WEBVTT

00:00.351 --> 00:08.622
„Soki ba originaux wana ezali lisusu te, yango
nde esalaka ete bolukiluki ya solo ekoka te.

00:08.622 --> 00:11.743
Soki nazali na babuku ya kala te, mpe ba dossiers ya kala te.

00:11.743 --> 00:16.380
Yango efungolaka nzela ya kokosa.“

00:16.380 --> 00:22.998
Lelo na Kla.TV studio nazali koyamba mwasi ya mayele ya istware
mpe ya lingɛlɛsi oyo azali na master na bokambi ya mombongo.

00:22.998 --> 00:29.503
Lokola mokomi ya masolo mingi ya mayele mpe babuku ya
boyebi ya istware ya bomoto mpe ya bonkoko, na 2024 buku

00:29.503 --> 00:33.375
na ye „Bokangi ya mokili ya kala mpe ya sika“ ebimaki.

00:33.375 --> 00:36.432
Boyeyi malamu mwasi Dr. Renate Reuther!

00:36.432 --> 00:38.725
Iyo, matondo mpo na bofengi!

00:38.725 --> 00:43.406
Iyo kitoko, ete ozali awa! Na mobali na yo
nasalaki deja esengo. Lelo tozali na likambo ya istware.

00:43.406 --> 00:50.136
Siyansi ezalaka na bomoi mpo na makomi, ba manuscrit,
babuku mpe ba sources mosusu, mpe kozanga yango,

00:50.136 --> 00:54.694
kososola ya makasi na istware, na ba sujets nyonso, ekoki te.

00:54.694 --> 00:58.292
Mwasi Reuther, ndenge nini ezali
mpo na kokota na ba sources wana?

00:58.292 --> 01:05.206
Ezali kokomela moto mpasi mingi, mingi
mingi soki moto azali journaliste ya libanda

01:05.206 --> 01:10.678
to istoryen to molukiluki ya ndenge nyonso.

01:10.678 --> 01:16.748
Ebandaka na makambo ya pete, ete bafutaka
mbongo mpo na bokoti nyonso, ndakisa na archives.

01:16.748 --> 01:25.749
Batalaka malamu nani ya solo alingi eloko wana, mpe ndenge
ezalaki banda mbula nkama mingi, lelo ezali kaka

01:25.749 --> 01:35.023
ndenge moko, soki moto mabe atuni makambo oyo
balingi te kopesa ye, yango ezalaka kaka te to ezali te.

01:35.023 --> 01:43.665
Mpe mpo ete yango ebimisa makambo yango polele te, sikoyo babombi
bisika mingi ya bibombelo, oyo ezalaki na bamboka, mbala mingi na

01:43.665 --> 01:51.649
ndako ya mokonzi ya mboka to na ndako ya kala, ata na ndako ya
kala ya mokonzi, sikoyo – na ndenge balobaka ete ezali mpo na

01:51.649 --> 01:57.573
libateli na bango moko, bibombelo ya kala ya
mikanda ya kala – babimisaki yango na bisika ya

01:57.573 --> 02:01.865
mosika, na babunker, na bibombelo, esika nyonso.

02:01.865 --> 02:08.130
Mpe sima esengeli kokoma liboso ete
olingi komona dokumenti oyo to oyo.

02:08.130 --> 02:13.816
Mpe sima bakendaka kuna mbala moko to mbala mibale na
pɔsɔ, mpe sima bazongisaka yango, mpe sima esengeli

02:13.816 --> 02:17.887
yo moko kozala wana lisusu mpo na komona papye yango.

02:17.887 --> 02:23.293
Nasalaki mingi na bibombelo mpo na kokoma
lisolo ya kala oyo bakomaki naino te. Mpe

02:23.293 --> 02:26.464
yango ezalaki ntango nyonso mosala ya mpasi.

02:26.464 --> 02:31.225
Kasi na makambo ya ndenge wana, ya solo ezali pene na kokoka te.

02:31.225 --> 02:37.779
Mpo na kokoma buku oyo yo moko olukiluki, esika
otatolaka kaka na AI te, otangaka – nayebi te –

02:37.779 --> 02:42.064
mikanda ya nkama, nkama mingi, ata nkoto ya nkama.

02:42.064 --> 02:53.099
Mpe soki yebi malamu te nini esengeli kosenga – mpo bakatalogo
ya bibombelo ezalaka polele mingi te – mpe sima esengeli koloba

02:53.099 --> 02:58.465
mpenza papye nini olingi, makambo nyonso ekómaka mpasi mingi.

02:58.465 --> 03:04.032
Mpo soki ozwi yango mpe omoni, ofungoli yango – „Ah, yango ezali
mpenza te oyo nazalaki na yango mposa,

03:04.032 --> 03:09.827
makambo oyo esungi ngai ezali kati te“ – yango
wana mobembo nyonso na bibombelo ezalaki mpamba.

03:09.827 --> 03:14.394
Mpe okoki kozela lisusu pɔsɔ oyo
elandi, tii bakozwa lisusu eloko moko.

03:14.394 --> 03:20.576
Yango wana, yango ezali likambo ya mbula mingi
mpe ezali kokómisa makambo mpasi mingi koleka.

03:20.576 --> 03:28.290
Mpe ya solo, soki olingi kosala na
masolo ya ebandeli, ezali pasi te.

03:28.290 --> 03:34.661
Mpe soki balobi ete mingi ebongisami na nzela ya digital, okokamwa
ndenge moke ebongisami na nzela ya digital, na ngambo moko.

03:34.661 --> 03:40.270
Mpe na makambo ya nzela ya elektroniki,
ezalaka ntango nyonso ntembe moke ya ndenge wana:

03:40.270 --> 03:45.317
Yango wana nde nyonso? Bazali kuna
nkasa? Bazali kuna babuku mobimba?

03:45.317 --> 03:51.292
Ya solosolo yango nde oyo nakokanisaka na nse ya motó ya lisolo?

03:51.292 --> 03:56.242
Na makambo ya nzela ya elektroniki, moto akoki
koboma to kolimwisa to kosundola eloko mpamba.

03:56.242 --> 04:02.834
Yango ezali mosusu mobimba na ndenge moto
afungolaka dokument ya kala, dosie ya kala na arsive, mpe

04:02.834 --> 04:08.070
atángaka yango mpe azali na papie ya kala ya solo.

04:08.070 --> 04:09.878
Iyo, olobaki na ntina ya digitalisation.

04:09.878 --> 04:14.808
Sikoyo ezali na masolo ebele ete bakompanyi ya AI bazali kosomba
babuku ya kala, sima bazali kosala yango na nzela

04:14.808 --> 04:19.553
ya elektroniki, mpe bazali kolya na yango ba
modeles na bango ya monoko to ba modeles mosusu ya AI.

04:19.553 --> 04:24.258
Kasi na suka, bazali kozongisa yango te, kasi babuku
yango bazali koboma yango. Nini ozali kokanisa na yango?

04:24.258 --> 04:27.122
Likambo ya nsɔni. Ya solo, nakamwaki mingi ntango nayokaki yango.

04:27.122 --> 04:36.761
Mpe na ntembe na ngai mpe na bokritiki ya
système, nasengeli kokanisa mabe mbala moko.

04:36.761 --> 04:40.720
Ezali na ntina te ete sima ya kosala scan, bakoboma biloko yango.

04:40.720 --> 04:46.247
Bazali kosala scan ya biloko oyo ezali na ba
arsive mpe ba bibliothèque banda mibú ebele.

04:46.247 --> 04:57.855
Mpe sikoyo koloba ete sima bakoboma yango, ya solo nakoki
kozwa ndimbola ya malamu te oyo ezali kokanisa mabe te.

04:57.855 --> 05:05.968
Mpo babuku ya kala oyo basombaki na ba antiquariats
, mbala ebele ezalaka kaka na ba exemplaires moke.

05:05.968 --> 05:09.833
Mpe soki babomi yango, moto akoki kozwa yango lisusu te.

05:09.833 --> 05:18.411
Mpe yango ezali koyokana na «1984», oyo Orwell
akomaki, ete bazali kobongola libela istware na sima, mpo

05:18.411 --> 05:23.296
ekokana na sikoyo, mpe bakoki kokamba mikolo ekoya.

05:23.296 --> 05:30.574
Mpe na misala na ngai – Gerd na Renate Reuther
bazwaki makambo mingi na lisolo ya kala – mpe

05:30.574 --> 05:34.475
na yango moto abandaka na mikanda ya kala mingi.

05:34.475 --> 05:40.536
Biso nde ya liboso te oyo bazali na ntembe, to ya liboso
oyo bazali kolakisa mabunga to kozwa ntembe na masolo.

05:40.536 --> 05:49.869
Mpe biso tatalelaka ete bato ya liboso bamesenaki mituna
wana to bamonaki makanisi na bango moko, bakomaki yango.

05:49.869 --> 05:58.290
Na yango tosengeli na mikanda na bango. To tosengeli kaka na
makomi ya ebandeli. Shakespeare babongolaka yango mbala na mbala.

05:58.290 --> 06:02.001
Na yango moto akoki kosalela makomi ya
sika, to na Biblia bato bayebi yango mpe.

06:02.001 --> 06:07.513
Yango mpe babongolaka yango ntango nyonso – mpe
sikoyo ezali na bavariante, na yango Nzambe azali mwasi.

06:07.513 --> 06:12.503
Na yango moto akoki kolinga, mpo na kolimbola
likambo, koloba ete, nazali kolinga kobanga

06:12.503 --> 06:16.217
babongoli ya ebandeli ya Luther to Zwingli, ata nini.

06:16.217 --> 06:24.692
Soki bakomi ya ebandeli wana ezali lisusu te,
yango nde esalaka ete bolukiluki ya solo ekoka te.

06:24.692 --> 06:31.538
Mpe yango ezali kaka mpo na ngai lokola moluki ya lisolo te, ezali
mpe mpo na bisika nyonso mosusu, ata soki bazali bapanzi nsango

06:31.538 --> 06:35.103
to baekole nyonso mosusu, ata soki ezali monganga to mibeko.

06:35.103 --> 06:40.330
Moto alingaka kotala sima mpe koloba, ndenge
nini ebandaki, ezalaki ndenge nini na ntango wana?

06:40.330 --> 06:48.178
Mpe soki nazali na mikanda ya kala te, na bakomi ya kala te, –
ata soki ebungaki mpenza to soki ekangami kaka mpe

06:48.178 --> 06:57.235
ebombami esika moko, kasi ngai lokola moto ya bolukiluki
nakoki kokoma na yango te – yango ezali pene ndenge moko.

06:57.235 --> 07:01.502
Mpe yango efungolaka nzela na mayele ya kobimisa bosembo mabe.

07:01.502 --> 07:06.183
Kasi sikoyo otangaki mikanda mingi
mpe okomaki mpe likambo na yango.

07:06.183 --> 07:12.682
Okoki kolakisa bataleli ndakisa moko to mibale,
wapi okutanaki na bokeseni kati na oyo bato bazali

07:12.682 --> 07:16.958
kornona lokola likanisi mpe oyo yo moko okutaki?

07:16.958 --> 07:22.076
Ya, soki tozali na makomi, eloko ya polele
koleka mbala mosusu ezali bibliyotɛkɛ ya Alexandrie.

07:22.076 --> 07:26.682
Bato nyonso bayebi yango. Kasi bamonaki yango naino te.

07:26.682 --> 07:27.334
Ndenge nini?

07:27.334 --> 07:33.062
Bamonaki ata buku moko te oyo ezalaki kuna.

07:33.062 --> 07:36.996
Mpe mpenza esengeli koloba mikanda ya mabɔkɔ.
Kasi mikanda ya mabɔkɔ mpe bamonaki yango te.

07:36.996 --> 07:41.006
Yango wana, bamonaki ata buku moko te, ata mokanda
moko te, ata mokanda ya mabɔkɔ moko te, oyo tokoki

07:41.006 --> 07:43.799
koloba ete ezalaki kuna na bibliyotɛkɛ na ntango wana.

07:43.799 --> 07:49.152
Bamonaki mpe ata molɔngɔ ya buku te, naloba
bongo, ata molɔngɔ ya biloko oyo ezalaki kuna.

07:49.152 --> 07:55.302
Mpe na Alexandrie bazali kotimba. Ezali na
engumba ya kala oyo ebombami, oyo bazali kotimba yango.

07:55.302 --> 08:00.160
Kasi bakoki kozwa bibliyotɛkɛ te, ata soki bazali
kotimba mpenza banda bambula mingi — ndenge nayebi —.

08:00.160 --> 08:03.731
Mpe bazali na eloko moko kuna, oyo
bazali koloba ete ezali ndako ya palais.

08:03.731 --> 08:06.619
Mpe balobi ete ezali na kati ya ndako ya palais.

08:06.619 --> 08:12.520
Kasi bazali na eloko moko te oyo ezali mpenza … — bazali
na mabɔkɔ ya ndako. Kasi esika nini nde ezali bibliyotɛkɛ?

08:12.520 --> 08:17.671
Mpe soki ezalaki monene ndenge bato mosusu
balobaka, esengelaki ezala na bilembo moko.

08:17.671 --> 08:24.616
Mpe wana nde bokabwani ezali. Soki otangi makomi ya bibliyotɛkɛ
ya Alexandrie, ezali na buku mobimba mpe makomi milai.

08:24.616 --> 08:30.907
Mpe bazali kosepela, ndenge ezalaki monene, ete ezalaki
na laboratware, elanga ya banzete, elanga ya banyama.

08:30.907 --> 08:35.037
Banganga-mayele, bafilozofe, bakomaki, babimisaki makomi.

08:35.037 --> 08:39.242
Mpe na nsima nakuti ata mwa mwa te.
Yango nazali komona yango mwa kokamwa.

08:39.242 --> 08:45.947
Mpe ebebisami enene wana, wapi biloko nyonso
ebungaki na nzela ya kokoka komonana te, boyebi

08:45.947 --> 08:49.624
ya ntango ya kala, yango mpe ezali polele te.

08:49.624 --> 08:53.560
Yango nde ewundisaki ngai koleka. Na sima
nakanisaki ete, yo, yango eyebani. Vimbe ezalaki

08:53.560 --> 08:56.577
na etumba to mwinda. Mpe na sima ezalaki kaka…

08:56.577 --> 09:02.164
Yango, bimekeli ezali na bamvu ebele kati na
yango, ntango nini esilaki kobunga mobimba.

09:02.164 --> 09:06.973
Mpe soki moto amitunisi, yo, nani nde akofutaki to
asangisaki mosala monene lokola yango, yango ekokaki

09:06.973 --> 09:10.717
kosalema ndenge nini? Yango ezalaki ntalo mingi mpenza.

09:10.717 --> 09:18.478
Na sima ezali na ndimbola ya pete uta na ntango ya kala, bato
wana, bakomi to balibretɛrɛ wana, bazalaki kokita na

09:18.478 --> 09:27.816
libongo ya Aleksandria, bazalaki koluka na bamasuwa mpe bamonaki
babuku oyo bazalaki na mposa na yango mpo na bibliotɛkɛ.

09:27.816 --> 09:37.222
Yango mpe ezali likanisi ya mpasi moke, ndenge nini
moto akoki kotonga bibliotɛkɛ na boumeli ya libela.

09:37.222 --> 09:42.072
Kasi boyebi ya bibliotɛkɛ oyo ezali to ezali te ewuti wapi?

09:42.072 --> 09:46.108
Ezali na kati ya bikamwa ya mokili, yango moko akomaki yango.

09:46.108 --> 09:54.385
Malamu, ezali na masolo, ezali na bantɔli, kasi na mawa, mpe
yango tosili kokanga yango mpenza na „Tatort

09:54.385 --> 10:03.365
Vergangenheit“ mpe na „Tatort Gelehrtenstube“, ete
tozali na mikanda ya ebandeli te uta na ntango ya kala.

10:03.365 --> 10:10.354
Ezali na libulu monene na ntango, na kati na yango ezali na
eloko te mpe na Eropa toyebaki te ete ezalaki na mikanda ya

10:10.354 --> 10:14.635
ntango ya kala, makomi ya ntango ya kala, mpe bongo na bongo.

10:14.635 --> 10:24.005
Na sima basalaki molongo moko ya kati ya kouvent moko, ete
bakopaki eloko, mpe kouvent mosusu, mpe na mbalakaka –

10:24.005 --> 10:34.858
banda 1200 mpe na ntango ya 1400, 1500 – bakutaki
mikanda mingi ya ntango ya kala. Na mbalakaka ezali wana.

10:34.858 --> 10:43.056
Mpe yango ezali kokamwisa moke, ezali ntango nyonso ya kondimama
te, mingi mingi soki oyebi ete – ye azalaki mokomi ya sekele ya

10:43.056 --> 10:50.358
bapapa ebele, elingi koloba sekretere ya papa, oyo azalaki na
litomba mingi na moto ya likambo yango, – ye amonaki

10:50.358 --> 10:57.414
pene na kati ya bantoma ya kala nyonso na bomoi na
ye, kaka ntango litomba mpo na yango ebandaki kobima.

10:57.414 --> 11:06.234
Mpe likambo ya kokamwisa ezali ete amonaki ebele ya mikanda yango
na bamonastere – ndenge bazali koloba – na likolo ya Alpes.

11:06.234 --> 11:11.512
Sikoyo moto akoki kokanisa ete tokoki
kokuta yango lisusu na Alexandrie …

11:11.512 --> 11:12.270
To na Italie.

11:12.270 --> 11:16.948
… to na Sicile. Elingi koloba na bamonastere na likolo ya Alpes.

11:16.948 --> 11:23.131
Yango wana, yango nyonso ezali makambo oyo esalaka ete makanisi
ya kokamwa ebima makasi ete ye moko akomaki yango to apesaki

11:23.131 --> 11:26.248
ndingisa ete bakoma yango – mpe azwaki mbongo mingi na yango.

11:26.248 --> 11:32.835
Mwana na ye mpe azwaki libula, mikanda ya kala
mingi, oyo akokaki kobimisa yango na nsima …

11:32.835 --> 11:39.798
Yango wana, bazalaki kosala mpo na mikolo ekoya, –
nakoki koloba – bazalaki kosala mpo na zando oyo ebandaki

11:39.798 --> 11:44.274
kobima, mpe moto akokaki kozwa mbongo mingi na yango.

11:44.274 --> 11:45.835
Kozwa mbongo ezali mpe likambo.

11:45.835 --> 11:49.982
Yo moko ozali mokomi. Ozali na boyokani na bapubliye.

11:49.982 --> 11:53.637
Ndenge nini ezali kuna? Ozali kolakisa
makanisi oyo ebele ya bato bazali na yango te.

11:53.637 --> 11:55.830
Emonanaka ete yango ezali pete te.

11:55.830 --> 12:02.537
Iyo. Yango wana ezali kaka mpo na bajaninalisite mpe babloggeur
te, ezali mpe mpo na bato lokola ngai, oyo bazali kolakisa

12:02.537 --> 12:07.375
makanisi ya ebele te, oyo bazali kosala
bolukiluki na polele, na libaku ya bopusi nyonso

12:07.375 --> 12:11.359
mpe na bopesi nzela na bilembeteli ya siansi.

12:11.359 --> 12:18.138
Mpe soki moto akomi na kritiki ya ebongiseli, mpo
azali na ntembe mingi mpe asengeli kotiya makambo mingi

12:18.138 --> 12:21.676
na ntembe, yango wana ezali pete te, mpenza pete te.

12:21.676 --> 12:30.223
Moko ya makambo ezali ya digital, yango wana esengeli
kobanga ete ekimá mbala moko. Yo mpe okutanaki na yango.

12:30.223 --> 12:37.240
Ezali na ba vidéo, mbula mwa moke eleká ezalaki mingi, mpe moto
amekaka kofungola yango kasi écran etikalaka na langi ya putulu.

12:37.240 --> 12:43.296
To ezalaka na ba lignes, okokaki lisusu kornona
yango te to ekutamaka lisusu te mpe bongo na bongo.

12:43.296 --> 12:46.842
Yango wana na makambo ya digital ezalaka mpasi mingi.

12:46.842 --> 12:53.462
Ba e-books oyo moto akitisaka,
afutaka yango, kasi azali na yango te.

12:53.462 --> 13:00.422
Bapropriétaire ya ba droits ya e-book bakoki ntango
nyonso kolimwisa compte oyo moto azali kosala mpe kofuta,

13:00.422 --> 13:04.583
bakoki kolimwisa yango to kosalela yango to kozongisa yango.

13:04.583 --> 13:10.651
Yango wana, moto azalaka propriétaire ya solo te ndenge
ezalaka na buku, esika nakoki kobomba buku mpo na mikolo ekoya

13:10.651 --> 13:14.360
mpe mpo na libota oyo ekoya to kokaba yango to ndenge nyonso.

13:14.360 --> 13:24.653
Yango wana tosalaki likambo ete Gerd na Renate Reuther babimisa
na digital te, ba e-books te, kasi tosalaka babuku na papye.

13:24.653 --> 13:31.656
Mpe liboso ya Corona tozalaki na problème, soki moto
asalaka na likanisi ya bato mingi te, kasi asalaka

13:31.656 --> 13:36.183
recherche ya solo, ete ba éditeurs ya minene baboyaka noki.

13:36.183 --> 13:40.761
Nasengeli koloba ete, ezalaka mpasi
ntango nyonso kokɔtisa buku na éditeur monene.

13:40.761 --> 13:45.080
Yango wana, esengeli moto akanisa mabe mbala moko te.

13:45.080 --> 13:51.065
Kasi ezali bongo ete moto atikalaka na ba éditeurs mike.

13:51.065 --> 13:55.115
Mpe ba éditeurs mike bazalaka na dépenses ya likolo.

13:55.115 --> 13:58.534
Nsima ya Corona bazwaki papye te mbala moko, ndakisa.

13:58.534 --> 14:02.539
Yango wana yango ezalaki problème ya
liboso. Ndenge nini nakoki kobimisa buku lisusu?

14:02.539 --> 14:07.545
Imprimeur azwaka papye te, éditeur akoki kobimisa yango te.

14:07.545 --> 14:11.180
Mpe na nsima, bien sûr, solution: Iyo,
moto azwaka papye, kasi efutaka mbongo mingi.

14:11.180 --> 14:15.513
Mpe mpo na embongisá moke oyo ebimisaka búku na
motángo moke, biloko nyonso ekómaka ntalo mingi koleka.

14:15.513 --> 14:20.539
Yango wana búku mike ya embongisá moke ezali
ntalo koleka oyo ebimisami na motángo mingi.

14:20.539 --> 14:23.555
Mpe mpo na bambongisá mosusu
minene, yango ezalaka pete mingi koleka.

14:23.555 --> 14:29.133
Mpo mbala mingi bazalaka basangani ya
mosala to bazali ya usine moko ya papye.

14:29.133 --> 14:35.431
Yango elingi koloba ete bazali na nzela ya
kitoko, esengeli te bábanga mpo na papye.

14:35.431 --> 14:44.640
Mpe sikoyo UE – oyo ezalaka na makanisi ya kitoko tango
nyonso – ekanaki ete esengeli kolakisa epai papye ewuti.

14:44.640 --> 14:52.104
Mpe embongisá ezali na mokumba ya kolakisa ete papye oyo
esalelami na esika ya kobimisa búku – ata soki ya

14:52.104 --> 15:00.772
solosolo ekoki te kokamba yango – ete ekátámákí na ndenge
ebongisami mpo na bonsomi ya zamba mpe ekokani na ekologia.

15:00.772 --> 15:10.374
Mpo na yango, esengeli kolakisa mpo na lokasa moko na moko ya
papye epai nzete yango ekátámákí, elongo na ba coordonnées GPS.

15:10.374 --> 15:15.976
Mpe okoki kokanisa ete ba esika ya kobimisa búku yango to liboso
ba usine ya papye, oyo ezalaka liboso, yango

15:15.976 --> 15:21.697
ezalaka mbala mingi ba konzern ya Europe mobimba to ya
mokili mobimba, bazwaka banzete na mokili mobimba.

15:21.697 --> 15:28.960
Mpe na yango embongisá moke esengeli kolakisa ete mpo na
eteni moko na moko ya búku, ewuti na eteni nini ya zamba.

15:28.960 --> 15:34.782
Yango ezali mokumba monene mpenza. Bafuti ya
mbeba ezalaka ya koboma bomoi, yango toyebi yango.

15:34.782 --> 15:38.590
Kasi yango ezali likambo ya kozanga ntina, mpo soki nakosomba
mafuta ya nzoi na Lidl, ekomami ete „ewuti na

15:38.590 --> 15:41.925
mikili ya UE mpe oyo ezali te na UE“ – yango
elingi koloba ete esalemi esika moko na mokili.

15:41.925 --> 15:42.605
Ya solo mpenza.

15:42.605 --> 15:44.406
Mpe yango naliaka yango, kasi
búku, yango naliaka yango ata moke te.

15:44.406 --> 15:50.430
Iyo. Iyo, kasi ezali produkɛ ya likama mingi mpenza,
yango wana esengeli kolanda na bokebi mingi epai papye ewuti.

15:50.430 --> 15:56.833
Mpe kuna mpe, na bongo, moto akoki kozipa nsinga ya
boluki mpe koloba: „Basalelaki papye oyo bakataki

15:56.833 --> 16:00.726
nzete na mobeko te...“ – nani ayebi, soki ozali wana.

16:00.726 --> 16:05.663
Mpe na bongo esili, bakobwaka yo libanda
to ozali kozwa etumbu ya koboma bomoi.

16:05.663 --> 16:14.376
Mpe yango nyonso ekokoba, mpo ete buku ezali eloko ya
likama, esengeli ete ebebisama na ndenge ya malamu.

16:14.376 --> 16:23.535
Mpe mpo na yango ezali na mobeko ya EU, sikawa éditeur
esengeli kolakisa, mpe mpo na éditeur moke yango ezali

16:23.535 --> 16:28.905
na bureaucratie mpe mbongo mingi koleka éditeur monene.

16:28.905 --> 16:37.336
Esengeli kolakisa ete ebombami na ndenge ya
écologie mpe ebebisami na ndenge ya écologie.

16:37.336 --> 16:46.984
Mpe yango ezali mpasi mingi, soki éditeur ya Allemagne, ndakisa,
atindi mikanda na France to Angleterre to esika

16:46.984 --> 16:56.663
mosusu, esengeli ete afuta agent na mboka wana, oyo
akotala mpe akondimisa ete buku ezali na bilembo ya malamu.

16:56.663 --> 17:04.955
Yango wana, esengeli ete ezala na nkombo ya mosalisi, mpe ye moko
na nkombo na ye andimisa mpe azala na mokumba, mpe agent andimisa

17:04.955 --> 17:09.076
mpe azala na mokumba ete buku ebebisami na ndenge ya malamu.

17:09.076 --> 17:14.109
Atako ya solo, moto akoki kotala te oyo mosaleli akosala na buku.

17:14.109 --> 17:21.423
Kasi lokola sikawa mpo na mboka nyonso, soki éditeur moke
azali na mituna mitano na mobu, ndakisa mibale ya Paris mpe

17:21.423 --> 17:25.898
moko ya Stockholm, esengeli ete afuta agent na esika nyonso.

17:25.898 --> 17:32.201
Yango wana, bureaucratie eleki ndelo
mpe yango ezali mpe mpo na biloko mosusu.

17:32.201 --> 17:41.904
Kasi mpo na ngai sikawa ezali buku, mpe ezali
komonana ete ezali koluka lisusu ndenge mosusu, koleka

17:41.904 --> 17:47.450
kaka kosala ete nyonso ezala na ndenge ya écologie.

17:47.450 --> 17:52.347
Mpe yango ezali lisusu kosalisa ba konzern
monene mpe ba entreprise mpe bafuti mbongo.

17:52.347 --> 18:00.428
Ya solo. Mpe na sima bato ebele bakoloba, ya, na sima
nakotinda lisusu buku ya papye te, ekokoma kaka e-book.

18:00.428 --> 18:07.821
Mpe na sima nazali na buku na kati ya bokoki mobimba
ya ba tech-gigantes to ndenge nini tokoki kobenga bango,

18:07.821 --> 18:11.683
baye bazali na sima ya ba systemes ya digital nyonso.

18:11.683 --> 18:16.573
Mpe kala bato bazalaki kokanisa ete buku ezali
likama mpe bazalaki kopelisa yango, kozikisa yango na

18:16.573 --> 18:20.345
ba scheiterhaufen, ba auteur mosusu elongo na yango.

18:20.345 --> 18:25.385
Mpe sikoyo tozali na ba scheiterhaufen
ya moto ya makasi na mokili ya digital.

18:25.385 --> 18:33.680
Ba buku ekoki kolimwa, bakozua yango mpe auteur
mpe mbala ebele ezali ndenge moko, alimwi tango

18:33.680 --> 18:38.711
buku ezali te na katalog, yango ezali kotala te.

18:38.711 --> 18:43.257
Mpe na sima moto moko te akoki kozwa yango mpe
moto moko te akoki kotanga yango. Ata buku

18:43.257 --> 18:46.069
ezali lokola exemplaire ya solosolo esika moko.

18:46.069 --> 18:52.034
Mpe na mawa nazali kornona ete, Gerd na
Renate Reuther bazali te na ba katalog nyonso.

18:52.034 --> 18:59.156
Bazali na Bibliothèque Nationale, kuna tozalaki kotala ntango
nyonso, yango esengeli kosala yango, esali yango naino,

18:59.156 --> 19:06.043
kasi ba bibliothèques mosusu, ba bibliothèques ya
engumba, ba bibliothèques ya mboka basalaka yango lisusu te.

19:06.043 --> 19:11.831
Tomonaki mpe, oyo ezalaki ya solo kala, ete ba bibliothèques ya
mboka ndenge na ndenge bazalaki kosomba ba buku na biso ya

19:11.831 --> 19:16.391
mayele, ete mbala mosusu bibliothèque moko to mosusu
ekoki kozwa yango malamu te, yango ezalaki na buku

19:16.391 --> 19:19.783
mbala mosusu pona ndambo ya mbula mpe na sima elalaki.

19:19.783 --> 19:26.291
To natalaki mpe na bibliothèque ya mboka, tii sikoyo,
tango nakotisa nkombo na ngai to nkombo ya buku, yango

19:26.291 --> 19:30.340
elobaka: «Ya solo, na nse ya signature okoki kosomba yango.»

19:30.340 --> 19:38.033
Uta mwa ntango molai, ezali boye, tango nalukaka na katalogo ya
bibliotɛkɛ ya mboka, nasengeli komikomisa, nasengeli kolakisa ete

19:38.033 --> 19:42.944
nakoki kozala na mposa ya buku moko to mosusu ya likama monene.

19:42.944 --> 19:50.089
Mpe na ntina ya nkombo na ngai, ekoki kozala
ete, kasi na makambo nyonso te, kasi namonaki

19:50.089 --> 19:54.192
yango, ete ebimeli ebele ekoya, 500 ya ebimeli.

19:54.192 --> 20:01.633
Ekoki kozala ete buku na ngai moko kaka, oyo nalukaki, ezali
na kati ya 500 ya ebimeli wana, kasi nani akotala yango nyonso?

20:01.633 --> 20:10.277
Yango wana ekoki kozala na nzela ya nkuku kaka, kasi ezali
kosalama ete buku na ngai ekutana te to buku na ngai esomba te.

20:10.277 --> 20:19.658
Mpe na mawa, esengeli koloba ete, bibliotɛkɛ mpe basaleli ya
bibliotɛkɛ mpe bandako ya buku bazali kosala elongo na yango.

20:19.658 --> 20:27.810
Moto akoki kokanisa ete bandako ya buku ezali na ngambo
ya bakomi, balingi koteka buku, nde tokoki kokanisa bongo.

20:27.810 --> 20:35.787
Kasi na mawa nayokaki biyano uta na batangi, oyo mpo na ntina
moko, na lisukulu to na nini, bayokaki na ntina ya buku ya Gerd

20:35.787 --> 20:44.082
na Renate Reuther, yango wana bakomi kokende na ndako ya buku oyo
bazali kotiya elikya na yango, nalobi bongo, mpe bazali kozonga,

20:44.082 --> 20:50.017
nayokaka yango na makambo moke – ya solo mingi
te – kasi ete na ndako ya buku balobi ete buku

20:50.017 --> 20:53.776
ezali te to buku ekoki kozwa te, oyo ezali solo te.

20:53.776 --> 21:00.669
Buku ezali, editeur na biso azali kolanda
yango mingi, azali kobimisa yango ntango nyonso.

21:00.669 --> 21:07.122
Yango wana, buku ezali, kasi ezali
kosalama, na ndambo, lokola ezali te.

21:07.122 --> 21:13.293
Mpe wana ezali eloko mosusu moke, oyo
nalingi kolobela na ntina ya digital.

21:13.293 --> 21:19.096
VG WORT – nayebi te soki oyoki yango, yango ezali
lingomba moko oyo esengeli kobatela makoki ya

21:19.096 --> 21:22.816
bakomi, lokola GEMA , oyo eyebani mingi mpo na miziki.

21:22.816 --> 21:29.312
Yango wana, VG WORT ezali na mokano, nakani mbula
mibale, etyá mobeko ya sika, okoki kokimela yango, kasi

21:29.312 --> 21:32.925
ngai nayebi te ekozala mingi boni. Ngai nakimelaki yango.

21:32.925 --> 21:43.028
Mobeko ya sika ezali boye: Buku nyonso oyo mokomi
abimisi na Allemagne, misala nyonso, mpe oyo

21:43.028 --> 21:50.755
esakolami na VG WORT, ekoki koskanama na automatiki.

21:50.755 --> 22:00.786
Mikanda oyo eskanami ekoki kosalelama na AI ntango nyonso na
ndenge nyonso, mpe biloko oyo eskanami, mikanda – elingi koloba

22:00.786 --> 22:10.979
bomengo ya makanisi na ngai, mikanda, makambo ya solo, nsango,
oyo nasalaki mikolo mpe sanza mingi, oyo nasalaki lisusu mpo na

22:10.979 --> 22:19.716
kokoma yango kitoko to mpo ete motangi atanga yango – mikanda
yango AI ezali kaka kozwa yango mpe, mpe yango

22:19.716 --> 22:30.060
ezali kaka ete, ekoki kolekisama epai ya bato mosusu –
mpe mpo na yango ezali „liberté ya responsabilité“.

22:30.060 --> 22:38.944
Na ntina, yango elingi koloba ete moto nyonso oyo azali na accès
na AI yango, akoki kokopi mikanda na ngai,

22:38.944 --> 22:46.084
kobimisa yango na nkombo na ye to kosala
yango nyonso, mpe ngai nakoki kosala eloko te.

22:46.084 --> 22:54.334
Mpo na liboso, liberté ya responsabilité – bato mosusu lokola
ntango nyonso, oyo bazali kosala na bomengo ya makanisi na ngai…

22:54.334 --> 22:59.775
Mpe likambo ya mabe ezali ete, yango nyonso ezali kotambwisama
mpe ezali na responsabilité ya VG WORT,

22:59.775 --> 23:05.669
lingomba moko oyo ngai nasengeli kofuta yango
mbongo mpe oyo esengeli kobatela matomba na ngai.

23:05.669 --> 23:15.331
Lolenge ndenge nalobaki, na tango oyo moko akoki kokimba, kasi
nayokaki ete bakomi bazali kozua yango na mokongo mpasi te mpe

23:15.331 --> 23:24.993
bazali kokanisa yango malamu te, kasi soki yango esalemi mingi
mpe ezali kokoba mikolo nyonso na ba tech géants mpe mokili ya

23:24.993 --> 23:34.655
digital, nayebi mpenza te, ya solo, moto akoki kokutana te na
babuku ya AI oyo esalemi na ntalo moke, oyo ezali kitoko lokola

23:34.655 --> 23:42.076
mosala ya mayele oyo esalemi na mpasi, na lolenge ya
koluka mpe koyekola, mosala ya siansi to ya

23:42.076 --> 23:47.283
zulunalo to ya istware to ndenge nini okoki kornona yango.

23:47.283 --> 23:49.830
Ee, yango ezali libunga ya solo.

23:49.830 --> 23:55.425
Na lisolo moko mpe, ezali kokoba moke,
olobaki na ntina ya "auto-censure", ete okoki

23:55.425 --> 23:59.123
kokoma na ba éditeurs, ete okoki kobimisa babuku.

23:59.123 --> 24:06.540
Obengaki yango "batekniki ya mayele ya komekame ya
nkuku", mpe motuna na ngai: mpo na nini yango esengeli?

24:06.540 --> 24:09.196
Tozali na sosiete ya bonsomi, na ndenge balobaka.

24:09.196 --> 24:12.897
Yango mpe ezali lisoló ya kɔkɔ, oyo
tosengeli koleka yango malembe malembe.

24:12.897 --> 24:20.827
Namonaki mpe ba chocs nyonso oyo na mibu ya suka, mingi mingi na
mibu mitano to motoba ya suka, tango moto amonaki biloko nyonso

24:20.827 --> 24:27.889
ekweyaka, tango bakanisaki ete yango ezali ba piliers ya
sosiete na biso, ete mapɔnɔ ebebisamaka te, ete tozali na

24:27.889 --> 24:31.631
bonsomi ya koloba, bonsomi ya siansi, bonsomi ya makanisi.

24:31.631 --> 24:37.139
Kasi tomonaka na bisika nyonso, bazali
kobongola. Mpe yango ezali lisusu ndenge tozalaki

24:37.139 --> 24:41.380
kozela yango na mibu zomi to ntuku mibale eleki te.

24:41.380 --> 24:51.552
Mpe soki moko alingi kaka kosala mosala lokola mokomi ya nsango
ya kimpwanza, molukiluki ya kimpwanza to nini, bakoboya ye,

24:51.552 --> 24:58.830
nazali na ndakisa mingi, esika nyonso bazali
komeka kokanga, kokamba, kosala sensure, na

24:58.830 --> 25:03.538
nsuka moko moko asalaka sensure ye moko, polele.

25:03.538 --> 25:09.083
Moto amitunaka, nakoki kaka kosala likambo ya ndenge wana?

25:09.083 --> 25:14.781
To amitunaka, nakoki koloba polele nyonso oyo nazwaki?

25:14.781 --> 25:23.067
Nazali koloba kaka likambo ya mangwele. Wana,
na ngambo nyonso, bafungolaki bibenga ya likolo.

25:23.067 --> 25:26.236
Mpe esengeli komituna, bakomema ba titre nini.

25:26.236 --> 25:31.514
Mpe okoki te kokotisa editele na mpasi to editele ye moko.

25:31.514 --> 25:33.941
Kosalela bokebi moke na oyo osalaka.

25:33.941 --> 25:38.542
Yango ezali, na ngambo nyonso, ekómí mpasi koleka.

25:38.542 --> 25:44.284
Mpe ba mpasi ekómí likolo. Kasi esengeli totikala na bosolo.

25:44.284 --> 25:48.903
Esengeli toluka bosolo. Bango
basalaka yango, biso tosalaka yango.

25:48.903 --> 25:57.156
Mpe nakanisi, ndenge bato ebele bazali kokanisa kolakisa, na
bokabwani wana kati ya kimpwanza oyo balobaka mpe

25:57.156 --> 26:05.601
biteni ya kimpwanza ya solo mpe bopagano ya kokamba oyo
ezali zingazinga na biso, ndenge boyebi ezali mingi.

26:05.601 --> 26:08.278
Mpe boyebi ezali ntina ya nyonso.

26:08.278 --> 26:19.490
Mpe okoki te kofanda na kimia na mokili ya lokuta na
konsiansi malamu to ata na elikya ya mikolo ekoya.

26:19.490 --> 26:30.081
Lokola bomoi oyo ezali zingazinga mpe etondi na lokuta,
ekoki te kozala bomoi ya kitoko. Nakoki kokanisa yango te.

26:30.081 --> 26:34.710
Ezali mpe likambo wana, bomoi ya solo ezali te na kati ya lokuta.

26:34.710 --> 26:40.750
Mpe ata soki ozali na ntembe te ete
oyo osalaka ekokoma, esengeli komeka.

26:40.750 --> 26:49.514
Mpe biso ezali sikoyo, Gerd na Renate Reuther, telema mpo na
ntembe ya seko, ete moto azala na ntembe mpe alobela ntembe wana

26:49.514 --> 26:58.208
mpe aloba: „Ya solo, yango ezali lokola lisoló oyo bazali koyebisa
ngai, ekokani te na mayele na ngai ya mokili, ya bomoi na

26:58.208 --> 27:04.296
ngai to na oyo nazali koluka, na oyo nazali kozwa lokola mbuma.“

27:04.296 --> 27:11.773
Mpe nakoki kosala yango kaka, bino bosalaka yango mpe nakoki kaka
kobenga bato mosusu nyonso, ete bábanga mingi te liboso,

27:11.773 --> 27:20.014
mpo moto oyo azali na ntembe, yango ezalaki buku na biso ya
suka mpe ya sika: „Moto oyo azali na ntembe, asili kolonga“.

27:20.014 --> 27:27.136
Mpo, ntembe nyonso efungolaka ndako. Ntango
nazali na ntembe na likambo, namonaka makambo mibale.

27:27.136 --> 27:35.082
Namonaka oyo bazali koloba na polele to oyo nazalaki
kondima banda kala, mpe na ntembe namonaka nzela mosusu.

27:35.082 --> 27:41.080
Yango ebangisaka bato mingi, epesaka bango
bobangi, mpo elongolaka bango kimya mpe solo, kasi

27:41.080 --> 27:44.467
efungolaka mpe ndako. Nazali na makambo mibale ya kopona.

27:44.467 --> 27:53.463
Nakoki kopona moko to namona ndakisa ya boyokani na kati, kasi
nazali kokanisa ete moto asengeli komona bofungoli ya ndako na

27:53.463 --> 28:02.100
ntembe — kaka te lokola likambo oyo ebebisaka kimya na ngai mpe
epesaka ngai bobangi, kasi lokola likambo oyo elongolaka

28:02.100 --> 28:10.698
ngai na mikumba, na lokuta mpe na bosolo ya lokuta mpe na
makambo nyonso oyo bapesaki ngai, ete nakanguka na yango.

28:10.698 --> 28:19.499
Mpe ntembe nyonso ezali etape ya kokanguka,
soki tokoki koloba yango na monene, ya solo.

28:19.499 --> 28:29.466
Mpe yango ekoki kozala na makambo mingi ya moke, makambo
ya moke ya mokolo na mokolo, kasi kaka koloba, nakondima

28:29.466 --> 28:35.570
yango te, nakosala yango kaka bongo te, nakokanisa liboso.

28:35.570 --> 28:40.703
Yango ya solo efungolaka mokili ya sika mobimba.

28:40.703 --> 28:45.930
Maloba ya kitoko, ee. Bino
bosolaki mpe na ntina ya koboma mikanda.

28:45.930 --> 28:49.530
Bino bozali na likanisi mosusu mpo na batali?

28:49.530 --> 28:53.274
Ezali moke te ya kokoka na mbongo
ya kosala bibliotɛkɛ na ye moko.

28:53.274 --> 28:59.640
Balobaka ete digital ezali mabe, moto azali na
yango ya solo te, mpe yango mpe ekokani na

28:59.640 --> 29:04.223
agenda ya WEF mobimba ete moto azala na eloko te.

29:04.223 --> 29:08.040
Nini ekoki kosalama? Ndenge nini tokoki
kobatela boyebi mpo na libota ya mikolo ekoya?

29:08.040 --> 29:19.865
Iyo. Ezalaki na film oyo, "Fahrenheit 451" , epai bato bayekolaki
mikanda na motu mobimba, mpo bakonzi babebisaki mikanda.

29:19.865 --> 29:22.203
Ezalaki leta oyo elingaki kornona mikanda lisusu te.

29:22.203 --> 29:25.955
Mpe na sima bato mosusu balobaki ete, kasi
tosengeli kobikisa mikanda mpo na libota ya

29:25.955 --> 29:28.366
mikolo ekoya mpe bayekolaki yango na motu mobimba.

29:28.366 --> 29:33.136
Wana ezali utopie ya makasi mingi. Nalobi yango boye te.

29:33.136 --> 29:39.727
Kasi na ebandeli, yango esalisaka mpenza soki moto
asololaka na bato mosusu na mikanda oyo ye moko atangaki.

29:39.727 --> 29:45.474
Mpe na sima likanisi, esengeli ezala maloba ya motindo wana te,
kasi likanisi, mwango, ntina ya liboso ya mukanda

29:45.474 --> 29:51.403
wana, ya mokomi wana, epesamaka na bato mosusu. Yango
wana nazali kokanisa ete yango ezali na ntina mingi.

29:51.403 --> 29:57.313
Kotanga mikanda ye moko, ekoki kozwama na bibliotɛkɛ ndambu, to
na magazini ya mikanda, to eloko oyo ekoki kosalama ntango

29:57.313 --> 30:03.345
nyonso soki moto alingi kobomba mbongo – biso mpe tosalaka
yango, mpo tosengeli na mikanda mingi – kosomba mikanda ya kala.

30:03.345 --> 30:07.490
Ezali na ba entreprise oyo esalaka yango,
epesaka mikanda ya kala na ntalo ya moke.

30:07.490 --> 30:13.010
Yango ekoki kokoba. Kosomba, kasi, nasengeli
koloba: Kosomba mpe kobomba eloko ya kitoko koleka.

30:13.010 --> 30:19.803
Yango wana ezali nzela ya ntina. To mpe
kokoma eloko na papye mpe kobomba yango.

30:19.803 --> 30:23.438
Moto abosanaka makambo nyonso te,
mingi mingi soki akoli, abosanaka mingi.

30:23.438 --> 30:29.192
Mpe yango ezali mpe kitoko mpenza, moto asengeli kozala na
mikanda nyonso te – yango bazalaki kosala

30:29.192 --> 30:34.263
yango mingi liboso – bazalaki kokoma na nzela ya
ekuke mpe kobimisa yango mpe kobomba yango kaka.

30:34.263 --> 30:41.628
Mpe na yango, nakoki kolendisa system na bino moko na
Kla.TV, epai moto alobi ete, tosengeli kobomba

30:41.628 --> 30:45.115
yango na bisika ndenge na ndenge mpo ete yango ebunga te.

30:45.115 --> 30:52.050
Mpe moto nyonso oyo, ah nayebi te, azali na mikanda mitano
kaka na ndako, asengeli kozala na 5.000 te, kasi asalaki

30:52.050 --> 30:55.622
déjà mosala moko, soki 80 millions mpe mitano ya mikanda ezali.

30:55.622 --> 30:58.823
Moto asengeli kokanisa monene mpe
kobanda na moke, yango ekosalema.

30:58.823 --> 31:00.120
Maloba ya malamu mpenza.

31:00.120 --> 31:03.679
Matondo mingi, Mama Dr. Renate
Reuther, mpo na interview oyo ya kitoko.

31:03.679 --> 31:05.958
Matondo na bino.

31:09.794 --> 31:17.913
Ukraine, Russie, Israël, Gaza, USA, Iran –
tozali pene ya bitumba ya mokili mobimba ya misato?

31:17.913 --> 31:23.381
Na bitumba, liboso ya nyonso liwa ezali ya solo
mpe elongo na yango bokomi ya istware ya solo.

31:23.381 --> 31:30.298
Ntango bakonzi ya Europe bazali kotia mbongo na bibundeli
mpe na bibundeli na ndelo te, Kla.TV na baemisyo koleka 25.000

31:30.298 --> 31:34.261
emonisaki bapesi bitumba mpe ba méthodes na bango ya mabe.

31:34.261 --> 31:39.041
Bomba bokomi ya istware ya solo,
liboso ete ebongisama lisusu na lokuta.

31:39.041 --> 31:45.611
Ndenge nini? Finá sikoyo na lien na
description ya vidéo: www.kla.tv/2plus.

31:45.611 --> 31:51.393
Mpe bomba yo moko archive ya istware ya ofele
na motuya ya mosala ya milliard moko ya francs.

31:51.393 --> 32:00.876
Tondisa sikoyo formulaire mpe ozali kozwa disque ya ofele ya
exklusif moko moko na maboko ya mosali ya Kla.TV ya région na yo.

32:00.876 --> 32:08.395
Ya solo ofele? Ya solo. Ntalo kaka moko ezali ete
osunga, kopya archive oyo ya istware ya kokamwa

32:08.395 --> 32:12.994
mpe kopesa yango ofele na ba contacts misato mosusu.

32:12.994 --> 32:15.140
Bikisa elongo na biso mokili oyo.
