1
00:00:00,507 --> 00:00:06,843
Nağd pulun ləğvi cəmiyyətin bütün sahələrində
təşviq edilir. İctimai nəqliyyatda da belədir.

2
00:00:06,843 --> 00:00:11,896
“Alliance Swisspass” – İsveçrənin dəmir yolu və
avtobus üzrə sahə birliyi – biletlərin ödənilməsində

3
00:00:11,896 --> 00:00:15,520
rəqəmsallaşmanı kütləvi şəkildə genişləndirmək istəyir.

4
00:00:15,520 --> 00:00:22,670
“Swisspass”ın 2 sentyabr 2026-cı il tarixli mətbuat
açıqlamasından belə çıxır ki, investisiya və yenilənmə

5
00:00:22,670 --> 00:00:31,085
dövrləri çərçivəsində stansiyalardakı mövcud bilet
avtomatları kağızsız və nağdsız avtomatlarla əvəz olunmalıdır.

6
00:00:31,085 --> 00:00:33,789
“Swisspass” vaxt baxımından heç bir konkretlik müəyyən etmir.

7
00:00:33,789 --> 00:00:42,351
Nağdsız avtomatlara keçid zamanı nağd pulla ödəmək
istəyən insanlar üçün yenə də alternativ qalmalıdır.

8
00:00:42,351 --> 00:00:47,445
Biletlər əvvəlki kimi internet və
ya smartfon vasitəsilə alına bilər.

9
00:00:47,445 --> 00:00:52,337
Stansiyada bilet almaq istəyən şəxs onu
“Swisspass” və ya yeni təqdim edilmiş “öV

10
00:00:52,337 --> 00:00:55,851
Prepaid Card” kimi daşıyıcı mühitə yükləməlidir.

11
00:00:55,851 --> 00:00:59,226
Bu, nağd ödənişin yeni imkanı kimi təqdim olunur.

12
00:00:59,226 --> 00:01:05,856
O, anonimdir və SBB satış
məntəqələrində nağd pulla yüklənə bilər.

13
00:01:05,856 --> 00:01:09,320
Bəs bu təklif həqiqətən nə qədər cəlbedicidir?

14
00:01:09,320 --> 00:01:15,413
Əvvəllər müştəri biletini rahat şəkildə birbaşa nağd
pulla öz stansiyasındakı avtomatdan ala bilirdisə,

15
00:01:15,413 --> 00:01:19,171
indi o, satış məntəqəsində əvvəlcə kart əldə etməlidir.

16
00:01:19,171 --> 00:01:23,889
Xidmət göstərən kassalar davamlı olaraq azaldıldığı
üçün bunun üçün o, növbəti şəhərə getməli və orada kassa

17
00:01:23,889 --> 00:01:26,945
qarşısında uzun gözləmə müddətləri ilə hesablaşmalıdır.

18
00:01:26,945 --> 00:01:34,445
Kartına çox pul yükləyərsə, yanında böyük məbləğ
daşıyır; az yükləyərsə, tezliklə yenidən şəhərə getməli olur.

19
00:01:34,445 --> 00:01:38,414
Bu, həqiqətən birbaşa nağd ödənişə ədalətli alternativdirmi?

20
00:01:38,414 --> 00:01:46,200
Yoxsa əslində məqsəd nağd pulla ödənişi elə
cəlbedicisiz etməkdir ki, o, sanki özünü ləğv etsin?

21
00:01:46,200 --> 00:01:52,429
Rəqəmsallaşmanın genişləndirilməsi ilə "Alliance
Swisspass"a görə satış xərcləri azaldılmalıdır.

22
00:01:52,429 --> 00:01:57,258
Lakin məlumdur ki, sürətli texnoloji
tərəqqi istifadə olunan cihazların tez

23
00:01:57,258 --> 00:02:01,101
köhnəlməsinə və yenidən dəyişdirilməsinə səbəb olur.

24
00:02:01,101 --> 00:02:05,860
Server fermaları, məlumat mərkəzləri və yüksək
məhsuldarlıqlı cihazlarla rəqəmsal

25
00:02:05,860 --> 00:02:09,918
texnologiyaların istifadəsi xeyli miqdarda elektrik tələb edir.

26
00:02:09,918 --> 00:02:12,544
Beləliklə, pul qənaət olunurmu?

27
00:02:12,544 --> 00:02:19,125
Sənaye assosiasiyası rəqəmsallaşma üçün aydın bir
cədvəlin olduğu barədə medianın ifadəsini rədd edir.

28
00:02:19,125 --> 00:02:28,405
"K-Tipp"in 2.9.2026 tarixli 14/2026 sayında yazdığı kimi,
ictimai nəqliyyat sektorunun 2035-ci ildən bilet avtomatları

29
00:02:28,405 --> 00:02:33,921
olmadan "infrastruktursuz satış" planlaşdırdığı doğru deyil.

30
00:02:33,921 --> 00:02:39,265
Lakin aydın faktlar göstərir ki,
rəqəmsallaşma sürətli addımlarla həyata keçirilir.

31
00:02:39,265 --> 00:02:47,800
"K-Tipp"ə görə, məsələn, çoxsəfərlik kartların komposterləri
yaxınlıqda rəqəmsal aktivləşdirmə cihazları ilə əvəz olunmalıdır:

32
00:02:47,800 --> 00:02:52,860
"Bu istiqamətdə ilk addım
Şimal-Qərbi İsveçrədə və Bazeldə baş verir.

33
00:02:52,860 --> 00:02:58,812
Orada gələn il çoxsəfərlik kartların
komposterlənməsi üçün 400 cihaz çıxarılacaq.

34
00:02:58,812 --> 00:03:03,290
Bazel Nəqliyyat Müəssisələrinin direktoru
protokolda qeyd edir ki, bundan sonra kağız

35
00:03:03,290 --> 00:03:06,625
biletlər və kartlar üçün komposterlər olmayacaq.

36
00:03:06,625 --> 00:03:11,040
Komposterlər yerinə isə 'aktivləşdirmə cihazları' quraşdırılacaq.

37
00:03:11,040 --> 00:03:18,040
Bir səfəri aktivləşdirmək üçün yalnız 'SwissPass' və
ya mikroçip kartını cihaza yaxınlaşdırmaq kifayətdir."

38
00:03:18,040 --> 00:03:21,242
Bilet avtomatlarının sökülməsi də tam sürətlə davam edir.

39
00:03:21,242 --> 00:03:29,906
SBB son on ildə cəmi 1.453 bilet avtomatından 434-nü söküb.

40
00:03:29,906 --> 00:03:33,007
Yəni hər üçüncü avtomat yoxa çıxıb.

41
00:03:33,007 --> 00:03:44,242
16.9.2026 tarixli "K-Tipp" № 15 bildirir ki, ötən may
ayından bəri qalan çoxsaylı cihazlarda nağd ödəniş bloklanıb.

42
00:03:44,242 --> 00:03:47,703
Səbəb kimi "Vandalizmə qarşı qorunma" göstərilir.

43
00:03:47,703 --> 00:03:51,929
Bu, avtomatların üzərinə yapışdırılmış kağızlarda yazılıb.

44
00:03:51,929 --> 00:03:57,965
SBB kassa işçiləri "K-Tipp" ilə söhbətdə,
xüsusilə kənd yerlərində və aqlomerasiyalarda

45
00:03:57,965 --> 00:04:01,882
"yüzlərlə" bloklanmış avtomatdan bəhs edirlər.

46
00:04:01,882 --> 00:04:10,812
Lakin "K-Tipp"in sorğu keçirdiyi aidiyyəti icmalar, nəzərəçarpan
vandalizm hadisələrinin qeydə alınmadığını bildirirlər.

47
00:04:10,812 --> 00:04:16,187
SBB bu barədə susur və "K-Tipp"ə nə
avtomatların yerləşdiyi yer və sayı, nə də onların

48
00:04:16,187 --> 00:04:21,125
iddia etdiyi zədələnmələr barədə məlumat vermir.

49
00:04:21,125 --> 00:04:26,854
Aydındır ki, nağd ödənişli və kağız bilet
verən bilet avtomatlarının ləğvi arxa planda

50
00:04:26,854 --> 00:04:30,226
addım-addım, hiss olunmadan irəli sürülür.

51
00:04:30,226 --> 00:04:38,009
Hələ də nağd pulla ödəniş etmək imkanı kimi görünən
alternativ o qədər mürəkkəb və cəlbedicidir ki, bunun

52
00:04:38,009 --> 00:04:43,343
da ləğv edilməsi yalnız zaman məsələsi kimi görünür.

53
00:04:43,343 --> 00:04:46,460
SBB-nin planlarına qarşı da müqavimət yaranır.

54
00:04:46,460 --> 00:04:53,940
Bunu tənqidi reportajlar və verilişlər göstərir –
təkcə alternativ medianın deyil, həm də əsas axının.

55
00:04:53,940 --> 00:05:01,088
İctimai nəqliyyatda nağd pulun ləğvi planlarına qarşı
necə uğurla mübarizə aparmaq olar, buna Qraubünden

56
00:05:01,088 --> 00:05:05,843
kantonundan 78 yaşlı Berta Caminadanın nümunəsi də sübutdur.

57
00:05:05,843 --> 00:05:10,726
Caminada üçün təkanverici amil keçən
dekabrdakı cədvəl dəyişikliyi olub.

58
00:05:10,726 --> 00:05:17,781
"Postauto Graubünden" kantonun tapşırığı ilə bilet
satışını öndə sürücü heyətinin yanında dayandırmışdı.

59
00:05:17,781 --> 00:05:23,492
Təqaüdçü qadın Postautoda artıq nağd pulla
ödəniş etmək mümkün olmamasını qəbul etmək istəmədi.

60
00:05:23,492 --> 00:05:32,070
Buna görə də o, "İctimai xidmətlərdə nağd ödəniş
(Ayrı-seçkiliyə qarşı təşəbbüs)" xalq təşəbbüsünü başlatdı.

61
00:05:32,070 --> 00:05:43,085
Cəmi iki ay ərzində kantonun bütün 100
icmasından rekord sayılan 15.781 imza toplandı.

62
00:05:43,085 --> 00:05:48,066
Bu, təşəbbüs üçün yalnız 4000 imza lazım olsa da belə idi.

63
00:05:48,066 --> 00:05:53,670
Təşəbbüs, məsələn, poçt avtobusunda, ictimai
park avtomatlarında və ya tualetlərdə nağd pulla

64
00:05:53,670 --> 00:05:57,066
ödəniş etməyin mümkün olduğunu təmin etmək istəyir.

65
00:05:57,066 --> 00:06:04,003
Rəqəmsal ödəniş vasitələri qalmalıdır, lakin
nağd pulla ödəmə imkanını əvəz etməməlidir.

66
00:06:04,003 --> 00:06:08,081
Növbəti addımda “Bündner Grossrat”
bu məsələ barədə qərar verməlidir.

67
00:06:08,081 --> 00:06:15,378
Nəticə olmazsa, ictimai müəssisələrdə
sikkələrin gələcəyi barədə seçicilər səs verəcək.

68
00:06:15,378 --> 00:06:21,976
Berta Caminadanın işi göstərir ki, nağd pulun
ləğvinə qarşı mübarizə aparmaq mümkündür və əhalinin

69
00:06:21,976 --> 00:06:26,347
böyük bir hissəsi nağd pulun saxlanmasını istəyir.

70
00:06:26,347 --> 00:06:34,324
Bəs nağd pulun saxlanması niyə bu qədər vacibdir və əhali
yalnız rəqəmsal ödəniş edə bildikdə onu nə təhlükə gözləyir?

71
00:06:34,324 --> 00:06:40,089
Hansjörg Stützle on ildir nağd pulla
gələcək üçün vətəndaş hərəkatı qurur.

72
00:06:40,089 --> 00:06:45,636
O, mesajını ictimaiyyətlə çoxsaylı
mühazirələrdə və televiziyada bölüşüb.

73
00:06:45,636 --> 00:06:50,745
O, həmçinin Aİ-də nağd pulun ləğvinə qarşı petisiya başladıb.

74
00:06:50,745 --> 00:06:59,355
O tələb edir ki, rəqəmsal avronun tətbiqi ilə nağd
ödəniş hüququ da təmin edilsin və nizamnamədə təsbit olunsun.

75
00:06:59,355 --> 00:07:04,331
Nağdsız cəmiyyətin təhlükəsini belə təsvir edir:

76
00:07:04,331 --> 00:07:09,696
“Hər mübadilə nəzarət edilə, yoxlanıla,
məhdudlaşdırıla və dayandırıla bilər.

77
00:07:09,696 --> 00:07:12,527
Hər ödənişə komissiya tətbiq edilə bilər.

78
00:07:12,527 --> 00:07:17,230
Pulum rəqəmsal dünyada həbs edilibsə,
həqiqətən hələ də mənə məxsusdurmu?

79
00:07:17,230 --> 00:07:26,011
Nağd pulsuz dünyanın nəticələri, o cümlədən hərtərəfli nəzarət
səbəbindən çox genişdir və həyatımızın hər sahəsinə toxunur.

80
00:07:26,011 --> 00:07:31,652
Lakin azad cəmiyyət nəzarət edilə və idarə oluna
bilməyən azad ödəniş vasitəsinə ehtiyac duyur.

81
00:07:31,652 --> 00:07:36,855
Çünki hər kəs özü barədə hansı
məlumatları paylaşacağına özü qərar verməlidir.”

82
00:07:36,855 --> 00:07:45,644
Maliyyə eksperti Ernst Wolff 19.6.2023-cü il tarixli podkastından
bir hissədə rəqəmsal avro barədə fikirlərini bildirir.

83
00:07:45,644 --> 00:07:55,417
Aİ-nin rəqəmsal avrosu burada nağd ödəniş alternativi olmayan
hər bir rəqəmsal ödəniş sistemi üçün nümunə kimi çıxış edir.

84
00:07:55,417 --> 00:08:03,634
“ Mərkəzi banklara və onların arxasında duran rəqəmsal-maliyyə
kompleksinə əhalini öz maraqlarına tabe etmək üçün imkanlar açır

85
00:08:03,634 --> 00:08:08,222
ki, bu da pulun bütün tarixində indiyədək mövcud olmamışdır.

86
00:08:08,222 --> 00:08:14,856
Proqramlaşdırıla bilən valyuta olduğu üçün rəqəmsal avro məqsədli
şəkildə buraxılacaq, istifadə müddəti ilə bağlanacaq

87
00:08:14,856 --> 00:08:21,260
və bütün istifadəçilərə fərdi faiz və vergi
dərəcələri, həmçinin cərimə ödənişləri tətbiq edilə biləcək.

88
00:08:21,260 --> 00:08:29,220
Onun ödənişini, məsələn, iqlim və ya sağlamlıq sertifikatı kimi
şərtlərə bağlamaq, etibarlılığını yerli, regional və

89
00:08:29,220 --> 00:08:37,480
ya milli səviyyədə məhdudlaşdırmaq və ya Çin nümunəsinə
uyğun sosial kredit sisteminə bağlamaq mümkün olacaq.

90
00:08:37,480 --> 00:08:43,542
Pulun tarixinə nəzər saldıqda, tarixən
həmişə iki əsas xüsusiyyətə malik olmuşdur:

91
00:08:43,542 --> 00:08:47,878
O, universal mübadilə və eyni zamanda hakimiyyət vasitəsi idi.

92
00:08:47,878 --> 00:08:56,648
Rəqəmsal mərkəzi bank pulu – indi elan edilən rəqəmsal avro kimi
– ilk növbədə hakimiyyət vasitəsidir və keçmişdə diktatorların

93
00:08:56,648 --> 00:09:02,100
ağlına gələn bütün tədbirlərdən daha güclü və effektivdir..”

94
00:09:02,100 --> 00:09:09,644
Nağd pulun ləğvinin həyatınıza necə təsir
edəcəyinə dair ən mühüm məqamların xülasəsi bir daha:

95
00:09:09,644 --> 00:09:14,136
- Artıq anonim və izsiz ödəniş etmək imkanınız yoxdur.

96
00:09:14,136 --> 00:09:19,722
Hər bir mübadilə nəzarət edilə,
yoxlanıla, məhdudlaşdırıla və dayandırıla bilər.

97
00:09:19,722 --> 00:09:27,214
- Banklar və hökumətlər hesablarınıza qeyri-məhdud çıxış
əldə edir və istədikləri kimi sizi müsadirə edə bilərlər.

98
00:09:27,214 --> 00:09:33,180
- Vəsaitlər məqsədli şəkildə
xərclənə və bitmə tarixinə bağlana bilər.

99
00:09:33,180 --> 00:09:38,863
- Fərdi faiz və vergi dərəcələri,
həmçinin cərimələr tətbiq edilə bilər.

100
00:09:38,863 --> 00:09:44,781
- Sistemə uyğun davranmasanız,
vəsaitlərinizin bloklanması ilə iqtisadi və sosial həyatdan

101
00:09:44,781 --> 00:09:48,792
kənarlaşdırılmaqla cəzalandırıla bilərsiniz.

102
00:09:48,792 --> 00:09:52,812
- Banklara edilən haker hücumlarında pulunuz təhlükəsiz deyil.

103
00:09:52,812 --> 00:09:58,080
- Bank iflası halında pulunuz itirilir (tam itki).

104
00:09:58,080 --> 00:10:06,176
- Elektrik və ya internet infrastrukturu iflic olarsa,
ödəniş əməliyyatları mümkün olmayacaq və iqtisadiyyat çökəcək.

105
00:10:06,176 --> 00:10:09,964
Hələ də ictimai nəqliyyatda nağd pulla ödəniş mümkündür.

106
00:10:09,964 --> 00:10:16,894
Bu fürsətdən istifadə edin, hətta bunun üçün dolama
yollarla getməli olsanız da. Bileti birbaşa nağd pulla alın!

107
00:10:16,894 --> 00:10:23,425
Dizaynerlərdə möhür kartlarından istifadə edin və
kassada növbə gözləməyə vaxt ayırıb "Prepaid Card" alın.

108
00:10:23,425 --> 00:10:27,214
Beləliklə, nağd ödənişin qorunması üçün bir işarə qoyursunuz.

109
00:10:27,214 --> 00:10:31,968
Dəmir yolu işçiləri və ətrafınızdakı
insanlarla "nağd pulun ləğvi" mövzusunda söhbət edin.

110
00:10:31,968 --> 00:10:37,337
Ətrafınızdakılara aydınlaşdırın ki, pulun
rəqəmsallaşdırılması hamımızı öz müqəddəratını

111
00:10:37,337 --> 00:10:40,144
təyin edə bilməyəcəyimiz bir gələcəyə aparır.