1
00:00:00,000 --> 00:00:00,700


2
00:00:00,700 --> 00:00:06,346
Урматтуу көрүүчүлөр, бүгүн студиябызда мырза
Хансйөрг Штүцлени тосуп алууга кубанычтабыз.

3
00:00:06,346 --> 00:00:07,500
Келгениңизге кубанычтабыз.

4
00:00:07,500 --> 00:00:09,573
Ооба, бул жерде болгонума мен да кубанычтамын.

5
00:00:09,573 --> 00:00:15,796
Мырза Штүцле, сиз 30 жылдан ашык убакыттан бери акча
жана каржы, экономика темасы менен алектенип келесиз.

6
00:00:15,796 --> 00:00:22,130
Жана ишиңизде каржы тармагынын абдан
көп тармактары менен байланышта болдуңуз.

7
00:00:22,130 --> 00:00:27,910
Азыркы учурда сиз «Европада накталай акчаны
мыйзамдуу коргоо» петициясынын демилгечисисиз.

8
00:00:27,910 --> 00:00:31,430
Ага азыркыга чейин 400.000ден ашык адам кол койду.

9
00:00:31,430 --> 00:00:34,940
Демек, эл арасында да белгилүү бир курчтук бар окшойт.

10
00:00:34,940 --> 00:00:41,530
Сизди бул петицияга эмне түрттү жана бул петиция эмне үчүн керек?

11
00:00:41,530 --> 00:00:43,556
Ооба, бул жол абдан узун болду.

12
00:00:43,556 --> 00:00:47,556
Мен бул тема менен 15 жылдан ашык убакыттан бери алектенип келем.

13
00:00:47,556 --> 00:00:54,496
Жакында эле убакытка чейин накталай акчаны
мыйзамдуу бекемдөө таптакыр үмүтсүз болчу.

14
00:00:54,496 --> 00:01:01,963
Накталай акчанын мыйзамдуу негизи бар, ал
ЕБ келишиминин 128-беренесинде бекемделген.

15
00:01:01,963 --> 00:01:07,023
Бирок андан дээрлик эч кандай коргоо келип чыкпайт.

16
00:01:07,023 --> 00:01:14,756
Жана көп-көп жылдар бою накталай акчанын
мыйзамдуу бекемделишине саясий эрк такыр жок болчу.

17
00:01:14,756 --> 00:01:17,503
Бирок анан бир нерсе өзгөрдү.

18
00:01:17,503 --> 00:01:26,110
Тактап айтканда, 2023-жылдын 28-июнунда, б.а.
дээрлик үч жыл мурун, накталай акча жөнүндө

19
00:01:26,110 --> 00:01:31,460
жобо эмес, санариптик евро жөнүндө жобо чыкты.

20
00:01:31,460 --> 00:01:33,950
Демек, санариптик евро келиши керек.

21
00:01:33,950 --> 00:01:38,260
Ошондо Европа Комиссиясы ушундай жобо чыгарды.

22
00:01:38,260 --> 00:01:43,935
Жана ал ошого параллелдүү түрдө накталай акчаны
да кароого аргасыз болду, анткени санариптик евро

23
00:01:43,935 --> 00:01:47,023
дагы бир мыйзамдуу төлөм каражаты болушу керек.

24
00:01:47,023 --> 00:01:50,830
Ошентип, алар накталай акчаны да тема кылууга аргасыз болушту.

25
00:01:50,830 --> 00:01:56,736
Анан ошол эле күнү накталай акча жөнүндө жобо да чыкты.

26
00:01:56,736 --> 00:02:01,703
Мен муну изилдеп, ал жерден эң чоң каталарды таба алдым.

27
00:02:01,703 --> 00:02:09,523
Демек, накталай акча жөнүндөгү жобо санариптик
евро үчүн жобого караганда алда канча начар түзүлгөн.

28
00:02:09,523 --> 00:02:17,970
Ал жердеги эң чоң каталардын бири – санариптик
евро соодада кабыл алуу милдетин алышы керек,

29
00:02:17,970 --> 00:02:19,161
накталай акча эмес.

30
00:02:19,161 --> 00:02:21,120
Ошондо мен этият боло баштадым.

31
00:02:21,120 --> 00:02:27,033
Бул иштин эң жакшы жери – санариптик евро
аркылуу накталай акчаны Европа боюнча

32
00:02:27,033 --> 00:02:31,183
мыйзамдуу түрдө бекемдөө мүмкүнчүлүгү пайда болду.

33
00:02:31,183 --> 00:02:32,916
Мен ушул мүмкүнчүлүктү көрдүм.

34
00:02:32,916 --> 00:02:44,008
Жана бул талап боюнча, сыналган жалгыз мыйзамдуу төлөм
каражаты санариптик евро менен бирдей укуктарга ээ болушу керек.

35
00:02:44,008 --> 00:02:49,367
Ушул талап менен биз саясатта жана
бардык мамлекеттик органдарда иштеп жатабыз.

36
00:02:49,367 --> 00:02:54,550
Макул, сиздин көз карашыңыз боюнча, накталай
акчаны сактап калуу эмне үчүн ушунчалык маанилүү?

37
00:02:54,550 --> 00:02:55,990
А, бул абдан көп кырдуу.

38
00:02:55,990 --> 00:03:02,843
Демек, накталай акчасыз дүйнө биз азыр көрүп жана
ээ болуп жаткан дүйнөдөн таптакыр башкача болот.

39
00:03:02,843 --> 00:03:07,903
Накталай акча – бул бизде бар жалгыз физикалык төлөм каражаты.

40
00:03:07,903 --> 00:03:12,840
Теориялык жактан алтын жана күмүш да төлөм
каражаты, бирок ал такыр эле бекемделген эмес.

41
00:03:12,840 --> 00:03:17,036
Биз нанды алтын жана күмүш менен сатып ала албайбыз.

42
00:03:17,036 --> 00:03:21,900
Ошентип, накталай акча – бизде азыр
бар жалгыз физикалык төлөм каражаты.

43
00:03:21,900 --> 00:03:24,810
Калган бардык төлөм каражаттары санариптик.

44
00:03:24,810 --> 00:03:36,130
Биткоинби, кадимки банктык эсептеги акчабы, жаңы
санариптик евробу ж.б. – баары негизинен санариптик дүйнөдө.

45
00:03:36,130 --> 00:03:41,520
Бул физикалык чөйрөгө ээ болгон нерсе –
накталай акча гана, ал эми бул өтө маанилүү.

46
00:03:41,520 --> 00:03:47,490
Бул балдардын акчаны жакшыраак башкарууну
үйрөнүшү менен байланыштуу, бул сезимталдык.

47
00:03:47,490 --> 00:03:50,823
Бул жерде биздин беш сезимибиз акыркы чечимди чыгарат.

48
00:03:50,823 --> 00:03:53,528
Жана айткандай, бул чексиз.

49
00:03:53,528 --> 00:04:00,154
Ал үй-бүлөлөргө кирип, алар накталай акча менен
туруктуураак, анткени алар жөн эле накталай акчаны

50
00:04:00,154 --> 00:04:03,950
өздөрүнүн түз таасир этүү чөйрөсүнө киргизе алышат.

51
00:04:03,950 --> 00:04:08,196
Бирок ал ошондой эле көптөгөн эркиндик
укуктарына жана коомдук аспектилерге ээ, алар

52
00:04:08,196 --> 00:04:11,556
акыр аягында накталай акчага да кирип кетет.

53
00:04:11,556 --> 00:04:15,016
Сиз накталай акча да эркиндиктин бир бөлүгү экенин айтып жатасыз.

54
00:04:15,016 --> 00:04:19,630
Эгер накталай акча толугу менен жок болуп
кетсе, бул кандай кесепеттерге алып келет?

55
00:04:19,630 --> 00:04:25,556
Накталай акча ойлогондон да көп эркиндик. Анткени
ал биздин негизги укуктарыбызга да кирип кетет.

56
00:04:25,556 --> 00:04:33,420
Чынында, эгер бардык акча эми санариптик болсо, биз
ар бир төлөмдө жайгашкан жерибизди аныктоого болот.

57
00:04:33,420 --> 00:04:39,790
Ошондо биздин жашообуз тууралуу, биз эмнени
сатып алганыбыз жөнүндө журнал пайда болушу мүмкүн.

58
00:04:39,790 --> 00:04:43,876
Балким биз бир нерсе сатып алганбыз, балким
кимдир бирөө кызыл фонарь чөйрөсүнө кирген.

59
00:04:43,876 --> 00:04:46,263
Муну мен азыр толук бейтарап түрдө ушундай коёюн.

60
00:04:46,263 --> 00:04:53,960
Анда ал, балким, эгер ал тиешелүү түрдө жогорку даражаларга кирсе,
иерархияда белгилүү бир жол менен шантажга кабылышы мүмкүн.

61
00:04:53,960 --> 00:04:56,723
Бирок башка учурларда да ал
көптөгөн эркиндик укуктарына кирип кетет.

62
00:04:56,723 --> 00:05:03,903
Биз муну 2019-жылы Гонконгдо көрүүгө мүмкүнчүлүк
алдык, анда өкмөткө каршы нааразылык акциялары да болгон.

63
00:05:03,903 --> 00:05:09,830
Ошондо нааразылык акциясынын катышуучулары
коомдук транспорт менен шаарга кирип, көрүңүз,

64
00:05:09,830 --> 00:05:12,843
алар эми накталай акча менен гана төлөшкөн.

65
00:05:12,843 --> 00:05:20,070
Анткени алар түшүнүшкөн, эгер мен азыр санариптик төлөсөм,
өкмөт үчүн да акырында нааразылык акцияларында болгонуңду

66
00:05:20,070 --> 00:05:24,145
салыштырмалуу так жана далилдөөгө боло тургандай кылып көрсөтөт.

67
00:05:24,145 --> 00:05:28,958
Демек, бул ушул жерде, мисалы, чогулуш
эркиндиги жана демонстрацияларга катышуу

68
00:05:28,958 --> 00:05:31,376
укугубуз сыяктуу негизги укукка кирип кетет.

69
00:05:31,376 --> 00:05:35,610
Бул негизги укуктардын бири, бирок башка да көптөгөн укуктар.

70
00:05:35,610 --> 00:05:43,108
Бул ошондой эле коомдук жашоого катышуу
укугубуз экенин, мисалы, автобуска отуруп, А

71
00:05:43,108 --> 00:05:47,430
пунктунан Б пунктуна жете аларыбызды билдирет.

72
00:05:47,430 --> 00:05:55,500
Бүгүнкү күндө бул көптөгөн тармактарда камсыздалбай калды,
мисалы, Берлинде, Гамбургда, Дюссельдорфта,

73
00:05:55,500 --> 00:06:04,620
Гейдельбергте ж.б., ал жерлерде коомдук трамвайлар жана
автобустар бүгүнкү күндө эле накталай акчасыз иштейт.

74
00:06:04,620 --> 00:06:11,880
Сиз ачык адамга, ачык дүйнөгө каршы чакырыгыңызда
накталай акча толугу менен жок болсо деп айткансыз.

75
00:06:11,880 --> 00:06:13,590
Бирок муну таптакыр башкача көргөн адамдар да бар.

76
00:06:13,590 --> 00:06:23,276
Мисалы, бир кыймылдын чакырыгы бар, алар жеке жашоонун
бүтүшү чыныгы эркин коомдун негизин түзөт деп талкуулашат.

77
00:06:23,276 --> 00:06:25,843
Анткени, мисалы, эч ким эми шантаж кыла албайт.

78
00:06:25,843 --> 00:06:27,716
Сиз буга кандай карайсыз?

79
00:06:27,716 --> 00:06:32,256
Менин оюмча, эгер адамдар муну талап кылышса, жөн эле кылышсын.

80
00:06:32,256 --> 00:06:40,082
Башкача айтканда, алар жеке жашоосун жөн эле ачыкка чыгарышсын
жана дааратканасына үч камера орнотуп, аны интернетте

81
00:06:40,082 --> 00:06:48,036
коомчулукка жеткиликтүү кылышсын, ошондо алардын чындап эмне
айткысы келгенин көрөбүз, жеке жашоону жөн эле жок кылып.

82
00:06:48,036 --> 00:06:54,016
Менин көз карашым боюнча, жеке жашоо эркин коомдун бир бөлүгү.

83
00:06:54,016 --> 00:07:00,230
Эркин коом эркиндиктин болушу менен айырмаланат.

84
00:07:00,230 --> 00:07:07,843
Канчалык көп эркиндикке ээ болсок,
ошончолук эркин коомдо жашап жатканыбыздын белгиси.

85
00:07:07,843 --> 00:07:16,549
Бирок эгер биз бүт жеке жашоону жок кылсак, анда жогорку
бийлик менен көзөмөлдүн, чындыгында өздөрү жеке жашоосун

86
00:07:16,549 --> 00:07:21,850
ачпагандардын, акыры көзөмөлгө алынышы убакыттын гана маселеси.

87
00:07:21,850 --> 00:07:30,330
Ошондуктан мен эркиндиксиз жана жеке жашоосуз
эркин коом такыр иштебейт деп абсолюттук ишенимдемин.

88
00:07:30,330 --> 00:07:38,446
Сиздин веб-сайтыңызда сиз Дүйнөлүк банктын жетекчиси Ариан
Бангар, Индиянын премьер-министри Моди же Deutsche Bank же

89
00:07:38,446 --> 00:07:48,230
Bank of America сыяктуу белгилүү инсандардын накталай
акчаны толугу менен жоюуну ачык колдогон цитаталарын келтиресиз.

90
00:07:48,230 --> 00:07:51,543
Бул адамдар кимдин кызыкчылыгына
кызмат кылышат? Сиз буга кандай карайсыз?

91
00:07:51,543 --> 00:07:52,740
Бул абдан ар башка.

92
00:07:52,740 --> 00:07:58,430
Банк дүйнөсү салыштырмалуу так, алардын
бизнес-модели бар, тактап айтканда санариптик төлөмдөр.

93
00:07:58,430 --> 00:08:03,176
Ооба, бул Sparkassen картасы, бул
Visa картасы, бул Mastercard ж.б.

94
00:08:03,176 --> 00:08:12,634
Бул миллиарддык бизнес жана алар эркин рыноктук экономикада жана
алар жөн эле акча табууну каалашат, ошондуктан

95
00:08:12,634 --> 00:08:20,160
бул катышуучулар үчүн накталай акча акыр-аягы
алардын кирешесин азайткан атаандаш болуп саналат.

96
00:08:20,160 --> 00:08:27,456
Ал эми ар бир санариптик төлөмдө негизинен
алар ала турган комиссиялар пайда болот.

97
00:08:27,456 --> 00:08:30,310
Анан, албетте, мамлекеттик деңгээл бар.

98
00:08:30,310 --> 00:08:37,138
Моди, башкача айтканда Индиянын премьер-министри,
бир жолу абдан ачык билдирүү жасаган, ал накталай

99
00:08:37,138 --> 00:08:41,568
акчасыз дүйнөнү же накталай акчасыз коомду тилеп жатат.

100
00:08:41,568 --> 00:08:48,523
Бул эми бул жерде роль ойнойт, мамлекет өзү
эмне кылып жатат, кайсы кызыкчылык абалында?

101
00:08:48,523 --> 00:08:54,330
Мамлекеттер да азыр Европада накталай
акчаны сөз менен дайыма колдоо көрсөтүшөт.

102
00:08:54,330 --> 00:08:59,570
Башкача айтканда, накталай акча дайыма кала берет,
эч ким накталай акчаны жоюуну каалабайт деп айтылат.

103
00:08:59,570 --> 00:09:10,303
Бирок көңүл буруңуз, биз дайыма сөз менен ишти салыштырып,
бул жерде шайкештик барбы же 180 градуска бурулуп кеткенби.

104
00:09:10,303 --> 00:09:15,876
Ошентип, эгер сиз фонду түшүнсөңүз,
көп нерселерде иштер абдан күмөндүү.

105
00:09:15,876 --> 00:09:28,508
Учурда мырза Клингбайл ар бир соодагер санариптик төлөм
системасын кабыл алышы керек деген демилге көтөрүп жатат.

106
00:09:28,508 --> 00:09:33,796
Бул учурда биздин финансы министри
Клингбайлдын азыркы күчтүү демилгеси.

107
00:09:33,796 --> 00:09:40,342
Коомдук медиаларда да азыр ар бир адамдын
бардык жерде санариптик төлөм жасоосу маанилүү

108
00:09:40,342 --> 00:09:43,750
деп эсептелгенин абдан жакшы кабыл алышууда.

109
00:09:43,750 --> 00:09:48,743
Бирок накталай акчанын бардык
жерде кабыл алынышы талап кылынбайт,

110
00:09:48,743 --> 00:09:53,228
анткени накталай акчаны кабыл алуу
милдети бар, бирок катуу милдет эмес.

111
00:09:53,228 --> 00:09:58,370
Башкача айтканда, эшикке жөнөкөй белги илип
коюу менен аны кабыл алуудан баш тартууга болот.

112
00:09:58,370 --> 00:10:05,487
Ал эми мырза Клингбайл азыр жеке сектордун акчасын, башкача
айтканда, жиралдык акчаны артыкчылыкка ээ кылууга аракет

113
00:10:05,487 --> 00:10:09,316
кылууда, ал бардык соодагерлер тарабынан кабыл алынышы керек.

114
00:10:09,316 --> 00:10:18,731
Демек, ал санариптик төлөмдү колдойт, ошол эле учурда федералдык
өкмөт накталай акча менен төлөнгөн бизнес

115
00:10:18,731 --> 00:10:28,703
чыгымдарын жеке ишкер үчүн мындан ары чыгашага кошуу мүмкүн
болбой турган мыйзамды кабыл алууга аракет кылууда.

116
00:10:28,703 --> 00:10:30,316
Бул толук кыйроо.

117
00:10:30,316 --> 00:10:39,100
Бул негизинен жеке ишкерлерди санариптик
төлөм жасоого мажбурлайт – же мажбурламак.

118
00:10:39,100 --> 00:10:45,031
Анткени эч бир жеке ишкер, мен өзүм да жеке
ишкермин, накталай төлөгөн күйүүчү май

119
00:10:45,031 --> 00:10:48,600
эсептеримди салык салынган акчадан төлөй албайт.

120
00:10:48,600 --> 00:10:55,589
Жеке ишкер катары бизнес чыгымдарымды
тиешелүү түрдө чыгашага кошо аларым анык.

121
00:10:55,589 --> 00:11:03,541
Демек, бир жагынан санариптик төлөмдөрдү колдогон жана накталай
акчага олуттуу зыян келтирген бул мыйзамдар эч

122
00:11:03,541 --> 00:11:11,060
ким накталай акчаны жоюуну каалабайт деген
коомдук билдирүүгө шайкеш келеби, деп ойлонуу керек.

123
00:11:11,060 --> 00:11:19,218
Бирок накталай акчанын түзүмүнө, накталай акчанын
инфраструктурасы кантип бузулуп жатканына көз чаптырсак, накталай

124
00:11:19,218 --> 00:11:26,968
акчанын айланасындагы бүткүл курулуш кантип булганып жатканын
көрсөк, дээрлик айтууга туура келет – тескерисинче, бул

125
00:11:26,968 --> 00:11:35,436
жөн гана накталай акчанын чөйрөсү барган сайын начарлап
баратканын билдирет – накталай акча узак убакытка чыдай албайт.

126
00:11:35,436 --> 00:11:38,423
Жана бул чындыгында эле ЕБнин ушул жоболорунда камтылган нерсе.

127
00:11:38,423 --> 00:11:44,900
Бир жагынан электрондук евро, ал корголот,
башкача айтканда бардык жерде кабыл алынышы керек.

128
00:11:44,900 --> 00:11:48,250
Ал эми экинчи жагынан накталай акча, мында бүдөмүк билдирүү бар.

129
00:11:48,250 --> 00:11:52,470
Ооба, накталай акча менен төлөөгө болот,
бирок бул ошол мааниде милдеттүү эмес.

130
00:11:52,470 --> 00:11:53,740
Демек, бардык жерде ушундай болуп жатат.

131
00:11:53,740 --> 00:11:56,523
Эми биз кайра мамлекеттик темага келдик.

132
00:11:56,523 --> 00:12:00,950
Демек, бул Европа деңгээлиндеги нерсе,
мында ушул накталай акча жөнүндөгү жобо бар.

133
00:12:00,950 --> 00:12:09,304
Бул накталай акча жөнүндөгү жобо Европа Комиссиясы
тарабынан киргизилгенде, биздин изилдөөбүзгө ылайык,

134
00:12:09,304 --> 00:12:14,996
жалпысынан накталай акчага карата 13 эң олуттуу кемчилик болгон.

135
00:12:14,996 --> 00:12:21,982
Бир маселеде биз 90, 95 пайызга чоң ийгиликке жетиштик.

136
00:12:21,982 --> 00:12:30,301
Ал эми накталай акча эми соодада катуу кабыл алуу
милдетин алат, башкача айтканда кафелер, ресторандар

137
00:12:30,301 --> 00:12:35,263
ж.б. накталай акчадан баш тарта албайт, бул чоң ийгилик.

138
00:12:35,263 --> 00:12:38,963
Бул да накталай акча жөнүндөгү жобого киргизилген.

139
00:12:38,963 --> 00:12:42,076
Бирок этият болуңуз, шайтан дайыма деталдарда жатат.

140
00:12:42,076 --> 00:12:47,690
Алар эми автоматтар боюнча эреже киргизишти.

141
00:12:47,690 --> 00:12:57,803
Башкача айтканда, төлөө процесси автоматтар аркылуу жүргүзүлгөн
бардык жерде накталай акчадан баш тартууга болот деген өзгөчөлүк.

142
00:12:57,803 --> 00:13:02,023
Башкача айтканда, бул эмнени билдирет? Бүгүн биз
автоматтар дүйнөсүндө барган сайын көбүрөөк жашап жатабыз.

143
00:13:02,023 --> 00:13:04,140
Мисалы, биз автобуска отурабыз.

144
00:13:04,140 --> 00:13:09,343
Биз барган сайын автобус айдоочуга
түздөн-түз төлөй албай, автомат аркылуу төлөйбүз.

145
00:13:09,343 --> 00:13:13,003
Биз аялдамадабыз, ал жерде билет автоматтары болушу мүмкүн.

146
00:13:13,003 --> 00:13:15,736
Биз вокзалдабыз, билет автоматтары.

147
00:13:15,736 --> 00:13:19,420
Биз автоунаа токтотуучу жайда же унаа
токтотуучу жайлардабыз, автоматтар.

148
00:13:19,420 --> 00:13:27,383
Бүгүн биз жарым-жартылай бассейндерде дагы, билет
автомат аркылуу төлөнөт, коомдук дааратканаларда.

149
00:13:27,383 --> 00:13:35,194
Дал ушул жол жана накталай акча жөнүндөгү жобо, азыркы учурда
трилог сүйлөшүүлөрү деп аталган сүйлөшүүлөрдө каралып, талкууланып

150
00:13:35,194 --> 00:13:39,240
жаткан абалда, ушул автоматтар жөнүндөгү эреже киргизилген.

151
00:13:39,240 --> 00:13:43,683
Жана бул апаат болмок жана накталай акча
менен төлөө боюнча коомдук катышуу боюнча

152
00:13:43,683 --> 00:13:46,903
биздин негизги укуктарыбызды олуттуу чектемек.

153
00:13:46,903 --> 00:13:53,253
Жана бул киргизилген. Бул автоматтар жөнүндөгү эрежени шашылыш
түрдө алып салуу керек, анткени бул жерде да

154
00:13:53,253 --> 00:13:58,976
санариптик евро олуттуу артыкчылыкка ээ болууда,
тактап айтканда, ал жерде кабыл алынышы керек.

155
00:13:58,976 --> 00:14:06,943
Анткени автоматтарда санариптик төлөм каражаты кабыл
алынган бардык жерлерде санариптик евро да кабыл алынышы керек.

156
00:14:06,943 --> 00:14:10,696
Демек, баары абдан кыйыр түрдө корголууда.

157
00:14:10,696 --> 00:14:15,743
Жана бул биринчи чоң, эң олуттуу жана коркунучтуу өзгөчөлүк.

158
00:14:15,743 --> 00:14:18,830
Бирок дагы экинчи, эң чоң өзгөчөлүк бар.

159
00:14:18,830 --> 00:14:26,890
Тактап айтканда, аларда ЕБнин улуттук
мамлекети, башкача айтканда бизде 27 ЕБ өлкөсү жана 21

160
00:14:26,890 --> 00:14:31,900
евро валюта аймагы бар, мисалы, Германия сыяктуу.

161
00:14:31,900 --> 00:14:38,677
Жана аларда мамлекет өз органдарында
накталай акчаны «коомдук кызыкчылык» темасы менен

162
00:14:38,677 --> 00:14:42,710
негиздеп баш тарта алат деген өзгөчөлүк бар.

163
00:14:42,710 --> 00:14:50,871
Коомдук кызыкчылык, мисалы, терроризмге каршы күрөшүү жана
мыйзамсыз иштер, салыктан качуу ж.б. улам – биз накталай акчаны

164
00:14:50,871 --> 00:15:00,390
тигил же бул жерде чектешибиз керек, бул жерде салык сүйлөшүүлөрүн
жакшыраак жүргүзүү үчүн же башка нерселер үчүн болушу мүмкүн.

165
00:15:00,390 --> 00:15:08,109
Бирок Европа Кеңешинин ички документи бар, анда мындай деп
айтылат: кылмыштуулук ж.б. гана эмес, органдардын накталай

166
00:15:08,109 --> 00:15:16,843
акчадан баш тартууга укуктуу экенин, ошондой эле органдарды
натыйжалуураак кылуу үчүн да баш тарта аларын билдирет.

167
00:15:16,843 --> 00:15:20,532
Жана бул негизинен баары үчүн кирүү дарбазасы.

168
00:15:20,532 --> 00:15:25,223
Анткени натыйжалуураак кылуу деген – биз эми бир гана төлөм
каражатын, башкача айтканда санариптик төлөм

169
00:15:25,223 --> 00:15:30,300
каражаттарын колдонобуз, ал эми экинчи касса системасын,
башкача айтканда накталай акчаны жөн эле алып салабыз.

170
00:15:30,300 --> 00:15:38,240
Бул биз үчүн орган катары алда канча жакшы жана
рационалдуу, ошонун аркасында чыгымдарды үнөмдөй алабыз.

171
00:15:38,240 --> 00:15:45,771
Жана ушул арткы эшик аркылуу, тилекке каршы, бүгүн биз көп көрүп
жаткан нерсе мүмкүн болмок, жарандык кеңселер

172
00:15:45,771 --> 00:15:53,943
накталай акчадан баш тартышат, кайра иштетүү пункттары, унаа
каттоо бөлүмдөрү ж.б. накталай акчадан баш тартышат.

173
00:15:53,943 --> 00:15:59,283
Жана бул жерде биз дагы сөз менен
иштин шайкеш келерин көзөмөлдөшүбүз керек.

174
00:15:59,283 --> 00:16:04,216
Башкача айтканда, сөз — мамлекет накталай акча ар
дайым бар дейт, эч ким накталай акчаны жоюуну каалабайт.

175
00:16:04,216 --> 00:16:08,676
Бирок ал өзү өз органдарында ушундай кылып жатат.

176
00:16:08,676 --> 00:16:11,263
Жана бул жерде чындыгында эмне туура эмес?

177
00:16:11,263 --> 00:16:17,980
Жана буга жарандын өзү үчүн пикирин билдирүүдөгү тактык да кирет.

178
00:16:17,980 --> 00:16:19,130
Бул эмне үчүн болуп жатат?

179
00:16:19,130 --> 00:16:21,863
Бул эми арткы эшик аркылуу болушу керекпи?

180
00:16:21,863 --> 00:16:27,010
Жана мен ойлойм, жана өзүңүз ой жүгүртүүгө чакыргым келет.

181
00:16:27,010 --> 00:16:33,340
Балким, муну жыйынтыктоо үчүн, менде
түшүндүрүү видеосу бар, 12 мүнөттүк түшүндүрүү видеосу.

182
00:16:33,340 --> 00:16:34,270
Бул тууралуу эмне айткыңыз келет?

183
00:16:34,270 --> 00:16:38,650
Жок, жок, мен аны көрдүм, бул абдан кызыктуу.

184
00:16:38,650 --> 00:16:41,543
Бул жерде эмне болуп жатканын абдан жакшы документтештирет.

185
00:16:41,543 --> 00:16:47,996
Демек, бул 12 мүнөттүк түшүндүрүү видеосу, дал
ушул накталай акча жөнүндөгү жобону кылдат изилдейт.

186
00:16:47,996 --> 00:16:54,100
Жана биз адистик макалаларды да жаздык,
аларды видео сүрөттөмөсүнөн алып кетсе болот.

187
00:16:54,100 --> 00:17:02,367
Жана ушул видео боюнча да, мисалы, профессор Рикктин каналы
аркылуу чыккан, билбейм, дээрлик 400,000 көрүү ж.б.,

188
00:17:02,367 --> 00:17:10,290
чындыгында – биз азырынча эч качан кол салууга
кабылган эмеспиз – анткени ал адистик жактан ушунчалык так.

189
00:17:10,290 --> 00:17:16,998
Демек, мен ар бир адамга сунуштайм, балким сиз
да аны шилтеме кылгыңыз келет ж.б., ушул 12

190
00:17:16,998 --> 00:17:20,600
мүнөттү көрүп, жөн гана өз пикириңизди түзүңүз.

191
00:17:20,600 --> 00:17:29,063
Жана мен адамдарга адатта белгилүү медиалар тарабынан
жарыяланбаган дайындар менен маалыматтардын берилишин да колдойм.

192
00:17:29,063 --> 00:17:30,143
Бул мени абдан, абдан кайгыртат.

193
00:17:30,143 --> 00:17:35,330
Маалымат каражаттары да бул тууралуу дээрлик толук унчукпайт.

194
00:17:35,330 --> 00:17:42,300
Жана ар бир адам – бизге жактоо жана каршы пикир керек – бизге
маалыматтар жана маалымат боюнча 360

195
00:17:42,300 --> 00:17:50,343
градустук көз караш керек, ошондо жаран өзү
квалификациялуу жана чоң кишидей чечим кабыл ала алат.

196
00:17:50,343 --> 00:17:52,530
Ооба, ошондуктан биз бул жердебиз.

197
00:17:52,530 --> 00:17:56,390
Бул жакшы, жөн эле – айтайын, – горизонтту бир аз кеңейтүү үчүн.

198
00:17:56,390 --> 00:17:57,588
Жана сиз азыр айтып кеттиңиз.

199
00:17:57,588 --> 00:18:02,163
Демек, көптөгөн тармактарда бүгүнкү күндө эле
накталай акча менен төлөй албай калганым чындык.

200
00:18:02,163 --> 00:18:09,937
Жана бул чындыгында, мен үчүн бир аз да болсо акыркы суроо, сиздин
көз карашыңыз боюнча, накталай акчаны кайра, айтайын, ооба,

201
00:18:09,937 --> 00:18:15,473
бир аз көбүрөөк жеңишке жеткирүү үчүн дагы эмне кыла алабыз?

202
00:18:15,473 --> 00:18:18,470
Демек, мен бир нерсеге, албетте, абдан капамын.

203
00:18:18,470 --> 00:18:25,503
Барынша көп дүкөндөр накталай акчаны четке
кагууда жана нааразылык катары сатып албоо жок.

204
00:18:25,503 --> 00:18:31,809
Демек, жөн эле дүкөнгө эмбарго жарыялап, мен накталай
акчаны жоюу ушундай дүкөндөр аркылуу ишке ашып жатканын туура

205
00:18:31,809 --> 00:18:35,570
эмес деп эсептейм жана андан качуу керек деген принцип боюнча.

206
00:18:35,570 --> 00:18:39,783
Мен үчүн бул айдан ачык, накталай акча
четке кагылган жерден эч качан сатып албайм.

207
00:18:39,783 --> 00:18:41,903
Бул мен үчүн бир жолу эле мүмкүн эмес.

208
00:18:41,903 --> 00:18:43,996
Бирок бул негизинен өтүп кетти.

209
00:18:43,996 --> 00:18:49,036
Коом цифралык төлөмдөргө ачык эле көнүп калган.

210
00:18:49,036 --> 00:18:52,290
Бирок бул, мисалы, бир нерсе.

211
00:18:52,290 --> 00:19:00,583
Дагы бир нерсе, дагы көп адамдар накталай акча
петициясына кол койсо, мен абдан кубанычта болмокмун.

212
00:19:00,583 --> 00:19:04,350
Бизде азыркы учурда болжол менен 406,000 кол коюу бар.

213
00:19:04,350 --> 00:19:08,743
Биз жок дегенде жарым миллионго жетүүнү абдан каалайбыз.

214
00:19:08,743 --> 00:19:13,804
Анткени жөн эле ошонун аркасында – ар бир сан
канчалык жогору болсо – 400,000 же жарым миллион

215
00:19:13,804 --> 00:19:17,016
болобу, бул психологиялык деңгээлде да таасир этет.

216
00:19:17,016 --> 00:19:23,183
Бул бизге азыркы учурда мамлекеттик
органдарга да кайрылуу мүмкүнчүлүгүн берет.

217
00:19:23,183 --> 00:19:28,876
Биз Европа парламентине барып, петицияны тапшырдык.

218
00:19:28,876 --> 00:19:34,043
Кийинки жумада Берлиндеги Федералдык
финансы министрлигине барып, аны тапшырабыз.

219
00:19:34,043 --> 00:19:39,983
Биз жарандардын эркин билдирген
дээрлик жалгыз үн болуп саналабыз.

220
00:19:39,983 --> 00:19:45,323
Чынында, алар бизди кээде угууга
аргасыз, бирок көп учурда каалашпайт.

221
00:19:45,323 --> 00:19:55,403
Негизинен канчалык күчтүү болсок, накталай акчанын узак мөөнөттүү
сакталышы тууралуу талабыбызды ошончолук күчтүү коё алабыз.

222
00:19:55,403 --> 00:19:57,430
Ошондуктан биз абдан кубанычтабыз.

223
00:19:57,430 --> 00:20:09,190
Анткени экинчи жагынан, накталай акча боюнча талапта азыр дагы
кээ бир жакшыртууларга жетишсек да, бул абдан маанилүү болмок.

224
00:20:09,190 --> 00:20:14,743
Ошентсе да, кийинки ондогон жылдарда
накталай акчага каршы чабуулдар жетиштүү болот.

225
00:20:14,743 --> 00:20:23,043
Анткени биз параллелдүү түрдө накталай акчаны сактоо
коомчулугун, кичинекей накталай акча лоббисин түзүп жатабыз.

226
00:20:23,043 --> 00:20:31,058
Биз азыркы учурда 136,000 адамбыз, эгер
мен жаңылыктар катын жазсам же акцияларды

227
00:20:31,058 --> 00:20:35,830
баштасак, азыркы учурда 136,000 адамга жетет.

228
00:20:35,830 --> 00:20:44,516
Жана мен толук ишенем, жылдар бою дагы
ийгиликтерге жетишсек да, биз катуу чабуулга кабылып жатабыз.

229
00:20:44,516 --> 00:20:51,240
Биз эмес, бирок биз билебиз, ошондой эле мырза Клингбайль,
Финансы министрлиги, накталай акча жөнүндөгү жобо

230
00:20:51,240 --> 00:20:58,483
боюнча учурдагы трилог сүйлөшүүлөрүндө биз жетишкен
нерселерди дагы кыскартуу үчүн катуу басым жасап жатат.

231
00:20:58,483 --> 00:21:01,350
Демек, бул абдан коркунучтуу кырдаал.

232
00:21:01,350 --> 00:21:09,590
Жана мен толук ишенем, эгер биз тийиштүү түрдө уюштурбасак, мен
аны накталай акча үчүн уюштурууга аракет кылып жатам, келечекте

233
00:21:09,590 --> 00:21:13,248
дагы көптөгөн чабуулдарга кабылып, каршы тура албайбыз.

234
00:21:13,248 --> 00:21:14,796
Ошондуктан биз муну мүмкүнчүлүк катары колдонушубуз керек.

235
00:21:14,796 --> 00:21:16,480
Бул экинчиси.

236
00:21:16,480 --> 00:21:25,443
Үчүнчүсү, мен чындап эле камералар кайда экенине карабастан,
ар бир адамга кайрылгым келет, накталай акча менен төлөңүз.

237
00:21:25,443 --> 00:21:31,536
Анткени акыр аягында биз накталай
акча менен канча жолу төлөгөнүбүз чечет.

238
00:21:31,536 --> 00:21:39,823
Эгер накталай төлөм үлүшү 25, 30 пайыздан төмөндөсө,
дүкөндөр накталай акча менен төлөөнү каалабай калышат.

239
00:21:39,823 --> 00:21:50,910
Ал эми накталай төлөм үлүшү 10 же 15 пайыздан төмөндөсө,
анда пропорционалдуулук принциби деп аталган нерсе иштейт.

240
00:21:50,910 --> 00:21:58,683
Башкача айтканда, биздин демократияда же саясий деңгээлде дайыма
эле маселе ушуга байланышат, ошондуктан накталай

241
00:21:58,683 --> 00:22:05,750
акчанын инфраструктурасы акчага турганын эске
алганда, бул чыгымдарды кармап туруу пропорционалдуубу.

242
00:22:05,750 --> 00:22:13,223
Негизинен алар накталай төлөм үлүшү
Скандинавиядагыдай төмөндөшүн көздөп жатышат.

243
00:22:13,223 --> 00:22:17,036
Ал жерде бул пропорционалдуулук
принциби барган сайын көбүрөөк иштеп жатат.

244
00:22:17,036 --> 00:22:22,023
Ошондуктан бардык көрүүчүлөргө өтүнүчүм,
мүмкүн болушунча накталай акча менен төлөңүз.

245
00:22:22,023 --> 00:22:30,956
Ошону менен сиз ар жолу – накталай акчага
ООБА жана эркиндикке ООБА деп айтып жатасыз.

246
00:22:30,956 --> 00:22:31,665
Ооба, чоң рахмат.

247
00:22:31,665 --> 00:22:35,163
Балким, петиция дагы канча убакыт
жүрөт деген суроону кыскача берсек.

248
00:22:35,163 --> 00:22:38,870
Биз аны 100 пайыз так айта албайбыз.

249
00:22:38,870 --> 00:22:44,870
Бул Европа Кеңешинде качан чындап кабыл алынышына жараша болот.

250
00:22:44,870 --> 00:22:50,616
Бул 2026-жылдын 15-декабрына чейин дагы болушу мүмкүн.

251
00:22:50,616 --> 00:22:58,713
Азыр эле чечүүчү трилог сүйлөшүүлөрү
жабык эшиктердин артында жүрүп жатабы.

252
00:22:58,713 --> 00:23:02,296
Макул, мырза Штүцле, рахмат.

253
00:23:02,296 --> 00:23:04,601
Бул жарык берген сүйлөшүү үчүн рахмат.

254
00:23:04,601 --> 00:23:10,720
Биз баарыбызга эркин коом үчүн зарыл болгон
көптөгөн актуалдуу темалар боюнча

255
00:23:10,720 --> 00:23:15,540
конструктивдүү иштөөдө чоң ийгилик каалайбыз деп ойлойм.

256
00:23:15,540 --> 00:23:16,440
Чоң рахмат.

257
00:23:16,440 --> 00:23:17,313
Чоң рахмат сизге да.

258
00:23:17,313 --> 00:23:17,633
Рахмат.