1
00:00:00,507 --> 00:00:06,843
Կանխիկ դրամի վերացումը խթանվում է հասարակության
բոլոր ոլորտներում։ Այդ թվում՝ հանրային տրանսպորտում։

2
00:00:06,843 --> 00:00:11,710
«Alliance Swisspass»-ը՝ շվեյցարական երկաթուղու և
ավտոբուսի ոլորտային միությունը, ցանկանում է

3
00:00:11,710 --> 00:00:15,520
զգալիորեն ընդլայնել թվայնացումը տոմսերի վճարման հարցում։

4
00:00:15,520 --> 00:00:22,383
«Swisspass»-ի 2026 թվականի սեպտեմբերի 2-ի մամուլի
հաղորդագրությունից պարզ է դառնում, որ ներդրումային և նորացման

5
00:00:22,383 --> 00:00:27,639
ցիկլերի շրջանակներում կայարաններում գործող
տոմսավաճառքի ավտոմատները պետք է փոխարինվեն

6
00:00:27,639 --> 00:00:31,085
թղթային և կանխիկ դրամից զերծ ավտոմատներով։

7
00:00:31,085 --> 00:00:33,789
Ժամկետային առումով «Swisspass»-ը չի սահմանում։

8
00:00:33,789 --> 00:00:38,652
Կանխիկ դրամից զերծ ավտոմատների անցնելու դեպքում պետք
է շարունակի գոյություն ունենալ այլընտրանք այն

9
00:00:38,652 --> 00:00:42,351
մարդկանց համար, ովքեր ցանկանում են վճարել կանխիկ դրամով։

10
00:00:42,351 --> 00:00:47,445
Տոմսերը, ինչպես նախկինում, կարելի է ձեռք
բերել ինտերնետի կամ սմարթֆոնի միջոցով։

11
00:00:47,445 --> 00:00:52,246
Ով կայարանում ցանկանում է տոմս ձեռք բերել,
պետք է այն լիցքավորի կրիչի վրա, ինչպիսին է

12
00:00:52,246 --> 00:00:55,851
«Swisspass»-ը կամ նոր գործարկված «öV Prepaid Card»-ը։

13
00:00:55,851 --> 00:00:59,226
Սա ներկայացվում է որպես կանխիկ վճարման նոր հնարավորություն։

14
00:00:59,226 --> 00:01:05,856
Այն անանուն է և կարելի է կանխիկ
դրամով լիցքավորել SBB-ի վաճառակետերում։

15
00:01:05,856 --> 00:01:09,320
Բայց որքանո՞վ է այս առաջարկն իրականում գրավիչ։

16
00:01:09,320 --> 00:01:15,199
Եթե նախկինում հաճախորդը կարող էր իր տոմսը հարմարավետորեն
ուղղակիորեն կանխիկ դրամով ձեռք բերել իր կայարանի

17
00:01:15,199 --> 00:01:19,171
ավտոմատից, ապա այժմ նա նախ պետք է վաճառակետում քարտ ձեռք բերի։

18
00:01:19,171 --> 00:01:23,947
Քանի որ սպասարկվող դրամարկղերը շարունակաբար
կրճատվում են, դրա համար նա պետք է մեկնի հաջորդ քաղաք և

19
00:01:23,947 --> 00:01:26,945
այնտեղ հաշվի առնի դրամարկղում երկար սպասելիքներ։

20
00:01:26,945 --> 00:01:31,308
Եթե նա շատ գումար է լիցքավորում իր քարտին, նա իր
հետ կրում է մեծ դրամական արժեք, եթե քիչ է

21
00:01:31,308 --> 00:01:34,445
լիցքավորում, ապա շուտով ստիպված կլինի նորից քաղաք մեկնել։

22
00:01:34,445 --> 00:01:38,414
Արդյո՞ք սա իսկապես արդար այլընտրանք է ուղղակի կանխիկ վճարմանը։

23
00:01:38,414 --> 00:01:46,200
Կամ իրականում խոսքը գնում է այն մասին, որ կանխիկ դրամով
վճարումը դարձվի այնքան ոչ գրավիչ, որ այն գրեթե ինքն իրեն վերանա։

24
00:01:46,200 --> 00:01:52,429
Ըստ «Alliance Swisspass»-ի՝ թվայնացման
ընդլայնմամբ պետք է նվազեցվեն վաճառքի ծախսերը։

25
00:01:52,429 --> 00:01:57,534
Սակայն հայտնի է, որ տեխնոլոգիական արագ
առաջընթացը հանգեցնում է նրան, որ օգտագործվող

26
00:01:57,534 --> 00:02:01,101
սարքերը արագ հնանում են և պետք է կրկին փոխարինվեն։

27
00:02:01,101 --> 00:02:06,764
Իսկ թվային տեխնոլոգիաների օգտագործումը՝ սերվերային
ֆերմաներով, տվյալների կենտրոններով և բարձր արտադրողականությամբ

28
00:02:06,764 --> 00:02:09,918
սարքերով, պահանջում է զգալի քանակությամբ էլեկտրաէներգիա։

29
00:02:09,918 --> 00:02:12,544
Այսպես գումար խնայվու՞մ է։

30
00:02:12,544 --> 00:02:19,125
Ոլորտային միությունը մերժում է լրատվամիջոցների այն
պնդումը, թե թվայնացման համար կա հստակ ժամանակացույց։

31
00:02:19,125 --> 00:02:26,233
Ճիշտ չէ, որ հանրային տրանսպորտի ոլորտը 2035 թվականից պլանավորում
է «ենթակառուցվածքազուրկ վաճառք»՝ առանց

32
00:02:26,233 --> 00:02:33,921
տոմսավաճառքի ավտոմատների, ինչպես գրում է «K-Tipp»-ը
2026 թվականի սեպտեմբերի 2-ի իր 14/2026 համարում։

33
00:02:33,921 --> 00:02:39,265
Սակայն հստակ փաստերը ցույց են տալիս, որ
թվայնացումն իրականացվում է արագ քայլերով։

34
00:02:39,265 --> 00:02:47,800
Ըստ «K-Tipp»-ի՝ օրինակ՝ բազմաճամփորդական քարտերի կոմպոստացնող
սարքերը շուտով պետք է փոխարինվեն թվային ակտիվացման սարքերով.

35
00:02:47,800 --> 00:02:52,860
«Այս ուղղությամբ առաջին քայլը տեղի է
ունենում Հյուսիսարևմտյան Շվեյցարիայում և Բազելում։

36
00:02:52,860 --> 00:02:58,812
Այնտեղ հաջորդ տարի կհեռացվեն
բազմաճամփորդական քարտերի կոմպոստացման 400 սարքեր։

37
00:02:58,812 --> 00:03:03,519
Այնուհետև թղթե տոմսերի և քարտերի համար
կոմպոստացնող սարքեր այլևս չեն լինի, արձանագրում է

38
00:03:03,519 --> 00:03:06,625
Բազելի տրանսպորտային ձեռնարկության տնօրենը։

39
00:03:06,625 --> 00:03:11,040
Կոմպոստացնող սարքերի փոխարեն
այնուհետև կտեղադրվեն «ակտիվացման սարքեր»։

40
00:03:11,040 --> 00:03:18,040
Ուղևորությունն ակտիվացնելու համար կարելի է սարքին
մոտեցնել միայն «SwissPass»-ը կամ միկրոչիպային քարտը։»

41
00:03:18,040 --> 00:03:21,242
Տոմսավաճառքի ավտոմատների ապամոնտաժումը նույնպես ընթացքի մեջ է։

42
00:03:21,242 --> 00:03:29,906
Շվեյցարական դաշնային երկաթուղիները վերջին տասը տարում
ապամոնտաժել են ընդհանուր 1.453 տոմսավաճառքի ավտոմատներից 434-ը։

43
00:03:29,906 --> 00:03:33,007
Այսինքն՝ յուրաքանչյուր երրորդ ավտոմատը անհետացել է։

44
00:03:33,007 --> 00:03:40,386
«K-Tipp»-ը 2026 թվականի սեպտեմբերի 16-ի իր 15-րդ
համարում հայտնում է, որ անցյալ մայիսից ի վեր մնացած

45
00:03:40,386 --> 00:03:44,242
բազմաթիվ սարքերում կանխիկ վճարումն արգելափակվել է։

46
00:03:44,242 --> 00:03:47,703
Որպես պատճառ նշվում է «վանդալիզմից պաշտպանությունը»։

47
00:03:47,703 --> 00:03:51,929
Սա գրված է թղթերի վրա, որոնք փակցվել են ավտոմատներին։

48
00:03:51,929 --> 00:03:57,881
SBB-ի տոմսարկղի աշխատակիցները «K-Tipp»-ի հետ զրույցում
հայտնում են «հարյուրավոր» արգելափակված ավտոմատների

49
00:03:57,881 --> 00:04:01,882
մասին, հատկապես գյուղական շրջաններում և ագլոմերացիաներում։

50
00:04:01,882 --> 00:04:10,812
Սակայն «K-Tipp»-ի կողմից հարցված տուժած համայնքները
հայտնում են, որ վանդալիզմի նշանակալի դեպքեր չեն գրանցել։

51
00:04:10,812 --> 00:04:16,416
Այս մասին SBB-ն լռում է և «K-Tipp»-ին ոչ
ավտոմատների տեղադրության և քանակի, ոչ էլ նրանց

52
00:04:16,416 --> 00:04:21,125
պնդած վնասների մասին տեղեկություն չի տալիս։

53
00:04:21,125 --> 00:04:26,748
Ակնհայտ է, որ կանխիկ վճարման և թղթային
տոմսերի տրամադրման ավտոմատների ապամոնտաժումը հետին

54
00:04:26,748 --> 00:04:30,226
պլանում աստիճանաբար, սողոսկելով առաջ է մղվում։

55
00:04:30,226 --> 00:04:37,984
Կանխիկով վճարելու շարունակական հնարավորության
ենթադրյալ այլընտրանքն այնքան դժվար և ոչ գրավիչ է, որ միայն

56
00:04:37,984 --> 00:04:43,343
ժամանակի հարց է թվում, թե երբ այն նույնպես կվերացվի։

57
00:04:43,343 --> 00:04:46,460
SBB-ի ծրագրերի դեմ նաև դիմադրություն է առաջանում։

58
00:04:46,460 --> 00:04:53,940
Դա ցույց են տալիս քննադատական զեկույցներն ու հաղորդումները՝
ոչ միայն այլընտրանքային լրատվամիջոցներից, այլև մեյնսթրիմից։

59
00:04:53,940 --> 00:05:01,455
Ինչպես կարելի է հաջողությամբ դիմադրել հանրային
տրանսպորտում կանխիկ դրամի վերացման ծրագրերին, ցույց է տալիս նաև

60
00:05:01,455 --> 00:05:05,843
Գրաուբյունդեն կանտոնի 78-ամյա Բերտա Կամինադայի օրինակը։

61
00:05:05,843 --> 00:05:10,726
Կամինադայի համար առիթ հանդիսացավ անցյալ
դեկտեմբերին չվացուցակի փոփոխությունը։

62
00:05:10,726 --> 00:05:17,781
«Postauto Graubünden»-ը կանտոնի հանձնարարությամբ դադարեցրել
էր տոմսերի վաճառքը առջևում՝ վարորդական անձնակազմի մոտ։

63
00:05:17,781 --> 00:05:23,492
Թոշակառուն չէր ուզում հաշտվել այն բանի հետ, որ
Postauto-ում այլևս հնարավոր չէ կանխիկով վճարել։

64
00:05:23,492 --> 00:05:28,483
Դրա համար նա սկսեց «Կանխիկ վճարում հանրային
ծառայություններում (Հակախտրականության

65
00:05:28,483 --> 00:05:32,070
նախաձեռնություն)» ժողովրդական նախաձեռնությունը։

66
00:05:32,070 --> 00:05:43,085
Ընդամենը երկու ամսվա ընթացքում կանտոնի բոլոր 100
համայնքներից հավաքվեցին ռեկորդային 15.781 ստորագրություն։

67
00:05:43,085 --> 00:05:48,066
Սա այն դեպքում, երբ նախաձեռնության համար
անհրաժեշտ էր ընդամենը 4.000 ստորագրություն։

68
00:05:48,066 --> 00:05:53,668
Նախաձեռնությունը ցանկանում է ապահովել, որ հնարավոր
լինի կանխիկ վճարել, օրինակ, փոստային ավտոբուսում,

69
00:05:53,668 --> 00:05:57,066
հանրային կայանատեղերի ավտոմատներում կամ զուգարաններում։

70
00:05:57,066 --> 00:06:04,003
Թեև թվային վճարամիջոցները պետք է մնան, սակայն
չպետք է փոխարինեն կանխիկ վճարելու հնարավորությանը։

71
00:06:04,003 --> 00:06:08,081
Հաջորդիվ այս հարցի շուրջ պետք է
որոշի «Գրաուբյունդենի Մեծ խորհուրդը»։

72
00:06:08,081 --> 00:06:15,378
Եթե արդյունքի չհանգեն, ժողովուրդը կքվեարկի հանրային
հաստատություններում մետաղադրամների ապագայի շուրջ։

73
00:06:15,378 --> 00:06:21,534
Բերտա Կամինադայի դեպքը ցույց է տալիս, որ
կարելի է դիմադրել կանխիկի վերացմանը և որ

74
00:06:21,534 --> 00:06:26,347
բնակչության մեծ մասը ցանկանում է պահպանել կանխիկը։

75
00:06:26,347 --> 00:06:34,324
Իսկ ինչո՞ւ է կանխիկի պահպանումը այդքան կարևոր, և ի՞նչ է սպառնում
բնակչությանը, եթե այն կարողանա վճարել միայն թվային եղանակով։

76
00:06:34,324 --> 00:06:40,089
Հանսյորգ Շտյուցլեն տասը տարի է, ինչ կառուցում
է քաղաքացիական շարժում կանխիկով ապագայի համար։

77
00:06:40,089 --> 00:06:45,636
Իր ուղերձը նա հրապարակել է բազմաթիվ
դասախոսություններում և հեռուստատեսությամբ։

78
00:06:45,636 --> 00:06:50,745
Նա նաև ստորագրահավաք է նախաձեռնել ԵՄ-ում կանխիկի վերացման դեմ։

79
00:06:50,745 --> 00:06:59,355
Նա պահանջում է, որ թվային եվրոյի ներդրման հետ մեկտեղ երաշխավորվի
նաև կանխիկ վճարելու իրավունքը և ամրագրվի կանոնակարգում։

80
00:06:59,355 --> 00:07:04,331
Անկանխիկ հասարակության վտանգը նա նկարագրում է հետևյալ կերպ.

81
00:07:04,331 --> 00:07:09,696
«Ցանկացած փոխանակում կարող է
վերահսկվել, ստուգվել, սահմանափակվել և դադարեցվել։

82
00:07:09,696 --> 00:07:12,527
Ցանկացած վճարում կարող է ենթարկվել վճարների։

83
00:07:12,527 --> 00:07:17,230
Արդյո՞ք իմ գումարը դեռ իսկապես ինձ է
պատկանում, եթե այն փակված է թվային աշխարհում։

84
00:07:17,230 --> 00:07:22,489
Առանց կանխիկի աշխարհի հետևանքները, ի թիվս
այլոց, ամենակուլ վերահսկողության պատճառով շատ

85
00:07:22,489 --> 00:07:26,011
հեռահար են և առնչվում են մեր կյանքի բոլոր ոլորտներին։

86
00:07:26,011 --> 00:07:31,652
Սակայն ազատ հասարակությանը անհրաժեշտ է ազատ
վճարամիջոց, որը հնարավոր չէ վերահսկել և կառավարել։

87
00:07:31,652 --> 00:07:36,855
Որովհետև յուրաքանչյուրը պետք է ինքը կարողանա
որոշել, թե ինչ տվյալներ է հայտնում իր մասին։»

88
00:07:36,855 --> 00:07:45,644
Ֆինանսական փորձագետ Էռնստ Վոլֆը 2023 թվականի հունիսի
19-ի իր փոդքաստի մի հատվածում խոսում է թվային եվրոյի մասին։

89
00:07:45,644 --> 00:07:55,417
ԵՄ թվային եվրոն այստեղ ներկայացնում է ցանկացած թվային
վճարային համակարգ՝ առանց կանխիկ վճարման այլընտրանքի։

90
00:07:55,417 --> 00:08:01,678
« Կենտրոնական բանկերին և նրանց հետևում կանգնած թվային-ֆինանսական
համալիրին դա հնարավորություններ է բացում

91
00:08:01,678 --> 00:08:08,222
բնակչությանը սեփական շահերին ենթարկելու, ինչպիսին
փողի ողջ պատմության ընթացքում մինչ այժմ չի եղել։

92
00:08:08,222 --> 00:08:14,437
Քանի որ խոսքը ծրագրավորվող արժույթի մասին է, թվային եվրոն
կթողարկվի նպատակային նշանակությամբ, կկապվի ժամկետի ավարտի

93
00:08:14,437 --> 00:08:21,260
հետ, և բոլոր օգտատերերի համար հնարավոր կլինի սահմանել
անհատական տոկոսադրույքներ, հարկային դրույքաչափեր և տուգանքներ։

94
00:08:21,260 --> 00:08:28,127
Հնարավոր կլինի դրա վճարումը պայմանավորել այնպիսի պայմաններով,
ինչպես, օրինակ, կլիմայական կամ առողջապահական վկայական,

95
00:08:28,127 --> 00:08:33,632
սահմանափակել դրա գործողությունը տեղական,
տարածաշրջանային կամ ազգային մակարդակով կամ այն կապել

96
00:08:33,632 --> 00:08:37,480
չինական օրինակով սոցիալական վարկային համակարգի հետ։

97
00:08:37,480 --> 00:08:43,542
Եթե նայենք փողի պատմությանը, ապա պատմականորեն
այն միշտ ունեցել է երկու հիմնական հատկություն.

98
00:08:43,542 --> 00:08:47,878
Այն եղել է համընդհանուր
փոխանակման և միաժամանակ իշխանության միջոց։

99
00:08:47,878 --> 00:08:54,459
Թվային կենտրոնական բանկային փողը՝ ինչպես հիմա հայտարարված թվային
եվրոն, առաջին հերթին իշխանության միջոց է, ընդ

100
00:08:54,459 --> 00:09:02,100
որում՝ ավելի արդյունավետ և ազդեցիկ, քան բոլոր այն
միջոցները, որոնք բռնապետերը երբևէ մտածել են անցյալում..»

101
00:09:02,100 --> 00:09:09,644
Ահա ևս մեկ անգամ ամփոփում ենք ամենակարևոր կետերը, թե
ինչպես կազդի կանխիկ դրամի վերացումը ձեր կյանքի վրա.

102
00:09:09,644 --> 00:09:14,136
- Դուք այլևս հնարավորություն չեք
ունենա անանուն և առանց հետքի վճարել։

103
00:09:14,136 --> 00:09:19,722
Ցանկացած փոխանակում կարող է վերահսկվել,
ստուգվել, սահմանափակվել և դադարեցվել։

104
00:09:19,722 --> 00:09:27,214
- Բանկերն ու կառավարությունները անսահմանափակ հասանելիություն
ունեն ձեր հաշիվներին և կարող են ձեզ ցանկացած պահի բռնագրավել։

105
00:09:27,214 --> 00:09:33,180
- Միջոցները կարող են տրամադրվել նպատակային և կապվել ժամկետի հետ։

106
00:09:33,180 --> 00:09:38,863
- Կարող են սահմանվել անհատական
տոկոսադրույքներ, հարկային դրույքաչափեր և տույժեր։

107
00:09:38,863 --> 00:09:44,428
- Եթե դուք չեք գործում համակարգին
համապատասխան, ձեր միջոցների արգելափակմամբ կարող եք

108
00:09:44,428 --> 00:09:48,792
պատժվել՝ զրկվելով տնտեսական և սոցիալական կյանքից։

109
00:09:48,792 --> 00:09:52,812
- Բանկերի վրա հաքերային
հարձակումների դեպքում ձեր գումարը ապահով չէ։

110
00:09:52,812 --> 00:09:58,080
- Բանկի սնանկացման դեպքում ձեր
գումարը կորչում է (ամբողջական կորուստ)։

111
00:09:58,080 --> 00:10:02,732
- Եթե էլեկտրաէներգիայի կամ ինտերնետի
ենթակառուցվածքը շարքից դուրս գա, վճարային գործարքներն

112
00:10:02,732 --> 00:10:06,176
այլևս հնարավոր չեն լինի, և տնտեսությունը կփլուզվի։

113
00:10:06,176 --> 00:10:09,964
Դեռևս հանրային տրանսպորտում հնարավոր է կանխիկ վճարել։

114
00:10:09,964 --> 00:10:14,268
Օգտվե՛ք այս հնարավորությունից, նույնիսկ եթե
դրա համար ստիպված լինեք շրջանցիկ ճանապարհներ

115
00:10:14,268 --> 00:10:16,894
գնալ։ Ձեր տոմսը վճարե՛ք անմիջապես կանխիկով։

116
00:10:16,894 --> 00:10:21,034
Օգտագործե՛ք դիզայներների մոտ գտնվող
դրոշմաքարտերը և ժամանակ հատկացրե՛ք՝ հերթ կանգնելով

117
00:10:21,034 --> 00:10:23,425
դրամարկղի մոտ՝ «Prepaid Card» գնելու համար։

118
00:10:23,425 --> 00:10:27,214
Այսպես դուք նշան եք տալիս կանխիկ վճարման պահպանման օգտին։

119
00:10:27,214 --> 00:10:31,968
Խոսե՛ք երկաթուղու աշխատակիցների և ձեր
շրջապատի մարդկանց հետ «կանխիկի վերացման» թեմայով։

120
00:10:31,968 --> 00:10:37,398
Ձեր շրջապատին պարզ դարձրե՛ք, որ փողի
թվայնացումը մեզ բոլորիս տանում է դեպի ապագա, որտեղ

121
00:10:37,398 --> 00:10:40,144
մենք այլևս չենք կարողանա ինքնուրույն ապրել։