1
00:00:00,007 --> 00:00:00,126


2
00:00:00,126 --> 00:00:07,003
Bir wagtlar Germaniýa eksport çempiony diýilýärdi we
dünýäniň öňdebaryjy ykdysady güýçleriniň hataryna girýärdi.

3
00:00:07,003 --> 00:00:11,520
Bu gün ol ähli senagat ýurtlarynyň arasynda iň soňky orunda dur.

4
00:00:11,520 --> 00:00:16,284
Işleýän ilat ýokary inflýasiýadan, artýan
energiýa çykdajylaryndan, ýaşaýyş jaý

5
00:00:16,284 --> 00:00:20,024
ýetmezçiliginden we artýan kärendesinden ejir çekýär.

6
00:00:20,024 --> 00:00:23,400
Köp adamlar işini ýitirmekden gorkýarlar.

7
00:00:23,400 --> 00:00:36,064
Garyplyk derejesi yzygiderli artýar we 2025-nji ýylda 16,1% bolup,
bu 13,3 million adama degişlidir. Bu ýagdaýa nähili gelindi?

8
00:00:36,064 --> 00:00:41,330
Germaniýanyň ykdysadyýetiniň pese gaçmagy diňe
nemes syýasatçylarynyň nädogry ykdysady

9
00:00:41,330 --> 00:00:44,873
kararlar kabul etmek ukypsyzlygyndan gelip çykýarmy?

10
00:00:44,873 --> 00:00:48,529
Ýa-da Putin we Ukraina urugy muňa günäkärmi?

11
00:00:48,529 --> 00:00:55,004
Auf1-iň baş redaktory Stefan Magnet bu barada
pul we merkez bank ulgamyny içinden bilýän

12
00:00:55,004 --> 00:00:59,150
ykdysatçy prof. Richard Wernerden sorag berdi.

13
00:00:59,150 --> 00:01:06,367
Aşakdaky söhbetdeşlikde ol „merkezi meýilnama düzüjileriň“ dünýä
wakalaryny doly gözegçilikde saklaýşyny, 1-nji jahan urşundan

14
00:01:06,367 --> 00:01:10,434
başlap, Corona-dan başlap, Germaniýanyň
özygtyýarlylygy we Germaniýanyň

15
00:01:10,434 --> 00:01:14,193
ykdysadyýetiniň çökmegi meselesine çenli beýan edýär.

16
00:01:14,193 --> 00:01:18,609
Prof. Werneriň pikiriçe, Germaniýanyň pese
gaçmagy tötänleýin däl, eýsem bu „merkezi

17
00:01:18,609 --> 00:01:22,044
meýilnama düzüjiler“ tarapyndan hut şeýle islenýär.

18
00:01:22,044 --> 00:01:27,308
Mesele adamlary jikme-jik gözegçilikde saklamakdan
ybarat. Bu merkezi meýilnama düzüldi, muny inkär edip bolmaýar.

19
00:01:27,308 --> 00:01:35,086
ÝB demokratik däl we bar bolan
Ýewropa Parlamenti hakyky parlament däl.

20
00:01:35,086 --> 00:01:44,353
Hukuk ýagdaýy şeýle: Germaniýa CIA-nyň gözegçiligi
astynda dur, sebäbi amerikalylar hiç wagt basyp alyş

21
00:01:44,353 --> 00:01:50,326
häkimiýetlerinden de-fakto waz geçmediler. Olar waz geçmediler.

22
00:01:50,326 --> 00:02:01,486
Hakykatdanam şeýle görünýär. Irden gün tertibi indi durmuşa
geçirilýär, irden gün tertibinde eýýäm şonda, 1945-nji ýylda, şol

23
00:02:01,486 --> 00:02:11,932
wagt ABŞ-nyň maliýe ministri, hazyna ministri bolan adam munuň
üçin çykyş edip, teklip edipdi: hawa, Germaniýa esasan

24
00:02:11,932 --> 00:02:22,705
ýok edilmeli, esasanam senagatsyzlaşdyrylmaly, sebäbi
ykdysady güýç, bu belli adamlaryň gözüne hemişe gahar getirýär.

25
00:02:22,705 --> 00:02:30,865
Ykdysady güýç ýok edilmeli, kararlaryň
merkezleşdirilmegi, sanly infrastruktura gözegçiligiň

26
00:02:30,865 --> 00:02:35,678
merkezleşdirilmegi we şeýlelik bilen bize gözegçilik.

27
00:02:35,678 --> 00:02:46,261
Emeli aň, merkez bankynyň sanly walýutasyna birleşdiriljek
gözegçilik guralydyr we şonda biz doly türmede bolarys.

28
00:02:46,261 --> 00:02:50,271
Bu, Jorj Orwelliň hiç wagt pikir edip bilmejek zadydan has erbet.

29
00:02:50,271 --> 00:02:54,790
Munuň özüne edilmegine ýol bermezligiň wagty geldi.

30
00:03:02,964 --> 00:03:08,612
Hawa, hormatly prof. Werner, şu gün Germaniýa Bundestagynda
söhbetdeşlik geçirmäge wagt aýyrandygyňyz üçin sag boluň.

31
00:03:08,612 --> 00:03:11,217
Örän hoş, bu meniň üçin şatlyk.

32
00:03:11,217 --> 00:03:21,745
Siz diňe okuw otagynda öwrenen zatlary barada gürleýän ykdysatçy
däl, eýsem hakykatdanam içerki adam hasaplanýan biridirsiňiz.

33
00:03:21,745 --> 00:03:29,423
Siz, men tomaşaçylar üçin diňe birneme umumy görnüşde jemledim,
Ýaponiýa Bankynda myhman gözlegçi bolduňyz, Ýaponiýanyň maliýe

34
00:03:29,423 --> 00:03:34,969
ministrliginde myhman alym bolduňyz, baş
ykdysatçy, fond dolandyryjysy bolduňyz, ESB kölege

35
00:03:34,969 --> 00:03:38,179
geňeşinde bolduňyz, muňa soň ýene dolanarys.

36
00:03:38,179 --> 00:03:43,593
Soňky ýerleriňiz professorlyklar, Hytaýda we
Beýik Britaniýada bolup geçen saparlar, häzir

37
00:03:43,593 --> 00:03:47,200
hem Oksfordda bolmagyňyz mümkin, meniň pikirimçe.

38
00:03:47,200 --> 00:03:50,796
Häzir Beýik Britaniýadan
gelýärsiňizmi ýa-da öň şol ýerde dälmiňiz?

39
00:03:50,796 --> 00:04:00,017
Birnäçe gün öň Oksfordda boldum. Men ol ýerde her ýyl kollejimde,
Lineker kollejinde, "Frontiers in Economics" atly bir hepdelik

40
00:04:00,017 --> 00:04:04,364
tomus mekdebini geçirýärin we bu hemişe örän ajaýyp bolýar.

41
00:04:04,364 --> 00:04:14,300
Bu diňe bir ajaýyp gurşaw we geçen ýyl
hatda öňki premýer-ministr hem bize gelipdi.

42
00:04:14,300 --> 00:04:19,740
Bizde hemişe örän gyzykly adamlar topary bolýar, talyplardan,
gözlegçilerden, PhD-gözlegçilerden

43
00:04:19,740 --> 00:04:25,607
professionalara, fond dolandyryjylaryna, elbetde,
merkezi banklara we maliýe ministrlerine çenli.

44
00:04:25,607 --> 00:04:34,362
Bizde syýasatçylar bar, bu gezek ýewropa
ýurtlaryndan iki sany parlament agzasy hem gatnaşdy.

45
00:04:34,362 --> 00:04:42,275
Bularuň hemmesi, elbetde, örän rahat. Biz käte punt
edýäris we Oksfordda edilýän beýleki işleri hem edýäris.

46
00:04:42,275 --> 00:04:50,183
Awgustda howa köplenç örän gowy bolýar we ol ýerde hakykatdan
hem dünýäniň uly meselelerini örän gowy gözden geçirip,

47
00:04:50,183 --> 00:04:55,640
ara alyp maslahatlaşyp, seljerip we sorag astyna alyp bolýar.

48
00:04:55,640 --> 00:05:05,578
Olar muny edýärler, sebäbi gyzykly zady, siz
henizem şeýle ýokary derejeli daýrelerde, özüňiz hem

49
00:05:05,578 --> 00:05:11,136
seminarlar, tomus mekdebi, çäreler geçirýärsiňiz.

50
00:05:11,136 --> 00:05:16,615
Siz pul ulgamyny gördüňiz, ýöne siz bu pul
ulgamynyň, esasanam merkezi banklaryň güýjüniň

51
00:05:16,615 --> 00:05:19,843
örän ylalaşyksyz tankytçysy hasaplanýarsyňyz.

52
00:05:19,843 --> 00:05:27,689
Soňky interwýularda, esasanam amerikan formatlarynda,
siziň merkezi banklaryň güýjüniň giňelmegini we oňa

53
00:05:27,689 --> 00:05:31,362
bagly sanlaşmagy aýratyn tankytlaýandygyňyzy gördüm.

54
00:05:31,362 --> 00:05:36,588
Belki, geljekdäki bir ssenarini çyzyp
bilersiňizmi, göni gysyp başlalyňmy?

55
00:05:36,588 --> 00:05:39,709
Geljekde iň erbet ýagdaýda nämelerden gorkýarsyňyz?

56
00:05:39,709 --> 00:05:44,280
Merkezi banklaryň we oňa bagly sanlaşmagyň maksady näme?

57
00:05:44,280 --> 00:05:54,438
Hawa, bu barada... Sifrleşdirmek özünde teoretiki
taýdan bitarap gural, ýöne ony merkezi

58
00:05:54,438 --> 00:06:01,860
meýilnamaçylar öz maksatlary üçin gaty güýçli öňe sürýärler.

59
00:06:01,860 --> 00:06:08,517
Eger sifrleşdirmä doly gözegçilik etseň,
eger bu bitarap guraly erbet maksatlar üçin

60
00:06:08,517 --> 00:06:13,019
ulanýan bolsaň, onda adamlary dolandyryp bolýar.

61
00:06:13,019 --> 00:06:17,020
Birnäçe ýyl öň muny göz öňüne getirip
bolmaýardy, sebäbi ol gaty abstrakt bolup görünýär,

62
00:06:17,020 --> 00:06:19,290
ýöne Korona bilen biz muny başdan geçirdik.

63
00:06:19,290 --> 00:06:24,964
Degişli sertifikaty bolmadyk adam restorana girip bilmedi.

64
00:06:24,964 --> 00:06:29,664
Siz munuň ahyrsoňy adamlara garşy şeýle
ulanylyp bilinjekdigini aýdýarsyňyzmy?

65
00:06:29,664 --> 00:06:35,320
Has-da, has-da, bu diňe kiçijik bir deslapky duýdy.

66
00:06:35,320 --> 00:06:45,205
Tehniki ösüş şeýle derejede welin, indi programmirlemek mümkin,
eger siz kitap dükanyna gidip, şol kitaby

67
00:06:45,205 --> 00:06:54,912
satyn almak isleseňiz, hut şol kitaby satyn
almanız gadagan ýa-da pizzanyň üstünde näme bar.

68
00:06:54,912 --> 00:07:01,376
Kömelekler bolýar, ýöne salam
rugsat berilmeýär ýa-da näme bolsa-da.

69
00:07:01,376 --> 00:07:14,080
Ýagny muny jikme-jik programmirlemek we nyşana alnan adama
üçin aýratyn taýýarlanan, sargyt edilen görnüşde etmek mümkin.

70
00:07:14,080 --> 00:07:20,032
Elbetde, meniň pikirimçe, köplük üçin bu awtomatlaşdyrylan bolar.

71
00:07:20,032 --> 00:07:27,333
Şonuň üçin häzir bütin dünýäde ähli maglumat
merkezleri, ägirt uly maglumat merkezleri gurulýar.

72
00:07:27,333 --> 00:07:31,200
Bu ölçegler, bu göz öňüne getirip bolmajak zat.

73
00:07:31,200 --> 00:07:43,772
Näme üçin? Sebäbi hut şol ýere häzir yzygiderli inanmasyz
mukdarda maglumat gelýär, ol derrew seljerilýär we derrew

74
00:07:43,772 --> 00:07:52,240
ýene-de saýlama we buýruk gelýär: bu rugsatmy, hawa ýa-da ýok.

75
00:07:52,240 --> 00:07:59,404
Şeýlelik bilen, adamlaryň köplügi, ähtimal, öz
durmuşyny awtomatlaşdyrylan görnüşde geçirmeli

76
00:07:59,404 --> 00:08:04,188
bolar: emeli aň munuň rugsat berjekdigi ýa-da ýokdugy.

77
00:08:04,188 --> 00:08:11,008
Soňra merkezi meýilleşdirijiler tarapyndan belli
şablonlar girizilýär. Bu merkezi meýilleşdirijileriň arzuwy.

78
00:08:11,008 --> 00:08:21,925
Belki birneme öňe çykmak isleýän we birneme tankytçyl bolan käbir
adamlar, belki biziň ýaly, biziň şahsy

79
00:08:21,925 --> 00:08:31,587
garalawymyza sezewar bolarys, ýöne bu hasam ýakymsyz
bolýar we men muny esasy maksat hasaplaýaryn.

80
00:08:31,587 --> 00:08:39,515
Mesele adamlary jikme-jik kontrol etmekde, şonuň üçin hem bu
sanlaşdyrmanyň nähili amala aşyrylmalydygy

81
00:08:39,515 --> 00:08:46,758
we bar bolan ähli mümkinçilikleriň nähili
ulanylmagydygy barada hiç haçan jedel bolmady.

82
00:08:46,758 --> 00:08:52,872
Şeýlelikde, köp mümkinçiliklerden häzirki wagta
çenli diňe gözegçilik, köpçüligiň köp bölegine

83
00:08:52,872 --> 00:08:58,020
gözegçilik etmek bilen bagly zatlar örän dar çäkde saýlandy.

84
00:08:58,020 --> 00:09:05,930
Bu gaty distopik ýaly. Bu hatda birnäçe onýyllyk öň ýazylan dürli
romanlarda-da doly gözegçilik astyndaky geljegiň nähili bolup

85
00:09:05,930 --> 00:09:11,530
biljekdigini görkezýär – Orwell hakda aýdylýar –
diňe 50, 100 ýyl öň hatda göz öňüne getirip

86
00:09:11,530 --> 00:09:14,986
bolmaýan tehniki mümkinçilikler bilen kämilleşdirilen.

87
00:09:14,986 --> 00:09:18,340
Orwell hem muny pikir edip bilmedi, dogry.

88
00:09:18,340 --> 00:09:22,980
Men söhbetdeşligiň soňunda hakykatdan hem
munuň üstünde has giňişleýin durmak isleýärin,

89
00:09:22,980 --> 00:09:25,665
ýöne häzir bir ädim yza gaýdyp gitmek isleýärin.

90
00:09:25,665 --> 00:09:32,810
Esasanam azatlygy söýýän ýewropalylaryň bu zatlaryň
hemmesine nähili çydam edýändigi bize nähili derejede ýetýär?

91
00:09:32,810 --> 00:09:40,255
Siz birnäçe aý öň ABŞ-da Tucker Carlsonyň ýanynda, onuň
şüweleňinde, gepleşiginde, onuň bilen interwýuda

92
00:09:40,255 --> 00:09:47,052
bolupdyňyz we ol ýerde 100 ýyl öň Birinji Jahan
Urşunda bankirleriň rolunyň barada gürleşipdiňiz.

93
00:09:47,052 --> 00:09:50,920
Bularyň hemmesiniň uzyn bir taryhy bar.

94
00:09:50,920 --> 00:10:03,701
Elbetde. We ýewropalylaryň munu nähili kabul edýändigi
baradaky sorag. Bolýar, Germaniýa seredeniňde, bu elbetde aýdyň.

95
00:10:03,701 --> 00:10:12,990
1945-nji ýyldan bäri nemes mediasiýa,
mekdepler tarapyndan gaty köp işlenildi.

96
00:10:12,990 --> 00:10:19,657
Şol wagt nemesleri täzeden terbiýelemek boýunça resmi
maksatnama bardy, ol amerikalylar tarapyndan girizildi we

97
00:10:19,657 --> 00:10:23,552
görnüşi ýaly, bu maksatnama şu güne çenli dowam edýär.

98
00:10:23,552 --> 00:10:34,885
Şeýlelikde, adamlary işlemek üçin gaty köp pul we energiýa, şeýle
hem işçi güýji ulanylýar – esasanam beýni

99
00:10:34,885 --> 00:10:46,282
ýuwmak, ýagny munuň özüňden geçmegine ýol bermek we
bu elbetde başga ýollar bilen hem köp täsir etdi.

100
00:10:46,282 --> 00:10:52,878
Beýleki ýewropa ýurtlary bolsa, olar AB-niň duzagyna düşdüler.

101
00:10:52,878 --> 00:11:00,244
Ýagny hukuk ýagdaýy şeýle: Germaniýa Merkezi Aňtaw Gullugynyň
(CIA) gözegçiligi astynda dur, sebäbi

102
00:11:00,244 --> 00:11:08,653
amerikalylar hiç wagt öz basyp alyş häkimiýetlerinden
de-fakto waz geçmediler. Olar waz geçmediler.

103
00:11:08,653 --> 00:11:18,630
Beýleki ýewropa ýurtlary bolsa, ilki bilen täzeden
boýun egdirilmeli boldy we bu AB arkaly amala aşyrylýar.

104
00:11:18,630 --> 00:11:24,713
Şol bir wagtyň özünde Germaniýa bu özygtyýarlylygy
täzeden alyp bilmez, sebäbi häzir hemmeler bu

105
00:11:24,713 --> 00:11:28,510
AB-niň içinde öz özygtyýarlylyklaryndan waz geçdiler.

106
00:11:28,510 --> 00:11:39,442
AB aşa antidemokratik guramadyr. Munuň hakda az adam bilýär.

107
00:11:39,442 --> 00:11:44,189
Ýagny hukuk taýdan gurama diktaturanyň guramasydyr.

108
00:11:44,189 --> 00:11:48,616
Bu diktatura we muny şeýle aýdanyňda, adamlar
"hawa, bu birneme polemik görnüşde aýdylýar, ol munuň

109
00:11:48,616 --> 00:11:51,283
Brýusseliň diktaturasy diýýär" diýip pikir edýärler.

110
00:11:51,283 --> 00:11:56,980
Emma hukuk taýdan bu diktatura we muny diňe
Sowet Soýuzy bilen deňeşdirmek iň gowusy.

111
00:11:56,980 --> 00:12:04,040
Sebäbi Sowet Soýuzy, hemmämiziň häzir
ylalaşýarys, elbetde, bu diktatura boldy.

112
00:12:04,040 --> 00:12:12,492
Emma ol özüni demokratiýa diýip
hasaplaýardy we bu nähili esaslandyryldy?

113
00:12:12,492 --> 00:12:18,711
Seret, biziň bir mejlisimiz bar, ol ýerde
saýlanan wekiller bar we olar şol ýerde dürli

114
00:12:18,711 --> 00:12:23,032
zatlary, kanunlary we ş.m. ara alyp maslahatlaşýarlar.

115
00:12:23,032 --> 00:12:28,637
Ýöne açar zat, olar hakyky kanun
çykaryjylar däldi, olar kanun çykaryjylar däldi.

116
00:12:28,637 --> 00:12:36,248
Şeýlelik bilen, biz häzir Bundestagdadyrys, bular kanun
çykaryjylar, ýöne gynansak-da, elbetde, Brýussel

117
00:12:36,248 --> 00:12:43,633
olaryň üstünden geçýär we Brýusseliň, häzir biz
şu ýere ýetenimiz ýaly, ýokary ygtyýarlygy bar.

118
00:12:43,633 --> 00:12:52,786
Ýöne ÝB demokratik däl we bar bolan
Ýewropa Parlamenti hakyky parlament däl.

119
00:12:52,786 --> 00:13:01,865
Olar kanun çykaryjylar däl, olarda kanunlary düzmek,
hödürlemek we soňra girizmek güýji ýok, gaýtam, şu wagta

120
00:13:01,865 --> 00:13:07,260
çenli ähli kanunlar Ýewropa Komissiýasy tarapyndan ýazyldy.

121
00:13:07,260 --> 00:13:14,135
Kanunlar şol ýerden gelýär we kanun çykaryjylar
şolardyr, ýagny parlament hakyky parlament däl.

122
00:13:14,135 --> 00:13:22,585
Bolýar, ol ýerde Ýewropa Parlamentiniň agzasy hökmünde işleýän
adamlar bu barada gürlemek islemeýärler, sebäbi olar gaty

123
00:13:22,585 --> 00:13:30,918
uly aýlyk alýarlar, salgytdan boş – esasan – we her dürli
goşmaçalar, de facto bu masgarabazlyk, sebäbi bu diktatura.

124
00:13:30,918 --> 00:13:36,169
Hemmesi Brýussel tarapyndan edilýär we
kanunlar şol ýerde ýazylýar, soňra taýýar bolýar.

125
00:13:36,169 --> 00:13:43,645
Parlament biraz saklap biler we käwagt çekişmeler
geçirilýär, ýöne bu kanunlaryň Brýusselde

126
00:13:43,645 --> 00:13:49,255
komissarlar, diktatorlar tarapyndan ýazylanlygyny üýtgetmeýär.

127
00:13:49,255 --> 00:13:57,814
Bolýar we şeýlelik bilen häzir bizde şeýle ýagdaý bar: ähli
demokratik, öň demokratik bolan ýurtlar öz özygtyýarlylyklaryndan

128
00:13:57,814 --> 00:14:02,302
eýýäm waz geçdiler, indi bir diktaturanyň gol astynda.

129
00:14:02,302 --> 00:14:07,944
Elbetde, bu metbugata-da gaty köp täsir etdi.

130
00:14:07,944 --> 00:14:15,622
Bu zatlaryň hemmesi öňünden, ädimme-ädim taýýarlanypdyr we hemişe
üpjün edilipdir, ýagny köpçülikleýin habar beriş serişdeleri,

131
00:14:15,622 --> 00:14:22,392
ýagny esasy uly metbugat, resmi metbugat diýilýän zatlar, olaryň
hemişe bir tarapda bolmagy we şeýle zatlary hiç

132
00:14:22,392 --> 00:14:29,285
wagt nygtamazlygy ýa-da adamlara işleriň hakykatda
nähili bolýandygyny düşündirmezligi üpjün edilipdir.

133
00:14:29,285 --> 00:14:36,280
Şeýlelik bilen, Ýewropada hakykatda nämeleriň
bolup geçýändigini bilmeýän gaty köp adam bar.

134
00:14:36,280 --> 00:14:46,976
Soň bolsa, hawa, indi sanly walýuta gelýär, bu ajaýyp, bu
ösüş, bu netijeli diýlende, diňe bu guralyň hakyky demokratik

135
00:14:46,976 --> 00:14:53,468
ýolbaşçylyk astynda boljak teoretiki oňyn taraplary görkezilýär.

136
00:14:53,468 --> 00:15:02,742
Ýöne Brýussel ýaly diktaturanyň we şeýle hem Ýewropa Merkez
Bankasynyň elinde, sebäbi ýokarda aýdylyşy ýaly, bu Bundesbankyň

137
00:15:02,742 --> 00:15:11,044
dowamy däl, gaýtam direlen Reýhbankdyr, örän demokratik
däl, örän güýçli, garaşsyz we de-fakto hasabat bermeýän

138
00:15:11,044 --> 00:15:16,589
merkezi bank, ol hemme zady edip bilýär, hemme zada hukugy bar.

139
00:15:16,589 --> 00:15:21,605
Elbetde, bu Brýusseldäki ÝB diktaturasynyň bähbidine ulanylýar.

140
00:15:21,605 --> 00:15:27,712
Eger bu edil şeýle ulgam bolsa, onda bu
katastrofadyr, ýagny iň erbet ýagdaý senarisidir.

141
00:15:27,712 --> 00:15:34,457
Indi siz şeýle aýtdyňyz, amerikalylar
basyp alyjy güýçden asla el çekmediler.

142
00:15:34,457 --> 00:15:42,900
Şeýlelik bilen, Germaniýa häzir ÝB-den
garaşsyz, ýöne amerikalylara görä-de özbaşdak dälmi?

143
00:15:42,900 --> 00:15:50,684
Hawa, Germaniýa özbaşdak däl, muny şol wagtky
Maliýe ministri jenap Şäuble hem aýdypdy. 1945-nji

144
00:15:50,684 --> 00:15:56,469
ýyldan bäri Germaniýa bir gün hem özbaşdak bolmady.

145
00:15:56,469 --> 00:16:03,092
Bu nähili beýan edilýär? Bolýar, elbetde, formal taýdan
nokatlary görýäris. Biziň konstitusiýamyz ýok, basyp alyş

146
00:16:03,092 --> 00:16:06,945
zolaklarynda adaty bolşy ýaly, biziň Esasy kanunymyz bar.

147
00:16:06,945 --> 00:16:18,230
Aslynda resmi taýdan 90-njy ýyllaryň başlaryna çenli basybalyjylyk
dolandyryşydy we biziň parahatçylyk şertnamamyz ýok.

148
00:16:18,230 --> 00:16:24,975
Biz BMG-niň Tertipnamasynda henizem duşman ýurdy
bolup durýarys we bu 2 goşup 4 şertnamasy, şeýle

149
00:16:24,975 --> 00:16:29,879
bir görnüş bar: Aý, indi biz birden özbaşdak bolduk!

150
00:16:29,879 --> 00:16:42,509
Ýöne takyk seljereniňde, hakykatda beýle däl, sebäbi güýçliler
şertnamada henizem soýuzdaşlar we 2 goşup 4,

151
00:16:42,509 --> 00:16:53,275
ol 4 sanysy soýuzdaşlar, 2 sanysy bolsa
tomaşaçylar, ýagny öňki GDR we Federal Respublika.

152
00:16:53,275 --> 00:17:00,328
Bu şertnamada tomaşaçylar şolardy we soýuzdaşlaryň
ol ýerde ýazan zatlary, bolýar, olar şol ýerde

153
00:17:00,328 --> 00:17:04,957
ýazdylar, ýöne öz güýçlerini hakykatda dogry bermediler.

154
00:17:04,957 --> 00:17:13,508
Şol bir wagtyň özünde, elbetde, NATO-nyň çäginde özbaşdaklygyň
elementleriniň ýene-de NATO-a berilmegi we

155
00:17:13,508 --> 00:17:22,208
NATO, elbetde, amerikalylar tarapyndan ýolbaşçylyk
edilýär, şeýlelik bilen biz özbaşdaklyk göremok.

156
00:17:22,208 --> 00:17:29,562
Indi taryhy göz öňüne getirenimizde, 1945-nji
ýyldan soň Germaniýany hakykatdan hem ýok etmek -

157
00:17:29,562 --> 00:17:34,130
düýbünden ýok etmek barada meýilnamalar we pikirler bardy.

158
00:17:34,130 --> 00:17:40,610
ABŞ-da atom bombasyny Germaniýa garşy ulanmaly
däl diýen jedeller, gyzgyn jedeller hem bardy.

159
00:17:40,610 --> 00:17:50,125
Soňra ýok, biz olary täzeden dikeldýäris, sowetlere garşy berkitme
gurmak üçin, şeýle hem Ikinji jahan urşundan soň ykdysady ösüşi

160
00:17:50,125 --> 00:17:55,072
täzeden gazanmak üçin olara mätäç diýen lager ýeňiş gazandy.

161
00:17:55,072 --> 00:18:01,170
Germaniýa bütin dünýäniň tölegçisi. Germaniýa öz
goşantlary bilen Ýewropa Bileleşigini ýaşadýar.

162
00:18:01,170 --> 00:18:06,276
Bizde Ukrainadaky uruş hem bar, onuň
milliardlary bilen, Germaniýa bolmasa hiç zat bolmazdy.

163
00:18:06,276 --> 00:18:13,198
Ýöne soňky 10-20 ýylda indi
Germaniýanyň gurban edilmeli diýen duýgy bar.

164
00:18:13,198 --> 00:18:16,849
Indi köne meýilnamalar häzir durmuşa geçirilýärmi?

165
00:18:16,849 --> 00:18:23,840
Hawa, hakykatdanam şeýle görünýär, ýagny
Morgentau meýilnamasy indi durmuşa geçirilýär.

166
00:18:23,840 --> 00:18:34,769
Morgentau meýilnamasynda şol wagt eýýäm 45 diýilýärdi, ol wagt
ABŞ-nyň maliýe ministri, hazyna ministri bolup, şol ýerde iş alyp

167
00:18:34,769 --> 00:18:44,502
baryp, Germaniýanyň düýpden ýok edilmegini, esasanam
deindustrializasiýa edilmegini teklip edipdi, sebäbi ykdysady

168
00:18:44,502 --> 00:18:54,491
güýç belli bir adamlaryň gözüne hemişe diken bolupdyr,
ykdysady güýç ýok edilmelidir, birinjiden deindustrializasiýa,

169
00:18:54,491 --> 00:19:00,110
ikinjiden bolsa ilat – biz aslynda ilaty çalyşmak isleýäris.

170
00:19:00,110 --> 00:19:11,553
Bu Morgentau meýilnamasydyr we elbetde, 2015-nji
ýyldan bäri oňa seredeniňde, iki çäre-de dowam edýär.

171
00:19:11,553 --> 00:19:18,661
Uniwersitet professory Hutten hem muny ýene bir gezek tassyklap,
takyk beýan edipdi, ol şeýle sözlem ýazypdy: Nemes

172
00:19:18,661 --> 00:19:26,467
erkeklerini mümkin boldugyça zorunly harby ýesirlige daşary
ýurda ibermeli we köp sanly nemes däl raýatlary ýerleşdirmeli.

173
00:19:26,467 --> 00:19:34,225
Ine, 2015-nji ýyldan bäri iň soňky wagtda şuny başdan geçirýäris
– bu ýerde bir pökgi bar. Bu elbetde betbagt tötänlik bolup

174
00:19:34,225 --> 00:19:39,168
biler, ýöne ähli zatlar bilen meşgullanyp,
esasanam onýyllyklaryň dowamynda oňa

175
00:19:39,168 --> 00:19:42,570
seredeniňde, adam tötänliklere örän ynamsyz ynanýar.

176
00:19:42,570 --> 00:19:52,279
Siz örän gyzykly bir zady agzadyňyz, ýagny bu zatlaryň hemmesini
döredýänler ýa-da öňünden meýilleşdirýänler halklar ýa-da milli

177
00:19:52,279 --> 00:20:01,836
döwletler barada asla pikir etmeýärler, sebäbi olar Tucker Carlson
bilen örän gyzykly ýagdaýda Nemes Reýhsbankynyň we Amerikan

178
00:20:01,836 --> 00:20:06,866
maliýesiniň bir maşgala bilen az-kem baglanyşyklydygyny agzapdy.

179
00:20:06,866 --> 00:20:12,152
Muny nemes diňleýjileri üçin ýene bir gezek
ýatladyp bilersiňizmi? Muny biz bilýän däldiris öýdýän.

180
00:20:12,152 --> 00:20:21,354
Hawa, meniň pikirimçe, bu gowy mysal, ýagny maliýe
baglanyşyklarynyň arka planda aşa möhümdigini görkezýär.

181
00:20:21,354 --> 00:20:25,806
Soň bolsa, puluň nähili hereket edýändigine
seretseň, hakykatda nämeleriň bolýandygyny görýärsiň.

182
00:20:25,806 --> 00:20:34,004
Şeýlelikde, pursat 1917-nji ýylda
Amerika Germaniýa uruş yglan eden wagty boldy.

183
00:20:34,004 --> 00:20:46,131
Amerika bilen Germaniýa indi biri-birine garşy uruşýardylar we
şol pursatda ýagdaý şeýledi – bolýar, esgerler biri-birini

184
00:20:46,131 --> 00:20:57,959
atmaly, kellelerini ýarmaly – ýöne uruş ykdysadyýeti hem örän
merkezleşdirilen, merkezleşdirilip guralan ykdysadyýetdir we

185
00:20:57,959 --> 00:21:04,920
şol ýerde piramidanyň depesinde elbetde merkezi bank durýar.

186
00:21:04,920 --> 00:21:13,120
Germaniýada bu Reýhsbankdy we Amerikada hut şu
maksat üçin ýene-de wagtynda döredilen Federal Rezerw.

187
00:21:13,120 --> 00:21:19,175
Sebäbi Amerikanyň taryhynyň iň uzyn döwri üçin olarda
merkezi bank ýokdy we merkezi banksyz hem örän gowy işleýärdi.

188
00:21:19,175 --> 00:21:31,204
Ýöne şol wagt dürli hileler bilen Federal Rezerw döredildi, ýagny
ol 1913-nji ýylyň ahyrynda kabul edildi, soň 1914-nji ýylda

189
00:21:31,204 --> 00:21:40,347
döredildi we indi, şu iki merkezi bankda esasy
adamlar kimler, ýagny ykdysadyýetiň depesinde we

190
00:21:40,347 --> 00:21:46,218
hakykatda uruş ykdysadyýetinde-de duranlar kimler?

191
00:21:46,218 --> 00:21:57,533
Germaniýada bu, ýagny hakykatda
Reýhsbankyň iň möhüm adamy Maks Warburgdy.

192
00:21:57,533 --> 00:22:09,800
Munuň mysaly, onuň nähili gol çekýändiginden görünýär, ýagny
möhüm adamlar bellenilende, meselem Reýhsbankyň başlygy, onuň

193
00:22:09,800 --> 00:22:18,290
hem gol çeki bar we elbetde Adolf Gitleriň hem gol çeki bar.

194
00:22:18,290 --> 00:22:29,388
Şeýlelikde, bu Maks Warburg nemes tarapynda, Amerikada bolsa
esaslandyryjy, Federal Rezerviň hakyky esaslandyryjysy onuň

195
00:22:29,388 --> 00:22:40,487
dogany Paul Warburg bolupdyr, ol 1911-nji ýyla çenli elbetde
nemes raýaty bolupdyr, Amerika gelip, soňra Federal Rezervi

196
00:22:40,487 --> 00:22:51,493
esaslandyrypdyr we hiç haçan gubernator ýa-da resmi ýokary
ýolbaşçy bolmadyk, edil Maks Warburg ýaly, ýöne uzak wagtlap

197
00:22:51,493 --> 00:23:02,221
işläp, tanap çeken ýolbaşçy direktorlaryň biri bolupdyr we
onuň ýagdaýynda hem ähli kanun binýadyny, esasan, Federal

198
00:23:02,221 --> 00:23:09,550
Rezerviň nähili guralýandygy we ş.m. barada jemlenende ýazypdyr.

199
00:23:09,550 --> 00:23:19,603
Şeýlelikde, uruşda biri-birine garşy bolan ýurtlaryň uruş
ykdysadyýetleriniň başynda iki dogan bar we esgerler biri-birini

200
00:23:19,603 --> 00:23:25,228
öldürmeli we bu elbetde munuň nähili bolýandygyny görkezýär.

201
00:23:25,228 --> 00:23:32,091
Bir maşgaladan iki uruş frontunda gazanç
edilýändigi, uruş ykdysadyýeti arkaly ýa-da maliýeleşdirmekde

202
00:23:32,091 --> 00:23:35,646
gaty ýakyn bolmak arkaly, aslynda haýran galdyryjy.

203
00:23:35,646 --> 00:23:38,644
Maliýeleşdirmek hem elmydama bir işdir.

204
00:23:38,644 --> 00:23:48,744
Häzirki zamana böksek, häzirki uruş, meselem, Ukrainada,
görnüşine görä soňy ýok, häzir sentýabryň ortasynda, Ursula fon

205
00:23:48,744 --> 00:23:55,814
der Leýen ýene buýsanç bilen yglan edýär, 5
milliardlyk täze paket ukrain ýaraglary,

206
00:23:55,814 --> 00:24:00,436
dronlar üçin ýola goýulýar, bu düýpsüz çelek.

207
00:24:00,436 --> 00:24:05,885
Bu baş puly, bu ukrainler üçin baş puly, olar ýok edilmeli.

208
00:24:05,885 --> 00:24:12,563
Görnüşine görä heniz ölmän ukrainler azajyk bar,
görnüşine görä iki million eýýäm ölüpdir we

209
00:24:12,563 --> 00:24:16,864
şeýlelikde mundan beýläk hem söweşmegi dowam etmeli.

210
00:24:16,864 --> 00:24:21,097
Elbetde rus tarapynda hem ölüler gaty köp.

211
00:24:21,097 --> 00:24:27,265
Şeýlelikde, bu aşaýyş derejede pajygaly we gynandyryjy
we gereksiz we peýdasyz, sebäbi elbetde bularyň

212
00:24:27,265 --> 00:24:30,748
hemmesini başdan bäri düýbünden öňüni almak mümkin bolardy.

213
00:24:30,748 --> 00:24:37,747
Başda-da bu parahatçylyk şertnamasy bardy,
şonda günbatar tarap, Beýik Britaniýa goşuldy.

214
00:24:37,747 --> 00:24:47,572
Ýok, hiç hili ýagdaýda, diňe dowam ediň, biz siziň
arkadyňyzda. Bir-biriňiziň kelläňizi urmagy dowam ediň.

215
00:24:47,572 --> 00:24:56,448
Şol bir wagtyň özünde, bu bilen ÝB-de
ykdysadyýet hem gany dökülýär, sebäbi bu önümli däl.

216
00:24:56,448 --> 00:25:05,714
Uruş ykdysadyýetini güýçlendireniňde, bu
ykdysadyýetiň stimuly bolsa-da, ol aşa önümsiz

217
00:25:05,714 --> 00:25:10,082
we has ýokary durmuş derejesine getirmeýär.

218
00:25:10,082 --> 00:25:20,491
Munun tersine, önümli ulanyp boljak
gymmatlyklar ýakylýar we atylýar we ýok edilýär.

219
00:25:20,491 --> 00:25:31,001
Diňe Hytaýa gidip, Hytaýda nämeleriň edilýändigine seretmeli, ol
ýerde göterim taýdan, ýagny harbyýete gaty az goýulýar, emma

220
00:25:31,001 --> 00:25:42,690
ilatyň hal-ýagdaýyna we şäherlerde we ýurtda infrastruktura we
mümkinçilikler hökmünde hödürläp biljek zatlaryna köp goýulýar.

221
00:25:42,690 --> 00:25:48,313
Soňra, uruşlar üçin pul sarp edilmese, munuň
alternatiw görnüşde nähili gurulyp bilinjekdigini görýärsiňiz.

222
00:25:48,313 --> 00:25:51,163
Hawa, belki bu bilen kän bir meşgullanmaýan biri üçin.

223
00:25:51,163 --> 00:25:58,388
Önümli ykdysadyýet, siz infrastruktura aýdylýar diýip pikir
edýärsiňiz, tramwaýlar gurulýar, metro gurulýar, adamlaryň A-dan

224
00:25:58,388 --> 00:26:05,206
B-e çalt ýetmegi üçin, has amatly, hem-de daşky gurşawa has
zyýansyz ýa-da önümçilik maşynlarynda, adamlaryň diňe işe

225
00:26:05,206 --> 00:26:11,848
girmezligi üçin, eýsem öndürilen serişdeleriň soňra ilatyň
hal-ýagdaýyna, ýagny bir aýlanyşyga geçirilmegi we uruş

226
00:26:11,848 --> 00:26:19,039
ykdysadyýeti hökmany suratda uruş enjamlarynyň ölüme we
weýrançylyga we ýok bolmaga çenli ulanylmagy bilen gutarýar.

227
00:26:19,039 --> 00:26:26,474
Uruş bolanda kim peýdalanýar, sebäbi has irden BlackRock
ýaly uly kapital eýeleriniň we emläk dolandyryjylarynyň ol

228
00:26:26,474 --> 00:26:30,703
ýerde belli hukuklary özüne berkitendigi barada jedel edilipdi.

229
00:26:30,703 --> 00:26:36,853
Habeck bir gezek Bütindünýä ykdysadyýet forumunda şeýle diýip
geçdi, biz ol ýerdäki maýa goýujylaryň maýa goýumlary üçin

230
00:26:36,853 --> 00:26:42,593
jogapkärçilik çekýäris, ýagny Germaniýanyň döwleti jogapkärçilik
çekýär, onda täzeden gurmak hem bu urşa goşulyp

231
00:26:42,593 --> 00:26:47,505
goýlanmy, muny akmaklyk edip öz salgyt
töleýjileri tölemeli bolan ýurtlar tölemeli bolýarmy?

232
00:26:47,505 --> 00:26:51,587
Hawa, meniň pikirimçe. Ýöne bu ýerde elbetde gözegçilik hem bar.

233
00:26:51,587 --> 00:26:59,168
Şeýlelik bilen, käbir firmalar we şahsyýetler ol
ýerde köp satyn alyp, hukuklaryny üpjün etdiler.

234
00:26:59,168 --> 00:27:10,970
Dikeldiş bolar, ýöne ol adaty
ukrainalylara we umuman ýewropalylara peýda getirmez.

235
00:27:10,970 --> 00:27:20,081
Hawa, ol ýagdaýda ýer basyp almak bolýar, elbetde. Ýagny, ol
ýer hem birneme adamsyzlanýar, şeýle dälmi? Bu bolup geçýär-ä.

236
00:27:20,081 --> 00:27:26,826
We bu hem bu hasaplamanyň bir bölegi ýaly
görünýär. Ýagny hemme zat gaty, hawa, gaty özüne ynanýan.

237
00:27:26,826 --> 00:27:37,376
We has aýdyň, ilki bilen esasy zat urşuň bes edilmegini
gazanmakdyr. Ýöne Günbatarda bu gadagan ýaly görünýär.

238
00:27:37,376 --> 00:27:45,292
Siz analizleriňiz sebäpli geopolitikany hem örän takyk
synlaýandygyňyza ynanýarsyňyzmy we belki-de käbir maliýe

239
00:27:45,292 --> 00:27:49,312
akymlaryny we taýýarlyklary hem göz öňüne getirip bolarmy?

240
00:27:49,312 --> 00:27:53,615
Siz uruş boljakdygyna ynanýarsyňyzmy? Hakykatdan-da.

241
00:27:53,615 --> 00:28:00,296
Ýewropa Bileleşiginiň ýa-da Germaniýanyň federal hökümetiniň
tarapyndan Russiýa garşy provokasiýalar, pilotsyz uçar

242
00:28:00,296 --> 00:28:04,408
aýyplamalary we şuňa meňzeşler, häzir bize hepdelik bolup durýar.

243
00:28:04,408 --> 00:28:12,190
Ýöne hakykatdan-da gyzgyn uruş bolup biler diýip pikir
edýärsiňizmi, Germaniýa Russiýa garşy ýa-da ÝB Russiýa garşy?

244
00:28:12,190 --> 00:28:22,973
Aýtmak gerek, ÝB, NATO döwletleri we häzirki wagtda
bir zat aýdyp bilýän syýasatçylarymyz, olar

245
00:28:22,973 --> 00:28:31,960
hakykatdanam Russiýa garşy uruş alyp barmaga örän höwesli.

246
00:28:31,960 --> 00:28:35,188
Elbetde, bu örän erbet ýagdaý.

247
00:28:35,188 --> 00:28:41,310
Bu Russiýa garşy uruşuň we şeýlelik bilen Üçünji
jahan urşunyň bolmagynyň örän ähtimaldygyny görkezýär.

248
00:28:41,310 --> 00:28:51,025
Bir umyt, olary saýlawdan aýryp bolarmy, Günbatarda
başga akylly adamlary häkimiýete getirip bolarmy?

249
00:28:51,025 --> 00:29:01,630
Bu bir sorag. Ýöne häzirki wagtda hemme zat
Russiýa garşy uruş ugruna, bu aslynda däli, manysyz zat.

250
00:29:01,630 --> 00:29:08,669
Sebäbi munuň manysy ýok. Uruşda ýeňiş gazanyp bolmaýar.

251
00:29:08,669 --> 00:29:15,584
We çykdajylar, bu diýseň
betbagtçylyk, elbetde adamzat derejesinde hem.

252
00:29:15,584 --> 00:29:26,062
Bu ägirt uly betbagtçylyk, biziň tarapymyza
güýçlüler tarapyndan sürülýär. Bu güýçlüler kimler?

253
00:29:26,062 --> 00:29:31,646
Siz öň Covid, Korona döwrüni agzadyňyz.

254
00:29:31,646 --> 00:29:38,224
Şol wagt hemme zadyň nähili
utgaşdyrylandygyny görmek hakykatdanam örän gyzyklydy.

255
00:29:38,224 --> 00:29:44,953
Esasan, dünýäniň güýçlüleri nähili güýje eýedigini görkezdiler.

256
00:29:44,953 --> 00:29:52,345
Sebäbi Korona çäreleri, men lukmançylyk
maşgalasyndan, bu aslynda düýbünden manysyzdy, bu aýdyňdy.

257
00:29:52,345 --> 00:30:01,374
Ýöne bu manysyz çäreleriň örän aýratyn
utgaşmasydy, ýöne her ýurt tarapyndan bu aýratyn

258
00:30:01,374 --> 00:30:07,766
manysyz utgaşmada bir wagtyň özünde amala aşyryldy.

259
00:30:07,766 --> 00:30:16,932
Elbetde, bu tötänleýin däl, aýdyň. Şonuň üçin utgaşdyrylyşy
görýärsiňiz we garşylyk bar bolsa-da, ol zor bilen geçirildi.

260
00:30:16,932 --> 00:30:19,402
Zor bilen ep-esli zat geçirildi.

261
00:30:19,402 --> 00:30:27,684
Şondan görnüşi ýaly, merkezi meýilleşdiriji az sanly adam bar,
olar şeýle zatlary merkezi meýilleşdirýärler we iň bolmanda

262
00:30:27,684 --> 00:30:35,355
Günbatar Ýewropada we Demirgazyk Amerikada, soňra ýene birnäçe
Bäş Göz, ýagny Awstraliýa, Täze Zelandiýa we ş.m.,

263
00:30:35,355 --> 00:30:44,093
Ýaponiýa, aslynda Amerikanyň täsir edýän sebtine, Amerikan
imperiýasyna degişli, olar özlerini kabul edip bilerler.

264
00:30:44,093 --> 00:30:49,257
Mundan başga-da, ähtimal beýleki ýurtlar hem.
Şeýlelik bilen, bu merkezi meýilleşdirijiler bar.

265
00:30:49,257 --> 00:30:52,873
Merkezi meýilleşdirildi, muny inkär edip bolmaýar.

266
00:30:52,873 --> 00:31:04,610
We olar Russiýa garşy bu urşy isleýärler,
häzir aýdylmaly täze aýdym bolup görünýär.

267
00:31:04,610 --> 00:31:12,512
Eger şeýle bolsa, ýagdaý erbet görünýär. Meniň pikirimçe,
Prezident Putin häzirki wagta çenli örän sabyrly boldy.

268
00:31:12,512 --> 00:31:23,400
Bu prowokasiýa, köplenç düýbünden oýlanyp tapylan zatlar, soňra
metbugatda giň ýaýradylýar, Beýik Britaniýada, Germaniýada öňe

269
00:31:23,400 --> 00:31:32,647
sürülýär, aslynda hemme zat Russiýa garşy, diňe aslynda, başgaça
aýdyp bolýar, uruş gygyryşy diýip, Russiýa

270
00:31:32,647 --> 00:31:41,888
garşy gygyrmak we adamlary gygyrmak, haçan-da
urşa işjeň girmek isleseňiz, muňa razy bolmak.

271
00:31:41,888 --> 00:31:51,668
Maksat, Russiýa garşylyk görkezýänçä, şeýle prowokasiýa etmek
bolup görünýär, ýagny uzak aralyk ýaraglar, elbetde, meselem,

272
00:31:51,668 --> 00:31:59,937
Bundeswehr tarapyndan dolandyrylýar ýa-da Beýik
Britaniýa ýa-da Fransiýa tarapyndan, elbetde, Ukrainadan

273
00:31:59,937 --> 00:32:04,974
atylýar, ýöne NATO goşunlary tarapyndan dolandyrylýar.

274
00:32:04,974 --> 00:32:11,720
Bu aslynda eýýäm bolup geçýär we ruslar eýýäm aýtdylar,
biziň häzir Günbatara, ÝB-e, NATO ýurtlaryna özlerine garşylyk

275
00:32:11,720 --> 00:32:15,289
görkezmäge hukugymyz bar, häzirki wagta çenli muny etmediler.

276
00:32:15,289 --> 00:32:25,125
Ýöne eger mundan beýläk prowokasiýa dowam etse, has-da, men
gorkýaryn, haçan-da sabyr gutarar, muny biz ýene geçen hepde

277
00:32:25,125 --> 00:32:32,502
eşitdik, rus sabyry, daşary işler ministri
jenap Lavrow aýtdy, onuň hem çäkleri bar, soňra

278
00:32:32,502 --> 00:32:36,030
başlap biler we biz muny özümize çydap bilmeris.

279
00:32:36,030 --> 00:32:43,138
Men hemişe aýdýaryn, biz syýasatçylarymyza gaty köp rugsat
berýäris we nemesler diýseň mylaýym we elbetde köpçülikleýin

280
00:32:43,138 --> 00:32:48,654
habar beriş serişdeleri tarapyndan hem,
mekdepler we ş.m. tarapyndan hem uzak wagtlap işlenildi,

281
00:32:48,654 --> 00:32:52,048
ýöne beýle zatlara ýol bermezligiň wagty geldi.

282
00:32:52,048 --> 00:32:55,664
Bu elbetde ykdysady syýasata hem degişli.

283
00:32:55,664 --> 00:33:00,411
Mesele şunda, biz Morgentau planyny
ýatladýardyk, Germaniýany deindustrializasiýa

284
00:33:00,411 --> 00:33:03,190
etmek, ykdysadyýeti ýykmak we bu bolup geçýär.

285
00:33:03,190 --> 00:33:12,515
Biz muňa ýol bermeli däl, sebäbi Germaniýa asuda ýagdaýda 10%,
12% ösüş berip bilerdi, her ýyl onýyllyklaryň dowamynda,

286
00:33:12,515 --> 00:33:21,728
onda her bäş-alty ýylda milli girdejini iki esse artdyrardy
we ýene iki esse artdyrardy we ýene iki esse artdyrardy.

287
00:33:21,728 --> 00:33:30,276
Hytaýlylar muny 40 ýylda etdiler we bu görkezýär, biz göz
öňüne getirip boljak iň uly baýlyga eýe bolup bilerdik we

288
00:33:30,276 --> 00:33:35,936
ol gowy paýlanan bolup bilerdi, hemmeleriň oňa paýy bolardy.

289
00:33:35,936 --> 00:33:40,279
Şeýle dünýäni döredip bileris.

290
00:33:40,279 --> 00:33:45,985
Häzirki wagtda karar kabul edýän adamlar muny
islemeýärler, olaryň düýbünden başga planlary bar, ýöne biz

291
00:33:45,985 --> 00:33:49,652
muňa ýol bermeli däl, häzir oňa garşy bir zat etmeli.

292
00:33:49,652 --> 00:33:57,690
Bu aslynda gowy jemleýji söz. Ýöne men
başda açan ýaýymyzy ýene-de gutarmaly.

293
00:33:57,690 --> 00:34:03,208
Men gysga saklamaga synanyşýaryn. Häzir uruş
gelse, uruş hemme zady çaltlaşdyrardy we elbetde

294
00:34:03,208 --> 00:34:06,926
dramatiki weýrançylygy hemmeleriň göz öňünde görkezerdi

295
00:34:06,926 --> 00:34:16,935
Ýöne uruşsyz hem geljek bäş-on ýylda çalt ösüş
bolup biler, biz özümizi sanly türmede taparys.

296
00:34:16,935 --> 00:34:24,020
Onda jübi telefony biziň hemmämizi dolandyrýan
gözegçilik edarasy bolarmy ýa-da bu eýýäm has ileri gidýärmi?

297
00:34:24,020 --> 00:34:30,500
Siziň pikiriňizçe, bu dolandyryş amalyýatda nähili görüner?

298
00:34:30,500 --> 00:34:38,150
Hawa, merkez bankasynyň sanly walýutasyny EZB zor bilen
geçirmekçi, ýöne muny hiç kim islänok, hiç kime gerek däl.

299
00:34:38,150 --> 00:34:42,688
Oňa hiç hili gowy sebäp ýok. Aslynda bu gaty syrly zat.

300
00:34:42,688 --> 00:34:49,088
Bu edil şondan görünýär, gürrüň resmi
maksatlar barada däl, gürrüň gözegçilik barada.

301
00:34:49,088 --> 00:34:57,153
Sebäbi biz şu wagta çenli bank sanly walýutasyny ulanyp geldik,
ýöne merkez bankasynyň sanly walýutasyny däl,

302
00:34:57,153 --> 00:35:03,382
eýsem banklar karz döredijiligi arkaly hem pul
döredýärler we bu sanly pul, biz ony ulandyk.

303
00:35:03,382 --> 00:35:09,420
Ýöne bu merkezleşdirilmedik we merkezi meýilnama
düzüjiler muny islänok. Olar hemme zady merkezleşdirmekçi.

304
00:35:09,420 --> 00:35:18,294
Bize munuň garşysyna durmaly. Bu uly mesele,
kararlaryň merkezleşdirilmegi, sanly infrastruktura gözegçiligiň

305
00:35:18,294 --> 00:35:23,230
merkezleşdirilmegi we şeýlelik bilen bize gözegçilik.

306
00:35:23,230 --> 00:35:32,187
Hemme zat merkezleşdirilmedik bolmaly, ähli häkimiýet gurluşlary
we kararlar. Bu gadymy, örän üstünlikli prussiýa prinsipi.

307
00:35:32,187 --> 00:35:38,692
Merkezleşdirmezlik, subsidiarlik prinsipi,
şeýlelik bilen prussiýa goşuny örän üstünlikli boldy.

308
00:35:38,692 --> 00:35:43,488
Frontdaky ofiser karar bermek hukugyna eýe bolmaly.

309
00:35:43,488 --> 00:35:49,593
Munuň üçin adamlary gowy okatmaly, ýöne bu
ajaýyp, şonda örän gowy okadylan umumy ilat bolýar.

310
00:35:49,593 --> 00:35:55,392
Şol bir wagtyň özünde muny syýasy
derejede-de etmeli. Bu hem prussiýa prinsipi boldy.

311
00:35:55,392 --> 00:35:58,636
Gynansak-da, onýyllyklar boýy hemişe tersine bolýar.

312
00:35:58,636 --> 00:36:06,690
Gözegçilik, merkezleşdirme we merkez
bankasynyň sanly walýutasy. Elbetde, ol girizilmeli.

313
00:36:06,690 --> 00:36:15,023
Hiç kim islemeýändigi üçin, hemişe
bolşy ýaly, bahana ýa-da krizis gerek.

314
00:36:15,023 --> 00:36:18,495
Men Germaniýada bank krizisiniň dörediljekdiginden gorkýaryn.

315
00:36:18,495 --> 00:36:24,596
Men öň hem duýdurdym, EZB-niň döreden
gozgalmaýan emläk pufy 2022-nji ýylda iň ýokary

316
00:36:24,596 --> 00:36:27,991
derejesine ýetdi we şondan bäri peselýär.

317
00:36:27,991 --> 00:36:37,930
Soňra, muny gijä goýup bolýar, ýöne bir wagt gelip bank
ulgamyny bozar, sebäbi banklar önümli karz döretmegi emläk

318
00:36:37,930 --> 00:36:43,734
satyn almak üçin bermediler. Bu hemişe klassiki guraldyr.

319
00:36:43,734 --> 00:36:52,350
Soňra sanly ýewro bir wagtyň özünde giriziler, şonda hemmeler
banklardan pullaryny çykararlar we banklar birden ýok bolar.

320
00:36:52,350 --> 00:36:59,710
Soňra diňe bir bank galar, Merkezi bank. Bu Sowet
Soýuzydyr. Olarda-da diňe bir bank bardy, Merkezi bank.

321
00:36:59,710 --> 00:37:03,544
Bu Merkezi bankçylaryň maksadydyr. Soňra bu nähili görüner?

322
00:37:03,544 --> 00:37:14,086
Eger Merkezi bankçylar isleglerini ideal görnüşde amala aşyryp
bilseler, onda bu belli bir görnüşde deriniň

323
00:37:14,086 --> 00:37:24,836
aşagyna ýerleşdirilen mikroçip implantlary ýa-da
hatda başga ýerde, hatda kellede hem bolup biler.

324
00:37:24,836 --> 00:37:27,091
Bize ýene-de munuň şeýle amatlydygy aýdylýarmy?

325
00:37:27,091 --> 00:37:37,267
Hawa, bu netijeli. Telefony ýitirip
bolmaýar, bu möhüm däl. Soňra hemişe sebäpler bar.

326
00:37:37,267 --> 00:37:39,684
Onda bu tutuş transhumanizm hem goşulýar.

327
00:37:39,684 --> 00:37:50,372
Bu eýýäm amatly bir senagat görnüşine öwrüldi, bu ýerde
maşyn bilen adamy birleşdirmek we tutuş sanly ulgamy we

328
00:37:50,372 --> 00:37:56,248
elbetde AI-ny hem adam bilen birleşdirmek barada gidýär.

329
00:37:56,248 --> 00:38:00,810
Eger şeýle implantyň bolsa, onda AI hem
içinde bolsa, nähili ajaýyp bolardy, onda

330
00:38:00,810 --> 00:38:05,070
pikirlenmek has aňsat. AI seniň üçin pikirlener.

331
00:38:06,756 --> 00:38:11,859
Men bu maksat diýip pikir edýärin.
Aýdylyşy ýaly, AI bilen baglanyşdyrylýar.

332
00:38:11,859 --> 00:38:22,344
AI, Merkezi bank sanly walýutasy bilen baglanyşdyrylmaly
bolan kontrol guralydyr we soňra biz doly türmede bolarys.

333
00:38:22,344 --> 00:38:27,749
Bu Jorj Orwelliň hiç wagt pikir
edip bilmejek zadydan has erbetdir.

334
00:38:27,749 --> 00:38:33,413
Emma, sizden örän pozitiw geljege bar. Siz biziň üstünlik
gazanjakdygymyza ynanýarsyňyz, ýogsa siz hemişe oňa garşy

335
00:38:33,413 --> 00:38:37,359
argument aýdyp, şeýle batyrgaýlyk bilen öňe çykmazdyňyz.

336
00:38:37,359 --> 00:38:50,350
Hawa, men optimist. Bu ägirt uly kynçylyk, ýöne şonuň
üçin munuň öňüni almak üçin elimizden gelenini etmeli.

337
00:38:50,350 --> 00:39:01,397
Men nemesler barada hem optimist, sebäbi
düýp manysynda men köp pozitiw zat görýärin.

338
00:39:01,397 --> 00:39:07,276
Diňe ony birneme oýarmaly we olar indi ukyndan oýanmaly.

339
00:39:07,276 --> 00:39:13,350
Indi diňe Germaniýany däl, eýsem
dünýäni hem halas etmegiň wagty geldi.

340
00:39:13,350 --> 00:39:17,287
Bu jemleýji söz, jenap prof.
Werner. Bu söhbetdeşlik üçin köp sag bol.

341
00:39:17,287 --> 00:39:22,727
Biz muny dowam etdireris, soňra baýlygyň ösüş
mümkinçilikleri, pozitiw zatlar barada gürleşeris we indiki

342
00:39:22,727 --> 00:39:25,942
söhbetdeşlige sabyrsyzlyk bilen garaşýaryn. Köp sag bol.

343
00:39:25,942 --> 00:39:26,742
Men size sag bol aýdýaryn.