WEBVTT

00:00.507 --> 00:06.843
Կանխիկ դրամի վերացումը խթանվում է հասարակության
բոլոր ոլորտներում։ Այդ թվում՝ հանրային տրանսպորտում։

00:06.843 --> 00:11.710
«Alliance Swisspass»-ը՝ շվեյցարական երկաթուղու և
ավտոբուսի ոլորտային միությունը, ցանկանում է

00:11.710 --> 00:15.520
զգալիորեն ընդլայնել թվայնացումը տոմսերի վճարման հարցում։

00:15.520 --> 00:22.383
«Swisspass»-ի 2026 թվականի սեպտեմբերի 2-ի մամուլի
հաղորդագրությունից պարզ է դառնում, որ ներդրումային և նորացման

00:22.383 --> 00:27.639
ցիկլերի շրջանակներում կայարաններում գործող
տոմսավաճառքի ավտոմատները պետք է փոխարինվեն

00:27.639 --> 00:31.085
թղթային և կանխիկ դրամից զերծ ավտոմատներով։

00:31.085 --> 00:33.789
Ժամկետային առումով «Swisspass»-ը չի սահմանում։

00:33.789 --> 00:38.652
Կանխիկ դրամից զերծ ավտոմատների անցնելու դեպքում պետք
է շարունակի գոյություն ունենալ այլընտրանք այն

00:38.652 --> 00:42.351
մարդկանց համար, ովքեր ցանկանում են վճարել կանխիկ դրամով։

00:42.351 --> 00:47.445
Տոմսերը, ինչպես նախկինում, կարելի է ձեռք
բերել ինտերնետի կամ սմարթֆոնի միջոցով։

00:47.445 --> 00:52.246
Ով կայարանում ցանկանում է տոմս ձեռք բերել,
պետք է այն լիցքավորի կրիչի վրա, ինչպիսին է

00:52.246 --> 00:55.851
«Swisspass»-ը կամ նոր գործարկված «öV Prepaid Card»-ը։

00:55.851 --> 00:59.226
Սա ներկայացվում է որպես կանխիկ վճարման նոր հնարավորություն։

00:59.226 --> 01:05.856
Այն անանուն է և կարելի է կանխիկ
դրամով լիցքավորել SBB-ի վաճառակետերում։

01:05.856 --> 01:09.320
Բայց որքանո՞վ է այս առաջարկն իրականում գրավիչ։

01:09.320 --> 01:15.199
Եթե նախկինում հաճախորդը կարող էր իր տոմսը հարմարավետորեն
ուղղակիորեն կանխիկ դրամով ձեռք բերել իր կայարանի

01:15.199 --> 01:19.171
ավտոմատից, ապա այժմ նա նախ պետք է վաճառակետում քարտ ձեռք բերի։

01:19.171 --> 01:23.947
Քանի որ սպասարկվող դրամարկղերը շարունակաբար
կրճատվում են, դրա համար նա պետք է մեկնի հաջորդ քաղաք և

01:23.947 --> 01:26.945
այնտեղ հաշվի առնի դրամարկղում երկար սպասելիքներ։

01:26.945 --> 01:31.308
Եթե նա շատ գումար է լիցքավորում իր քարտին, նա իր
հետ կրում է մեծ դրամական արժեք, եթե քիչ է

01:31.308 --> 01:34.445
լիցքավորում, ապա շուտով ստիպված կլինի նորից քաղաք մեկնել։

01:34.445 --> 01:38.414
Արդյո՞ք սա իսկապես արդար այլընտրանք է ուղղակի կանխիկ վճարմանը։

01:38.414 --> 01:46.200
Կամ իրականում խոսքը գնում է այն մասին, որ կանխիկ դրամով
վճարումը դարձվի այնքան ոչ գրավիչ, որ այն գրեթե ինքն իրեն վերանա։

01:46.200 --> 01:52.429
Ըստ «Alliance Swisspass»-ի՝ թվայնացման
ընդլայնմամբ պետք է նվազեցվեն վաճառքի ծախսերը։

01:52.429 --> 01:57.534
Սակայն հայտնի է, որ տեխնոլոգիական արագ
առաջընթացը հանգեցնում է նրան, որ օգտագործվող

01:57.534 --> 02:01.101
սարքերը արագ հնանում են և պետք է կրկին փոխարինվեն։

02:01.101 --> 02:06.764
Իսկ թվային տեխնոլոգիաների օգտագործումը՝ սերվերային
ֆերմաներով, տվյալների կենտրոններով և բարձր արտադրողականությամբ

02:06.764 --> 02:09.918
սարքերով, պահանջում է զգալի քանակությամբ էլեկտրաէներգիա։

02:09.918 --> 02:12.544
Այսպես գումար խնայվու՞մ է։

02:12.544 --> 02:19.125
Ոլորտային միությունը մերժում է լրատվամիջոցների այն
պնդումը, թե թվայնացման համար կա հստակ ժամանակացույց։

02:19.125 --> 02:26.233
Ճիշտ չէ, որ հանրային տրանսպորտի ոլորտը 2035 թվականից պլանավորում
է «ենթակառուցվածքազուրկ վաճառք»՝ առանց

02:26.233 --> 02:33.921
տոմսավաճառքի ավտոմատների, ինչպես գրում է «K-Tipp»-ը
2026 թվականի սեպտեմբերի 2-ի իր 14/2026 համարում։

02:33.921 --> 02:39.265
Սակայն հստակ փաստերը ցույց են տալիս, որ
թվայնացումն իրականացվում է արագ քայլերով։

02:39.265 --> 02:47.800
Ըստ «K-Tipp»-ի՝ օրինակ՝ բազմաճամփորդական քարտերի կոմպոստացնող
սարքերը շուտով պետք է փոխարինվեն թվային ակտիվացման սարքերով.

02:47.800 --> 02:52.860
«Այս ուղղությամբ առաջին քայլը տեղի է
ունենում Հյուսիսարևմտյան Շվեյցարիայում և Բազելում։

02:52.860 --> 02:58.812
Այնտեղ հաջորդ տարի կհեռացվեն
բազմաճամփորդական քարտերի կոմպոստացման 400 սարքեր։

02:58.812 --> 03:03.519
Այնուհետև թղթե տոմսերի և քարտերի համար
կոմպոստացնող սարքեր այլևս չեն լինի, արձանագրում է

03:03.519 --> 03:06.625
Բազելի տրանսպորտային ձեռնարկության տնօրենը։

03:06.625 --> 03:11.040
Կոմպոստացնող սարքերի փոխարեն
այնուհետև կտեղադրվեն «ակտիվացման սարքեր»։

03:11.040 --> 03:18.040
Ուղևորությունն ակտիվացնելու համար կարելի է սարքին
մոտեցնել միայն «SwissPass»-ը կամ միկրոչիպային քարտը։»

03:18.040 --> 03:21.242
Տոմսավաճառքի ավտոմատների ապամոնտաժումը նույնպես ընթացքի մեջ է։

03:21.242 --> 03:29.906
Շվեյցարական դաշնային երկաթուղիները վերջին տասը տարում
ապամոնտաժել են ընդհանուր 1.453 տոմսավաճառքի ավտոմատներից 434-ը։

03:29.906 --> 03:33.007
Այսինքն՝ յուրաքանչյուր երրորդ ավտոմատը անհետացել է։

03:33.007 --> 03:40.386
«K-Tipp»-ը 2026 թվականի սեպտեմբերի 16-ի իր 15-րդ
համարում հայտնում է, որ անցյալ մայիսից ի վեր մնացած

03:40.386 --> 03:44.242
բազմաթիվ սարքերում կանխիկ վճարումն արգելափակվել է։

03:44.242 --> 03:47.703
Որպես պատճառ նշվում է «վանդալիզմից պաշտպանությունը»։

03:47.703 --> 03:51.929
Սա գրված է թղթերի վրա, որոնք փակցվել են ավտոմատներին։

03:51.929 --> 03:57.881
SBB-ի տոմսարկղի աշխատակիցները «K-Tipp»-ի հետ զրույցում
հայտնում են «հարյուրավոր» արգելափակված ավտոմատների

03:57.881 --> 04:01.882
մասին, հատկապես գյուղական շրջաններում և ագլոմերացիաներում։

04:01.882 --> 04:10.812
Սակայն «K-Tipp»-ի կողմից հարցված տուժած համայնքները
հայտնում են, որ վանդալիզմի նշանակալի դեպքեր չեն գրանցել։

04:10.812 --> 04:16.416
Այս մասին SBB-ն լռում է և «K-Tipp»-ին ոչ
ավտոմատների տեղադրության և քանակի, ոչ էլ նրանց

04:16.416 --> 04:21.125
պնդած վնասների մասին տեղեկություն չի տալիս։

04:21.125 --> 04:26.748
Ակնհայտ է, որ կանխիկ վճարման և թղթային
տոմսերի տրամադրման ավտոմատների ապամոնտաժումը հետին

04:26.748 --> 04:30.226
պլանում աստիճանաբար, սողոսկելով առաջ է մղվում։

04:30.226 --> 04:37.984
Կանխիկով վճարելու շարունակական հնարավորության
ենթադրյալ այլընտրանքն այնքան դժվար և ոչ գրավիչ է, որ միայն

04:37.984 --> 04:43.343
ժամանակի հարց է թվում, թե երբ այն նույնպես կվերացվի։

04:43.343 --> 04:46.460
SBB-ի ծրագրերի դեմ նաև դիմադրություն է առաջանում։

04:46.460 --> 04:53.940
Դա ցույց են տալիս քննադատական զեկույցներն ու հաղորդումները՝
ոչ միայն այլընտրանքային լրատվամիջոցներից, այլև մեյնսթրիմից։

04:53.940 --> 05:01.455
Ինչպես կարելի է հաջողությամբ դիմադրել հանրային
տրանսպորտում կանխիկ դրամի վերացման ծրագրերին, ցույց է տալիս նաև

05:01.455 --> 05:05.843
Գրաուբյունդեն կանտոնի 78-ամյա Բերտա Կամինադայի օրինակը։

05:05.843 --> 05:10.726
Կամինադայի համար առիթ հանդիսացավ անցյալ
դեկտեմբերին չվացուցակի փոփոխությունը։

05:10.726 --> 05:17.781
«Postauto Graubünden»-ը կանտոնի հանձնարարությամբ դադարեցրել
էր տոմսերի վաճառքը առջևում՝ վարորդական անձնակազմի մոտ։

05:17.781 --> 05:23.492
Թոշակառուն չէր ուզում հաշտվել այն բանի հետ, որ
Postauto-ում այլևս հնարավոր չէ կանխիկով վճարել։

05:23.492 --> 05:28.483
Դրա համար նա սկսեց «Կանխիկ վճարում հանրային
ծառայություններում (Հակախտրականության

05:28.483 --> 05:32.070
նախաձեռնություն)» ժողովրդական նախաձեռնությունը։

05:32.070 --> 05:43.085
Ընդամենը երկու ամսվա ընթացքում կանտոնի բոլոր 100
համայնքներից հավաքվեցին ռեկորդային 15.781 ստորագրություն։

05:43.085 --> 05:48.066
Սա այն դեպքում, երբ նախաձեռնության համար
անհրաժեշտ էր ընդամենը 4.000 ստորագրություն։

05:48.066 --> 05:53.668
Նախաձեռնությունը ցանկանում է ապահովել, որ հնարավոր
լինի կանխիկ վճարել, օրինակ, փոստային ավտոբուսում,

05:53.668 --> 05:57.066
հանրային կայանատեղերի ավտոմատներում կամ զուգարաններում։

05:57.066 --> 06:04.003
Թեև թվային վճարամիջոցները պետք է մնան, սակայն
չպետք է փոխարինեն կանխիկ վճարելու հնարավորությանը։

06:04.003 --> 06:08.081
Հաջորդիվ այս հարցի շուրջ պետք է
որոշի «Գրաուբյունդենի Մեծ խորհուրդը»։

06:08.081 --> 06:15.378
Եթե արդյունքի չհանգեն, ժողովուրդը կքվեարկի հանրային
հաստատություններում մետաղադրամների ապագայի շուրջ։

06:15.378 --> 06:21.534
Բերտա Կամինադայի դեպքը ցույց է տալիս, որ
կարելի է դիմադրել կանխիկի վերացմանը և որ

06:21.534 --> 06:26.347
բնակչության մեծ մասը ցանկանում է պահպանել կանխիկը։

06:26.347 --> 06:34.324
Իսկ ինչո՞ւ է կանխիկի պահպանումը այդքան կարևոր, և ի՞նչ է սպառնում
բնակչությանը, եթե այն կարողանա վճարել միայն թվային եղանակով։

06:34.324 --> 06:40.089
Հանսյորգ Շտյուցլեն տասը տարի է, ինչ կառուցում
է քաղաքացիական շարժում կանխիկով ապագայի համար։

06:40.089 --> 06:45.636
Իր ուղերձը նա հրապարակել է բազմաթիվ
դասախոսություններում և հեռուստատեսությամբ։

06:45.636 --> 06:50.745
Նա նաև ստորագրահավաք է նախաձեռնել ԵՄ-ում կանխիկի վերացման դեմ։

06:50.745 --> 06:59.355
Նա պահանջում է, որ թվային եվրոյի ներդրման հետ մեկտեղ երաշխավորվի
նաև կանխիկ վճարելու իրավունքը և ամրագրվի կանոնակարգում։

06:59.355 --> 07:04.331
Անկանխիկ հասարակության վտանգը նա նկարագրում է հետևյալ կերպ.

07:04.331 --> 07:09.696
«Ցանկացած փոխանակում կարող է
վերահսկվել, ստուգվել, սահմանափակվել և դադարեցվել։

07:09.696 --> 07:12.527
Ցանկացած վճարում կարող է ենթարկվել վճարների։

07:12.527 --> 07:17.230
Արդյո՞ք իմ գումարը դեռ իսկապես ինձ է
պատկանում, եթե այն փակված է թվային աշխարհում։

07:17.230 --> 07:22.489
Առանց կանխիկի աշխարհի հետևանքները, ի թիվս
այլոց, ամենակուլ վերահսկողության պատճառով շատ

07:22.489 --> 07:26.011
հեռահար են և առնչվում են մեր կյանքի բոլոր ոլորտներին։

07:26.011 --> 07:31.652
Սակայն ազատ հասարակությանը անհրաժեշտ է ազատ
վճարամիջոց, որը հնարավոր չէ վերահսկել և կառավարել։

07:31.652 --> 07:36.855
Որովհետև յուրաքանչյուրը պետք է ինքը կարողանա
որոշել, թե ինչ տվյալներ է հայտնում իր մասին։»

07:36.855 --> 07:45.644
Ֆինանսական փորձագետ Էռնստ Վոլֆը 2023 թվականի հունիսի
19-ի իր փոդքաստի մի հատվածում խոսում է թվային եվրոյի մասին։

07:45.644 --> 07:55.417
ԵՄ թվային եվրոն այստեղ ներկայացնում է ցանկացած թվային
վճարային համակարգ՝ առանց կանխիկ վճարման այլընտրանքի։

07:55.417 --> 08:01.678
« Կենտրոնական բանկերին և նրանց հետևում կանգնած թվային-ֆինանսական
համալիրին դա հնարավորություններ է բացում

08:01.678 --> 08:08.222
բնակչությանը սեփական շահերին ենթարկելու, ինչպիսին
փողի ողջ պատմության ընթացքում մինչ այժմ չի եղել։

08:08.222 --> 08:14.437
Քանի որ խոսքը ծրագրավորվող արժույթի մասին է, թվային եվրոն
կթողարկվի նպատակային նշանակությամբ, կկապվի ժամկետի ավարտի

08:14.437 --> 08:21.260
հետ, և բոլոր օգտատերերի համար հնարավոր կլինի սահմանել
անհատական տոկոսադրույքներ, հարկային դրույքաչափեր և տուգանքներ։

08:21.260 --> 08:28.127
Հնարավոր կլինի դրա վճարումը պայմանավորել այնպիսի պայմաններով,
ինչպես, օրինակ, կլիմայական կամ առողջապահական վկայական,

08:28.127 --> 08:33.632
սահմանափակել դրա գործողությունը տեղական,
տարածաշրջանային կամ ազգային մակարդակով կամ այն կապել

08:33.632 --> 08:37.480
չինական օրինակով սոցիալական վարկային համակարգի հետ։

08:37.480 --> 08:43.542
Եթե նայենք փողի պատմությանը, ապա պատմականորեն
այն միշտ ունեցել է երկու հիմնական հատկություն.

08:43.542 --> 08:47.878
Այն եղել է համընդհանուր
փոխանակման և միաժամանակ իշխանության միջոց։

08:47.878 --> 08:54.459
Թվային կենտրոնական բանկային փողը՝ ինչպես հիմա հայտարարված թվային
եվրոն, առաջին հերթին իշխանության միջոց է, ընդ

08:54.459 --> 09:02.100
որում՝ ավելի արդյունավետ և ազդեցիկ, քան բոլոր այն
միջոցները, որոնք բռնապետերը երբևէ մտածել են անցյալում..»

09:02.100 --> 09:09.644
Ահա ևս մեկ անգամ ամփոփում ենք ամենակարևոր կետերը, թե
ինչպես կազդի կանխիկ դրամի վերացումը ձեր կյանքի վրա.

09:09.644 --> 09:14.136
- Դուք այլևս հնարավորություն չեք
ունենա անանուն և առանց հետքի վճարել։

09:14.136 --> 09:19.722
Ցանկացած փոխանակում կարող է վերահսկվել,
ստուգվել, սահմանափակվել և դադարեցվել։

09:19.722 --> 09:27.214
- Բանկերն ու կառավարությունները անսահմանափակ հասանելիություն
ունեն ձեր հաշիվներին և կարող են ձեզ ցանկացած պահի բռնագրավել։

09:27.214 --> 09:33.180
- Միջոցները կարող են տրամադրվել նպատակային և կապվել ժամկետի հետ։

09:33.180 --> 09:38.863
- Կարող են սահմանվել անհատական
տոկոսադրույքներ, հարկային դրույքաչափեր և տույժեր։

09:38.863 --> 09:44.428
- Եթե դուք չեք գործում համակարգին
համապատասխան, ձեր միջոցների արգելափակմամբ կարող եք

09:44.428 --> 09:48.792
պատժվել՝ զրկվելով տնտեսական և սոցիալական կյանքից։

09:48.792 --> 09:52.812
- Բանկերի վրա հաքերային
հարձակումների դեպքում ձեր գումարը ապահով չէ։

09:52.812 --> 09:58.080
- Բանկի սնանկացման դեպքում ձեր
գումարը կորչում է (ամբողջական կորուստ)։

09:58.080 --> 10:02.732
- Եթե էլեկտրաէներգիայի կամ ինտերնետի
ենթակառուցվածքը շարքից դուրս գա, վճարային գործարքներն

10:02.732 --> 10:06.176
այլևս հնարավոր չեն լինի, և տնտեսությունը կփլուզվի։

10:06.176 --> 10:09.964
Դեռևս հանրային տրանսպորտում հնարավոր է կանխիկ վճարել։

10:09.964 --> 10:14.268
Օգտվե՛ք այս հնարավորությունից, նույնիսկ եթե
դրա համար ստիպված լինեք շրջանցիկ ճանապարհներ

10:14.268 --> 10:16.894
գնալ։ Ձեր տոմսը վճարե՛ք անմիջապես կանխիկով։

10:16.894 --> 10:21.034
Օգտագործե՛ք դիզայներների մոտ գտնվող
դրոշմաքարտերը և ժամանակ հատկացրե՛ք՝ հերթ կանգնելով

10:21.034 --> 10:23.425
դրամարկղի մոտ՝ «Prepaid Card» գնելու համար։

10:23.425 --> 10:27.214
Այսպես դուք նշան եք տալիս կանխիկ վճարման պահպանման օգտին։

10:27.214 --> 10:31.968
Խոսե՛ք երկաթուղու աշխատակիցների և ձեր
շրջապատի մարդկանց հետ «կանխիկի վերացման» թեմայով։

10:31.968 --> 10:37.398
Ձեր շրջապատին պարզ դարձրե՛ք, որ փողի
թվայնացումը մեզ բոլորիս տանում է դեպի ապագա, որտեղ

10:37.398 --> 10:40.144
մենք այլևս չենք կարողանա ինքնուրույն ապրել։