1
00:00:00,507 --> 00:00:06,843
Naqd puldan voz kechish jamiyatning barcha sohalarida
ilgari surilmoqda. Jamoat transportida ham shunday.

2
00:00:06,843 --> 00:00:11,795
«Alliance Swisspass» — Shveytsariyaning temir yo‘l
va avtobus sohasi assotsiatsiyasi — chiptalarni

3
00:00:11,795 --> 00:00:15,520
to‘lashda raqamlashtirishni jadal kengaytirishni istaydi.

4
00:00:15,520 --> 00:00:22,806
«Swisspass»ning 2026-yil 2-sentabrdagi press-relizidan ma’lum
bo‘lishicha, investitsiya va yangilash davrlari

5
00:00:22,806 --> 00:00:31,085
doirasida stansiyalardagi mavjud chipta avtomatlari
qog‘ozsiz va naqd pulsiz avtomatlarga almashtirilishi kerak.

6
00:00:31,085 --> 00:00:33,789
«Swisspass» vaqtni aniq belgilamaydi.

7
00:00:33,789 --> 00:00:42,351
Naqd pulsiz avtomatlarga o‘tishda naqd pul bilan to‘lashni
istagan odamlar uchun muqobil variant saqlanib qolishi kerak.

8
00:00:42,351 --> 00:00:47,445
Chiptalarni avvalgidek internet
orqali yoki smartfon orqali olish mumkin.

9
00:00:47,445 --> 00:00:52,268
Stansiyada chipta olmoqchi bo‘lgan kishi uni
«Swisspass» yoki yangi taqdim etilgan «öV

10
00:00:52,268 --> 00:00:55,851
Prepaid Card» kabi tashuvchi vositaga yuklashi kerak.

11
00:00:55,851 --> 00:00:59,226
Bu naqd pul bilan to‘lashning yangi
imkoniyati sifatida taqdim etiladi.

12
00:00:59,226 --> 00:01:05,856
U anonim bo‘lib, SBB savdo nuqtalarida
naqd pul bilan to‘ldirilishi mumkin.

13
00:01:05,856 --> 00:01:09,320
Ammo bu taklif haqiqatan qanchalik jozibali?

14
00:01:09,320 --> 00:01:15,320
Ilgari mijoz chiptasini bevosita o‘z stansiyasidagi
avtomatda naqd pul bilan qulay tarzda olishi mumkin bo‘lgan

15
00:01:15,320 --> 00:01:19,171
bo‘lsa, endi u savdo nuqtasida avval karta sotib olishi kerak.

16
00:01:19,171 --> 00:01:23,643
Xizmat ko‘rsatiladigan kassalar doimiy ravishda
qisqartirilayotgani sababli, u buning uchun keyingi shaharga

17
00:01:23,643 --> 00:01:26,945
borishi va u yerda kassada uzoq navbat kutishiga to‘g‘ri keladi.

18
00:01:26,945 --> 00:01:31,494
Agar u kartasiga ko‘p pul yuklasa, o‘zi bilan katta
miqdordagi pul qiymatini olib yuradi, agar oz

19
00:01:31,494 --> 00:01:34,445
yuklasa, tez orada yana shaharga borishi kerak bo‘ladi.

20
00:01:34,445 --> 00:01:38,414
Bu haqiqatan ham to‘g‘ridan-to‘g‘ri naqd
pul bilan to‘lashga adolatli muqobilmi?

21
00:01:38,414 --> 00:01:46,200
Yoki aslida gap naqd pul bilan to‘lashni shu qadar jozibasiz
qilishdan iboratmi-ki, u o‘z-o‘zidan yo‘q bo‘lib ketsin?

22
00:01:46,200 --> 00:01:52,429
Raqamlashtirishni kengaytirish bilan, «Alliance Swisspass»
ma'lumotlariga ko'ra, savdo xarajatlarini kamaytirish kerak.

23
00:01:52,429 --> 00:01:57,413
Biroq ma'lumki, tez texnologik taraqqiyot
ishlatilayotgan qurilmalarning tezda

24
00:01:57,413 --> 00:02:01,101
eskirishiga va yana almashtirilishiga olib keladi.

25
00:02:01,101 --> 00:02:06,412
Server fermalari, ma'lumotlar markazlari va yuqori
unumdor qurilmalar bilan raqamli texnologiyalardan

26
00:02:06,412 --> 00:02:09,918
foydalanish katta miqdorda elektr energiyasini talab qiladi.

27
00:02:09,918 --> 00:02:12,544
Shunday qilib pul tejalyaptimi?

28
00:02:12,544 --> 00:02:16,426
Soha assotsiatsiyasi ommaviy axborot
vositalarining raqamlashtirish uchun aniq vaqt

29
00:02:16,426 --> 00:02:19,125
jadvali mavjudligi haqidagi bayonotini rad etadi.

30
00:02:19,125 --> 00:02:25,987
«K-Tipp» jurnalining 2026-yil 2-sentabrdagi 14/2026-sonida
yozilganidek, jamoat transporti sohasi

31
00:02:25,987 --> 00:02:33,921
2035-yildan boshlab chipta avtomatlarisiz
«infratuzilmasiz savdo»ni rejalashtirayotgani to'g'ri emas.

32
00:02:33,921 --> 00:02:39,265
Biroq aniq faktlar raqamlashtirish tez
qadamlar bilan amalga oshirilayotganini ko'rsatadi.

33
00:02:39,265 --> 00:02:44,315
«K-Tipp»ga ko'ra, masalan, ko'p martalik
chiptalarni komposterlash qurilmalari yaqin orada raqamli

34
00:02:44,315 --> 00:02:47,800
faollashtirish qurilmalari bilan almashtirilishi kerak:

35
00:02:47,800 --> 00:02:52,860
«Bu yo'nalishdagi birinchi qadam
Shimoliy-G'arbiy Shveytsariya va Bazelda amalga oshirilmoqda.

36
00:02:52,860 --> 00:02:58,812
U yerda kelasi yili ko'p martalik chiptalarni
komposterlash uchun 400 ta qurilma olib tashlanadi.

37
00:02:58,812 --> 00:03:03,374
Keyin qog'oz chiptalar va kartalar uchun
komposterlar bo'lmaydi, deb Bazel transport

38
00:03:03,374 --> 00:03:06,625
korxonasi direktori bayonnomasida qayd etgan.

39
00:03:06,625 --> 00:03:11,040
Komposterlar o'rniga «faollashtirish qurilmalari» o'rnatiladi.

40
00:03:11,040 --> 00:03:18,040
Sayohatni faollashtirish uchun faqat «SwissPass»
yoki mikrochip kartani qurilmaga tutish kifoya.»

41
00:03:18,040 --> 00:03:21,242
Chipta avtomatlarini demontaj qilish ham to'liq davom etmoqda.

42
00:03:21,242 --> 00:03:29,906
Shveytsariya federal temir yo'llari so'nggi o'n yil ichida
jami 1.453 ta chipta avtomatidan 434 tasini demontaj qildi.

43
00:03:29,906 --> 00:03:33,007
Demak, har uchinchi avtomat yo'qolgan.

44
00:03:33,007 --> 00:03:40,408
«K-Tipp»ning 2026-yil 16-sentabrdagi 15-sonida
xabar berilishicha, o'tgan may oyidan boshlab qolgan

45
00:03:40,408 --> 00:03:44,242
ko'plab qurilmalarda naqd pul to'lash bloklangan.

46
00:03:44,242 --> 00:03:47,703
Sabab sifatida „Vandalizmdan himoya“ ko'rsatilgan.

47
00:03:47,703 --> 00:03:51,929
Bu avtomatlarga yopishtirilgan qog'ozlarda yozilgan.

48
00:03:51,929 --> 00:03:57,748
SBB kassa xodimlari „K-Tipp“ bilan suhbatda,
ayniqsa qishloq joylarida va aglomeratsiyalarda

49
00:03:57,748 --> 00:04:01,882
„yuzlab“ bloklangan avtomatlar haqida xabar berishadi.

50
00:04:01,882 --> 00:04:10,812
Biroq „K-Tipp“ so'rov o'tkazgan tegishli munitsipalitetlar
sezilarli vandalizm hodisalari qayd etilmaganini bildirishmoqda.

51
00:04:10,812 --> 00:04:16,334
Bu haqda SBB jim turadi va „K-Tipp“ga na
avtomatlarning joylashuvi va soni, na ular da'vo

52
00:04:16,334 --> 00:04:21,125
qilgan zararlar to'g'risida ma'lumot bermaydi.

53
00:04:21,125 --> 00:04:27,194
Ko'rinib turibdiki, naqd pul to'lash va qog'oz chiqarish
bilan ishlaydigan bilet avtomatlarini bosqichma-bosqich,

54
00:04:27,194 --> 00:04:30,226
sezdirmasdan olib tashlash davom ettirilmoqda.

55
00:04:30,226 --> 00:04:37,812
Naqd pul bilan to'lashni davom ettirishning taxminiy
alternativasi shunchalik noqulay va jozibasizki, u

56
00:04:37,812 --> 00:04:43,343
ham yo'q qilinishi faqat vaqt masalasi bo'lib tuyuladi.

57
00:04:43,343 --> 00:04:46,460
SBB rejalariga qarshi ham qarshilik ko'rsatilmoqda.

58
00:04:46,460 --> 00:04:53,940
Buni nafaqat alternativ ommaviy axborot vositalari, balki asosiy
oqimdagi tanqidiy reportajlar va ko'rsatuvlar ham ko'rsatmoqda.

59
00:04:53,940 --> 00:05:01,296
Jamoat transportida naqd pulni bekor qilish rejalariga qanday
qilib muvaffaqiyatli qarshi turish mumkinligini Graubünden

60
00:05:01,296 --> 00:05:05,843
kantonidan 78 yoshli Berta Caminada misolida ham ko'rish mumkin.

61
00:05:05,843 --> 00:05:10,726
Caminada uchun turtki o'tgan dekabrdagi jadval o'zgarishi bo'ldi.

62
00:05:10,726 --> 00:05:17,781
„Postauto Graubünden“ kanton topshirig'iga ko'ra chipta
sotishni old tomondagi haydovchi xodimda to'xtatgan edi.

63
00:05:17,781 --> 00:05:23,492
Pensioner ayol Postauto'da endi naqd pul bilan
to'lash mumkin emasligiga ko'nishni istamadi.

64
00:05:23,492 --> 00:05:32,070
Shuning uchun u „Jamoat xizmatlarida naqd pul to'lash
(Diskriminatsiyaga qarshi tashabbus)“ xalq tashabbusini boshladi.

65
00:05:32,070 --> 00:05:43,085
Faqat ikki oy ichida kantonning barcha 100
munitsipalitetidan rekord darajadagi 15 781 imzo to'plandi.

66
00:05:43,085 --> 00:05:48,066
Bu, tashabbus uchun faqat 4000 ta kerak bo'lganiga qaramay.

67
00:05:48,066 --> 00:05:53,850
Tashabbus, masalan, pochta avtobusida, jamoat
to'xtash avtomatlarida yoki hojatxonalarda naqd pul

68
00:05:53,850 --> 00:05:57,066
bilan to'lash mumkinligini ta'minlashni istaydi.

69
00:05:57,066 --> 00:06:04,003
Raqamli to'lov vositalari saqlanib qolishi kerak, ammo
naqd pul bilan to'lash imkoniyatini almashtirmasligi kerak.

70
00:06:04,003 --> 00:06:08,081
Keyingi navbatda "Graubünden Katta Kengashi"
bu masala bo'yicha qaror qabul qilishi kerak.

71
00:06:08,081 --> 00:06:15,378
Agar natija bo'lmasa, jamoat muassasalaridagi
tangalarning kelajagi bo'yicha xalq ovoz beradi.

72
00:06:15,378 --> 00:06:21,786
Berta Caminada ishi naqd pulning bekor qilinishiga
qarshi kurashish mumkinligini va aholining katta

73
00:06:21,786 --> 00:06:26,347
qismi naqd pulni saqlab qolishni xohlashini ko'rsatadi.

74
00:06:26,347 --> 00:06:34,324
Ammo nega naqd pulni saqlab qolish bunchalik muhim va agar
aholi faqat raqamli to'lov qila olsa, ularga nima xavf soladi?

75
00:06:34,324 --> 00:06:40,089
Hansjörg Stützle o'n yildan beri naqd pul
bilan kelajak uchun fuqarolik harakatini qurmoqda.

76
00:06:40,089 --> 00:06:45,636
U o'z xabarini ko'plab ma'ruzalar va
televideniyeda jamoatchilikka yetkazdi.

77
00:06:45,636 --> 00:06:50,745
U, shuningdek, Yevropa Ittifoqida naqd pulning
bekor qilinishiga qarshi petitsiya boshladi.

78
00:06:50,745 --> 00:06:55,772
U raqamli yevro joriy etilishi bilan naqd pul
bilan to'lash huquqi ham kafolatlanishi va

79
00:06:55,772 --> 00:06:59,355
nizomda qayd etilishi kerakligini talab qilmoqda.

80
00:06:59,355 --> 00:07:04,331
Naqd pulsiz jamiyat xavfini u quyidagicha ta'riflaydi:

81
00:07:04,331 --> 00:07:09,696
"Har qanday almashinuv kuzatilishi, nazorat
qilinishi, cheklanishi va to'xtatilishi mumkin.

82
00:07:09,696 --> 00:07:12,527
Har qanday to'lovga yig'imlar qo'yilishi mumkin.

83
00:07:12,527 --> 00:07:17,230
Raqamli dunyoda qamalgan bo'lsa,
pulim haqiqatan ham menga tegishlimi?

84
00:07:17,230 --> 00:07:22,601
Naqd pulsiz dunyoning oqibatlari, jumladan, har
tomonlama nazorat tufayli juda keng qamrovli

85
00:07:22,601 --> 00:07:26,011
bo'lib, hayotimizning har bir sohasiga ta'sir qiladi.

86
00:07:26,011 --> 00:07:31,652
Biroq, erkin jamiyat kuzatilishi va boshqarilishi
mumkin bo'lmagan erkin to'lov vositasiga muhtoj.

87
00:07:31,652 --> 00:07:36,855
Chunki har kim o'zi haqidagi qaysi
ma'lumotlarni oshkor qilishni o'zi hal qila olishi kerak.»

88
00:07:36,855 --> 00:07:45,644
Moliya eksperti Ernst Wolff 2023-yil 19-iyundagi
podkastining bir qismida raqamli evro haqida fikr bildiradi.

89
00:07:45,644 --> 00:07:50,640
Yevropa Ittifoqining raqamli evrosi bu yerda
naqd pulga alternativa bo'lmagan har qanday

90
00:07:50,640 --> 00:07:55,417
raqamli to'lov tizimining vakili sifatida turibdi.

91
00:07:55,417 --> 00:08:02,052
« Markaziy banklar va ularning orqasida turgan raqamli-moliyaviy
kompleks uchun bu aholini o'z manfaatlariga

92
00:08:02,052 --> 00:08:08,222
bo'ysundirish imkoniyatlarini ochadi, bu esa
pul tarixida shu paytgacha mavjud bo'lmagan.

93
00:08:08,222 --> 00:08:14,187
Bu dasturlashtiriladigan valyuta bo'lgani uchun, raqamli evro
maqsadli sarflanadi, amal qilish muddati bilan

94
00:08:14,187 --> 00:08:21,260
bog'lanadi va barcha foydalanuvchilarga individual foiz va
soliq stavkalari hamda jarima to'lovlari yuklanishi mumkin.

95
00:08:21,260 --> 00:08:29,433
Uning to'lanishini, masalan, iqlim yoki sog'liq sertifikati kabi
shartlarga bog'lash, uning amal qilishini mahalliy, mintaqaviy

96
00:08:29,433 --> 00:08:37,480
yoki milliy darajada cheklash yoki hatto Xitoy namunasidagi
ijtimoiy kredit tizimiga bog'lash imkoniyati bo'ladi.

97
00:08:37,480 --> 00:08:43,542
Pul tarixini ko'rib chiqadigan bo'lsak, tarixan
u doimo ikkita asosiy xususiyatga ega bo'lgan:

98
00:08:43,542 --> 00:08:47,878
U universal ayirboshlash va shu
bilan birga hukmronlik vositasi edi.

99
00:08:47,878 --> 00:08:54,743
Raqamli markaziy bank puli – hozir e'lon qilingan raqamli evro
kabi – birinchi navbatda hukmronlik vositasidir

100
00:08:54,743 --> 00:09:02,100
va bu o'tmishda diktatorlar o'ylab topgan barcha
choralardan ko'ra kuchliroq va samaraliroqdir..»

101
00:09:02,100 --> 00:09:09,644
Naqd pulning bekor qilinishi hayotingizga qanday ta'sir
qilishi haqidagi eng muhim fikrlarning yana bir xulosasi:

102
00:09:09,644 --> 00:09:14,136
- Sizda endi anonim va izsiz to'lash imkoniyati yo'q.

103
00:09:14,136 --> 00:09:19,722
Har qanday ayirboshlash nazorat qilinishi,
tekshirilishi, cheklanishi va to'xtatilishi mumkin.

104
00:09:19,722 --> 00:09:23,760
- Banklar va hukumatlar sizning hisoblaringizga
cheklovsiz kirish huquqiga ega va ular sizni o'z

105
00:09:23,760 --> 00:09:27,214
xohishlariga ko'ra mulkingizdan mahrum qilishlari mumkin.

106
00:09:27,214 --> 00:09:33,180
- Mablag'lar maqsadli sarflanishi va amal
qilish muddati bilan bog'lanishi mumkin.

107
00:09:33,180 --> 00:09:38,863
- Individual foiz va soliq stavkalari,
shuningdek jarima to'lovlari joriy etilishi mumkin.

108
00:09:38,863 --> 00:09:44,798
- Agar siz tizimga mos kelmaydigan xatti-harakat qilsangiz,
mablag'laringizni bloklash orqali iqtisodiy va ijtimoiy

109
00:09:44,798 --> 00:09:48,792
hayotdan chetlashtirish bilan jazolanishishingiz mumkin.

110
00:09:48,792 --> 00:09:52,812
- Banklarga xakerlik hujumlari sodir
bo'lganda, sizning pulingiz xavfsiz emas.

111
00:09:52,812 --> 00:09:58,080
- Bank inqirozi yuz berganda, sizning
pulingiz yo'qoladi (to'liq yo'qotish).

112
00:09:58,080 --> 00:10:06,176
- Agar elektr yoki internet infratuzilmasi ishdan chiqsa, to'lov
operatsiyalari amalga oshirilmaydi va iqtisodiyot qulaydi.

113
00:10:06,176 --> 00:10:09,964
Hozircha jamoat transportida naqd pul bilan to'lash mumkin.

114
00:10:09,964 --> 00:10:14,156
Agar buning uchun aylanma yo'llarni bosib
o'tishingiz kerak bo'lsa ham, bu imkoniyatdan foydalaning.

115
00:10:14,156 --> 00:10:16,894
Chiptangizni to'g'ridan-to'g'ri naqd pul bilan oling!

116
00:10:16,894 --> 00:10:23,425
Dizaynerlardagi muhr kartochkalaridan foydalaning va "Prepaid
Card" sotib olish uchun kassada navbatda turishga vaqt ajrating.

117
00:10:23,425 --> 00:10:27,214
Shu tarzda siz naqd pul to'lovini saqlab
qolish uchun o'z belgingizni qo'yasiz.

118
00:10:27,214 --> 00:10:31,968
Temiryo'l xodimlari va atrofingizdagi odamlar
bilan "naqd pulni bekor qilish" mavzusida gaplashing.

119
00:10:31,968 --> 00:10:37,265
Atrofingizdagilarga pulning raqamlashtirilishi
barchamizni o'z taqdirimizni o'zimiz hal qila

120
00:10:37,265 --> 00:10:40,144
olmaydigan kelajakka olib borishini tushuntiring.