> 00:53:51,455
site internet, ezalaki mawa ete ekokaki kosalema te.»

378
00:53:51,455 --> 00:54:07,800
Emoneka ete nguya ya peto ezali kotalelama te
lokola likambo ya intérêt public ya bato nyonso.

379
00:54:07,800 --> 00:54:19,680
Uta 2 mai 2011, bolukiluki na ye moko ekufi, mpo ezali
na nzela te ya kosala aparɛyɛ oyo basalaki na théorie.

380
00:54:19,680 --> 00:54:31,853
Na nzela mpe ezali na ba falsifications: «convertisseur ya nguya
ya libanda ya Professeur Turtur» oyo elobami na

381
00:54:31,853 --> 00:54:43,940
internet ezali koloba adresse na ye lokola contact,
kasi mokambi azongisi te ata basalaki recherche.

382
00:54:43,940 --> 00:55:01,332
Na ngambo mosusu ezali page ya kobebisa nkombo – liboso
«Esowatch», sima ekangamaki na tribunal mpo

383
00:55:01,332 --> 00:55:17,654
na internet criminalité, kasi ba contenus ya
kala ezali kokoba na nkombo ya sika «PSIRAM».

384
00:55:17,654 --> 00:55:33,954
«Rapport» moko oyo ezalaki kontre misala na ye moko, na kotalela
malamu emonisaki ete ezali plagiat ya

385
00:55:33,954 --> 00:55:50,580
source yango moko – ndakisa oyo ezali kosalema
mbala ebele na ba accusations ya ndenge moko.

386
00:55:50,580 --> 00:56:02,587
Na suka, na esika ya kofunda maloba ya Heisenberg lisusu, liloba
moko ya Max Planck: „Bosolo ya sianse ya sika ezalaka te na

387
00:56:02,587 --> 00:56:12,754
ndenge ya kokokisa ete banguna na yango bandimaka mpe baloba ete
bayekoli, kasi na ndenge ya kokokisa ete

388
00:56:12,754 --> 00:56:23,840
banguna na yango bawaka malembe malembe mpe mbotama
ya sika eyebaka bosolo yango banda ebandeli.“

389
00:56:32,140 --> 00:56:40,516
Mpe na yango, maboko mibale lisusu: Mahatma
Gandhi alobaki ete: „Ebandeli bameprisaka yo, sima

390
00:56:40,516 --> 00:56:45,180
basekaka yo, sima babundisaka yo, mpe sima olóngí.“

391
00:56:45,180 --> 00:56:53,580
Oyo asili kokóma na etape ya misato, akoki kaka koloba: Na
elonga ya nsima te, na bopusi ya nsima ya nguya ya bonsomi.

392
00:57:05,339 --> 00:57:09,163
Matondo!

393
00:57:25,500 --> 00:57:32,357
„Ezali kitoko! Matondo! Ezali solo kitoko!

394
00:57:32,357 --> 00:57:40,960
Matondo! Matondo! Matondo!“ Mpe soki
bolingi kosala ngai bolamu, bosakola yango kaka.

395
00:57:40,960 --> 00:57:47,320
Soki bato nyonso bayebi ete bakoki kosalela
nguya ya bonsomi, bolukiluki ekosalema lisusu.

396
00:57:47,320 --> 00:57:53,640
Soki bato bamoni ete esalemaka, ete bakoki kotonga
bisaleli ndenge wana, ebimaka eloko lokola masse critique.

397
00:57:53,640 --> 00:58:00,920
Bosakola yango, bosakola, bosakola – na yango
bisaleli wana bakokoka kotonga yango. Matondo!

398
00:58:06,848 --> 00:58:10,624
Matondo mingi mpo na bopesi ya elikya oyo na mikolo ekoya.

399
00:58:10,624 --> 00:58:15,749
Matondo mingi na bino ete nakokaki kosakola
yango awa. Matondo mingi, ya bolingo, ya

400
00:58:15,749 --> 00:58:19,580
motema mobimba ete forum oyo ya kitoko ezali awa.

401
00:58:29,120 --> 00:58:29,200


402
00:58:29,200 --> 00:58:29,220


