1
00:00:00,000 --> 00:00:00,351


2
00:00:00,351 --> 00:00:08,622
„Als deze originelen niet meer beschikbaar zijn, wordt
eigenlijk uiteindelijk echt onderzoek onmogelijk gemaakt.

3
00:00:08,622 --> 00:00:11,743
Als ik geen oude boeken, geen oude archieven meer heb.

4
00:00:11,743 --> 00:00:16,380
Dat opent de deur en poort voor manipulatie.”

5
00:00:16,380 --> 00:00:22,998
Ik begroet vandaag in de Kla.TV-studio een
historica en angliste met een master in bedrijfskunde.

6
00:00:22,998 --> 00:00:29,485
Als auteur van talrijke vakartikelen en non-fictieboeken over
sociale en culturele geschiedenis verscheen onder andere in

7
00:00:29,485 --> 00:00:33,375
2024 haar boek „De verovering van de oude en nieuwe wereld”.

8
00:00:33,375 --> 00:00:36,432
Hartelijk welkom mevrouw dr. Renate Reuther!

9
00:00:36,432 --> 00:00:38,725
Ja, bedankt voor de uitnodiging!

10
00:00:38,725 --> 00:00:43,406
Ja fijn dat u er bent! Met uw man heb ik al het
genoegen gehad. Vandaag hebben we een geschiedenisthema.

11
00:00:43,406 --> 00:00:49,270
De wetenschap leeft immers van vastleggingen, van manuscripten,
van boeken en andere bronnen, en zonder die is

12
00:00:49,270 --> 00:00:54,694
een kritische omgang met de geschiedenis, met
welke thema's dan ook, helemaal niet mogelijk.

13
00:00:54,694 --> 00:00:58,292
Mevrouw Reuther, hoe staat het met de toegang tot zulke bronnen?

14
00:00:58,292 --> 00:01:05,279
Het wordt je steeds moeilijker gemaakt, vooral wanneer
je nu eenmaal een vrije onafhankelijke journalist of

15
00:01:05,279 --> 00:01:10,678
historicus of onderzoeker van welke aard dan ook bent.

16
00:01:10,678 --> 00:01:16,748
Het begint met heel eenvoudige dingen, dat er nu eenmaal kosten
worden gevraagd voor elk bezoek, bijvoorbeeld in een archief.

17
00:01:16,748 --> 00:01:25,513
Er wordt precies gekeken wie eigenlijk daar iets wil hebben, en
zoals het al vele honderden jaren is, is dat vandaag geen beetje

18
00:01:25,513 --> 00:01:35,023
anders, als de verkeerde persoon naar dingen vraagt die men hem
niet wil geven, dan zijn ze gewoon niet daar of niet beschikbaar.

19
00:01:35,023 --> 00:01:44,906
En om dat dan niet zo in detail zo opvallend te maken, heeft men
nu veel archieven, die in de steden, vaak in het stadhuis of in

20
00:01:44,906 --> 00:01:53,297
een of ander oud gebouw, ook in een oud kasteel, lagen, die heeft
men nu – zogenaamd voor hun eigen veiligheid,

21
00:01:53,297 --> 00:02:01,865
deze oude bestanden van oude documenten –
uitgelagerd naar verre bunkers, archieven, waar dan ook.

22
00:02:01,865 --> 00:02:08,130
En dan moet men vooraf aanmelden dat men
dit of dat document graag zou willen zien.

23
00:02:08,130 --> 00:02:13,673
En dan wordt er een- of tweemaal per week heen
gereden, en dan wordt het teruggebracht, en dan moet men

24
00:02:13,673 --> 00:02:17,887
zelf weer ter plaatse zijn om dan dit papier in te zien.

25
00:02:17,887 --> 00:02:22,938
Ik heb vele jaren in archieven gewerkt om
geschiedenis te schrijven die zo nog niet

26
00:02:22,938 --> 00:02:26,464
geschreven was. En dat is altijd al moeizaam geweest.

27
00:02:26,464 --> 00:02:31,225
Maar onder deze omstandigheden is
het natuurlijk al bijna onmogelijk.

28
00:02:31,225 --> 00:02:37,901
Want om een boek te schrijven dat men zelf onderzoekt,
waarbij men niet gewoon op AI vertrouwt, dan leest men – ja

29
00:02:37,901 --> 00:02:42,064
ik weet niet – tientallen, honderden, duizenden pagina's.

30
00:02:42,064 --> 00:02:50,727
En als men dan eerst helemaal niet precies weet wat men moet
aanvragen – omdat deze catalogi van de archieven vaak

31
00:02:50,727 --> 00:02:58,465
zeer vaag zijn – en dan precies moet zeggen welk
papier men wil hebben, wordt dat allemaal zeer moeilijk.

32
00:02:58,465 --> 00:03:04,252
Want als men het dan krijgt en vaststelt, openslaat – „Ach, dat
is toch niet wat ik nodig zou hebben, daar

33
00:03:04,252 --> 00:03:09,827
staat niet in wat mij verder helpt“, – dan was
het hele bezoek aan het archief tevergeefs.

34
00:03:09,827 --> 00:03:14,394
En men kan weer op volgende week
wachten, tot er weer iets gehaald wordt.

35
00:03:14,394 --> 00:03:20,576
Dus, dat is al jaren een probleem
en wordt dus zeer sterk verscherpt.

36
00:03:20,576 --> 00:03:28,290
En het is dus werkelijk, als men aan
de bronnen wil werken, niet eenvoudig.

37
00:03:28,290 --> 00:03:34,661
En als men zegt, er is veel gedigitaliseerd, zal men
verbaasd zijn hoe weinig gedigitaliseerd is, enerzijds.

38
00:03:34,661 --> 00:03:40,270
En bij digitale dingen blijft er
natuurlijk altijd een beetje twijfel:

39
00:03:40,270 --> 00:03:45,317
Was dat nu alles? Ontbreken er
pagina's? Ontbreken er hele boekjes?

40
00:03:45,317 --> 00:03:51,292
Is dat echt wat ik onder de kop zou vermoeden?

41
00:03:51,292 --> 00:03:56,242
Bij digitale dingen kan men zo gemakkelijk iets
wegklikken en verwijderen of laten verdwijnen.

42
00:03:56,242 --> 00:04:02,342
Dat is heel iets anders dan wanneer men zo'n oud
document, een oud dossier uit het archief,

43
00:04:02,342 --> 00:04:08,070
openslaat en dat doorleest en echt het oude papier heeft.

44
00:04:08,070 --> 00:04:09,878
Ja, u heeft digitalisering genoemd.

45
00:04:09,878 --> 00:04:15,922
Er zijn nu steeds meer berichten dat AI-bedrijven
oude boeken opkopen, ze dan digitaliseren, hun

46
00:04:15,922 --> 00:04:19,553
taalmodellen of andere AI-modellen daarmee voeden.

47
00:04:19,553 --> 00:04:24,258
Maar uiteindelijk wordt dat niet teruggegeven, maar
deze boeken worden vernietigd. Wat vindt u daarvan?

48
00:04:24,258 --> 00:04:27,122
Een schandaal. Ik was dus geschokt toen ik dat hoorde.

49
00:04:27,122 --> 00:04:36,761
En met mijn achtergrond van twijfel en
systeemkritiek moet ik natuurlijk meteen iets kwaads vermoeden.

50
00:04:36,761 --> 00:04:40,720
Het is toch niet in te zien waarom de
dingen na het scannen worden vernietigd.

51
00:04:40,720 --> 00:04:46,247
Er worden al decennialang bestanden in
de archieven en bibliotheken gescand.

52
00:04:46,247 --> 00:04:53,497
En dan nu te zeggen, achteraf wordt het
vernietigd, dus daarvoor kan ik geen echte

53
00:04:53,497 --> 00:04:57,855
verklaring vinden die niet iets kwaads vermoedt.

54
00:04:57,855 --> 00:05:05,968
Want deze oude boeken, die daar uit de antiquariaten zijn
opgekocht, zijn vaak nog maar in enkele exemplaren aanwezig.

55
00:05:05,968 --> 00:05:09,833
En als die dan vernietigd zijn,
heeft men er geen toegang meer toe.

56
00:05:09,833 --> 00:05:16,629
En dat klinkt inderdaad echt zoals in '1984', wat Orwell
beschreef, dat men met terugwerkende kracht de

57
00:05:16,629 --> 00:05:23,296
geschiedenis voortdurend verandert, zodat ze
bij het heden past, en de toekomst kan sturen.

58
00:05:23,296 --> 00:05:34,475
En bij mijn werk – Gerd en Renate Reuther hebben veel uit de
geschiedenis geput – en daarvoor heb je veel oude boeken nodig.

59
00:05:34,475 --> 00:05:40,536
Wij zijn niet de eersten die twijfelen, of de eersten die
fouten aan het licht brengen of verhalen in twijfel trekken.

60
00:05:40,536 --> 00:05:46,718
En wij zijn erop aangewezen dat anderen vóór
ons deze vragen al hebben beantwoord of zelf

61
00:05:46,718 --> 00:05:49,869
op ideeën kwamen en dat hebben opgeschreven.

62
00:05:49,869 --> 00:05:58,290
Daar hebben we hun boeken voor nodig. Of we hebben gewoon de
originele tekst nodig. Shakespeare wordt steeds opnieuw vertaald.

63
00:05:58,290 --> 00:06:02,001
Dan kun je met de moderne tekst
werken, of bij de Bijbel ken je dat ook.

64
00:06:02,001 --> 00:06:07,513
Die wordt ook voortdurend hervertaald – en
daar zijn nu al varianten, dan is God vrouwelijk.

65
00:06:07,513 --> 00:06:12,347
Dan wil je misschien, om iets op te helderen,
zeggen: ik wil nu graag de originele

66
00:06:12,347 --> 00:06:16,217
vertalingen van Luther of Zwingli lezen, wat dan ook.

67
00:06:16,217 --> 00:06:24,692
Als deze originelen niet meer beschikbaar zijn, wordt
eigenlijk uiteindelijk echt onderzoek onmogelijk gemaakt.

68
00:06:24,692 --> 00:06:31,204
En dat geldt niet alleen voor mij als historica, dat geldt
ook voor alle andere gebieden, of dat nu journalisten

69
00:06:31,204 --> 00:06:35,103
zijn of alle andere vakken, of je geneeskunde hebt of recht.

70
00:06:35,103 --> 00:06:40,330
Je wilt toch nog eens terugkijken en zeggen:
hoe is dat begonnen, hoe was dat toen eigenlijk?

71
00:06:40,330 --> 00:06:48,492
En als ik geen oude boeken, geen oude dossiers meer heb – of ze
nu echt verdwenen zijn of alleen maar afgesloten zijn

72
00:06:48,492 --> 00:06:57,235
en ergens bewaard worden, maar voor mij als onderzoeker
niet meer toegankelijk zijn – is dat bijna hetzelfde.

73
00:06:57,235 --> 00:07:01,502
En dat opent de deur naar manipulatie.

74
00:07:01,502 --> 00:07:06,183
Nu hebt u echter al veel boeken
gelezen en er ook over geschreven.

75
00:07:06,183 --> 00:07:12,540
Kunt u de kijkers misschien een, twee voorbeelden
noemen waar u op tegenstrijdigheden bent gestuit tussen

76
00:07:12,540 --> 00:07:16,958
wat gangbaar is als mening en wat u zelf hebt gevonden?

77
00:07:16,958 --> 00:07:22,076
Ja dus, als we het toch over boeken hebben, het meest voor de
hand liggende is misschien wel de bibliotheek van Alexandrië.

78
00:07:22,076 --> 00:07:26,682
Die kent werkelijk iedereen. Maar
men heeft haar nog niet gevonden.

79
00:07:26,682 --> 00:07:27,334
Hoe?

80
00:07:27,334 --> 00:07:33,062
Men heeft geen enkel boek gevonden dat daar lag.

81
00:07:33,062 --> 00:07:36,996
En eigenlijk zou men nu moeten zeggen
boekrollen. Maar boekrollen heeft men ook niet.

82
00:07:36,996 --> 00:07:43,799
Dus men heeft geen enkel boek, geen manuscript, geen boekrol,
waarvan men kan zeggen dat die toen daar in de bibliotheek was.

83
00:07:43,799 --> 00:07:49,152
Men heeft ook geen boekenregister, laat ik
het zo zeggen, een of andere inventarislijst.

84
00:07:49,152 --> 00:07:55,302
En in Alexandrië wordt gegraven. Daar is
een oude bedolven stad die wordt opgegraven.

85
00:07:55,302 --> 00:08:00,160
Maar men kan de bibliotheek niet vinden, hoewel men
werkelijk al decennialang – voor zover ik weet – graaft.

86
00:08:00,160 --> 00:08:03,731
En men heeft daar zoiets wat men als paleiscomplex definieert.

87
00:08:03,731 --> 00:08:06,619
En men zegt wel dat het in het paleiscomplex zal zijn.

88
00:08:06,619 --> 00:08:09,873
Maar men heeft niets wat op een of andere
manier specifiek … – men heeft

89
00:08:09,873 --> 00:08:12,520
funderingsmuren. Maar welke ruimte is dan de bibliotheek?

90
00:08:12,520 --> 00:08:17,671
En als ze zo enorm was als soms wordt verteld,
dan zouden er toch ergens sporen moeten zijn.

91
00:08:17,671 --> 00:08:24,616
En dat is dan weer het verschil. Als u over de bibliotheek van
Alexandrië leest, bestaan er hele boeken en lange artikelen.

92
00:08:24,616 --> 00:08:30,907
En daarin wordt enthousiast verteld hoe groot ze was, dat er
een laboratorium was, een botanische tuin, een dierentuin.

93
00:08:30,907 --> 00:08:35,037
De wetenschappers, de filosofen, ze
hebben geschreven, ze hebben gepubliceerd.

94
00:08:35,037 --> 00:08:39,242
En dan vind ik geen kruimel. Dat vind ik toch wel wat verwarrend.

95
00:08:39,242 --> 00:08:45,384
En die grote verwoesting, waarbij dan alles
spoorloos verdween, de kennis van de

96
00:08:45,384 --> 00:08:49,624
oudheid zogezegd, ook die is volkomen onduidelijk.

97
00:08:49,624 --> 00:08:53,558
Dus dat verraste mij het meest. Toen dacht
ik, nou, dat weet men. Er was een of andere

98
00:08:53,558 --> 00:08:56,577
oorlog of een brand. En toen was het gewoon…

99
00:08:56,577 --> 00:09:02,164
Dus de schattingen lopen eeuwen uiteen
over wanneer ze nu definitief verdwenen is.

100
00:09:02,164 --> 00:09:07,082
En als je je afvraagt, ja, wie zou zo'n mammoetproject
dan gefinancierd of georganiseerd hebben, hoe zou dat

101
00:09:07,082 --> 00:09:10,717
dan gegaan zijn? Dat zou waanzinnig duur geweest zijn.

102
00:09:10,717 --> 00:09:18,782
Dan is er uit de oudheid de simpele verklaring dat die mensen,
die schrijvers of bibliothecarissen, altijd naar beneden naar de

103
00:09:18,782 --> 00:09:27,816
haven van Alexandrië gingen, de schepen doorzochten en de boeken
in beslag namen die ze voor de bibliotheek konden gebruiken.

104
00:09:27,816 --> 00:09:37,222
Dus dat is misschien ook een wat gewaagde theorie, hoe
je een bibliotheek op de lange termijn kunt opbouwen.

105
00:09:37,222 --> 00:09:42,072
Maar waar komt dan eigenlijk überhaupt de kennis
vandaan over een bestaande of niet-bestaande bibliotheek?

106
00:09:42,072 --> 00:09:46,108
Het wordt toch onder de wereldwonderen vermeld,
dus iemand moet er ooit over geschreven hebben.

107
00:09:46,108 --> 00:09:53,878
Precies, er zijn verhalen, er zijn vertellingen, maar helaas, en
dat hebben we nu zowel in de 'Tatort Vergangenheit' als in de

108
00:09:53,878 --> 00:09:59,613
'Tatort Gelehrtenstube' eigenlijk pas echt in
volle omvang moeten begrijpen, hebben we uit de

109
00:09:59,613 --> 00:10:03,365
oudheid praktisch helemaal geen originele teksten.

110
00:10:03,365 --> 00:10:09,953
Er is een enorm gat in de tijd, waarin niets er
is en wij in Europa niets wisten van het

111
00:10:09,953 --> 00:10:14,635
bestaan van antieke teksten, antieke geschriften enz.

112
00:10:14,635 --> 00:10:22,930
En dan wordt er zo'n zekere keten gemaakt van het ene klooster,
dat men iets gekopieerd zou hebben, en van een ander klooster, en

113
00:10:22,930 --> 00:10:29,360
op de een of andere manier plotseling – zo vanaf
1200 en dan rond de tijd van 1400, 1500 – vindt men

114
00:10:29,360 --> 00:10:34,858
massaal teksten uit de oudheid. Plotseling zijn ze er.

115
00:10:34,858 --> 00:10:42,939
Ook een beetje verwarrend, niet altijd helemaal geloofwaardig,
vooral als je weet dat hij – een geheimschrijver van meerdere

116
00:10:42,939 --> 00:10:50,239
pausen, dus een pauselijk secretaris die zich zeer voor dit
onderwerp interesseerde – ongeveer de helft van alle

117
00:10:50,239 --> 00:10:57,414
antieke auteurs in zijn leven heeft gevonden, net op
het moment dat de belangstelling daarvoor ontstond.

118
00:10:57,414 --> 00:11:03,209
En het verbazingwekkende is dat hij veel
van deze teksten in kloosters heeft gevonden

119
00:11:03,209 --> 00:11:06,234
– naar verluidt – ten noorden van de Alpen.

120
00:11:06,234 --> 00:11:11,512
Nu zou je toch denken dat je zoiets
misschien nog eens in Alexandrië vindt …

121
00:11:11,512 --> 00:11:12,270
Of Italië.

122
00:11:12,270 --> 00:11:16,948
… of in Sicilië. Dus in kloosters ten noorden van de Alpen.

123
00:11:16,948 --> 00:11:22,971
Nou, dat zijn dan allemaal toch wel zaken die de gedachte
sterk doen opkomen dat hij dat zelf heeft geschreven of

124
00:11:22,971 --> 00:11:26,248
heeft laten schrijven – en daar ook goed aan verdiend heeft.

125
00:11:26,248 --> 00:11:32,835
Zijn zoon erfde vervolgens ook hele bestanden van
antieke geschriften, die hij later ook nog kon uitgeven …

126
00:11:32,835 --> 00:11:39,664
Dus daar werd voor de toekomst geproduceerd – zou ik
zeggen – voor de markt geproduceerd die zich toen

127
00:11:39,664 --> 00:11:44,274
aandiende, en men kon er ook goed geld mee verdienen.

128
00:11:44,274 --> 00:11:45,835
Geld verdienen is ook een thema.

129
00:11:45,835 --> 00:11:49,982
U bent zelf auteur. U heeft met uitgeverijen te maken.

130
00:11:49,982 --> 00:11:53,637
Hoe ziet dat eruit? U vertegenwoordigt
niet bepaald meerderheidsstandpunten.

131
00:11:53,637 --> 00:11:55,830
Dat lijkt dan waarschijnlijk niet helemaal eenvoudig te zijn.

132
00:11:55,830 --> 00:12:03,067
Ja. Dus dat geldt niet alleen voor journalisten en bloggers, dat
geldt ook voor mensen zoals ik, die geen

133
00:12:03,067 --> 00:12:11,359
meerderheidsstandpunt vertegenwoordigen, die open,
resultaatopen en evidencegericht onderzoek doen.

134
00:12:11,359 --> 00:12:18,100
En als je dan bijna onvermijdelijk systeemkritisch wordt,
omdat je nu eenmaal veel twijfelt en veel in vraag moet

135
00:12:18,100 --> 00:12:21,676
stellen, dan heb je het niet gemakkelijk, heel eenvoudig.

136
00:12:21,676 --> 00:12:26,389
Het ene zijn nu eenmaal de digitale dingen,
daar moet je natuurlijk voor vrezen dat dat

137
00:12:26,389 --> 00:12:30,223
plotseling weg is. U zult het ook hebben meegemaakt.

138
00:12:30,223 --> 00:12:37,240
Er zijn video's, een paar jaar geleden was dat heel vaak zo,
en je probeert ze aan te klikken en het scherm blijft grijs.

139
00:12:37,240 --> 00:12:43,296
Of er zijn dan regels, dat kan men niet
meer zien of is niet meer vindbaar enzovoort.

140
00:12:43,296 --> 00:12:46,842
Dus bij de digitale dingen is het natuurlijk heel moeilijk.

141
00:12:46,842 --> 00:12:53,462
Ook deze e-books, die men downloadt, die
betaalt men wel, maar men bezit ze niet.

142
00:12:53,462 --> 00:13:00,588
De eigenaren van de e-bookrechten kunnen op elk moment
dit account, dat men daar opbouwt en betaalt, kunnen

143
00:13:00,588 --> 00:13:04,583
zij verwijderen of erover beschikken of het terugnemen.

144
00:13:04,583 --> 00:13:10,608
Dus men wordt niet zoals bij een boek de werkelijke
eigenaar, waar ik het boek ook voor de toekomst en voor de

145
00:13:10,608 --> 00:13:14,360
volgende generatie kan bewaren of schenken of hoe dan ook.

146
00:13:14,360 --> 00:13:24,653
Dus hebben wij besloten dat Gerd en Renate Reuther niet digitaal
publiceren, geen e-books, maar wij maken boeken op papier.

147
00:13:24,653 --> 00:13:32,063
En daar hadden wij al voor corona het probleem, als men
daar niet zo helemaal langs de hoofdopinie werkt, maar echt

148
00:13:32,063 --> 00:13:36,183
onderzoek doet, dat de grote uitgeverijen snel afwijzen.

149
00:13:36,183 --> 00:13:40,761
Ik moet daarbij zeggen, het is altijd moeilijk om
bij een grote uitgeverij een boek onder te brengen.

150
00:13:40,761 --> 00:13:45,080
Dus daar moet men niet meteen iets kwaads bij denken.

151
00:13:45,080 --> 00:13:51,065
Maar het is toch zo dat men dan op
kleine uitgeverijen is aangewezen.

152
00:13:51,065 --> 00:13:55,115
En de kleine uitgeverijen hebben natuurlijk weer hogere kosten.

153
00:13:55,115 --> 00:13:58,534
Na corona kregen zij bijvoorbeeld plotseling geen papier.

154
00:13:58,534 --> 00:14:02,539
Dus dat was eerst een probleem.
Hoe kan ik een boek weer publiceren?

155
00:14:02,539 --> 00:14:07,545
De drukker krijgt geen papier, de
uitgeverij kan het niet publiceren.

156
00:14:07,545 --> 00:14:11,180
En dan natuurlijk de oplossing: Ja, men
krijgt wel papier, maar dat kost veel geld.

157
00:14:11,180 --> 00:14:15,513
En voor een kleine uitgeverij die alleen
kleine oplagen drukt, wordt alles dan veel duurder.

158
00:14:15,513 --> 00:14:20,539
Dus de kleine boeken uit de kleine
uitgeverij zijn duurder dan massaproductie.

159
00:14:20,539 --> 00:14:23,555
En voor de andere grote uitgeverijen is het dan veel eenvoudiger.

160
00:14:23,555 --> 00:14:29,133
Die zijn namelijk vaak
samenwerkingspartners of behoren tot een papierfabriek.

161
00:14:29,133 --> 00:14:35,431
Dat betekent dat zij prachtige toegang hebben,
zich geen zorgen hoeven te maken over papier.

162
00:14:35,431 --> 00:14:44,640
En nu heeft de EU – die heeft altijd van die prachtige ideeën
– bedacht dat men moet bewijzen waar het papier vandaan komt.

163
00:14:44,640 --> 00:14:52,985
En wel: de uitgeverij staat er juist voor in dat het papier dat
in de drukkerij wordt gebruikt – waarover hij

164
00:14:52,985 --> 00:15:00,772
eigenlijk niet echt kan beschikken –, dat dat
milieuvriendelijk en ecologisch correct is gekapt.

165
00:15:00,772 --> 00:15:10,374
Daarvoor moet voor elke pagina papier worden aangegeven
waar de betreffende boom is gekapt, met GPS-coördinaten.

166
00:15:10,374 --> 00:15:16,233
En men kan zich nu voorstellen dat deze drukkerijen of eerst de
papierfabrieken, die nog daarvoor geschakeld zijn,

167
00:15:16,233 --> 00:15:21,697
dat zijn vaak Europa-breed of internationaal
opererende concerns, die halen de bomen internationaal.

168
00:15:21,697 --> 00:15:28,960
En dan moet een kleine uitgeverij bewijzen uit welk
stukje bos telkens welk deel van het boek afkomstig is.

169
00:15:28,960 --> 00:15:34,782
Dus dat is een waanzinnige belasting. De
straffen zijn existentievernietigend, dat kennen we ja.

170
00:15:34,782 --> 00:15:38,816
Maar dat is toch absurd, want als ik nu bij de
Lidl honing koop, staat er 'uit EU- en

171
00:15:38,816 --> 00:15:41,925
niet-EU-landen' – dus ergens op deze wereld is die geproduceerd.

172
00:15:41,925 --> 00:15:42,605
Precies.

173
00:15:42,605 --> 00:15:44,406
En dat eet ik dus, en het boek, dat eet ik niet eens op.

174
00:15:44,406 --> 00:15:50,430
Ja. Ja, maar het is toch zo'n gevaarlijk product dat men
heel precies moet volgen waar het papier vandaan komt.

175
00:15:50,430 --> 00:15:55,463
En ook daar kan men dan natuurlijk heel gemakkelijk weer de
schroef aandraaien en zeggen: „U hebt daar al

176
00:15:55,463 --> 00:16:00,726
papier gebruikt, waar het hout illegaal gekapt
werd...“ – wat weet men eigenlijk, als men hier zit.

177
00:16:00,726 --> 00:16:05,663
En dan gaat het gewoon niet meer, dan wordt men
uitgesloten of krijgt een existentievernietigende straf.

178
00:16:05,663 --> 00:16:14,376
En dat alles gaat dan nog verder, omdat het boek zo'n
gevaarlijk ding is, moet het correct worden afgevoerd.

179
00:16:14,376 --> 00:16:21,410
Ook daarvoor bestaat een EU-verordening, men moet als uitgeverij
nu aantonen, en dat is voor een kleine

180
00:16:21,410 --> 00:16:28,905
uitgeverij natuurlijk met veel meer bureaucratie en
kosten verbonden dan voor een reuzenuitgeverij.

181
00:16:28,905 --> 00:16:37,336
Men moet aantonen dat het netjes ecologisch correct
verpakt en dan ecologisch correct afgevoerd wordt.

182
00:16:37,336 --> 00:16:45,957
En dat is bijzonder moeilijk, wanneer een Duitse uitgeverij,
laten we nu eens als voorbeeld zeggen, naar Frankrijk of Engeland

183
00:16:45,957 --> 00:16:52,320
of waar dan ook boeken verstuurt, dan moet hij in
dat land een agent betalen, die ter plaatse

184
00:16:52,320 --> 00:16:56,663
controleert en certificeert dat het boek correct is gelabeld.

185
00:16:56,663 --> 00:17:02,766
Dus daar moet heel precies op staan wie de fabrikant is, en die
moet met zijn naam daarvoor instaan en aansprakelijk

186
00:17:02,766 --> 00:17:09,076
zijn en de agent daarvoor instaan en aansprakelijk zijn
dat het boek onder omstandigheden correct wordt afgevoerd.

187
00:17:09,076 --> 00:17:14,109
Waarbij men natuurlijk echt niet kan
controleren wat een eventuele klant met het boek doet.

188
00:17:14,109 --> 00:17:21,587
Maar aangezien men nu voor elk land, als zo'n kleine uitgeverij
misschien vijf aanvragen per jaar heeft, eens twee uit Parijs

189
00:17:21,587 --> 00:17:25,898
en een uit Stockholm, dan moet hij overal een agent betalen.

190
00:17:25,898 --> 00:17:32,201
Dus de bureaucratie loopt over en
dat geldt ook voor andere producten.

191
00:17:32,201 --> 00:17:42,007
Maar voor mij is het nu het boek, en mij lijkt het toch eerder
weer eens een andere richting op te mikken dan alleen maar

192
00:17:42,007 --> 00:17:47,450
ervoor te zorgen dat hier alles ecologisch correct verloopt.

193
00:17:47,450 --> 00:17:52,347
En het speelt dan weer de grote concerns
en ondernemingen en financiers in de kaart.

194
00:17:52,347 --> 00:17:57,225
Precies. En dan zullen natuurlijk veel mensen
zeggen: ja, dan publiceer ik gewoon geen

195
00:17:57,225 --> 00:18:00,428
papieren boek meer, dan wordt het alleen een e-book.

196
00:18:00,428 --> 00:18:07,425
En dan heb ik het boek echter in de totale
beschikbaarheid van de techgiganten of hoe je ze ook wilt

197
00:18:07,425 --> 00:18:11,683
noemen, die juist achter al deze digitale systemen staan.

198
00:18:11,683 --> 00:18:16,505
En vroeger hield men het boek echt voor
gevaarlijk en stak men het in brand, verbrandde

199
00:18:16,505 --> 00:18:20,345
men het op brandstapels, de auteurs soms erbij.

200
00:18:20,345 --> 00:18:25,385
En nu hebben we juist de laaiende
brandstapels in de digitale wereld.

201
00:18:25,385 --> 00:18:32,086
De boeken kunnen verdwijnen, ze worden in beslag genomen en het
vergaat de auteur natuurlijk ook vaak dat

202
00:18:32,086 --> 00:18:38,711
hij dan verdwijnt; als een boek niet in een
catalogus is opgenomen, dan is het onzichtbaar.

203
00:18:38,711 --> 00:18:46,069
En dan kan niemand het vinden en dan kan niemand het
lezen. Zelfs als het boek als tastbaar exemplaar ergens is.

204
00:18:46,069 --> 00:18:52,034
En ik moet helaas vaststellen dat Gerd en Renate
Reuther niet in alle catalogi worden opgenomen.

205
00:18:52,034 --> 00:18:59,150
Ze worden wel nog in de Nationale Bibliotheek opgenomen, daar
kijken we ook altijd al naar, die is verplicht dat te doen,

206
00:18:59,150 --> 00:19:06,043
dat doet ze nog, maar andere bibliotheken, stadsbibliotheken,
provinciale bibliotheken doen dat beslist niet meer.

207
00:19:06,043 --> 00:19:12,365
We hebben ook al gezien wat vroeger vanzelfsprekend was, dat
allerlei provinciale bibliotheken onze non-fictieboeken kochten,

208
00:19:12,365 --> 00:19:16,638
dat de een of andere bibliotheek dat
misschien niet goed meekrijgt, die heeft het boek dan

209
00:19:16,638 --> 00:19:19,783
misschien een half jaar en dan verdwijnt het.

210
00:19:19,783 --> 00:19:26,479
Of ik heb ook al in een provinciale bibliotheek gekeken, tot
nu toe, als ik daar mijn naam invoer of een boektitel, dan

211
00:19:26,479 --> 00:19:30,340
komt er: „Ja zeker, onder de signatuur kunt u het bestellen.”

212
00:19:30,340 --> 00:19:36,044
Sinds enige tijd is het echter zo dat wanneer ik in deze
catalogus van de landelijke bibliotheek wil kijken, ik me

213
00:19:36,044 --> 00:19:42,944
moet registreren, ik moet dus onthullen dat ik me mogelijk
voor het een of andere hooggevaarlijke boek interesseer.

214
00:19:42,944 --> 00:19:49,757
En wat mijn naam betreft, gebeurt het dan onder
omstandigheden, niet in alle gevallen, maar ik heb het

215
00:19:49,757 --> 00:19:54,192
gezien, dat er een vloed van resultaten komt, 500 resultaten.

216
00:19:54,192 --> 00:20:01,633
Mogelijk zit mijn enige boek, waarnaar ik heb gezocht, in
deze 500 resultaten, maar wie worstelt zich daar nu doorheen?

217
00:20:01,633 --> 00:20:07,607
Dus wordt het misschien alleen officieus,
maar het wordt onmogelijk gemaakt om mijn

218
00:20:07,607 --> 00:20:10,277
boek te vinden of mijn boek te bestellen.

219
00:20:10,277 --> 00:20:19,658
En helaas moet men zeggen dat ook de bibliotheken daaraan
meewerken, dus de bibliothecarissen en ook de boekhandels.

220
00:20:19,658 --> 00:20:27,810
Men zou toch denken dat de boekhandels aan de zijde van de
auteurs staan, ze willen immers boeken verkopen, zou men denken.

221
00:20:27,810 --> 00:20:35,500
Maar ik heb helaas al reacties van lezers, die om de een of
andere reden, bij de lezing of wat dan ook, hebben gehoord van

222
00:20:35,500 --> 00:20:43,441
boeken van Gerd en Renate Reuther, die dan naar hun boekhandel
van vertrouwen gaan, zeg ik maar, en terugkomen, dat hoor ik in

223
00:20:43,441 --> 00:20:50,059
afzonderlijke gevallen – natuurlijk niet zo vaak –
maar dat die in de boekhandel zeggen, het boek bestaat

224
00:20:50,059 --> 00:20:53,776
niet of het boek is niet leverbaar, wat niet klopt.

225
00:20:53,776 --> 00:21:00,669
De boeken zijn leverbaar, onze uitgeverij zit
daar erg achteraan, die drukt voortdurend bij.

226
00:21:00,669 --> 00:21:07,122
Dus, de boeken zijn er, maar er
wordt soms gedaan alsof ze er niet zijn.

227
00:21:07,122 --> 00:21:13,293
En er is nog trouwens een andere kleinigheid,
die ik in het kader van digitaal wil noemen.

228
00:21:13,293 --> 00:21:18,158
VG WORT – ik weet niet of u dat al gehoord hebt, dat is een
organisatie die de rechten van auteurs moet

229
00:21:18,158 --> 00:21:22,816
vertegenwoordigen, ongeveer zoals GEMA , dat
kent men misschien eerder voor muziekstukken.

230
00:21:22,816 --> 00:21:29,574
Zo, VG WORT is nu van plan, ik geloof twee jaar geleden, een
nieuwe regel ingevoerd, waartegen men nog bezwaar kan maken, maar

231
00:21:29,574 --> 00:21:32,925
hoelang dat standhoudt, weet ik niet. Ik heb bezwaar gemaakt.

232
00:21:32,925 --> 00:21:43,168
De nieuwe regel is de volgende: Alle boeken die door een
auteur in Duitsland worden voortgebracht, alle werken, en die

233
00:21:43,168 --> 00:21:50,755
bij VG WORT worden gemeld, kunnen automatisch worden ingescand.

234
00:21:50,755 --> 00:22:00,277
De ingescande teksten kunnen door de KI op elk moment in elke
vorm worden gebruikt en het ingescande materiaal, de teksten –

235
00:22:00,277 --> 00:22:10,028
dus mijn intellectuele eigendom, teksten, feiten, informatie,
waarvoor ik weken en maanden heb gewerkt, waaraan ik dan nog eens

236
00:22:10,028 --> 00:22:19,473
heb gewerkt om het mooi te schrijven of zo, dat een lezer het wil
lezen – deze teksten worden door de KI gewoon ingepikt en

237
00:22:19,473 --> 00:22:30,060
kunnen, en nu komt het nog, aan derden worden doorgegeven
– en daarvoor is zij 'vrijgesteld van aansprakelijkheid'.

238
00:22:30,060 --> 00:22:40,737
In principe betekent dat dat iedereen die via deze KI toegang
heeft, mijn teksten kan kopiëren, onder zijn naam kan uitgeven

239
00:22:40,737 --> 00:22:46,084
of wat dan ook ermee kan doen, en ik kan er niets tegen doen.

240
00:22:46,084 --> 00:22:54,334
Want ten eerste vrijgesteld van aansprakelijkheid – de derden
zoals altijd, die daar omgaan met mijn intellectuele eigendom…

241
00:22:54,334 --> 00:23:01,111
En het erge is ja, het geheel wordt gedragen en
verantwoord door VG WORT, een organisatie waarvoor ik overigens

242
00:23:01,111 --> 00:23:05,669
geld moet betalen en die mijn belangen zou moeten behartigen.

243
00:23:05,669 --> 00:23:15,022
Zoals gezegd, op dit moment kun je nog tegenspreken, maar ik heb
al gehoord dat de auteurs dat heel licht opvatten en zich dat

244
00:23:15,022 --> 00:23:24,673
niet echt kunnen voorstellen, maar als dat massaal gebeurt en het
gaat dagelijks verder met de techgiganten en de gedigitaliseerde

245
00:23:24,673 --> 00:23:33,803
wereld, weet ik eigenlijk niet, ja, je kunt eigenlijk niet op
tegen de goedkope door AI gegenereerde boeken, die dan net zo

246
00:23:33,803 --> 00:23:42,637
geweldig zijn als het moeizaam tot stand gebrachte, zogezegd
zelf onderzochte, wetenschappelijke werk of journalistieke

247
00:23:42,637 --> 00:23:47,283
werk of historische werk of hoe je het ook wilt zien.

248
00:23:47,283 --> 00:23:49,830
Ja, dat is echt bizar.

249
00:23:49,830 --> 00:23:56,063
U heeft in een artikel ook, het gaat nog een beetje verder, over
„zelfcensuur“ gesproken, dat u überhaupt bij de uitgeverijen

250
00:23:56,063 --> 00:23:59,123
terecht kunt, dat u überhaupt boeken kunt publiceren.

251
00:23:59,123 --> 00:24:06,540
U noemde het „subtiele technieken van verborgen
kritiek“, en mijn vraag: waarom is dat überhaupt nodig?

252
00:24:06,540 --> 00:24:09,196
We leven in een vrije samenleving, zogenaamd.

253
00:24:09,196 --> 00:24:12,897
Dat is ook zo'n sprookje, waar we langzaam overheen moeten komen.

254
00:24:12,897 --> 00:24:19,494
Ik heb ook al die schokken meegemaakt in de afgelopen jaren, in
het bijzonder natuurlijk in de laatste vijf, zes jaar, waarin je

255
00:24:19,494 --> 00:24:25,524
om je heen alles ziet instorten, waarvan je dacht dat het de
pijlers van onze samenleving zijn, dat verkiezingen niet

256
00:24:25,524 --> 00:24:31,631
gemanipuleerd worden, dat we vrijheid van meningsuiting
hebben, vrijheid van wetenschap, vrijheid van meningsuiting.

257
00:24:31,631 --> 00:24:37,137
Maar we zien het aan alle kanten, er wordt
gedraaid. En dat is niet meer zoals we het tien of

258
00:24:37,137 --> 00:24:41,380
twintig jaar geleden heel vanzelfsprekend verwachtten.

259
00:24:41,380 --> 00:24:50,520
En als je dan nog wilt werken als onafhankelijk journalist, vrij
onderzoeker of wat dan ook, dan word je toch, ik heb nu eigenlijk

260
00:24:50,520 --> 00:24:58,746
al genoeg voorbeelden verteld, waar overal geprobeerd wordt
af te remmen, te controleren, censuur uit te oefenen, dat

261
00:24:58,746 --> 00:25:03,538
je uiteindelijk zelf al censuur uitoefent, heel duidelijk.

262
00:25:03,538 --> 00:25:09,083
Je bedenkt je toch, kan ik zo'n
onderwerp überhaupt nog behandelen?

263
00:25:09,083 --> 00:25:14,781
Of je bedenkt je, kan ik openlijk alles
uitspreken wat ik daarbij gevonden heb?

264
00:25:14,781 --> 00:25:23,067
Ik noem maar eens het thema vaccineren. Daar
zijn aan alle kanten de hekken hoog opgetrokken.

265
00:25:23,067 --> 00:25:26,236
En je moet je afvragen welke titels je brengt.

266
00:25:26,236 --> 00:25:31,514
En je kunt natuurlijk ook de uitgeverij niet
in de problemen brengen of de uitgeverij zelf.

267
00:25:31,514 --> 00:25:33,941
Een beetje voorzichtig met wat je doet.

268
00:25:33,941 --> 00:25:38,542
Dus het is, van alle kanten wordt het moeilijker en moeilijker.

269
00:25:38,542 --> 00:25:44,284
En de drempels worden hoger. Maar we
moeten natuurlijk bij de waarheid blijven.

270
00:25:44,284 --> 00:25:48,903
We moeten de waarheid zoeken. Zij doen dat, wij doen dat.

271
00:25:48,903 --> 00:25:57,793
En ik denk, hoe meer mensen het nog durven aan te wijzen, op deze
discrepantie tussen de beweerde vrijheid en de

272
00:25:57,793 --> 00:26:05,601
werkelijke resten van vrijheid en de
controledwang die ons omringt, hoe meer bewustzijn er is.

273
00:26:05,601 --> 00:26:08,278
En het bewustzijn is de basis van alles.

274
00:26:08,278 --> 00:26:19,490
En men kan niet in een wereld van leugens werkelijk rustig
leven met een goed geweten of zelfs maar met een toekomsthoop.

275
00:26:19,490 --> 00:26:26,214
Want een leven dat omgeven en geplaveid is
met leugens, dat kan niet werkelijk een

276
00:26:26,214 --> 00:26:30,081
geslaagd leven zijn. Dat kan ik me niet voorstellen.

277
00:26:30,081 --> 00:26:34,710
Er is ook dat gezegde, er is geen juist leven in het verkeerde.

278
00:26:34,710 --> 00:26:40,750
En ook als men niet zeker is dat men met wat
men doet doordringt, moet men het toch proberen.

279
00:26:40,750 --> 00:26:49,869
En wij zijn nu dus, Gerd en Renate Reuther, staan voor de eeuwige
twijfel, dat men juist twijfelt en deze twijfel ook uit en dan

280
00:26:49,869 --> 00:26:58,490
zegt: „Nou, dat lijkt me toch een sprookje, wat mij verteld
wordt, past niet bij mijn wereldervaring, mijn levenservaring

281
00:26:58,490 --> 00:27:04,296
of dat wat ik juist onderzoek, wat ik als resultaten vind.“

282
00:27:04,296 --> 00:27:11,675
En ik kan dat alleen doen, u doet het en ik kan alleen iedere
ander oproepen, niet te vroeg, te veel angst te

283
00:27:11,675 --> 00:27:20,014
hebben, want wie twijfelt, dat was toch nu ons
allerlaatste, nieuwste boek: „Wie twijfelt, heeft al gewonnen“.

284
00:27:20,014 --> 00:27:27,136
Want, elke twijfel opent een deur. Zodra
ik iets betwijfel, zie ik twee dingen.

285
00:27:27,136 --> 00:27:35,082
Ik zie dat wat officieel gezegd wordt of wat ik altijd
al geloofd heb en met de twijfel zie ik een alternatief.

286
00:27:35,082 --> 00:27:41,533
Dat schrikt veel mensen af, het maakt hen bang,
omdat het hen zekerheid en gewisheid ontneemt, maar

287
00:27:41,533 --> 00:27:44,467
het opent toch ook een deur. Ik heb twee opties.

288
00:27:44,467 --> 00:27:53,688
Ik kan mij voor de ene beslissen of ik zie ergens een compromis
in het midden, maar ik denk, men zou dit deuren openen door de

289
00:27:53,688 --> 00:28:01,958
twijfel – juist niet alleen als iets moeten zien, wat mijn
zekerheid schokt en mij bang maakt, maar iets, wat mij

290
00:28:01,958 --> 00:28:10,698
van belastingen, van leugens en onwaarheden en wat men mij
allemaal zo heeft aangedaan, dat ik mij daarvan bevrijd.

291
00:28:10,698 --> 00:28:19,499
En elke twijfel is een stap naar bevrijding, als
men het heel groot wil ophangen, naar de waarheid.

292
00:28:19,499 --> 00:28:29,613
En dat mag in vele kleine dingen zijn, heel kleine alledaagse
dingen, maar gewoon eens zeggen, dat geloof ik nu zo niet,

293
00:28:29,613 --> 00:28:35,570
dat doe ik nu niet zomaar, daar denk ik eerst eens over na.

294
00:28:35,570 --> 00:28:40,703
Dus dat opent werkelijk een heel nieuwe wereld.

295
00:28:40,703 --> 00:28:45,930
Interessante statement, ja. U heeft toch nog
over deze vernietiging van boeken gesproken.

296
00:28:45,930 --> 00:28:49,530
Heeft u daar nog een aanwijzing voor de kijkers?

297
00:28:49,530 --> 00:28:53,274
Het zal bijna niemand het geld hebben
om een eigen bibliotheek aan te leggen.

298
00:28:53,274 --> 00:28:59,749
Ze zeggen dat het digitale onveilig is, dat je het
niet echt bezit, wat ook overeenkomt met de hele

299
00:28:59,749 --> 00:29:04,223
agenda van het WEF, dat je niets zou mogen bezitten.

300
00:29:04,223 --> 00:29:08,040
Wat kan men doen? Hoe kan men kennis
voor de volgende generatie bewaren?

301
00:29:08,040 --> 00:29:15,913
Ja. Er was ooit deze film, 'Fahrenheit 451' ,
waarin mensen boeken uit hun hoofd leerden

302
00:29:15,913 --> 00:29:19,865
omdat de autoriteiten de boeken vernietigden.

303
00:29:19,865 --> 00:29:22,203
Dat was een staat die geen boeken meer wilde zien.

304
00:29:22,203 --> 00:29:28,366
En toen zeiden sommige mensen: we moeten de boeken voor de
volgende generaties redden, en ze leerden ze uit hun hoofd.

305
00:29:28,366 --> 00:29:33,136
Dat is een zeer extreme utopie. Dat zeg ik nu niet zo.

306
00:29:33,136 --> 00:29:39,727
Maar in eerste instantie helpt het natuurlijk al als je
over boeken die je zelf hebt gelezen met anderen praat.

307
00:29:39,727 --> 00:29:45,790
En dan wordt de gedachte tenminste, dat hoeft niet woordelijk te
zijn, maar de gedachte, het idee, de kern van

308
00:29:45,790 --> 00:29:51,403
dit boek, van deze auteur, wordt dan al
doorgegeven. Dus ik denk dat dat heel belangrijk is.

309
00:29:51,403 --> 00:29:57,459
Zelf boeken lezen, die kan men ook nu nog deels uit bibliotheken
krijgen of ook in boekhandels, of wat men natuurlijk altijd

310
00:29:57,459 --> 00:30:03,345
kan doen als men geld wil besparen – dat doen wij ook,
omdat wij zoveel boeken nodig hebben – tweedehands boeken kopen.

311
00:30:03,345 --> 00:30:07,490
Er zijn bedrijven die dat doen, die
tweedehands boeken tegen een gunstige prijs aanbieden.

312
00:30:07,490 --> 00:30:13,010
Dat gaat nu nog. Kopen, toch, ik moet iets
zeggen: kopen en het allermooiste bewaren.

313
00:30:13,010 --> 00:30:19,803
Dus dat is zeker een belangrijke weg. Of ook
zelf iets op papier zetten en dat eens opbergen.

314
00:30:19,803 --> 00:30:23,438
Men onthoudt ook niet alles, juist als
men ouder wordt, vergeet men steeds meer.

315
00:30:23,438 --> 00:30:31,012
En dat is dan ook heel interessant, je hoeft niet alle boeken
te bewaren – dat deed men vroeger heel vaak – dan markeerde men

316
00:30:31,012 --> 00:30:34,263
met de pen en schreef het dan over en bewaarde dat dan alleen.

317
00:30:34,263 --> 00:30:41,955
En dan mag ik natuurlijk uw eigen systeem bij Kla.TV
aanbevelen, waarbij men dan zegt: we moeten dat decentraal op de

318
00:30:41,955 --> 00:30:45,115
een of andere manier bewaren, zodat het niet verloren gaat.

319
00:30:45,115 --> 00:30:52,253
En iedereen die, ach ik weet niet, maar vijf boeken thuis
heeft, hoeft er geen 5.000 te hebben, die heeft toch ook al een

320
00:30:52,253 --> 00:30:55,622
bijdrage geleverd, als men 80 miljoen keer vijf boeken heeft.

321
00:30:55,622 --> 00:30:58,823
Men moet groot denken en klein beginnen, dan komt het wel goed.

322
00:30:58,823 --> 00:31:00,120
Een zeer goede uitspraak.

323
00:31:00,120 --> 00:31:03,679
Hartelijk dank, mevrouw dr. Renate
Reuther, voor dit interessante interview.

324
00:31:03,679 --> 00:31:05,958
Ik dank u.

325
00:31:09,794 --> 00:31:17,913
Oekraïne, Rusland, Israël, Gaza, VS, Iran –
staan we aan de rand van de derde wereldoorlog?

326
00:31:17,913 --> 00:31:23,381
In een oorlog sterft als eerste de
waarheid en met haar de ware geschiedschrijving.

327
00:31:23,381 --> 00:31:30,471
Terwijl de regeringen van Europa onbeperkt in wapens en bewapening
investeren, heeft Kla.TV in meer dan 25.000 uitzendingen

328
00:31:30,471 --> 00:31:34,261
oorlogsaanstichters en hun perfide methoden ontmaskerd.

329
00:31:34,261 --> 00:31:39,041
Veilig de ware geschiedschrijving,
voordat deze nogmaals vervalst wordt.

330
00:31:39,041 --> 00:31:45,611
Hoe? Klik nu op de link in de
videobeschrijving: www.kla.tv/2plus.

331
00:31:45,611 --> 00:31:51,393
En verzeker je van het gratis
geschiedenisarchief met een arbeidswaarde van een miljard frank.

332
00:31:51,393 --> 00:31:57,289
Vul nu meteen het formulier in en je krijgt
een exclusieve gratis harde schijf direct uit

333
00:31:57,289 --> 00:32:00,876
handen van je regionale Kla.TV-medewerker cadeau.

334
00:32:00,876 --> 00:32:08,470
Echt gratis? Absoluut. De enige prijs is dat je
helpt dit unieke geschiedenisarchief te kopiëren

335
00:32:08,470 --> 00:32:12,994
en gratis aan twee andere contacten door te geven.

336
00:32:12,994 --> 00:32:15,140
Red met ons deze wereld.