WEBVTT 00:00.351 --> 00:08.622 „Ef þessar frumheimildir eru ekki lengur tiltækar, er í raun og veru gert ómögulegt að stunda raunverulegar rannsóknir. 00:08.622 --> 00:11.743 Ef ég hef ekki lengur gamlar bækur, engin gömul skjöl. 00:11.743 --> 00:16.380 Það opnar fyrir blekkingum og alls kyns misnotkun.“ 00:16.380 --> 00:22.998 Ég býð velkomna í Kla.TV stúdíóið í dag sagnfræðing og enskufræðing með meistaragráðu í viðskiptafræði. 00:22.998 --> 00:29.248 Sem höfundur fjölda faggreina og fræðibóka um félags- og menningarsögu kom meðal annars bók hennar 00:29.248 --> 00:33.375 „Die Eroberung der alten und neuen Welt“ út árið 2024. 00:33.375 --> 00:36.432 Hjartanlega velkomin, Dr. Renate Reuther! 00:36.432 --> 00:38.725 Já, takk fyrir boðið! 00:38.725 --> 00:43.406 Já, gaman að þú ert hér! Ég hef þegar haft ánægjuna af því að ræða við manninn þinn. Í dag höfum við sögulegt umræðuefni. 00:43.406 --> 00:50.416 Vísindin lifa á skráningum, handritum, bókum og öðrum heimildum, og án þeirra er gagnrýnin umfjöllun um 00:50.416 --> 00:54.694 söguna, um hvaða efni sem er, einfaldlega ekki möguleg. 00:54.694 --> 00:58.292 Frú Reuther, hvernig er aðgengi að slíkum heimildum? 00:58.292 --> 01:05.154 Það er sífellt gert erfiðara fyrir mann, sérstaklega ef maður er frjáls og óháður blaðamaður eða 01:05.154 --> 01:10.678 sagnfræðingur eða rannsakandi af hvaða tagi sem er. 01:10.678 --> 01:16.748 Það byrjar á mjög einföldum hlutum, að gjöld eru krafin fyrir hverja heimsókn, til dæmis í skjalasafni. 01:16.748 --> 01:25.616 Það er vandlega skoðað hver það er sem vill fá eitthvað, og eins og það hefur verið í mörg hundruð ár, er það í dag ekki bitið 01:25.616 --> 01:35.023 öðruvísi, ef rangi aðilinn spyr um hluti sem maður vill ekki gefa honum, þá eru þeir bara ekki til staðar eða ekki tiltækir. 01:35.023 --> 01:45.140 Og til að gera það þá ekki svo áberandi í smáatriðum, hefur maður nú mörg skjalasöfn, sem voru í borgunum, oft í ráðhúsinu eða í 01:45.140 --> 01:52.960 einhverri gömlu byggingu, líka í gömlu kastali, geymd, hefur maður nú – að því er sagt er vegna eigin 01:52.960 --> 02:01.865 öryggis, þessar gömlu birgðir gamalla skjala – flutt út í fjarlæga bunkera, skjalasöfn, hvar sem er. 02:01.865 --> 02:08.130 Og þá verður maður að tilkynna fyrirfram að maður vilji gjarnan sjá þetta eða hitt skjalið. 02:08.130 --> 02:13.545 Og þá er keyrt þangað einu sinni eða tvisvar í viku, og þá er það flutt til baka, og þá verður maður 02:13.545 --> 02:17.887 sjálfur að vera á staðnum aftur til að skoða þetta pappír. 02:17.887 --> 02:26.464 Ég hef unnið í mörg ár í skjalasöfnum til að skrifa sögu sem hefur ekki verið skrifuð áður. Og það hefur alltaf verið erfitt. 02:26.464 --> 02:31.225 En við þessar aðstæður er það auðvitað nánast ómögulegt. 02:31.225 --> 02:37.753 Því til að skrifa bók sem maður rannsakar sjálfur, þar sem maður treystir ekki bara á gervigreind, þá les 02:37.753 --> 02:42.064 maður – ja ég veit ekki – tugi, hundruð, þúsundir síðna. 02:42.064 --> 02:50.648 Og þegar maður veit þá ekki einu sinni nákvæmlega hvað maður á að biðja um – því þessar skrár skjalasafnanna eru mjög 02:50.648 --> 02:58.465 óljósar oft – og verður þá einmitt að segja nákvæmlega hvaða pappír maður vill, verður þetta allt mjög erfitt. 02:58.465 --> 03:05.560 Því þegar maður fær það þá og kemst að því, opnar það – „Æ, þetta er nú ekki það sem ég þyrfti, það stendur ekki það í því sem 03:05.560 --> 03:09.827 hjálpar mér“ – þá var öll heimsóknin í skjalasafnið til einskis. 03:09.827 --> 03:14.394 Og maður getur beðið aftur þangað til í næstu viku, þangað til eitthvað verður sótt aftur. 03:14.394 --> 03:20.576 Svo þetta er búið að vera vandamál í mörg ár og verður því mjög mikið aukið. 03:20.576 --> 03:28.290 Og það er því virkilega ekki einfalt ef maður vill vinna við heimildirnar. 03:28.290 --> 03:34.661 Og ef maður segir að margt sé stafrænt, verður maður hissa á hversu lítið er stafrænt, annars vegar. 03:34.661 --> 03:40.270 Og hjá stafrænum hlutum er auðvitað alltaf smá efi: 03:40.270 --> 03:45.317 Var þetta nú allt? Vantar síður? Vantar heilu heftin? 03:45.317 --> 03:51.292 Er þetta virkilega það sem ég myndi gera ráð fyrir undir fyrirsögninni? 03:51.292 --> 03:56.242 Hjá stafrænum hlutum er svo auðvelt að smella einhverju í burtu og eyða eða láta það hverfa. 03:56.242 --> 04:02.759 Það er eitthvað allt annað en þegar maður opnar gamalt skjal, gamalt mál úr skjalasafninu og 04:02.759 --> 04:08.070 les það yfir og hefur virkilega gamla pappírinn. 04:08.070 --> 04:09.878 Já, þú nefndir stafvæðingu. 04:09.878 --> 04:15.880 Það eru nú sífellt fleiri fréttir um að gervigreindarfyrirtæki kaupi upp gömul bækur, stafvæði þær síðan og 04:15.880 --> 04:19.553 fóðri mállíkön sín eða önnur gervigreindarlíkön með þeim. 04:19.553 --> 04:24.258 En að lokum er það ekki skilað aftur, heldur eru þessar bækur eyðilagðar. Hvað finnst þér um það? 04:24.258 --> 04:27.122 Hneyksli. Ég varð bara lostin þegar ég heyrði þetta. 04:27.122 --> 04:36.761 Og með minn bakgrunn efa og kerfisgagnrýni verð ég auðvitað strax að gruna eitthvað illt. 04:36.761 --> 04:40.720 Það er ekki hægt að skilja hvers vegna hlutunum er eytt eftir skönnunina. 04:40.720 --> 04:46.247 Söfnum í skjalasöfnum og bókasöfnum hefur verið skannað í áratugi. 04:46.247 --> 04:57.855 Og að segja núna að því verði eytt eftir á, þá get ég ekki fundið neina rétta skýringu á því sem ekki grunar eitthvað illt. 04:57.855 --> 05:05.968 Því þessar gömlu bækur, sem keyptar voru upp úr antíkvariötum , eru oft aðeins til í fáum einstökum eintökum. 05:05.968 --> 05:09.833 Og þegar þeim hefur verið eytt hefur maður ekki lengur aðgang að þeim. 05:09.833 --> 05:18.159 Og þetta hljómar virkilega eins og í „1984“, sem Orwell lýsti, að maður breyti sögunni stöðugt með afturvirkum 05:18.159 --> 05:23.296 hætti svo hún passi við nútímann og geti stýrt framtíðinni. 05:23.296 --> 05:34.475 Og í verkum mínum – Gerd og Renate Reuther hafa sótt mikið í söguna – og þar þarf maður margar gamlar bækur. 05:34.475 --> 05:40.536 Við erum ekki þeir fyrstu sem efast, eða þeir fyrstu sem afhjúpa mistök eða draga frásagnir í efa. 05:40.536 --> 05:49.869 Og við erum háð því að fólk hafi áður svarað þessum spurningum eða komið sjálft með hugmyndir, skrifað þær niður. 05:49.869 --> 05:58.290 Þá þurfum við bækur þeirra. Eða við þurfum einfaldlega upprunalega textann. Shakespeare er sífellt þýddur á ný. 05:58.290 --> 06:02.001 Þá getur maður unnið með nútímatextann, eða í Biblíunni þekkir maður það líka. 06:02.001 --> 06:07.513 Hún er líka stöðugt endurþýdd – og það eru nú þegar til afbrigði þar sem Guð er kvenkyns. 06:07.513 --> 06:12.554 Þá langar mann kannski, til að skýra eitthvað, að segja: Ég vil nú lesa upprunalegu 06:12.554 --> 06:16.217 þýðingarnar frá Luther eða Zwingli, hvað sem er. 06:16.217 --> 06:24.692 Ef þessar upprunalegu útgáfur eru ekki lengur tiltækar, er í raun gert ómögulegt að stunda raunverulegar rannsóknir. 06:24.692 --> 06:31.360 Og það á ekki bara við um mig sem sagnfræðing, það á líka við um öll önnur svið, hvort sem það eru blaðamenn eða allar 06:31.360 --> 06:35.103 aðrar greinar, hvort sem um er að ræða læknisfræði eða lög. 06:35.103 --> 06:40.330 Maður vill samt líta til baka og segja: Hvernig byrjaði þetta, hvernig var þetta í raun og veru þá? 06:40.330 --> 06:48.632 Og ef ég hef ekki lengur gamlar bækur, engar gamlar skjöl – hvort sem þau eru í raun horfin eða bara læst og 06:48.632 --> 06:57.235 geymd einhvers staðar, en ekki lengur aðgengileg mér sem rannsakanda – er það þá nánast það sama. 06:57.235 --> 07:01.502 Og það opnar dyr og hlið fyrir meðferð. 07:01.502 --> 07:06.183 Nú hefur þú samt þegar lesið margar bækur og líka skrifað um þær. 07:06.183 --> 07:12.589 Getur þú kannski nefnt áhorfendum eitt eða tvö dæmi þar sem þú rakst á mótsagnir við það sem 07:12.589 --> 07:16.958 er algeng skoðun og það sem þú fannst sjálf/ur? 07:16.958 --> 07:22.076 Já, ef við erum nú þegar að tala um bækur, þá er það augljósasta kannski bókasafnið í Alexandríu. 07:22.076 --> 07:26.682 Það þekkja nú örugglega allir. En það hefur ekki fundist enn. 07:26.682 --> 07:27.334 Hvernig? 07:27.334 --> 07:33.062 Maður hefur ekki fundið eina einustu bók sem þar lá. 07:33.062 --> 07:36.996 Og maður ætti nú reyndar að segja bókrollur. En bókrollur hefur maður heldur ekki. 07:36.996 --> 07:40.934 Þannig að maður hefur ekki eina einustu bók, ekkert handrit, enga bókrollu, þar sem maður 07:40.934 --> 07:43.799 getur sagt að hún hafi verið þar á bókasafninu þá. 07:43.799 --> 07:49.152 Maður hefur heldur ekki bókaskrá, ef ég má segja það, einhvern lista yfir safnið. 07:49.152 --> 07:55.302 Og í Alexandríu er grafið. Þar er gömul grafin borg sem verið er að grafa upp. 07:55.302 --> 08:00.160 En maður finnur ekki bókasafnið, þótt maður hafi sannarlega grafið í áratugi – að ég held. 08:00.160 --> 08:03.731 Og maður hefur þar eitthvað sem maður skilgreinir sem hallarsvæði. 08:03.731 --> 08:06.619 Og maður segir að það muni vera í hallarsvæðinu. 08:06.619 --> 08:12.520 En maður hefur ekkert sem er einhvern veginn sérstakt … – maður hefur grunnmúra. En hvaða rými er þá bókasafnið? 08:12.520 --> 08:17.671 Og ef það var svona risastórt eins og stundum er sagt, þá ættu samt að vera einhver merki um það. 08:17.671 --> 08:24.616 Og það er þá aftur munurinn. Ef þú lest um bókasafnið í Alexandríu, þá eru til heilu bækurnar og langar greinar. 08:24.616 --> 08:30.907 Og þar er látið í veðri vaka hversu stórt það var, að þar hafi verið rannsóknarstofa, grasagarður, dýragarður. 08:30.907 --> 08:35.037 Vísindamennirnir, heimspekingarnir, þeir skrifuðu, þeir gáfu út. 08:35.037 --> 08:39.242 Og þá finn ég ekki einn einasta mol. Það finnst mér nú dálítið ruglingslegt. 08:39.242 --> 08:49.624 Og þessi mikla eyðilegging, þar sem allt hvarf síðan sporlaust, þekking fornöldunnar svo að segja, hún er líka algjörlega óljós. 08:49.624 --> 08:56.577 Svo það sem kom mér mest á óvart. Þá hugsaði ég, ja, það veit maður. Það var einhver stríð eða eldur. Og þá var bara… 08:56.577 --> 09:02.164 Þannig að áætlanirnar liggja árhundruðum í sundur um hvenær hún hvarf endanlega. 09:02.164 --> 09:06.917 Og ef maður spyr sig, já, hver hefði fjármagnað eða skipulagt svona risaverkefni, hvernig 09:06.917 --> 09:10.717 hefði það gengið? Það hefði verið gífurlega dýrt. 09:10.717 --> 09:18.899 Þá er til einföld skýring frá fornöld, þessi fólk, þessir skrifarar eða bókasafnsverðir, þau fóru alltaf niður 09:18.899 --> 09:27.816 að höfninni í Alexandríu, leituðu skipanna og gerðu upptæka bækurnar sem þau gátu þurft fyrir bókasafnið. 09:27.816 --> 09:37.222 Þannig að það er kannski líka nokkuð djarfkennd kenning, hvernig hægt er að byggja upp bókasafn til lengri tíma. 09:37.222 --> 09:42.072 En hvaðan kemur þá yfirhöfuð vitneskjan um bókasafn sem er til eða ekki? 09:42.072 --> 09:46.108 Það er listað meðal undra heimsins, þannig að einhver hlýtur að hafa skrifað um það. 09:46.108 --> 09:54.355 Einmitt, það eru sögur, það eru frásagnir, en því miður, og það höfum við núna bæði í „Tatort Vergangenheit“ og í 09:54.355 --> 10:03.365 „Tatort Gelehrtenstube“ í raun fyrst þurft að skilja í fullum mæli, að við höfum nánast enga frumtexta frá fornöld. 10:03.365 --> 10:10.199 Það er gríðarlegt gat í tímanum, þar sem ekkert er til og við í Evrópu vissum ekkert um að 10:10.199 --> 10:14.635 til væru fornir textar, fornar ritgerðir o.s.frv. 10:14.635 --> 10:23.978 Og þá er gerð ákveðin keðja frá einu klaustri, að eitthvað hafi verið afritað, og frá öðru klaustri, og einhvern veginn skyndilega 10:23.978 --> 10:34.858 – svona frá 1200 og svo um þann tíma um 1400, 1500 – finnur maður gífurlegt magn texta frá fornöld. Skyndilega eru þeir þar. 10:34.858 --> 10:44.100 Líka svolítið ruglingslegt, ekki alltaf alveg trúverðugt, sérstaklega þegar maður veit að hann – leyniskrifari nokkurra 10:44.100 --> 10:53.186 páfa, þ.e. páflegur ritari, sem hafði mikinn áhuga á þessu efni – hann fann um það bil helming allra fornaldarhöfunda 10:53.186 --> 10:57.414 á ævi sinni, einmitt rétt þegar áhuginn kviknaði. 10:57.414 --> 11:06.234 Og það ótrúlega er að hann fann mörg þessara texta í klaustrum – að sögn – norðan Alpa. 11:06.234 --> 11:11.512 Nú myndi maður samt halda að maður fyndi eitthvað slíkt kannski aftur í Alexandríu … 11:11.512 --> 11:12.270 Eða Ítalíu. 11:12.270 --> 11:16.948 … eða á Sikiley. Þannig í klaustrum norðan Alpa. 11:16.948 --> 11:23.086 Já, þetta eru allt hlutir sem láta mann sterklega gruna að hann hafi sjálfur skrifað þetta 11:23.086 --> 11:26.248 eða látið skrifa það – græddi líka vel á því. 11:26.248 --> 11:32.835 Sonur hans erfði síðan líka heilu safnin af fornum ritum, sem hann gat síðar gefið út … 11:32.835 --> 11:39.555 Já, þar var framleitt fyrir framtíðina – myndi ég segja – framleitt fyrir markaðinn 11:39.555 --> 11:44.274 sem varð til, maður gat líka grætt vel á því. 11:44.274 --> 11:45.835 Að græða peninga er líka umræðuefni. 11:45.835 --> 11:49.982 Þú ert sjálf höfundur. Þú hefur samskipti við forlög. 11:49.982 --> 11:53.637 Hvernig lítur það út? Þú heldur ekki beinlínis meirihlutaskoðunum. 11:53.637 --> 11:55.830 Það virðist þá líklega ekki vera alveg svo einfalt. 11:55.830 --> 12:04.749 Já. Það er ekki bara svona fyrir blaðamenn og bloggara, það er líka svona fyrir fólk eins og mig, sem heldur ekki 12:04.749 --> 12:11.359 meirihlutaskoðunum, sem rannsakar opið, hlutlaust og gagnamiðað . 12:11.359 --> 12:18.061 Og þegar maður verður þá nánast óhjákvæmilega gagnrýninn á kerfið, af því að maður efast mikið og verður að draga 12:18.061 --> 12:21.676 mikið í efa, þá á maður ekki auðvelt með það, einfaldlega. 12:21.676 --> 12:26.518 Annars vegar eru það nú stafrænu hlutirnir, maður verður auðvitað að óttast að þeir 12:26.518 --> 12:30.223 hverfi skyndilega. Þú hefur líka upplifað það. 12:30.223 --> 12:37.240 Það eru til myndbönd, fyrir nokkrum árum var það mjög algengt, og maður reynir að smella á þau og skjárinn verður grár. 12:37.240 --> 12:43.296 Eða það koma línur, maður getur ekki séð þær lengur eða þær finnast ekki lengur og svo framvegis. 12:43.296 --> 12:46.842 Þannig að með stafrænu hlutina er það auðvitað mjög erfitt. 12:46.842 --> 12:53.462 Líka þessar rafbækur sem maður hleður niður, maður borgar fyrir þær en maður á þær ekki. 12:53.462 --> 13:00.264 Eigendur réttindanna að rafbókunum geta hvenær sem er eytt þessum reikningi sem maður byggir upp og 13:00.264 --> 13:04.583 borgar fyrir, eða ráðstafað honum eða tekið hann til baka. 13:04.583 --> 13:10.553 Þannig að maður verður ekki eins og með bók hinn raunverulegi eigandi, þar sem ég get líka geymt bókina fyrir 13:10.553 --> 13:14.360 framtíðina og næstu kynslóð eða gefið hana eða hvað sem er. 13:14.360 --> 13:24.653 Þannig að við ákváðum að Gerd og Renate Reuther gefa ekki út stafrænt, engar rafbækur, heldur gerum við bækur á pappír. 13:24.653 --> 13:32.064 Og þar höfðum við jo fyrir Corona þann vanda að ef maður vinnur ekki alveg eftir aðalstraumnum heldur stundar 13:32.064 --> 13:36.183 virkilega rannsóknir, að stóru forlögin hafna fljótt. 13:36.183 --> 13:40.761 Ég verð að segja að það er alltaf erfitt að koma bók að hjá stóru forlagi. 13:40.761 --> 13:45.080 Þannig að maður á ekki að hugsa sér eitthvað illt út af því. 13:45.080 --> 13:51.065 En það er samt þannig að maður er þá háður litlum forlögum. 13:51.065 --> 13:55.115 Og lítil forlög hafa auðvitað aftur hærri kostnað. 13:55.115 --> 13:58.534 Eftir Corona fengu þau skyndilega til dæmis ekki pappír. 13:58.534 --> 14:02.539 Þannig að það var fyrst um sinn vandamál. Hvernig get ég gefið bók út aftur? 14:02.539 --> 14:07.545 Prentarinn fær ekki pappír, forlagið getur ekki gefið hana út. 14:07.545 --> 14:11.180 Og þá auðvitað lausnin: Já, maður fær vissulega pappír, en það kostar mikið fé. 14:11.180 --> 14:15.513 Og fyrir lítinn útgefanda, sem prentar aðeins lítil upplög, verður þá allt miklu dýrara. 14:15.513 --> 14:20.539 Þannig að litlu bækurnar frá litla útgefandanum eru dýrari en fjöldaframleiðslan. 14:20.539 --> 14:23.555 Og fyrir hina stóru útgefendurna er það þá miklu auðveldara. 14:23.555 --> 14:29.133 Þeir eru nefnilega oft samstarfsaðilar eða tilheyra pappírsverksmiðju. 14:29.133 --> 14:35.431 Það þýðir að þeir hafa frábæran aðgang, þurfa ekki að hafa áhyggjur af pappír. 14:35.431 --> 14:44.640 Og nú hefur ESB – sem hefur jú alltaf svo frábærar hugmyndir – hugsað sér að maður verði að sanna hvaðan pappírinn kemur. 14:44.640 --> 14:53.089 Nánar tiltekið ber útgefandanum að tryggja að pappírinn, sem notaður er í prentsmiðjunni – sem hann hefur 14:53.089 --> 15:00.772 reyndar í raun ekki umráð yfir –, sé unninn á umhverfisvænan og vistfræðilega réttan hátt. 15:00.772 --> 15:10.374 Fyrir það þarf að tilgreina fyrir hverja síðu pappírs hvar viðkomandi tré var fellt með GPS-hnitum. 15:10.374 --> 15:15.876 Og maður getur nú ímyndað sér að þessar prentsmiðjur eða fyrst og fremst pappírsverksmiðjurnar, sem eru jú enn fremur í 15:15.876 --> 15:21.697 aðfangakeðjunni, eru oft fyrirtæki sem starfa um alla Evrópu eða á alþjóðavettvangi, þau sækja trén á alþjóðavettvangi. 15:21.697 --> 15:28.960 Og þá verður lítill útgefandi að sanna úr hvaða litla skógarbletti hver hluti bókarinnar kemur. 15:28.960 --> 15:34.782 Þannig að þetta er gríðarleg byrði. Refsingarnar eru tilverueyðandi, það þekkjum við jú. 15:34.782 --> 15:39.092 En þetta er nú fáránlegt, því ef ég kaupi nú hunang í Lidl, stendur þar „frá ESB- og utan 15:39.092 --> 15:41.925 ESB-landa“ – það er einhvers staðar í heiminum framleitt. 15:41.925 --> 15:42.605 Einmitt. 15:42.605 --> 15:44.406 Og það borða ég nú, og bókina borða ég nú ekki einu sinni. 15:44.406 --> 15:50.430 Já. Já, en það er nú svo hættuleg vara að maður verður að fylgjast mjög nákvæmlega með hvaðan pappírinn kemur. 15:50.430 --> 15:56.981 Og þar getur maður auðvitað mjög auðveldlega hert skrúfuna aftur og sagt: „Þú notaðir þar pappír þar sem viðurinn var ólöglega 15:56.981 --> 16:00.726 felldur...“ – hvað veit maður eiginlega þegar maður situr hér. 16:00.726 --> 16:05.663 Og þá gengur það einfaldlega ekki lengur, þá verður maður útskúfaður eða fær refsingu sem eyðileggur tilveruna. 16:05.663 --> 16:14.376 Og allt þetta heldur áfram, því bókin er svo hættulegur hlutur að hún verður að vera fargað á réttan hátt. 16:14.376 --> 16:23.569 Það er líka til ESB-reglugerð fyrir það, sem útgefandi verður nú að sanna, og það er auðvitað tengt miklu meiri skrifræði og 16:23.569 --> 16:28.905 kostnaði fyrir lítinn útgefanda en fyrir risastóran útgefanda. 16:28.905 --> 16:37.336 Maður verður að sanna að það sé pakkað almennilega vistvænt og síðan fargað vistvænt. 16:37.336 --> 16:46.984 Og það er sérstaklega erfitt þegar þýskur útgefandi, segjum sem dæmi, sendir bækur til Frakklands eða Englands eða 16:46.984 --> 16:56.663 eitthvert, þá verður hann að borga umboðsmann í því landi sem athugar og vottar á staðnum að bókin sé rétt merkt. 16:56.663 --> 17:02.820 Það verður að standa mjög nákvæmlega á henni hver framleiðandinn er, og hann verður að ábyrgjast og bera ábyrgð með 17:02.820 --> 17:09.076 nafni sínu og umboðsmaðurinn að ábyrgjast og bera ábyrgð á því að bókin verði ef til vill fargað á réttan hátt. 17:09.076 --> 17:14.109 Þó að auðvitað sé í raun ekki hægt að athuga hvað hugsanlegur viðskiptavinur gerir við bókina. 17:14.109 --> 17:21.387 En þar sem nú er fyrir hvert land, ef svona lítill útgefandi hefur kannski fimm fyrirspurnir á ári, tvær frá París og ein 17:21.387 --> 17:25.898 frá Stokkhólmi, þá verður hann að borga umboðsmann alls staðar. 17:25.898 --> 17:32.201 Skrifræðið flæðir yfir og það á líka við um aðrar vörur. 17:32.201 --> 17:41.896 En fyrir mér er það nú bókin, og mér virðist hún frekar stefna aftur í aðra átt en bara að sjá 17:41.896 --> 17:47.450 til þess að allt fari hér fram á vistvænan hátt. 17:47.450 --> 17:52.347 Og það þjónar þá aftur stórum samsteypum og fyrirtækjum og fjármögnunaraðilum. 17:52.347 --> 18:00.428 Einmitt. Og þá munu auðvitað margir segja, já þá gef ég bara ekki út bók á pappír lengur, þá verður það bara rafbók. 18:00.428 --> 18:07.744 En þá er bókin í algjöru aðgengi tæknirisanna eða hvað sem maður vill kalla þá, sem standa 18:07.744 --> 18:11.683 einmitt að baki öllum þessum stafrænu kerfum. 18:11.683 --> 18:20.345 Og áður fyrr töldu menn bókina sannarlega hættulega og kveiktu í henni, brenndu hana á bálköstum, stundum ásamt höfundunum. 18:20.345 --> 18:25.385 Og nú höfum við einmitt logandi bálkestina í hinum stafræna heimi. 18:25.385 --> 18:33.795 Bækurnar geta horfið, þær eru dregnar inn og höfundinum fer auðvitað oft svo að hann hverfur líka, ef 18:33.795 --> 18:38.711 bók er ekki skráð í bókaskrá, þá er hún ósýnileg. 18:38.711 --> 18:46.069 Og þá getur enginn fundið hana og þá getur enginn lesið hana. Jafnvel þótt bókin sé sem handfast eintak einhvers staðar. 18:46.069 --> 18:52.034 Og ég verð því miður að staðfesta að Gerd og Renate Reuther eru ekki skráð í allar bókaskrár. 18:52.034 --> 18:59.561 Þau eru þó enn skráð í Landsbókasafninu, þar erum við alltaf að kíkja, það er skylt að gera það, það gerir 18:59.561 --> 19:06.043 það enn, en aðrar bókasöfn, bæjarbókasöfn, landshlutabókasöfn gera það alls ekki lengur. 19:06.043 --> 19:12.594 Við höfum líka séð það sem áður var sjálfsagt, að ýmis konar landshlutabókasöfn hafi keypt fræðibækur okkar, að 19:12.594 --> 19:19.783 eitt og annað bókasafn fái það kannski ekki rétt með, það hefur þá kannski bókina í hálft ár og svo hverfur hún. 19:19.783 --> 19:26.252 Eða ég hef líka kíkt í landshlutabókasafn, hingað til, þegar ég slæ inn nafnið mitt eða bókatitil, þá 19:26.252 --> 19:30.340 kemur: „Já, undir þessari signatúru geturðu pantað hana.“ 19:30.340 --> 19:36.521 Nú um nokkurt skeið er það hins vegar þannig, að ef ég vil fletta upp í þessum skrá yfir Landsbókasafnið, verð ég að 19:36.521 --> 19:42.944 skrá mig, ég verð því að opinbera að ég hafi mögulega áhuga á einni eða annarri stórhættulegri bók. 19:42.944 --> 19:50.271 Og hvað varðar nafn mitt, þá gerist það undir vissum kringumstæðum, ekki í öllum tilfellum, en ég hef séð 19:50.271 --> 19:54.192 það, að flóð af niðurstöðum kemur, 500 niðurstöður. 19:54.192 --> 20:01.633 Mögulega er eina bókin mín, sem ég leitaði að, inni í þessum 500 niðurstöðum, en hver er til í að fara í gegnum þær allar? 20:01.633 --> 20:10.277 Þannig verður það kannski bara óformlegt, en það er gert ómögulegt að finna bókina mína eða panta bókina mína. 20:10.277 --> 20:19.658 Og því miður verður að segja að bókasöfnin vinni líka með, það er að segja bókasafnsfræðingarnir og einnig bókabúðirnar. 20:19.658 --> 20:27.810 Maður myndi halda að bókabúðirnar standi við hlið höfundanna, þær vilja jú selja bækur, myndi maður halda. 20:27.810 --> 20:35.935 En ég hef því miður þegar fengið viðbrögð frá lesendum, sem af einhverri ástæðu, á fyrirlestri eða hverju sem er, hafa heyrt um 20:35.935 --> 20:44.187 bækur eftir Gerd og Renate Reuther, sem fara svo í bókabúðina sem þeir treysta, ef svo má segja, og koma til baka, ég heyri það í 20:44.187 --> 20:50.264 einstaka tilfellum – auðvitað ekki svo oft – en að þeir segi í bókabúðinni að bókin sé ekki til 20:50.264 --> 20:53.776 eða að bókin sé ekki fáanleg, sem er ekki rétt. 20:53.776 --> 21:00.669 Bækurnar eru fáanlegar, forlagið okkar leggur sig mjög fram, það prentar stöðugt upp aftur. 21:00.669 --> 21:07.122 Þannig að bækurnar eru til staðar, en stundum er látið sem þær séu ekki til staðar. 21:07.122 --> 21:13.293 Og það er annars líka annar smáatriði sem ég vil nefna í tengslum við stafrænt. 21:13.293 --> 21:19.347 VG WORT – ég veit ekki hvort þú hefur heyrt um þetta, þetta er samtök sem eiga að gæta réttinda höfunda, svipað 21:19.347 --> 21:22.816 og GEMA , það þekkir maður kannski frekar fyrir tónverk. 21:22.816 --> 21:29.423 Svo, VG WORT hefur nú í hyggju, ég held fyrir tveimur árum, að hafa tekið upp nýja reglu, ennþá er hægt að mótmæla 21:29.423 --> 21:32.925 henni, en hversu lengi það varir veit ég ekki. Ég mótmælti. 21:32.925 --> 21:43.114 Nýja reglan er þessi: Allar bækur sem höfundur á Íslandi kemur fram með, öll verk, og eru 21:43.114 --> 21:50.755 tilkynnt VG WORT, geta verið skönnuð sjálfkrafa. 21:50.755 --> 22:00.951 Skönnuðu textarnir geta verið notaðir af gervigreindinni hvenær sem er í hvaða formi sem er og skannaða efnið, textarnir – það er 22:00.951 --> 22:10.514 andleg eign mín, textar, staðreyndir, upplýsingar sem ég hef unnið að í vikur og mánuði, þar sem ég vann svo aftur til að 22:10.514 --> 22:19.840 skrifa það fallega eða þannig að lesandi vilji lesa það – þessir textar eru einfaldlega teknir yfir af gervigreindinni 22:19.840 --> 22:30.060 og geta, og nú kemur það enn, verið látnir í hendur þriðja aðila – og fyrir það er hún „undanþegin ábyrgð“. 22:30.060 --> 22:40.764 Í grundvallaratriðum þýðir það að hver sem hefur aðgang að þessari gervigreind getur afritað textana mína, gefið þá út undir sínu 22:40.764 --> 22:46.084 nafni eða hvað sem er gert við þá, og ég get ekkert gert í því. 22:46.084 --> 22:54.334 Því í fyrsta lagi er hún undanþegin ábyrgð – þriðju aðilar eins og alltaf, sem fara með andlega eign mína… 22:54.334 --> 23:01.180 Og það sem er hræðilegt er að allt þetta er stutt og borið ábyrgð af VG WORT, samtökum sem ég þarf annars 23:01.180 --> 23:05.669 vegar að borga fyrir og sem ættu að gæta hagsmuna minna. 23:05.669 --> 23:15.750 Eins og sagt var, í augnablikinu er enn hægt að mótmæla, en ég hef þegar heyrt að höfundarnir taki þessu mjög létt og geti ekki 23:15.750 --> 23:25.673 alveg ímyndað sér það, en ef þetta gerist í miklum mæli og það heldur áfram daglega með tæknirisanum og hinum stafræna heimi, 23:25.673 --> 23:35.596 veit ég í raun ekki, ja, maður kemst í raun ekki upp á móti ódýrum bókum sem gervigreind framleiðir, sem eru þá jafn frábærar 23:35.596 --> 23:42.740 og hið erfiða, svo að segja sjálfstætt rannsakaða, vísindalega verk eða blaðamannsverk eða 23:42.740 --> 23:47.283 sögulega verk eða hvernig sem maður lítur á það. 23:47.283 --> 23:49.830 Já, þetta er virkilega brjálað. 23:49.830 --> 23:55.666 Þú hefur líka í grein, það heldur aðeins áfram, talað um „sjálfsritskoðun“, að þú getir yfirhöfuð lent 23:55.666 --> 23:59.123 hjá forlögunum, að þú getir yfirhöfuð gefið út bækur. 23:59.123 --> 24:06.540 Þú kallaðir það „fíngerðar aðferðir dulinnar gagnrýni“, og spurning mín: Hvers vegna er þetta yfirhöfuð nauðsynlegt? 24:06.540 --> 24:09.196 Við erum í frjálsu samfélagi, að því er virðist. 24:09.196 --> 24:12.897 Þetta er líka ein af þessum ævintýrum sem við verðum hægt og rólega að komast yfir. 24:12.897 --> 24:20.720 Ég hef líka upplifað allar þessar áföll undanfarin ár, sérstaklega auðvitað síðustu fimm, sex ár, þar sem maður sér allt 24:20.720 --> 24:27.955 hrynja í kringum sig, þar sem maður hélt að þetta væru stoðir samfélags okkar, að kosningar væru ekki falsaðar, 24:27.955 --> 24:31.631 að við hefðum málfrelsi, vísindafrelsi, skoðanafrelsi. 24:31.631 --> 24:37.420 En við sjáum á öllum hornum og endum að verið er að snúa. Og þetta er ekki lengur eins og við höfðum með öllu 24:37.420 --> 24:41.380 sjálfsögðum hætti búist við fyrir tíu eða tuttugu árum. 24:41.380 --> 24:51.600 Og ef maður vill þá yfirhöfuð enn vinna sem óháður blaðamaður, frjáls rannsakandi eða hvað sem er, þá verður maður, ég hef nú 24:51.600 --> 24:58.959 reyndar sagt nógu mörg dæmi, þar sem reynt er að hemja, stjórna, beita ritskoðun, að maður 24:58.959 --> 25:03.538 beitir að lokum sjálfur ritskoðun, alveg klárt. 25:03.538 --> 25:09.083 Maður íhugar hvort maður geti yfirhöfuð enn fjallað um svona efni? 25:09.083 --> 25:14.781 Eða maður íhugar hvort maður geti sagt allt sem maður fann opinskátt? 25:14.781 --> 25:23.067 Ég nefni bara bólusetningarmálið. Þar eru girðingarnar dregnar hátt á allar hliðar. 25:23.067 --> 25:26.236 Og maður verður að íhuga hvaða titla maður setur. 25:26.236 --> 25:31.514 Og maður getur auðvitað ekki steypt forlaginu í vandræði eða forlagið sjálft. 25:31.514 --> 25:33.941 Vera svolítið varkár með það sem maður gerir. 25:33.941 --> 25:38.542 Það er, frá öllum hliðum verður það erfiðara og erfiðara. 25:38.542 --> 25:44.284 Og hindranirnar verða hærri. En við verðum auðvitað að halda okkur við sannleikann. 25:44.284 --> 25:48.903 Við verðum að leita sannleikans. Þau gera það, við gerum það. 25:48.903 --> 25:57.796 Og ég held að því fleiri sem þora enn að benda á þetta misræmi milli hins meinta frelsis og raunverulegra 25:57.796 --> 26:05.601 leifa frelsis og stjórnunaráráttunnar sem umlykur okkur, því meiri vitund er til staðar. 26:05.601 --> 26:08.278 Og vitundin er grundvöllur alls. 26:08.278 --> 26:19.490 Og maður getur ekki lifað í heimi lyga í raun og veru í ró með góða samvisku eða jafnvel bara með von um framtíð. 26:19.490 --> 26:30.081 Því líf sem er umkringt og hellulagt af lygum getur ekki í raun verið heppilegt líf. Það get ég ekki ímyndað mér. 26:30.081 --> 26:34.710 Það er líka þessi staðreynd, að það er ekkert rétt líf í röngu. 26:34.710 --> 26:40.750 Og jafnvel þótt maður sé ekki viss um að maður nái í gegn með það sem maður gerir, verður maður samt að reyna það. 26:40.750 --> 26:50.131 Og við erum núna, Gerd og Renate Reuther, stöndum fyrir eilífum efa, að maður efast og lýsir þeim efa líka og segir svo: „Jæja, 26:50.131 --> 26:58.478 þetta virðist mér þó vera ævintýri sem sagt er frá, passar ekki við mína heimsreynslu, lífsreynslu eða það sem ég 26:58.478 --> 27:04.296 er einmitt að rannsaka, það sem ég finn sem niðurstöður.“ 27:04.296 --> 27:12.244 Og ég get bara gert það, þið gerið það og ég get bara hvatt alla aðra til að hafa ekki of fljótt of mikla ótta, 27:12.244 --> 27:20.014 því sá sem efast, það var nú síðasta, nýjasta bók okkar allra: „Sá sem efast hefur þegar unnið“. 27:20.014 --> 27:27.136 Því að hver efi opnar dyr. Um leið og ég efast um eitthvað, sé ég tvo hluti. 27:27.136 --> 27:35.082 Ég sé það sem sagt er opinberlega eða það sem ég hef alltaf trúað og með efanum sé ég valkost. 27:35.082 --> 27:44.467 Það hræðir marga, það veldur þeim ótta, því það tekur frá þeim öryggi og vissu, en það opnar samt dyr. Ég hef tvo valkosti. 27:44.467 --> 27:54.083 Ég get ákveðið mig fyrir annan eða ég sé einhvers staðar málamiðlun í miðjunni, en ég held að maður ætti að sjá þessa 27:54.083 --> 28:03.041 dyraopnun með efanum – ekki bara sem eitthvað sem hristir öryggi mitt og veldur mér ótta, heldur eitthvað sem 28:03.041 --> 28:10.698 frelsar mig frá byrðum, lygum og ósannindum og öllu því sem maður hefur verið plataður í. 28:10.698 --> 28:19.499 Og hver efi er skref í átt að frelsun, ef maður vill setja það mjög stórt, í átt að sannleikanum. 28:19.499 --> 28:29.340 Og það getur verið í mörgum litlum hlutum, mjög litlum hversdagslegum hlutum, en bara að segja einu sinni, þetta trúi ég 28:29.340 --> 28:35.570 ekki núna, þetta geri ég ekki bara svona, ég hugsa fyrst um það. 28:35.570 --> 28:40.703 Það opnar sannarlega algjörlega nýjan heim. 28:40.703 --> 28:45.930 Áhugaverð yfirlýsing, já. Þú hefur líka talað um þessa eyðileggingu bóka. 28:45.930 --> 28:49.530 Hefurðu einhverja vísbendingu fyrir áhorfendur? 28:49.530 --> 28:53.274 Það er varla nokkur sem hefur efni á að koma sér upp eigin bókasafni. 28:53.274 --> 28:59.488 Þau segja að hið stafræna sé óöruggt, maður eigi það ekki í raun, sem samræmist líka allri 28:59.488 --> 29:04.223 þessari dagskrá WEF að maður eigi ekki að eiga neitt. 29:04.223 --> 29:08.040 Hvað er hægt að gera? Hvernig er hægt að varðveita þekkingu fyrir næstu kynslóð? 29:08.040 --> 29:15.971 Já. Það var einhvern tíma þessi kvikmynd, „Fahrenheit 451“ , þar sem fólk lærði bækur utan 29:15.971 --> 29:19.865 að vegna þess að yfirvöld eyðilögðu bækurnar. 29:19.865 --> 29:22.203 Þetta var ríki sem vildi ekki sjá bækur lengur. 29:22.203 --> 29:28.366 Og þá sögðu sumir að við yrðum að bjarga bókunum fyrir næstu kynslóðir og lærðu þær utan að. 29:28.366 --> 29:33.136 Þetta er mjög öfgakennd útópía. Ég segi það ekki þannig núna. 29:33.136 --> 29:39.727 En fyrst um sinn hjálpar það auðvitað að tala við aðra um bækur sem maður hefur sjálfur lesið. 29:39.727 --> 29:45.208 Og þá er hugsunin að minnsta kosti, það þarf ekki að vera orðrétt, en hugsunin, hugmyndin, kjarni 29:45.208 --> 29:51.403 þessarar bókar, þessa höfundar, er þá þegar látin ganga áfram. Svo ég held að það sé mjög mikilvægt. 29:51.403 --> 29:57.220 Að lesa bækur sjálfur, maður getur líka fengið þær að hluta til á bókasöfnum ennþá eða í bókabúðum, eða það sem maður getur 29:57.220 --> 30:03.345 auðvitað alltaf gert ef maður vill spara peninga – við gerum það líka, því við þurfum svo margar bækur – að kaupa notaðar bækur. 30:03.345 --> 30:07.490 Það eru fyrirtæki sem gera það, bjóða notaðar bækur á hagstæðu verði. 30:07.490 --> 30:13.010 Það gengur ennþá. Kaupa, já, ég verð að segja eitthvað: Kaupa og geyma það allra fallegasta. 30:13.010 --> 30:19.803 Svo það er vissulega mikilvæg leið. Eða að koma einhverju sjálfur á blað og hefta það saman. 30:19.803 --> 30:23.438 Maður man ekki allt, sérstaklega þegar maður eldist, maður gleymir sífellt meira. 30:23.438 --> 30:30.840 Og það er líka mjög áhugavert, maður þarf ekki að geyma allar bækurnar – það var mjög algengt áður fyrr – þá merkti 30:30.840 --> 30:34.263 maður með pennanum og skrifaði það svo út og geymdi bara það. 30:34.263 --> 30:41.923 Og þá má ég auðvitað mæla með þínu eigin kerfi hjá Kla.TV, þar sem maður segir bara, við verðum að geyma 30:41.923 --> 30:45.115 það dreifstýrt einhvern veginn, svo það glatist ekki. 30:45.115 --> 30:52.183 Og hver sem, ó ég veit ekki, á bara fimm bækur heima, þarf ekki að eiga 5.000, hann hefur samt þegar lagt sitt 30:52.183 --> 30:55.622 af mörkum, ef maður hefur 80 milljónir sinnum fimm bækur. 30:55.622 --> 30:58.823 Maður verður að hugsa stórt og byrja smátt, þá gengur það. 30:58.823 --> 31:00.120 Mjög góð yfirlýsing. 31:00.120 --> 31:03.679 Takk fyrir, Dr. Renate Reuther, fyrir þetta áhugaverða viðtal. 31:03.679 --> 31:05.958 Ég þakka þér. 31:09.794 --> 31:17.913 Úkraína, Rússland, Ísrael, Gasa, Bandaríkin, Íran – stöndum við á barmi þriðju heimsstyrjaldar? 31:17.913 --> 31:23.381 Í stríði deyr sannleikurinn fyrst og með honum sönn sagnaritun. 31:23.381 --> 31:30.010 Á meðan ríkisstjórnir Evrópu fjárfesta ótakmarkað í vopn og hernað, hefur Kla.TV í yfir 25.000 útsendingum 31:30.010 --> 31:34.261 afhjúpað stríðsæsingamenn og sviksamlegar aðferðir þeirra. 31:34.261 --> 31:39.041 Geymdu sanna sagnaritun áður en henni verður enn einu sinni falsað. 31:39.041 --> 31:45.611 Hvernig? Smelltu núna á hlekkinn í myndbandslýsingunni: www.kla.tv/2plus. 31:45.611 --> 31:51.393 Og tryggðu þér ókeypis sögusafnið að vinnugildi einnar milljarðs franka. 31:51.393 --> 31:57.297 Fylltu út eyðublaðið núna og þú færð einkaréttan ókeypis harðan disk beint úr höndum 31:57.297 --> 32:00.876 svæðisbundins Kla.TV-starfsmanns þíns að gjöf. 32:00.876 --> 32:08.628 Virkilega ókeypis? Algjörlega. Eini kostnaðurinn er sá að þú styður við að afrita þetta einstaka sögusafn og 32:08.628 --> 32:12.994 gefa það ókeypis áfram til tveggja annarra tengiliða. 32:12.994 --> 32:15.140 Bjargaðu þessum heimi með okkur.